REKLAMA

Ojcowie Niepodległości: Roman Dmowski

Wieczór Radia TOK FM
Data emisji:
2018-11-19 23:00
Prowadzący:
Czas trwania:
53:50 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Trzecia godzina i nasz kolejny gość prof. Krzysztof Kawalec, Instytut historyczny Uniwersytetu Wrocławskiego oraz Instytut Pamięci Narodowej we Wrocławiu, kłaniam się panie profesorze, dobry wieczór, dobry wieczór pani, dobry wieczór państwu. Będziemy rozmawiać w ramach naszego cyklu Ojcowie niepodległości o postaci Romana Dmowskiego. Wyjątkowo chciałabym wprowadzić nas w klimaty funeralne i rozpocząć od śmierci i pogrzebu. W 1937 roku panie prof. Dmowski przechodzi udar mózgu, zamieszkał wtedy u swoich przyjaciół w ich majątku we wsi Drozdowo.  Rozwiń »
Pod koniec 38 roku jego stan znacząco się pogarsza, chociaż nic nie wskazuje na to, że może wydarzyć się najgorsze błyszczał jak donoszą źródła napięć dni przed śmiercią był na przechadzce inny, ale niestety wywiązało się zapalenie płuc i w nocy z pierwszego na drugi dzień stycznia rozpoczyna się agonia Dmowskim umiera 5 stycznia ciało przywieziono do Warszawy 7 stycznia pogrzeb 3009 . roku i zimno - 2 stopnie tymczasem w ciągu 14 godzin ekspozycji trumny hołoty Dąbrowskiemu oddaje nawet 150  000 osób w pogrzebie wzięło udział od 100  000 to są źródła sanacyjne do 200  000 wg organizatorów i taki komentarz jeszcze Mieczysława Niedziałkowskiego znanego polityka Pepeesu i publicystykę, w który przyznał socjalistycznym robotników, że Dmowski był postacią wyjątkową niebywałą ani o zaszczyty ani o korzyści osobiste był dla nas nie tylko przeciwnikiem ideowym był wrogiem ideowym nie możemy ocenić dodatnie całość jego pracy życiowej, chociaż oceniam dodatnio wagę jego wysiłków w drugim stadium w wojnie światowej dzisiaj stwierdzamy, że odszedł od nas nasz przeciwnik na wielką skalę, a zawsze lepiej jest mieć do czynienia z przeciwnikami na wielką niż na małą skalę to bardzo dobry komentarz do tych relacji między prawą lewą stroną sceny politycznej w sumie tak jest to również fakt Rycerskości od adresem przeciwnika politycznego natomiast ustęp o małych przeciwnika niewielkich odnosił się do ówczesnego obozu rządzącego sanacyjnego po śmierci Piłsudskiego sterującego, który rzeczywiście z Carlą po 3005 . roku tak był postrzegany przez współczesnych, chociaż nie był to największy problem Polski oczywiście, kiedy Dmowski odchodzimy to obóz endecki czujesz się bardzo osierocony to trudno jest powiedzieć Dmowski był pewnym symbolem jego autorytet był niekwestionowanym natomiast praktycznie ostatniej jego publiczne wypowiedzi, czyli o większej wadze to jest rok 1934, bo wtedy jego stan zdrowia gwałtownie się pogorszył miał wówczas pierwszy wylew, bo ten oknem pani redaktor mówiła to był któryś z kolei fatalnie niż w przebiegu, niemniej w ostatnich miesiącach swojego życia Dmowski był już właściwie roślinom natomiast dom po pół póki żył użył jako pewien symbol natomiast jest wątpliwe czy zmiany sytuacji wewnętrznej międzynarodowej Polski do niego docierały można też powiedzieć, że miał to szczęście, że nie dożył katastrofy państwa i chociaż gdyby nastąpiła ona za jego życia w tych ostatnich miesiącach też mogłaby do niego już w pełni nie dotrzeć tak to tak to wyglądało to wracamy do tego naturalne, że jako przywódca jeszcze 1 dłoń myśmy do tego dodał, że jeśli idzie o wymiar praktyczny to Stronnictwo narodowe miało przywódców, bo trwała walka o władzę między obozem Kowalskiego Giertycha i obozem Tadeusza Bieleckiego ostry krótko przed wojną wyszedł zwycięsko Tadeusz Bielecki obie strony twierdziły, że Dmowski namaścił natomiast nie są istotne jest chyba Dmowski nie był wodzem ruchu w takim sensie w jakim wówczas wiele druków z radykalnej prawicy miał na swoim ciele postacie charyzmatyczne to był po prostu człowiek wychowany winnej epoce i choć w części środowisk narodowych chciała z niego zrobić wodza deklarację z jego strony były w tej materii jednoznacznie noże w tym wodzem być nie zamierza wracamy panie profesorze w roku 1800 sześćdziesiątego czwartego wtedy właśnie rodzi się Dmowski we wsi Kamionek pod Warszawą to obecnie Praga-Południe WBO w ubogiej rodzinie drobno szlacheckiej, ale w herbowej uczy się rzecz jasna kończy na Uniwersytecie warszawskim nauki przyrodnicze praca końcowa p t. przyczynek do morfologii moczu głów włoską wartych czy Dmowski na Uniwersytecie kształtuje się politycznie jak najbardziej nawet skazywać się zaczął kształtować jeszcze w szkole średniej, bo to jest czas konspiracji narodowych piszą podobnie było na Uniwersytecie przebaczamy i w gimnazjum wileńskim, gdzie uczył się Piłsudski w przypadku Dmowskiego do organizacja ta nazywa się strażnicy są natomiast będąc na studiach był aktywnym działaczem 1 z przywódców ZU w związku młodzieży polskiej kilka lat wcześniej powołanego do użycia także bardzo głęboko był w politykę zanurzony był zresztą namierzany przez policję rosyjską i bezpośrednio po skończeniu studiów, a to można dodać, że ukończy doktoratem, bo ówczesne przepisy zezwalały na to przez swojego promotora został wysłany jak to się jak to sam Dmowski wspominał dla osobistego kształcenia się do Paryża co miało w i ten walor jak sądzę, by w z perspektywy promotora, że nie uchroniło go przed czym bardzo prawdopodobną represją policyjną, niemniej jak wrócił z Paryża został zatrzymany na granicy no i osadzony w Cytadeli, ale uciekł także słucham i uciekł no nie całkiem to znaczy on tam odsiedział przez 3 miesiące potem zesłanie później później został wypuszczony na wolną stopę, oczekując na wyrok później otrzymał wyrok z zesłania i że osłania rzeczywiście przed upływem końca kary uciekł nielegalnie, przekraczając granicę ile pamiętam dziś w kieleckim w kronice rosyjsko austriacką ówczesną angażował się działania ligi polskiej, którą zresztą później przejął i przemianował na ligę narodową w 1800 dziewięćdziesiątym siódmym roku założył Stronnictwa narodowo demokratyczna, a ja pana profesora chciałabym zapytać 2 książki o tym, oczywiście książek dzieł Dmowskiego było sporo, ale mnie interesują 21903 rok i myśli nowoczesnego Polaka mesa potem Dmowski po latach przyznawał, że to było takie wyznanie wiary narodowej i rok 1908 Niemcy Rosja i kwestia Polska ma on oczywiście to druga książka w powiązaniu z tym co Dmowski robił podczas pierwszej wojny światowej, ale zacznijmy może myśli nowoczesnego Polaka to zaczniemy wobec tego, o czym myśli nowoczesnego Polaka jej krew, która to książka jest ważna także w dorobku polskiej myśli politycznej z uwagi na wyjątkową zwięzłość wypowiedzi i to, że Dmowski starał się ująć w pewnym sensie muszę to udało wszystkie najważniejsze polityczne problemy ówczesnego świata w powiązaniu z tym co tworzyło wówczas sprawę polską i uczynił to z książce o objętości jakiś chyba 56 arkuszy wydawniczych, a może nawet mniej tego było także to jest rzeczywiście coś wyjątkowego i książka nie była zbiorem banałów, by tylko operował wyrazistymi danymi takimi, które nie tezami takimi, które paraliżowały opinie publiczną i z wielu miejscach może ich większość jeśli idzie oto tezy była ona kłóciła się ona z tym co wyznaczało nawyki myślenia także to by rzeczywiście była książka niezwykła jeszcze jest 1 w niej elementy ciekawy, bo książka była manifestem nacjonalizmu polskiego natomiast czy jakkolwiek wskazywać można się stanowił on zjawisko nowe nawiązywała do dorobku do dziedzictwa pozostawionego przez wielką poezję romantyczną dziewiętnastowieczną ten fragment, który jest z tym, którym był czy pies zdobywa często cytowany jako tzw. credo otwierający myśli nowoczesnego Polaka, że jestem Polakiem znaczna część całego narodu polskiego wszystkich jego pokoleń przeszłych obecnych i przyszłych najemców w skrócie mówiąc czy czujący się z pamięci, a zatem niedokładnie jest tym dość swobodną, ale jednak ścisłą Travel stacją monologu Konrada z trzeciej części Dziadów, ale był to przypadek, bo Dmowski poezję romantyczną uznał była dla niego ważnym elementem tożsamości i z naszych dróg czy 3 wielkich wieszczów doby romantyczny najwyżej cenił Mickiewicza, ale tam ciąg dalszy tego tekstu brzmi tak wszystko co polskie jest moje niczego się wyrzec nie mogę wolno mi być dumnym z tego co w Polsce jest wielkie, ale muszę przyjąć i upokorzenie, które spada na naród za to co jest w nim marne to rzeczywiście bardzo nowoczesna myśl mu tak z tym, że ona się ściśle wiązała nie z kanonami nacjonalizmu integralnego, jeżeli wszystko całe dziedzictwo narodowe jest moje prawda nie mogą wybierać sobie w nim tylko tego co jest mniej miłe co budzi pozytywne uczucia i kształtuje poczucie dumy musi wziąć odpowiedzialność za wszystko również za to złe co się wydarzyło i z tego co sobie przypominam morski rozwijał jakoś tę myśl to znaczy tam była mowa o wygranych bitwach, ale już zerwanych sejmach natomiast w grę wchodziło, bo to też jest istotne to co naród rozumiany jako wspólnota polityczna czynił w obrębie podejmowanych przez siebie zbiorowych działań to nie znaczyło, że n p . mamy się wstydzić kończy Szydłowski się wstydził, że na wsi była ciemnota, że on o tyle tylko, o ile wspólnota narodowa nie zadbała o podniesienie oświaty chłopa natomiast nie oznaczało to wstydzę się za wszystkie drastyczne ości, które się brały właściwością noty nie uświadomienia za dzikie instynkty, które się ujawniały natomiast rzeczywiście, jeżeli jako zbiorowość popisaliśmy się w cudzysłowie gdzieś niedołęstwa to był cios dla Dmowskiego powód do wstydu i w taki sposób o tym, poinformował o 5 lat później Niemcy Rosja i kwestia Polska książka, która kosztowała Dmowskiego dom w sumie utraty poparcia Polaków ona nie została dobrze przyjęta w znacznej części tak było, bo doszło do serii rozłamów, ale tonie książka była ich przyczyną tylko o to, że Dmowski zdecydował się pójść przeci w temu co było pojmowany jako dziedzictwo dziewiętnastego wieku myśli niepodległościowej tradycji niepodległościowych zgodnie, z którą wrogiem Polski była Rosja jeśli Europa dzielisz na 2 wrogie obozy to obowiązkiem Polaków jest znaleźć się w tym obozie, który występuje przeciwko Rosji natomiast w przypadku Dmowskiego kalkulacja była zupełnie odmienna i 2 elementy są tutaj ważne Dmowski to też wynikało z optyki nacjonalistycznej widział ostro skutki podziału Polski między 3 państwa rozbiorowe zarówno w sferze wewnętrznej to znaczy, że nie różnice mentalne między różnymi odłamami Polaków narastały, jakim jest czysto politycznej to znaczy, że istniała w obrębie trójki państw, które dokonały rozbioru Polski wspólnota interesów wyrażająca się woli utrzymania polskiego pułku, bo to oznaczało duże były one skłonne ze sobą współdziałać i zresztą wiek dziewiętnasty dawał wiele przykładów takiego współdziałania Dmowski obawiał się, że jeżeli Polacy pójdą tą tradycyjną wydeptaną niepodległościową ścieżką to skutek może być tak jak w dziewiętnastym stuleciu to znaczy, że nie dojdzie do wybuchu wojny do otwartego konfliktu między państwami zaborczymi natomiast czy powtórzy się historia w sposób taki, że zostanie po raz kolejny zawartym na naszym Elżbiecie porozumienie i tu dochodzimy do drugiego elementu kalkulacji lwowskiego to znaczy do przekonania, że w obliczu realnej szansy zmiany politycznego status quo, jaki się pojawił należy odejść od zasady otwartego stawiania żądań politycznych natomiast należy ukryć swoje cele, że im nie nawet oceny ryzyka, że społeczeństwo polskie tego nie zrozumie wytwarzać przekonanie, że jest się kimś zupełnie innym niż się jest dołożyć do innych celów niż się do 3 stąd z orientacją na Rosję Dmowski uzasadniał ją następująco wskazywał i to był ten element czy kalkulacji, których nie ukrywał, że Rosja w Sojuszu z państwami zachodnimi ma możliwość zjednoczenia ziem polskich w przypadku zwycięskiej wojny, gdyby nie zwyciężyły państwa niemieckie blok państw niemieckich to konsekwencja musiałby być ponowny podział właściwie tylko ta 1 myśl jest akcentowana czy była akceptowana z Krze w książce Niemcy Rosja i kwestia Polska 2 dalsze myśli były takie pierwsza, że Rosja, działając w 1 bloku razem z państwami zachodnimi wielką Brytanią Francją nie będzie miała swobodę ruchów także po wojnie i stworzy to dogodniejsze możliwości negocjacyjne MO, utrudniając Rosji rządzenie się w obrębie swojego łupu tak jakby chciała nie będzie Rosja miała pełnej swobody ruchów natomiast to, czego Dmowski nie zdradzał natomiast Sejm czy właściwie się tę książkę bardzo uważnie czyta to rozdział przyszłość Rosji zdradza, a ten element kalkulacji cen żółtego expressis verbis nie wypowiedział Dmowski uważał, że Rosja jest państwem, które stoi na granicy przepaści wskazywał na niskie kwalifikacje rosyjskich elit inna, pogłębiając na korupcję ten element akcentował bardzo mocno i na pogłębiające się konflikty wewnętrzne głęboką niepopularności reżimu carskiego uważał, że mnie Rosjanie przetrwał wojny i słusznie uważał ją no tak tak, a jeżeli nawet ją przetrwa to otworzy to przed nią kolejny kryzys wewnętrzny, z którego ci, którzy nie będą chcieli pozostać w ramach Rosji będą mogli skorzystać ci się oderwać, czyli zarządzanie Polaków polegałaby na tym że, gdyby Rosja złamała się po zjednoczeniu ziem polskich dysponowali większą siłą niż kiedykolwiek w ciągu 19 w głowie czy jak rozumiem Dmowski szacował potencjały militarne polityczne gospodarcze i na Niemców inni Rosjan i uznał, że Niemcy mają znaczącą przewagę nie tylko militarną polityczną gospodarczą, ale także chyba taką cywilizacyjną, bo w tej książce jest też wyrażona taka obawa że, o ile sprawa Polska jest dla Rosji czy dla Austrii kwestię lokalną to dla Niemców jest fundamentalną zasadniczą, bo to jest ten ich teren ekspansji na wschód, czyli coś dla państwa kluczowego dla państwa niemieckiego, owszem, tu można powiedzieć, że jest tak dokonanej analizy sytuacji, która częściowo odpowiadała realiom, bo mnie co potwierdził przebieg pierwszej wojny światowej wielu Niemców patrzyło na ziemie polskie jako klucz do dalszej ekspansji w Europie środkowo-wschodniej natomiast takiej oceny sytuacji mogły wpłynąć wnioski przeciwstawne to znaczy można było uważać, że może warto jest dogadać się właśnie z Niemcami natomiast Dmowski wyszedł z innego założenia, ponieważ jego czyny nie mniej ujawnionych wówczas o ujawniony dopiero w roku 1917 w memoriałach składanych na rzecz na ręce przedstawicieli brytyjskiego rządu jego wizja Polski przewidywała, że będzie to duży kraj będący lokalnym mocarstwem nie jest powiązany politycznie z państwami zachodnimi w każdym razie ten plan kierował się w równej mierze przeciwko Rosji, bez której upadku ziszczenie tego planu nie byłoby możliwe, jaki przeciwko Niemcom, których wpływy w Europie środkowej Dmowski chciał zahamować mówiąc ściślej uważał, że państwa zachodnie będą zainteresowane szukaniem przeciwwagi dla wpływów niemieckich jego oferta ujawniana stopniowo zakładała, że Polska będzie taką ekspozytury tą mniej Zachodu jest w Europie środkowo-wschodniej wybucha wielka wojna Dmowski oczywiście trafnie związał los Polski z tymi państwami, które zwyciężyły w pierwszej wojnie światowej zdecydowało potem on nowym kształcie Europy, ale oczywiście można powiedzieć tak to prawda kalkulacja, o których mówiłem niespecjalnie się przełożyła na realny przebieg pierwszej wojny światowej natomiast rzeczywiście końcówka była taka, że zachód triumfował, ale przepraszam w mszy w studni wpadłem słowo wielka wojna i wielka gra Romana Dmowskiego k, która jak już wiemy jak pan profesor przed chwilą powiedział zakończyła się dla nas pozytywnie no oczywiście Dmowski podejmuje działania od samego początku zabiega wszędzie, gdzie może sprawę polską, ale wszędzie słyszy no panie Dmowski o Polsce domy z panem rozmawiać nie możemy, bo to wewnętrzna sprawa Rosji i chyba dopiero upadek caratu rewolucja październikowa, a zmienia naszą pozycję i pozycję negocjacyjną Dmowskiego tu można mówić o kolejnych etapach rewolucja październikowa była ważnym etapem natomiast zacząć, by jednak trzeba było od aktu 5 listopada, kiedy to Niemcy z inicjatywy niemieckie dokonało się proklamowanie państwa polskiego kadłub bojowego to prawda, ale tym co zelektryzowało polityków zachodnich były zapowiedzi tworzenia złożonej z ochotników milionowej armii polskiej Otóż ten werbunek Niemcom się ostatecznie nie uda natomiast tym argumentem, którym posługiwali się ci politycy, którzy angażowali się po stronie antyniemieckiej orientując się na państwa zachodnie, bo Rosja była już wówczas w Rosji smutnym stanie ten argument podstawowy argument sprowadza się do tego, że my będziemy tymi, którzy spowodują, że Polacy nie będą się zgłaszać pod niemieckie sztandary nie powiesz powiększą waszych i tak dużych kłopotów z militarnych odpowiedział werbalną na niemiecką inicjatywę było oczywiście protest natomiast wykorzystywał to Dmowski Johnnie w rozmowach zakulisowych do różnych nacisków nie kolejny istotny nie istotna cezura to był upadek cara tu można powiedzieć, że z perspektywy Dmowskiego była ona o tyle istotna, że praktycznie natychmiast, bo to był czas liczony w dniach, a w tygodniach może, ale to im 1,5 tygodnia 2 już nie pamiętam dokładnie nie zareagował notą złożoną Brytyjczyków, w której sprecyzował Żary z polskiej granicy, lecz wszystkich granic postulowanego państwa polskiego, ale istotne miało było w tym wypadku to, że wspomniał również granicy wschodniej, więc okroił formalnie formalnego wciąż jeszcze jeszcze sprzymierzeńcem Wielkiej Brytanii w dodatku takiego, którym po upadku cara urządził prozachodni rząd i nie jest to stanowisko Dmowski powtórzył w Memoriale złożonym w lecie klubu obszerna taka broszura w języku angielskim o problemach Europy środkowo-wschodniej, w której wizja Polski odrodzonej powiązał z wizją Europy zorganizowanej na nie poprzez państwa narodowe na zasadzie dania wolnej ręki ruchom Narodowym to była Europa byłeś Austro-Węgier z Niemcami cofnięty między jedno o o okrojonym do granic etnograficznych i zakładająca, że Rosja będzie upolitycznienie obecna w tej części świata za sprawą Jagłowski przewidywał tego, że zostanie przez konflikt wewnętrzny pogrążona w niebycie to znaczy siły rewolucji kontrrewolucji będą się tam nawzajem wzajemnie wyniszcza, acz z tym, że wtedy, kiedy Dmowski pisał ten dokument siły rewolucji to była Rosja liberalnej wspierająca rząd czy, o który zajął miejsce gabinetów carskich natomiast oczywiście mniej kontrrewolucja to był porządek dawnego ładu ci, którzy orientowali się na monarchę monarchię Romanowów w listopadzie 1917 roku nastąpił w Rosji przewrót wojskowy, w wyniku którego przejęła władzę nie partia nie bolszewicka korzyści z punktu widzenia Dmowskiego, gdzie prowadzony przez niego polityki sprowadzały się do tego, że pod rządami bolszewików Rosja stała się państwem izolowanym w dużej mierze nie dać na pewno z uwagi na program społeczny, chociaż w warunkach wojny najważniejsze znaczenie miała zapowiedź dokonana przez nowe władze wycofania się Rosji wojny złamania zobowiązań sojuszniczych i to nastąpiło po podpisaniu pokoju brzeskiego już następnym roku 1918 w wyniku czego zresztą zachód o mało nie doznałby militarnej klęski, bo dalszy bieg wydarzeń był taki, że po uwolnieniu większości swoich dywizji z frontu wschodniego Niemcy wykonali uderzenie przełamująca na froncie zachodnim i Francja ponownie jak w roku 1914 znalazła się w obliczu katastrofy militarnej w każdym razie do lipca do połowy lipca 1918 roku wydawało się, że Niemcy tę wojnę mogą jeszcze jeszcze wygrać efekt czy jeśli idzie notowania sprawy polskiej na Zachodzie był taki, że elity i francuskie brytyjskie były na swojego byłego sojusznika wschodniego zwyczajnie wściekła i dla tych, którzy Rosja chcieli okroić nastały dobre czasy, żeby mówić o tym, nieśmiało i bez bez zahamowań, więc rozlicza ze złoża bywał nudny, bo jeszcze w sierpniu 1917 roku powstaje komitet Narodowy Polski, na którym po pewnym czasie groźnie dopiero po rewolucji bolszewickiej zostaje uznany za oficjalne przedstawicielstwo odbudowywanego państwa polskiego dopiero wtedy się do niej nawet wcześniej to było wcześniej to było, bo we wrześniu uznali go już Francuzi w końcu września albo na początku października to już nie pamiętam Brytyjczycy i trzeci w kolejności byli Włosi, którzy oglądali się na Rosję, ale ostatecznie nastąpiło to jakoś kilka dni przed przewrotem bolszewickim natomiast stany Zjednoczone uznały komitet Narodowy już po przewrocie bolszewickim chyba dopiero w grudniu, o ile pamiętam tak, że były to ze sobą był powiązany wydarzenia natomiast ściślejszym związku nie składkowym można mówić chyba tylko w odniesieniu do Stanów do Stanów zjednoczonych powódź zresztą, dla którego komitet Narodowy Polski był uznawany jako oficjalna reprezentacja, bo nie rząd Węgier, bo nie instytucja o charakterze rządowym był taki, że od czerwca 1917 roku Francuzi przystąpili do organizowania armii polskiej we Francji, a demokratyczne standardy przewidują cywilne zwierzchnictwo nad siłami zbrojnymi stąd pojawiło się zapotrzebowanie na instytucje polską, która w tę rolę wejdzie i komitet Narodowy Polski raz wszedł w tę rolę, a czy to było także związane z tym, że dla Francji albo Wielkiej Brytanii to co potem 1918 roku pod koniec już 1918 roku działo się w Polsce to był po prostu 1 wielki polityczny chaos innemu i Piłsudski w przynajmniej początkowo nie był dla nich partnerem do rozmów to jest dosyć skomplikowana sprawa, bo mnie Francuzi, a większym stopniu Brytyjczycy zdawali sobie sprawę nie jest ograniczeń Dmowskiego jako przywódcy i lisy ułomności ciała, które na Zachodzie powołał tam wskazywano, że nie jest reprezentowana lewica i to była prawda co prawda przyczyną tak tego stanu rzeczy było to, że środowiska liberalne lewicowe w Polsce angażowały się wcześniej po stronie niemieckiej natomiast niezależnie od przyczyn wytworzonego stanu rzeczy argument, że komitet Narodowy Polski nie jest w pełni reprezentatywny był argumentem, który był przeciwko niemu wysuwany i mniej to był powód, dla którego gotowość do uznania Gorzała reprezentacje miast za coś więcej niż oficjalną reprezentację, bo Czesi w tym samym czasie zostali uznani za rząd de facto natomiast komitet Narodowy Polski nie co się wiązało po prostu z przekonaniem o jego jednostronności polityczne, ale i niechęcią do nie zbyt daleko idącego angażowania się Piłsudskiego opozycja nie była silna rzeczywiście natomiast jego atutem było to, że kontrolował sytuację na miejscu po swoim powrocie z Magdeburga i co równie ważne, że lewa strona sceny politycznej w owym czasie ślepo mu chwała, uważając przesadą za swojego człowieka także on ustabilizował stosunki wewnętrzne co nie było np. jasne dla wszystkich członków komitetu Narodowego polskiego, ale dla Dmowskiego akurat było, gdyż on uważał też trafnie Piłsudskiego za polityka, który faktycznie daje prymat interesom Narodowym, chociaż nie zawsze rozumie je podobnie jak Dmowski w każdym razie taki odczytanie sytuacji torował drogę kompromisu owi potrzebę jego widzieli mnie zarówno Piłsudski, jaki Dmowski Piłsudski podjął co prawda próbę bezpośrednio po notyfikacji państwa polskiego wysłania do Paryża na swoich przedstawicieli z misją poszukania zniszczą dotarcia do kluczowych polityków alianckich poza komitetem Narodowym polskim, ale zostały skierowane do KNP i nie zrozumiał, że ta próba sił niczego nie niczego nie da natomiast w samym KMP, gdzie też były tendencje do posłużenia się poparciem po do skorzystania w pełni czegoś poparcie aliantów i reprezentował przede wszystkim przybyłym w lecie 1918 roku do Paryża Stanisław Grabski przywódca narodowej demokracji i jedno na terenie Rosji, skąd przybył natomiast Dmowski, którego zawieszenie broni znalazło zastało w stanach Zjednoczonych po powrocie do Paryża narzucił nie wiem no i zmusił mnie komitet Narodowy Polski do przyjęcia do szukania możliwości kompromisu z władzami warszawskimi co ostatecznie nastąpiło na warunkach, które przynoszą zaszczyt naszej ówczesnej klasie politycznej tak mówimy o rządzie Paderewskiego, który został włodarz naszego gliny od decyzji o przeprowadzeniu wolnych wyborów oczywiście wcześniej zostałby powołany rząd Paderewskiego, ale jego misją było przeprowadzenie wolnych wyborów taki sposób, aby nie było wątpliwości co do bezstronności aparatu państwa i to zostało przeprowadzone tu chcę powiedzieć, że to kompromis dlatego przynosi zaszczyt klasie politycznej, że właściwie nie spierano się o personalia, ale o zasady, gdyż nie można powiedzieć, żeby za bardzo się wspierano, bo obie strony były zgodne, że suwerenność Polski potwierdzi akt wyborczy Dmowski reprezentował Polskę na paryskiej konferencji pokojowej, bo teraz Warszawy, gdzie mamy już rząd Paderewskiego powołane zresztą na 2 dni przed rozpoczęciem tej konferencji pokojowej Ninę inie 29 stycznia 1919 roku Dmowski zostaje zaproszony na radę 10, w której zasiadali najważniejsi politycy tych zwycięskich mocarstw inie ma podobno nagle premier Francji mówi pani Dmowski pan ma głos i Dmowski pyta, o czym mówi się, a francuski premier odpowiada no o sprawie polskiej i to hobby czy pan profesor to potwierdza podobno nie było planowane na owej radzie 10, że Dmowski nie spodziewał się wystąpienia, a mimo to wypadł doskonale łączy relacja pochodzi od samego Dmowskiego jest możliwe, że nie został poinformowany, o czym mam mówić cały epizod nadawałby się do politycznego thrillera jeśli oczywiście znalazłby się utalentowany twórca, który by potrafił mnie językiem filmowym to opowiadać natomiast rzeczywiście miarą klasy polityka było to, że nie stracił w tym momencie pewności siebie i gładko, przemawiając w obydwu kongresowych języka angielskim i francuskim przedstawił wszystkie subtelności związane ręce po kolei mówiąc i dodajmy, że zostanie profesorze, że ta umowa trwała kilka godzin no tak, bo mówił w 2 językach, więc ten czas siłą rzeczy się musiał wydłużyć także w no i nie było nie było rady NATO to niebyły czasy i kabin i symultanicznych tłumaczeń zresztą też ze wspomnień Dmowskiego wynika, że sam poprosił swoich słuchaczy o to, żeby mógł mówić w 2 językach, bo się przekonać różne języka angielskiego wystąpienie nie jest tłumaczony dokładnie jakoś miało brzmieć także, kiedy się wyraził, że Polska z niebezpiecznymi niestabilnym miejscu się znajduje na to tłumaczenie miało być to także Polska jest przyczyną niestabilności problemów z dniem, więc zasadnicza różnica to jest rzeczywiście różnica zasadnicza to pamiętał też po przeczytaniu anegdotą swojego wystąpienia nie zwróciło uwagę i nielubiących go serdecznie brytyjski polityk reprezentujący obóz liberalnych premier David Lloyd George odnotował je z uznaniem mniej takich o wystąpieniu też Dmowskiego teraz PiS, który był jego osobą nr 2 i mniej konkurentem Dmowskiego w komitecie Narodowym polskim też był zachwycony jak to on osoby, z którymi rozmawiał odnotowywały, ale nie SLD w radzie walczą o Iłży jeszcze zanim o treści tylko krótko niestety udało się brytyjskiemu premierowi i skontrować się przynajmniej 2 istotne argumenty, które ich postulaty, które wysyła wysuwał Dubowski niekiedy mówią, że nie ma Polski bez Gdańska po Brytyjczyk mówił no tak, ale w tym mieście tylko 10 % Polaków, kiedy Dmowski powtarzał, że chcemy Śląska to Brytyjczyk mówił Endo Francuzów, jeżeli dacie Górny Śląsk Polakom jak Niemcy zapłacą one reparacje wojenne z tym, że te nie otwarte wystąpienie dyplomacji brytyjskiej przeci w polskiemu programowi gra nic to jest to dopiero marzec i nastąpiło to w toku już po tym, jak Polacy przedstawili na piśmie swoje żądanie zajął się nim specjalnie utworzony komitet ds. polskich, który przedstawił swoje stanowisko później to przeszło przez takie specjalne ciało powołane przez Kongres paryski komitet terytorialny, który też jest za aprobował i na posiedzeniu rady 10 czy wtedy już 5 tego nie pamiętam zostało wszystko obalony przez opozycję nie brytyjskiego premiera przy użyciu takich nie więcej argumentów natomiast w tym wystąpieniu w Dmowskiego 3 elementy były ciekawą mówił oczywiście o programie granic nie jest, ale nie jest znaczną część wystąpienia zajęło mu ustosunkowywać się ds. bieżących 2 kwestie były istotne pierwsza była taka, że trwało powstanie wielkopolskie Wojciech Śladowski za rok koniec grudnia 1918 roku mamy jesteśmy 29 stycznia 1900 tak złego w każdym razie starał się nad nim parasol ochronny ostrzy postrzelić znaczy starał się, aby alianci po pierwsze nie dostrzegli po drugie, ustrzegli Wielkopolan przed niemiecką kontrakcją militarną starał się również, wskazując na niebezpieczeństwo bolszewickie skłonić aliantów do zasilenia tworzącej się Polski z dostawami broni amunicji i z tym się nie wiązał mnie epizod no charakterystyczny dla Dmowskiego, który też trzeba powiedzieć, bo zostałby, kiedy został zapytany nie pamiętam przez któregoś z polityków zachodnich o warszawski rząd zdominowany był o socjalistów w Polsce i czy nie obawia się, że nie zostaną zasilenie czytelny sposób wrogowie cywilizacji Dmowski socjalistów chociażby jego politycznymi przeciwnikami w tym miejscu gładko usprawiedliwił mówiący, że Polska nie nie posiada wojska, które pozwoliłoby jej się obronić przed rewolucją rosyjską oraz niemiecką jest otoczona przez rewolucję i od Wschodu od Zachodu w związku z tym co zrozumiałe musiała zrobić to co czynią w przyrodzie zwierzęta pozbawione kłów pazurów przybrała zabarwienie ochronne w każdym razie jego przekaz do polityków zachodnich był taki, aby nie przyjmować socjalizmem polskim jest radykalny tylko patriotycznej żadna groźba z jego strony dla Europy nie wpłynie i to wystąpienie wiązało się spójrzcie z drogi i naczyń z postrzeganiem spra w politycznych, o której kategoria interesu zbiorowego interesu Narodowego zajmowała miejsce naczelny 28 czerwca 1919 roku Dmowski wspólnie rzecz jasna z Ignacym Paderewskim podpisał traktat wersalski MO on wspominał, że to, by było dla niego wielkie wydarzenie i zapomniał o tym wszystkim co było złe, kiedy ten podpisy składało nastaje wolna Polska panie profesorze i endecja jest główną siłą polityczną do 1926 roku, ale Dmowski wcale nie zajmuje, jakie siły eksponowane stanowiska Dybowski sideł spóźnił do wyścigu władzy, który się w kraju w odrodzonej Rzeczpospolitej dokonywał działał na bardzo ważnej placówce osobiście uważał kwestię granica decydującą, bo określającą ramy do tego wspólnego domu, który się będzie budować natomiast nie był w stanie zapewnić sobie nie tylko miejsca eksponowanego w strukturach tworzącej się władzy, ale nawet własnej partii, gdzie został zdystansowany przez Stanisława Grabskiego, kiedy Dmowski wrócił do kraju w maju 1920 roku Grabski nie ustąpił mu nawet miejsca mnie w sejmowej komisji spraw zagranicznych to powiem, że Dmowski był posłem wybrany zaocznie do Sejmu ustawodawczego w czasie, kiedy znajdował się w Paryżu co sprawiało, że nie był formalnie rzecz biorąc politycznym emerytem, ale nie miał miejsca do działania, ponieważ nawet jego polityczni przyjaciele nie zadbali o to czy z powodów, które można zrozumieć, bo po prostu w czasie, kiedy go nie było nam plany pierwszy wyszli liderzy czy to lokalni czy tacy, którzy nie jest zwyczajnie mieli możliwości działania, ale też nie rozwiąże inny był taki problem natury prywatnej, ponieważ Dmowski pod koniec 1919 roku ciężko zachorował na zapalenie stawów lekarzem o tym, pominięciu zalet zasili wyjazd ciepłe kraje ją bodajże do Algieru pojechał do na kilka miesięcy w tym kluczowym momencie tak, czyli był poza krajem to znaczy to już nie był moment kluczowy, ale pobyt trwał rzeczywiście długo zachorował wczesną jesienią no chyba Hiszpanka była, czyli grypa z powikłaniami oskrzela owymi później zapaleniem płuc natomiast otarł się o śmierć i rekonwalescencja, która zaczęła się bać trwała kilka miesięcy i przeprowadzona była na w klimacie ciepłym w każdym razie nie skarżył się wiosną wpisanych w listach na trudności z koncentracją myśli także osobom, z czym tu można powiedzieć, że wyczerpanie organizmu spowodowane pracą po kilkanaście godzin dziennie w tych latach pierwszej wojny światowej stresem dołożyła się oczywiście do działania drobnoustrojów i przesądziła o niezdolności Dmowskiego do działania Dmowskim nie w owym czasie czy plan polityczny Dmowskiego był taki, o czym pisał w liście do 1 ze swoich współpracowników Stanisława Kozickiego, że uważają za osobę w istniejącej sytuacji najbardziej nadającą się docierać do wysuwania na czoło Józefa Piłsudskiego myślał o sobie jako o kimś, kto mógłby sformułować rodzaj gabinetu cieni nie opozycyjnego wobec istniejącego porządku, ale takiego, który zająłby się sporządzaniem planów perspektywicznych, którzy realizowane byłyby przez bezpośrednich wykonawców oczywiście wymagałoby jednak jakiegoś porozumienia z Piłsudskim i uzgodnienia celów politycznych w każdym razie, kiedy Dmowski do kraju przybył podjął taką próbę został przyjęty na audiencji po jakichś 2 tygodniach moim nie od tej rozmowie właściwie niczego nie wiadomo, bo toczyła się bez świadków co spekulacje, że obaj panowie pokłócili się na tle sprawy ukraińskiej i sensowności angażowanie się Polski na tamtym odcinku, ale nie jest to pewne natomiast pewne jest, że po tej rozmowie Dmowski przestał oddziaływać na swoje otoczenie polityczne w takim kierunku jako oddziały wału, bo praktycznie przez cały rok 1919 i przez pierwsze tygodnie, kiedy w Warszawie się pojawił nawet gorszym swoich słuchaczy, kiedy mówił o zasługach Piłsudskiego dla utrzymania kraju w jakim takim porządku niemożliwym w sejmie mnie no, więc najwyraźniej po rozmowie z Piłsudskim zmienił zdanie i jedyne stanowisko rządowe w jego karierze politycznej to chyba taki kilkutygodniowy czas, kiedy pełnił funkcję ministra spraw zagranicznych w rządzie Wincentego Witosa ten rok 1923 był też członkiem rady oraz wyższa i wygodniej mu to trwało 6 tygodni do trwało nie, jakkolwiek było to w czasie dość gorącym, gdyż na tle kryzysu, bo w Niemczech interwencji w Zagłębiu rury wojsk francuskich i byli już belgijskich strajku generalnego lub ingerowania w ten kryzys ze strony Rosji sowieckiej mówiono o możliwość odnowienia się wojny polsko radzieckiej były zresztą nie jest to o tym w swoich wspomnieniach nie wspominał gen. Jerzy budziło ski wówczas oficera armii czerwonej zachodnich okręgach ZSRR przeprowadzono mobilizację, przygotowując się do ewentualnej wojny z polską na Polska miała problem ponieważ, kiedy mniej więcej rok wcześniej w końcu 1922 roku nie związek sowiecki się ukonstytuował jako państwo związkowe niejako luźna federacja republik sowieckich nie uznała tego państwa co wytworzyło sytuację po prostu potencjalnie niebezpieczną w ciągu tych 6 miesięcy Polska uznała związek sowiecki czy radziecki, bo oficjalna nazwa tego państwa przed wojną brzmiała związek socjalistycznych republik rad stosowne dokumenty zostały wymienione w mojej groźny potencjalnie grożących wojną kryzys został zażegnany natomiast z epizodem wokół epizodu związanego z udziałem Dmowskiego w radzie obrony państwa troszkę legend wokół tego narosło rzeczywiście znalazł się Dmowski w składzie tego działa nie jest są z pierwszego miejsca, ale dziewiętnastego już tam działo i tak są zapisy scenograficzne, które nie informują o tym co mówią informują również o tle tego ustąpienia tam doszło do nieprzyjemnej wymiany zdań z Piłsudskim, który zażądał dla siebie czegoś w rodzaju wotum zaufania żądając, grożąc dymisją ów w przypadku braku Włoszki głosował za wotum zaufania, gdyż uważał że, gdy nie może państwo sobie w sytuacji kryzysu wojskowego pozwolić na zmianę wodza naczelnego natomiast Niechciał się zgodzić na to, czego Piłsudski z kolei żądał to znaczy, żeby rada ochrony obrony państwa wykonywała posłusznie jego o dyspozycję i podał się do dymisji wkracza ponownie na scenę polityczną z przytupem po zamachu majowym, bo usiłuje jednoczyć prawą stronę sceny politycznej ten powstaje obóz wielkiej Polski nie wiem czy z przytupem i to dość chłodno schronili się złoże i jego skoro obóz szybko wyrósł na taki silny ruch polityczny skupiający nawet 300  000 członków, a Dmowski był tzw. wielkim obozie innym stojący, stając na czele wielkiej rady no to chyba jednak jakiś lekki przyp był to jednak lekki przy tym był graczem niech to będzie, że po prostu rodzaj tańca, ale który się rozkręcał coraz bardziej, bo nie związki Dmowskiego z młodzieżą to są w sumie liczy w sumie czas jeszcze poprzedzającej przewrót majowy, chociaż trudno jest mówić o jakiś konkretnych przygotowaniach i na pewno zbrojny zamach stanu stanowi tutaj wyrazistą cenzurę Dmowski, który początkowo nie dawał się namówić na żadne formy działania poza parlamentarnego, bo były mu składanych ze strony różnych środowisk tym razem przestały się wahać i mniej postawiony w obliczu sytuacji, w której związek Ludowo-Narodowy, bo taką nazwę nosiła wówczas masowa partia prawicy będący kontynuacją dawnej narodowej demokracji, kiedy związek Ludowo-Narodowy stanął w obliczu perspektywy rozkładu Dmowski zdecydował się działo w jeśli tak można powiedzieć skanalizować ten ferment by, opowiadając się po stronie po stronie tych środowisk, które nie domagały się wymiany elit w obrębie związku Ludowo-Narodowego odejścia skompromitowanych polityków parlamentarnych przede wszystkim Stanisława Grabskiego i ich konsekwencją tego było w grudniu 1926 roku powołanie obozu wielkiej Polski, by jeszcze trzeba było powiedzieć coś takiego, że początkowo nie Dmowski chciał 2 rzeczy ze sobą połączyć to znaczy znaleźć miejsce dla kontestacji, że z środowisk młodzieżowych tak, aby utrzymać ich obrębie ruchu i drugi cel to było znalezienie płaszczyzny współdziałania dla tych środowisk politycznych, które utworzyły gabinet nie centroprawicowy w roku 1923, bo już z propozycją współdziałania zwrócił się do ludowców i Witos, którego partia nie zgodziła się na wejście do obozu wielkiej Polski sam osobiście do oddolnej inicjatywie w pierwszym momencie się negatywnie nie odnosił w przypadku narodowej demokracji nie było przed przerwą chrześcijańskiej demokracji było tak, że też grała na zwłokę z różnych powodów, ale nie podstawowy był taki, że nie obawiano się przeci w działania czy aparatu państwowego relatywnie najbardziej najlepiej, chociaż też nie do końca udało się przyciągnięcie środowisk narodowo konserwatywnych z kręgu Stronnictwa chrześcijańskiego Narodowego, ale później weszły czy ta część nadal się przyciągnąć weszły do Stronnictwa Narodowego tak czy owak jednak masowy ponadpartyjny ruch nie powstał to co było jego kontrowersyjną stroną to struktury organizacyjne doniesienia polityczne czy pierwsze doniesienia polityczne czy policji politycznej z grudnia mówiły o powstaniu struktury, która naśladuje wzorce organizacyjne związku naprawy Rzeczpospolitej, który na ziemiach Polski był pierwszą organizacją opierającą swoją strukturę na zasadzie nominacji, a nie wyborcze jak w struktury Stronnictwa bardzo panie profesorze dziękuję za rozmowę prof. Krzysztof Kawalec Instytut historyczny Uniwersytetu wrocławskiego także Instytut Pamięci Narodowej we Wrocławiu naszym gościem przed północą bardzo dziękuję za obecność panie profesorze dziękuję państwu za cierpliwość pani redaktor za wnikliwe interesujące pytanie bardzo dziękuję państwu za wspólny poniedziałkowy wieczór rzecz oczywiście udanego wtorku i dobrej nocy kolorowych snów do usłyszy
Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: WIECZÓR - KAROLINA LEWICKA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Wybierz pakiet "Aplikacja i WWW" i słuchaj wygodniej z telefonu!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA