REKLAMA

Ojcowie Niepodległości: Ignacy Daszyński

Data emisji:
2018-11-26 23:00
Audycja:
Wieczór Radia TOK FM
Prowadzący:
Czas trwania:
50:26 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Naszym gościem przed północą jest prof. Andrzej Friszke, Polska Akademia Nauk, dobry wieczór panie profesorze, kłaniam się. A będziemy rozmawiać o Ignacym Daszyńskim. Zastanawiam się nad takim momentem w jego życiu, kiedy zrozumiał, że jego serce jest po lewej stronie. I może to było w Drohobyczu, gdzie zamieszkał z matką i w pewnym momencie swojego młodego wówczas życia pisał wtedy tak: Rozwiń »
"Drohobycka atmosfera wzywała mnie do buntu. Brutalność złowrogich szubrawców, którzy robili wówczas karierę w Drohobyczu, była tak jawną i publiczną, że nie trzeba było zaiste być socjalistą, żeby znienawidzić tę zbrodniczą produkcję ugruntowaną na naturalnych skarbach matki ziemi i na bezgranicznym wyzysku kilku tysięcy rusińskich chłopów kopiących wosk ziemny w Borysławiu". To był ten moment właśnie?

Wie pani, problem jest taki, że to jest oczywiście część Zagłębia wrocławskiego ten Drohobycz czy też przemysł naftowy najogólniej biorąc oczywiście wyzysk robotników jest straszny w tamtym czasie w zasadzie jesteśmy przed epoką, kiedy prawa robotników są uregulowane Daszczyński będzie o to walczył, więc człowiek o pewnej wrażliwości społecznej oglądając to co widział mógł zostać socjalistą, ale powiem trochę szerzej znaczy to, że ktoś został socjalistą w jego pokoleniu nie jest rzeczą nadzwyczajną to był wtedy ruch bardzo silny bardzo dynamicznie oddziaływujący na młodych ludzi 

Także atrakcyjny 

Atrakcyjne także w tym sposobie w jakim tłumaczył świat to jest w Polsce pierwsze, bo się pokolenie, które zapoznaje się z pismami Marksa z pismami innych liderów ruchu lewicy marksistowskiej powietrzny i nie znaczy, że wszyscy będą Mar ci sami, bo to jest bardzo skomplikowane natomiast na pewno socjalizm jest 1 z ideologii, która mocno oddziaływują na młodych ludzi to jest między to samo pokolenie prawdach, które budują w Kongresówce będzie Waryński organizował no, a ta ma akurat Daszyński, bo to jest inny kraj przypominam, bo nie wszyscy może pamiętają, że Daszyński jest Galicja zabrał z austriackiej, ale problem się na Podolu tak jest, ale kółko socjalistyczne powstają też w Warszawie, czyli w zaborze rosyjskim i to pokolenie nowy dach z siebie wiele wielkich indywidualności właśnie związanych z ruchem lewicowym m. in. również Józefa Piłsudskiego u anteny, a moment inicjacji socjalistycznej to oczywiście mógłby się Drohobycz 3, a mógł być też także inne ten skręt w lewo wyniósł z domu rodzinnego, ponieważ jego starszy brat Feliks także był zaangażowany w tej lewej stronie podobno był nawet uczestnikiem paryskiego Kongresu drugiej Międzynarodówki no właśnie czyli jakby miał w rodzinie do silnego ataku na pozór zachętę wzór, ale też złością dostępna bibuły prawda na czym będą też jest ważna rzecz czyta w związku z tym ten Feliks też tutaj na pewno różne rzeczy znosił jej Ignacy jako młody czy formował właśnie ten sposób patrzenia na świat pochodził ze średniozamożnej rodziny szlacheckiej świetny uczeń znał kilka języków zresztą później będzie słynął jako znakomity oratorium podobno nie było drugiego takiego, który tak potrafiłby operować emocjami i wpływać na emocje słuchających jak ktoś kiedyś napisał akurat chyba konserwatysta, że umów Daszyńskiego osuwał się koncert, a te piękne porównanie z edukacją LG to zwykle, kiedy śledzimy losy naszych ojców niepodległości to różnie bywało ze względu często na zaangażowanie polityczne ta edukacja była przerywana albo odbywało się z wielkim trudem, ponieważ zaborcy rzecz jasna nie lubili tych nadzwyczaj aktywnych politycznie w niewłaściwym kierunku utrudniali potem zdobycie czy to matury czy to Romney studiów wyższych ukończenie, ale wpół trafił w pewnym momencie na studia do Zurychu to był taki szczególny moment także w jego biografii, ponieważ tam zetknął się nową sól March Lewskim z Luksemburg także z Narutowicza nosi to jest troszkę tego co już wspomnieliśmy, że te idee socjalistyczne oddziaływują na młodych rozbudzony intelektualnie ludzi niekoniecznie znaczy niekoniecznie do 12 lat można powiedzieć, że rzadko pochodzenia robotniczego nauczą to osoby ze środowiska szlacheckiego drobno szlacheckiego, czyli rodzącej się rozumiejących w tym czasie inteligencji albo z kręgów w notach Róża Luksemburg prawda fascynujących się rodziny żydowskie, żeby wyrastających ze środowiska żydowskiego Zurych no miejsce, gdzie wielu studentów polskich posiadało w ogóle przypomnieć trzeba, że no co prawda w Krakowie działa Uniwersytet już Polski ale, zwłaszcza do zaboru rosyjskiego nie było Uniwersytetu i w związku z tym wielu w ogóle młodych ludzi studiowało w tym czasie za granicą Schweitzer szczególnie często no te nazwiska, które tutaj padły są ważne dla całej dalszej historii zarówno Róża Luksemburg jak Marchlewski jak Gabriel Narutowicz prawna dla Niemiec i bym powiedział to jest czas, kiedy ci młodzi ludzie szukają różnych wersji lewicowości jedni pójdą bardzo bardziej w kierunku radykalnej lewicy drugi umiarkowany Levina złoty Róża Luksemburg no właśnie żalu, że mogę podać dogmatycznym powiedział marksistowskiej wizji świata i przyszłości, ale jednocześnie bardzo krytyczna wobec bolszewików, a nie no jasne, ale to później ja już pod koniec życia natomiast właśnie przypadku Daszyńskiego i całej tej formacji będzie to próba połączenia w gruncie rzeczy ideałów lewicy radykalnej nam nawet może marksistowskiej, chociaż to nie jest taki ortodoksyjny marksizm z ideami polskich ruchów wolnościowych poprzedniej epoki, czyli przypomnimy, że w powstaniach narodowych w tych ruchach narodowych zawsze był silny nurt lewicowy czerwoni w czasie powstania styczniowego prawda, że uważali, że walczył o wolność należy połączyć z walką społeczną z walką o wyzwolenie, ale i mobilizowanie w kierunku polskiego patriotyzmu warst w ludowych no i to 1 słowem znakomicie pasowało do dało do tej perspektywy, którą będzie miał Daszyński wrócił do grał w 1800 dziewięćdziesiątym roku zamieszkał w Krakowie potem we Lwowie działał oczywiście ufać tym środowisku socjalistyczną robotniczym, a jak pani profesorze udało mu się zostać posłem w 1800 dziewięćdziesiątym szóstym roku chyba za sprawą innego Polaka, który doszedł wielkich zaszczytów myśli pani, o czym obaleniem no nie wiem czy to można łączyć, bo to jednak jest także Daszyńskiego Badeni to są jednak granice dziś, ale mówiłem o tej reformie ordynacji wyborczej, która została za odwagę z niego przeprowadzona i dzięki której ponad 70 posłów miał zostać wyłoniony w drodze głosowania powszechnego, czyli otwierały się takie okienko prawda tak, bo to jest dla mnie dużo cieszyli się poparciem sporo jest dzisiaj dla nas bardzo trudna do zrozumienia perspektywa tzw. chór i wyborczych, czyli kształtowania się systemu parlamentarnego w Galicji to będzie miało miejsce w tym czasie, czyli są różne kurie w zależności od tego jaki ma się majątek ile się płaci podatków do takiej kuli się należy pierwsza, które są najbardziej zamożni druga trochę mniej zamożni coś jeszcze mniej zamożni realnie to oznacza, że pierwsza jest pewne arystokracja najwyższe duchowieństwo druga to będą kupcy trzecia to będą no właśnie zwłokami niczym nic n p . jak i nagle tutaj kolejna reforma wprowadza do procesu wyborczego no i ludzi w zasadzie bez środków materialnych stosownych not bez zaplecza ma być zaplecze materialne z poparciem społecznym z poparciem społecznym, ale ten system kurialnych na tym też polega, że nigdy nie zdominują wyniku wyborczego, bo oni mają prawo wybrać tylko jakiś procent posłów na nie taki, który przewrócił dominację tyle lat z zamożnych i oto będzie się toczyło oczywiście potem walka z jasne prawda, żeby było powszechne prawo do głosowania i ich konkuruje właśnie ludzi, że tak powiem ubogich zaczną wchodzić przedstawiciele robotników chłopów pojawią się też przedstawiciele chłopów Jasieński został usunięty jako kandydat okręgu krakowskiego ten okręg krakowski był niezwykle trudny złożony z 2 miast i aż 157 gmin wiejskich, więc Daszyński, który wywodzi się z tego środowiska robotniczego czy do środowiska robotniczego przede wszystkim się zwracał także musiał dotrzeć teraz do tej warstwy chłopskiej na zakończyło się sukcesem, ponieważ dostał aż 75 % wszystkich głosów próg 3 robotników części chłopów także studentów i na jego kandydaturę miał zagłosować także wielu Żydów zostaje posłem 1800 dziewięćdziesiąty siódmym roku będzie posłem przez ponad 40 lat ta dotrze do chyba do końca życia chyba w tej ostatniej kadencji nie będą oczy po trzydziestym roku był posłem, ale do trzydziestego na pewno powodem była już schorowane temu płaszczem śniegu czynne, ale 1 słowem mamy tutaj na 30 parę lat nieprzerwanej aktywności parlamentarnej i on w zasadzie szybką stał się osobą powszechnie znaną w Galicji jako lider partii socjalistycznej, bo to jest też czas, kiedy się organizuje Polska partia Socjaldemokratyczna Galicji Śląska cieszyńskiego taka była pełna nazwa w ona jest partią polską niezależną działającą w Galicji, ale związana oczywiście z austriacką socjaldemokracją to była bardzo poważna partia austriacka Trzciel demokracja bardzo wybitnymi też działaczami teoretykami szukającymi też takiego nie ortodoksyjnego marksizmu, więc Daszyński można powiedzieć był osobą, która i miał odpowiednie powiązania w obrębie państwa austro-węgierskiego jako socjalista z tą radykalną lewicą austriacką, a z drugiej strony daje pani słusznie powiedziała reprezentował na tych dotąd biedną ludność Galicji, a jeżeli do tego dodamy przymioty osobiste, zwłaszcza właśnie zdolności przemawiania znakomitą no i zdolności organizacyjne w ramach tej partii na dostawał się liderem my mówimy tutaj o rok 1800 dziewięćdziesiątym siódmym w kilka lat potem będziemy mieli rewolucji 900 piątego roku w zaborze rosyjskim i on już tutaj będzie absolutnym liderem socjaldemokratów w polskich w Austrii co będzie miało znaczenie dla spra w ogólnych w Polsce jest myślenie Daszyńskiego panie profesorze na przełomie dziewiętnastego i dwudziestego wieku na początku dwudziestego wieku powiedzmy do pierwszej wojny światowej o sprawie polskiej czy to jest takie myślenie, że być może uda się kiedyś stworzyć monarchię nie tylko austro węgierską, ale także austro węgierską polską no w zasadzie tak, chociaż w gruncie rzeczy to będzie trochę później się rozwijać taka koncepcja ale kiedy właśnie w okresie przed pierwszą wojnę światową a kiedy Daszyński wchodzi w życie polityczne to jest to myślenie takiej zasadzie żoną jest szlak jest mnie przede wszystkim jest zdominowany przez walkę w Galicji właśnie o prawa dla ludu Chin o reprezentację odpowiednio o kolejne reformy ordynacji wyborczej, które poszerzą prawa tej właśnie kurii ludzi ubogich kosztem tych bogatych i dinozaura osób, które to i mniej nie tylko, ale ty jesteś ostry konflikt polityczny z konserwatystami, którzy rządzą on jest tam nie jestem osobą, że dach był, która się dobrze układa z konserwatystami tylko wojuje z nimi bardzo ostro z nimi walczy 1 z na mównicy parlamentarnej w publicystyce nawiedza publicznych jest oczywiście tam traktowany przez mieszczaństwo przez warstwy zamożnej jako dość nieznośny bo, ale zarazem ne to buduje opozycję polityczną właśnie o 3 w Galicji no i jak go perspektywa jest jednocześnie wyraźnie Polska co nie znaczy, że ona jest, że tak pojemne zmierzającą do jakiejś wielkiej przekształcenia Austro-Węgier blatu nie ma sił nie ma możliwości oczywiście, by nie chciał, żeby konserwatyści rządzili tam dalej związku z tym jest to perspektywa może nie rewolucyjna, ale głęboką reformę styczna i sojusznikiem dla praktycznym sojusznikiem w tym czasie staje się Polska partia socjalistyczna w zaborze rosyjskim prowadzona przez papieża z dzienną i do UE bardzo ciekawy związek obu panów, ponieważ Daszyński był był pacyfistą tak można byłoby go nazwać jak wszyscy cała lewica w tym czasie brak zgody na całe dnie cała wyraźny zacznie zachęcać do tego, by wstępować do strzelca no bo rewolucja rewolucja 9000506 . roku trochę zmienia konfigurację, a to powiedzmy też o roli działaniu Daszyńskiego, bo my tak potocznie wiemy najczęściej o tym, jego uczestnictwie w demonstracji na rynku w Krakowie i spalaniu portretu cara i no, więc to jest czas rewolucji 900 piątego roku przypominała, że zaczyna od 3 właściwie wojny rosyjsko-japońskiej 900 czwarty roku klęski Rosja sytuację gospodarczą, która z rewolucją Jonasz, po czym 9000506 . roku w zaborze rosyjskim naturalnie nie w Austrii nieostro Węgrzech, ale oczywiście dla polityków, by Austro-Węgier jest to bardzo istotna okoliczność, która ukaże się określić wobec tego co się dzieje zarówno dla konserwatystów jak dla socjalistów dla Daszyńskiego oczywiście to jest sojusznik socjalistyczna tacy sami Polacy Rodos i tacy sami socjaliści tylko po tej stronie granicy, gdy oni się też będą dzielić już Daszyński redaktorem wiąże się udziela wsparcia socjalistą niepodległościowym związanym z Piłsudskim czy PPS frakcji rewolucyjnej inne i to jest bardzo istotne poparcie dla tej grupy tych niepodległościowych socjalistów no, a rewolucja następnie gaśnie prawda gaśnie 900 siódmy roku to jest klęska rewolucji porażka rewolucji i oczywiście powstaje pytanie co dalej Piłsudski działał w tym czasie w Galicji, czyli jest właśnie w tych samych miejscach, gdzie Daszyński Kraków Lwów oni się tam spotykają i nikt go przyjaźnią także w komorze później dom do tego Niemcz dom jest przyjaźń, a na pewno się dobrze rozumieją no i współpracuje, a woda marszałek nie każdy na tym przechodzi ono na pewno na pewno każde zdanie bardzo ważny sojusznik jest bardzo ważny sojusznik niezależnie od osobistych sympatii dotyczy tej samej formacji politycznej Denver i realistycznej, a niepodległościowej, ale też mający pozycję w Austro-Węgrzech, jakim jest Piłsudski Walsh z Legią imigrantem przybyszem z drugiego państwa, więc też musi jak by prowadząc różne działania znaleźć no, jakby sojuszników uwzględnia ich liderów lokalnych nota, bo inaczej przy jeziorze ktoś musi zgodzić na to, żeby on mógł wprowadzić jakieś działania, które zostaną nie są działaniami tylko propagandowymi pani być strzelec no co to jest czy związki strzelec na związki 31 bojówki z najgorzej gorzej organizatorem jest organizowanie wojska oraz strzelania musztry takich rzeczy posiadania karabinów amunicji i prowadzi do obywatela obcego kraju nadal na terenie Galicji natury w zasadzie każdy kraj inni nie akceptuje takiej sytuacji w związku z tym, żeby to w ogóle było możliwe jest potrzebna przychylność polskich polityków Galicji na przychylność oczywiście dotyczy nie tylko takich jak Daszyński, które są opozycja wobec tych gór, ale również konserwatystów konserwatyści akceptują to na zasadzie poczucia zagrożenia ze strony Rosji i oczywiście byłoby niemożliwe inaczej, gdyby nie to, że Austro-Węgry uważają, że sytuacja polityczna w Europie się tak kształtuje, że może być wojna z Rosją w perspektywie, a zatem Piłsudski sojusznikiem i Gaszyński też tak rozumuje jest sojusznikiem Rosji jest najgorszym wrogiem, bo to jest okupant większości ziem polskich inny uciskając twardą polską narodowość, a jeszcze, że tak powiem po rewolucji 900 czwarty 0506 . roku no to jest ten reżim, który po prostu wiersza dziesiątkami polskich rewolucjonistów na stokach Cytadeli, a inny gnał na Sybir to jest wróg numer i gdybym powiedział ten Sojusz antyrosyjski będzie wiązał się w perspektywie całej pierwszej wojny światowej wszystkich gości polityków austriackie od Daszyńskiego po Bobrze Jońskiego lidera konserwatystów i Piłsudskiego z jego Strzelcach mimo niechęci do walki czynnej Daszyński ostatecznie zdecyduje się na to by Polska partia Socjaldemokratyczna przystąpiła do związków strzeleckich 1912 roku tu znaczenie dla związku strzeleckiego bardzo nie przystąpił, choć na razie nikt poza odleciała Polita ważnego się nazywał tymczasowa komisja skonfederowanych stronnict w niepodległościowych idea jest taka, by ją nadbudowa polityczna nad właśnie ruchem strzelecki, ale też partia informowała koła robotniczych związków strzeleckich na szczęście pozyskiwano członków i znalazłem informację, że już po 2 tygodniach należało do nich 1500 osób od pół dopiero początek zakorzenienia się jak rozumiem tej organizacji strzeleckich środowiskach robotniczych właściwie wszystkim tak, mimo iż studenckich powiedzmy robotniczych studentów nie wszystkich, ale tych jakich lewicowo myślących Bednarz ten ruch strzelecki denarów właśnie paramilitarne wierzę, że ruch lewicowy może to już nie jest partią nic nie także trzeba deklarację ideową składać w sensie wartości prawica lewica, ale raczej tam prawicowcy niech wstępują to jednak są ludzie ukształtowani powiązani z ugrupowaniami lewicowymi czy z polską partią socjalistyczną przez polską partią socjaldemokratyczną czy radykalnymi nurtami inteligencji ruchu Ludowego w tym sojuszem Józef Piłsudski był zachwycony wspominał tak nawet jeśli nastąpi uspokojenie to my zyskaliśmy na terenie Galicyjskim zupełnie nowe prawo obywatelstwa dar dla robót przygotowawczych wojskowych już nas tak łatwo nie zepchnął w motorze i przyczółek został potem uzyska potężny potężne wracając do tej przyjaźni między Piłsudskim i Daszyńskim czczona była czy nie znalazłem też taką informację, że żona Józefa Piłsudskiego była matką chrzestną 1 z córek Ignacego Daszyńskiego, czyli jednak te relacje, a on do momentu, kiedy Józef Piłsudski nazwie marszałka Daszyńskiego mu w Starym durniem to taka już po tak długa historia dla rywali, bo to może czas skomentować coś, bo to jest tak, że Niemcy często wyobrażamy, że to obok wielu ludzi nie garstka dokładnie to się wszyscy, ale na jaw, że jest ono dokładnie podczas każdej rewolucji no no, a ten sprzed jeszcze na Wall robisz to byłaby to Bóg gromadzi zaś cała polityka Polska, który tutaj mówimy toczyła się w gronie kilkudziesięciu ludzi mniej się znali no ale dokładnie i i poza tym atuty, gdyż mówimy o liderach, czyli kilkunastu ludzi właściwie tych innych najważniejszych, którzy mają inicjatywę prawda i oczywiście oni pozyskują szerszej grupy mamy tysiące siódmy parę tysięcy osób, które przeszło szkolenie strzeleckie, ale dużą zwykli do pracy dopiero oni, kiedy będą znani natomiast ci organizatorzy dowódcy ci ludzie, którzy tak, więc wszystko inicjują wydają gazety, gdy stoją za tym tworzą komisję, skąd stronnict w niepodległościowych to jest w sumie grupa kilkudziesięciu osób tak naprawdę, więc to, że tam następują takie związki też prywatne i oczyszczanie się spotykają na gruncie prywatnym jest całkowicie zrozumiałe, kiedy mówiliśmy przed chwilą o tym, że to myślenie o tron monarchii austriacko-węgierskiej o polskiej pojawiło się przed pierwszą wojną światową Terek Grozny pokój brzeski te marzenia o rodzinie, a tu była daleka droga do pokoju leży niemal oczywiście raczej to się pojawił my jako taka forma po taki pomysł polityczny można wejść tylko żona od razu był korygowany przez sytuację realną relacji między Austrią Niemcami Doda Niemcy były bardzo pokaźnym państwem Austria wobec nich była słabszym jednak państwem no i teraz pytanie czy Niemcy się zgodzą, żeby prawda królestwo kongresowe przyłączyć nagle do Austrii co na co Niemcy mają z tego mieć no to już powstawał problem, że tak nie za bardzo było to realne dla prezydenta ta formacja inny polsko węgierską austriacką polsko-węgierska jedno albo co przyłączyć działką tą trzecią przeciąć, kładąc kawałek ziemi polskiej nadziei Galicja, a co zresztą my z jaj do rąk były takie go politycy trudno mu tak mnie i w gruncie rzeczy to nie za bardzo miało miało szansę gry właśnie w roku 900 szesnastym w środku pierwszej wojny światowej zostały przesądzone przez tzw. akt 5 listopada, czyli ustanowienie Królestwa polskiego, bo on przez obu cesarzy austriackiego i niemieckiego i to królestwo polskie, które się zaczęło rodzić ona w zasadzie miało być takim na takim królestwem takim państwem mocno związanym z obiema z obiema z oboma sojusznikami i Austrią i Niemcami, ale to Niemcy zdecydowali idea realna polityka, która będzie robiona w Warszawie w roku pańskim 1617 minuty Swanson bestseller, czyli też generał-gubernator niemiecki Austria dać orientację austriacka, jakby trochę się znajduje wcieleniu no ale w gruncie rzeczy akceptuje to właśnie do wspomnianego przez panią aktu traktatu brzeskiego z początków osiemnastego roku i który był bolesne dla tych, którzy myśleli, że coś takiego powstać może taka trój monarchii Rambo w 1 wtedy godzi się na okrojenie mam inne części Królestwa polskiego na rzecz 3 sformowany przez państwa centralne Ukrainy dary ziemi chełmskiej dokładnie taki jest rok 1918 wydarzenia nabierają tempa rytmu, kiedy socjaliści Helsińskiej zorientował się zorientowali się, że monarchia habsburska chwieje się w posadach tylko lekki Wietrzyk wieje to już w zasadzie narastał właśnie początkowo osiemnastego roku to jest oczywiście nie tylko kwestia traktatu brzeskiego, ale to jest też kwestia oceny sytuacji na frontach, zwłaszcza na froncie zachodnim, ale też rewolucji rosyjskiej tego nie możemy zapominać o trojga 1907 siedemnasty i olej po, zwłaszcza od dna w ogóle rewolucja rosyjska siedemnastego roku, a już, zwłaszcza przejęcie władzy przez bolszewików wytwarzają nową sytuację na Wschodzie następuje gwałtowny przyrost radykalizmu w perspektywie właśnie rewolucji również tych partiach socjalistycznych pojawiają się też oczekiwanie na gwałtowne głębokie zmiany społeczne polityczne na obalenie władzy konserwatystów ci politycy jak, o których tutaj mówimy tak jak Daszyńskiego nie czyści nie chcą żadnej rewolucji, ale są świadomi, że to jest taki powiew radykalizmu i on, że tak po mieszczeniu osiemnastego roku no dojdzie też do Niemiec sprawna nastąpi obalenie rządów cesarskich będzie rewolucja w Berlinie w innych ośrodkach państwa niemieckiego będzie taki sam ruch potężny w państwie austro-węgierskim, który zaowocuje może nie rewolucja miary secesją Czechów Polaków Węgrów prawda nastąpił rozpad właściwie w ciągu paru tygodni pańscy austriackiego podeszwach krajów autonomicznych już w ogóle żadnej orientacji austriackiej nie może być mowy wiadomo, że to idzie kierunku, że tak, by rozpadu, ale dostęp do rozpadu ma się wyłonić te nowości nikt nie wie i a Piłsudskiego, bo to trzeba dodać niema on jest ważny w polityce Polski jako jako taki lider dno całej pojeździe centrolewica siedzi w więzieniu Magdeburg i dopiero 10 listopada przyjęto takie z, a w październiku są 3 ważne wydarzenia związane z Daszyńskim my 3 października osiemnastego roku rzecz jasna ostatnio mowa w parlamencie Austro-Węgier wszyscy Polacy zgodnie oświadczają, że chcą Narodowego prawa dla wszystkich 3 zaborów powstałych po gwałcie rozbioru Polski wszystkie 3 zabory mają być złączone ogłoszone jako niepodległe państwo, a to zjednoczenie ta niepodległość musi dojść do skutku na drodze Międzynarodowego prawa na międzynarodowym światowym kongresie pokoju potem 15 października Daszyński wraz z nimi Polakami w parlamencie uchwala taki dokument, w którym informują, że czują się obywatelami polskimi napotka z października Ostrówek zaczyna się rozpadać, a 28 października Daszyński jest już w prezydium polskiej komisji likwidacyjnej cóż to było no zdobyła to była taka komisja, która miała koordynować przyjmowanie zerwał zaborze austriackim Galicji władzy z rąk austriackich w ręce polskie bez jakichś wielkich prawda bojów i rozlewu krwi, ale po prostu miała rozpad 1 państwa i konstytuuje się jakaś inna ładuje się administracja Polska już suwerenna i wojskowe i wszelka inna na tym terenie zaboru austriackiego, ale ty, ale o tym, zdecydować panie profesorze jak porozumienie stron jesteśmy na zasadzie porozumienia stron nic Pp jest, że z polskim Stronnictwem Ludowym Piast Witosa z Demokratami galicyjskimi te właśnie 3 siły polityczne decydują o przejęciu władzy z rąk administratorów austriackich i nauczy się odbywa bez żadnych większych napięć dużo trudniej jest w zaborze rosyjskim dawnym i właściwie Daszyński nie jest tak czynne tam po pierwszej polskiej komisji likwidacyjnej ile natychmiast zaczyna być ważne skutki tych deklaracji, którą pani odczytała dla zaboru rosyjskiego, który oczywiście już nie jest rosyjski dam z Ts pod okupacją Niemiec Austro-Węgier ostro Węgrzy mają swoje siedziby władz okupacyjnych w Lublinie na bestsellery jak mówiłem wcześniej w Warszawie no ale to to jest niby obszar już takie autonomiczne rodzącego się Królestwa polskiego, ale kontrolowany przez Niemców Austriaków i teraz chodzi o to, żeby ten obszar przejąć i dla Polski odzyskać to co pani przeczyta jest też ważne w perspektywie ruchu socjalistycznego pamiętajmy, że mówimy socjalista, czyli oni tutaj oni Daszyński, ale inni podobnie definiują, że nie idziemy w kierunku jakiejś rewolucji tak jakby niektórzy chcieli Róża Luksemburg któryś pominęliśmy robię rewolucję w Niemczech nie niedziela w okienku rewolucji działkę utworzenia państwa polskiego IT jest kluczowa decyzja przyczyni się, że rewolucja społeczna tylko przywracanie ojczyzn tak jest tak jest i budowanie państwa i na tej zasadzie Daszyński prawda, lecz pozostaje w kontakcie z tymi przywódcami partii socjalistycznej i innych radykalnych grup, które są w królestwie Kongresowym też tych polityków działaczy, których pozostawił Piłsudski odchodząc do więzienia i właściwie na przełomie października listopada jest decyzja o utworzeniu rządu pierwszego rządu ani to decyzje podejmują w Warszawie, ale czy jest Niemców dużo będzie zagęszczenie nie bardzo można się na to pozwolić, żeby ogłosić wziął lin i wyjeżdżają do Lublina i tam 7 listopada następuje proklamacji utworzenia rządu tymczasowego rządu Ludowego Republiki polskiej Daszyński jest jego premierem wspomnieliśmy o tym, że 10 listopada Piłsudski przybył do Warszawy pamiętam ze wspomnień 1 z i jego współpracowników, choć teraz nie pamiętam, którego rząd natychmiast chciał jechać do Lublina, kiedy go pytano no ale po co mówię no bo tam jest rząd Polski na Polski już ziemi, a nie jest z prawdą, bo Piłsudski ranni są inne relacje ze zdrowiem niezadowolony żonie tak wyszli przed szereg, bo sytuacja jest taka oni w tym lub może coś będzie tego Lublina, żebym biegła ona natychmiast kazał przyjechać do Warszawy ja nie zrobią natychmiast rządzona jest fakt, ale ten epizod w ciasto dziś zapewne jest naprawdę ważne, bo on tak oni w tym Lublinie proklamując rząd oddziały po wójta rozbrajają tych prawda słabe oddziały austriackie, które tam, gdzie jest prawda jeszcze są przejmują administrację w samym Lublinie i w okolicach mi miasteczek pod lubelskich i ogłaszają deklaracje to deklaracje szalenie ważna jest deklaracja, że Polska od tej pory będzie republiką ani Rules znam, że będzie powszechne prawo wyborcze dla każdego obywatela, a także dla kobiet w Żyrakowie więc, że będziesz tak pewien sprawdzony cały pakiet reform społeczność ludzi ośmiogodzinny dzień pracy ubezpieczenia od wypadków ubezpieczenia od dna starości różne takie, że będzie reforma rolna i co to wszystko i to jest rozpowszechniony szeroko plakatowa one szeroko na nas naklejone na murach prawda to ma zasadnicze znaczenie dlatego, że to w gruncie rzeczy, ale odcina możliwość agitacji dla żywią rewolucyjny plan i boli ich postulaty stajni skrajny, ale tej podstawowej formie zostają wdrożone i tak jest i oni ci komuniści radykałowie się formują osobno również, że są rozproszeni tworzą radę delegatów robotniczych mówią, że teraz trzeba zrobić w Polsce przejąć władzę cało dla rad delegatów robotniczych i stworzyć po prostu reżim robotniczy dyktatura proletariatu w tych radach to mówią komuniści i radykałowie, którzy za nimi idą, a trumna powstaje rząd powinien mnie nie to utworzymy rząd będą demokratyczne wybory dla wszystkich obywateli będzie państwo, ale ona zapewnić tym warstwą Ludowym wszystkie prawa i to było przed wojną wiele razy po przed wojną było wiele razy powiedziane, że rząd lubelski 08 cios śmiertelny komunizmowi w Polsce, a trwało raptem kilka dni, bo powstały one profesor mówił 7 listopada czternastego się podporządkowali Piłsudskiemu oraz Piłsudski powierzył misję tworzenia rządu Rdesiński Emu ta misja się nie powiodła 17 listopada złożył dymisję, czyli 10 dni tak ja wiem, ale tu niesamowite, że tyle rzeczy się odezwał, ale do elity trzeba patrzeć w kontynuacji, bo może Daszyński nie został zaakceptowany za chwilę wrócimy, dlaczego nie, ale z, że nastał rząd Jędrzeja Moraczewskiego też ludowy też ludowe na tych samych siłach oparty większość ministrów rządu Daszyńskiego będzie ministrami rządu Moraczewskiego, który mierzonym prawda powołany przez naczelnika państwa Piłsudskiego i w zasadzie cały ten program, który do tej wymieniliśmy będzie realizowany on zostanie przyjęty i w postaci dekretów w październiku w listopadzie osiemnastego roku jeszcze ogłoszonych albo na początku grudnia wcielony w życie, czyli o zwołanie prawda na rzecz powszechnego głosowania Sejmu ustawodawczego wybory będą w styczniu ta nie prawo dla robotników ośmiogodzinnej pracy ubezpieczenia społeczne prawa dla kobiet wszystko zostanie wdrożone każde ziarenko wydało plon, które są urządzone, że misję Adams go jeszcze Piłsudski miała zadowolony ze, bo on, że on dał mu podziękowania jak złożył dymisję za prawdziwie Obywatelską pracę na rzecz powołania pierwszego rządu no tak, ale Piłsudski, jakby w, pojawiając się w Warszawie musiał pogodzić 2 żywioły to znaczy żywiołu lewicowy, który i tak miał za sobą całą lewicą wreszcie dowodził można powiedzieć żona była tak, ale wróci może ruszać się odciął powiedział, że nie może występować 1 sztandarem, o której ale wiadomo było, że co zażąda lewica Muda natomiast właśnie niejedno nie chcę być pod sztandarem czerwonym i nie chce Daszyńskiego, bo mu się porozumieć z prawicą niż prawica ma pewne siły ma pewne możliwości, jeżeli ma to nie być rząd czysto rewolucyjnie zależało mu na tym, żeby uzyskać władzę z rąk rady regencyjnej czyli, czyli tej, którą powołali Niemcy jeszcze, która realnie dysponowana przed częścią sił zbrojnych powołany w tamtym czasie no i oczywiście w nową różne siły fachowe, które żebrak nie były lewicowe optował za radą regencyjną krótko mówiąc Piłsudskiemu chodziło też zbudować rząd możliwie ogólnonarodowym, żeby do niego urząd tylko lewicy socjalistów endeków ludowców no, żeby był to rząd Zenek samice muszą jak po grudzie chronić absolutnie nie podporządkowali w tym czasie no ale chociaż te siły, że tak powiemy prawicowe, ale niekoniecznie endeckie na takich było trochę w Polsce, żeby ten rząd tak, by mógł realnie zarządza też legitymacje na dachu i mieć legitymację ta, a drugim etapem delegitymizacji były wybory styczniowe właśnie powszechne no one dały w ogóle to jest moment Turynu rzadko właściwie to by tego nie rozumiemy tak naprawdę wydaje nam się tak proste, ale może zdziałać powstaje państwo z niczego powstaje, że w zasadzie samozwańczy jacyś faceci w Warszawie przejmują władzę tworzą rząd, a ci, ogłaszając wybory ogłaszają nie ma granic halą oczywiście nie ma granic, ale te wybory są dla normalnych ludzi pierwszym takim aktem, kiedy oni mogą powiedzieć idąc na wybory opowiadają się za państwem polskim, jakby nie legitymizują jednocześnie w tych wyborach w inne w styczniu 8 dziewiętnastego roku weźmie udział około 4 ,51 000 000 obywateli, bo nad takim obszarze państwo istnieje GPS dzisiejsze mówiąc my jest warszawskie lubelskie kieleckie krakowskie, a jej część może rzeszowskiego to nie jest duży obszar, ale to jest ten matecznik państwa polskiego i na jego czele od tej pory są władze i Sejm, który jest wybrany przez ludzi tego terenu to jest właściwie moment pełno ustanowienia państwa Adla dla robotników dla tych warst w pokrzywdzonych społecznie to oprócz tego aktu wyborczego są te wszystkie urządzenia socjalne, o których mówiliśmy i Piłsudski w tym czasie, udzielając wywiadu szwajcarskiemu dziennikarzowi na pytanie włączyć schorowane czy w Polsce rząd bolszewicki, że takie prawo daje szerokie o wydanie to nie jest żaden bolszewicy my po prostu musimy wykonać skok feudalizmu do współczesnego społeczeństwa ten rząd rozumie pan Rdesiński, składając rezygnację tego 17 listopada 1918 roku też pokazał, że można wzbić się ponad osobiste ambicje w liście oczywiście oczywiście wiedział i biust i Daszczyński i inni, że tak powiem przywódcy również lewicowi wtedy wyzbyli się ponad osobiste ambicje i bym powiedział w ponad ambicje ideologiczne polityczne bo jak by te wybory jak zaraz okazało one wcale nie przyniosły większość lewicy ani w gruncie rzeczy zaraz znajdą w opozycji do prawicy ona będzie dominować w sejmie i naprawdę to będzie dla nich duży problem, bo też te reformy zapowiedzianej wdrożone dekretami niektóre będą kwestionowane prawica będzie próbowała odkręcić na rząd prawa kobiet na żaden ośmiogodzinny dzień pracy to by uważali, że to jest zawracanie głowy nie wolno takich rzeczy robić, więc oni zostaną od razu skazani na obronę tych innych zasad, które zostały przyjęte narzucone można powiedzieć w listopadzie osiemnastego roku, a które przynosiły Polskę do krajów postępowych nazwijmy to pod tym względem przynajmniej na, ale będą robili z pozycji opozycji i oczywiście będą musieli słuchać głosu własnych radykałów, którzy mówili naiwni byliście jak to po coście te wybory rozpisywali trzeba było wziąć władzę i całą całą jej, by wdrażać twardo ta reforma prawica pacyfikować towar dziś za chwilę władza przypadnie endecji prawda o tym, by Daszyński drugie po jest rzecz jasna posłem od 2002 . roku wicemarszałkiem od 2008. o marszałkiem Sejmu, ale w opozycji do obozu sanacyjnego krytykował zamach majowy no tak zależy on w dolarze to jest bardziej skomplikowane, dlatego że ta konfiguracja polityczna tych pierwszych lat niepodległości polegała na tym, że z 1 strony była endecja ona między dysponowała 30 paroma procentami miejsc w sejmie, ale potem był duży obóz ruchu Ludowego to jest też 30 parę procent miejsc w sejmie no i reszta to jest lewica i mniejszości narodowe też 30 parę procent miejsc w sejmie i właśnie między tymi 3 siłami cała polityka się odbywała w przy czym szybko dosyć się okazało, bo już 2002 . roku, że prawica ruchu Ludowego, czyli PSL Piast Witosa ma skłonności do szukania porozumienia z prawicą z endecją zresztą podczas pierwszej wojny światowej LM Witos był chyba członkiem ligi narodowej prawda zawsze mówili tego nie można potwierdzić nasz Sojusz Sojusz zawierał za Tunezją, a no i to oczywiście cała ta konfiguracja izolował lewica tworzyła i Daszyńskiego, że oni byli zawsze w mniejszości, a z drugiej strony mieli poczucie, że prawica zawsze już z Witosem jest chętna, żeby odkręcić wiele rzeczy, które oni uważali za pryncypialnie ważny łącznie z tym z tymi, o których mówiłem przed chwilą, czyli równouprawnieniem kobiet ośmiogodzinny dzień pracy prawem do strajku prawem prawami dla mniejszości narodowych no prawicy lansowała antysemityzm na bardzo poważnie w życiu wewnętrznym wszystko to powodowało, że ten podział zasadniczy i oczywiście Daszyński wtedy uważał, że Piłsudski może być tą osobą, która nas obroni przed prawicą jest radosny, bo książka wielki człowiek w Polsce nową książkę napisał przed rakiem 2006. 2005 . chyba to wyszło no gdzie jest właśnie powiedziałem, że test może opatrzność działy, które nas może obronił i politykę państwo właściwą prowadzi może nas obronić przed dominacją prawicy, więc jego stosunek do przewrotu majowego było skomplikowane, bo z drugiej strony ulegali z tą też człek wychowany właśnie w tej kulturze austriackiej parlamentarnej, że przyjmując, że sprawa znajdzie się na wagę do prawa to tak jakby dzisiaj mamy te problemy z prawem jak wiemy prawda to dla tych socjalistów reprezentowałby Szymański, czyli nie rewolucyjnych no i prawo jest rzeczą zasadniczą nie wolno łamać prawa obchodzić prawa no musiał być sytuacje nadzwyczajne, kiedy prawda jest wielki konflikt wartości społecznych, kiedy próbujemy rodach GM Koczała ekstra ordynarnych no, więc właśnie i Troi właśnie tak nadzwyczajną okolicznością był przewrót majowy wnosi nic, żeby powstrzymać narastającą dyktatury prawicy prawna, a z drugiej strony Daszyński był bardzo nie podobał się upadek Sejmu spekulowano przez Piłsudskiego pamiętamy te słynne słowa marszałka, żeby Sejmowi pracy zbyt wiele nie dawać nigdy nie dokładnie on liczył na to, że po w nowej sytuacji wybory szybko przeprowadzone dają rodzą inną większość parlamentarną i należy szybko wrócić do parlamentaryzmu do zasad parlamentaryzmu stosowania prawa i na tej fali, że tak mają swoje nadzieje i 1 już w punkcie wyjścia nie do końca spełniony, bo prawda lewicy nie uzyska większości ludzi jest mu się roku wyborach został marszałkiem Sejmu i następnie bronił konsekwentnie praw parlamentu, że atakami Piłsudskiego, który dąży do tego, żeby ten parlament zdegradować pozbawić szacunku społecznego posłów pozbawić szacunku społecznego i rządzić tak jak się chce to Daszyński protestował przeciwko temu i czysta słynna scena, kiedy pojawia się ów stary dureń w ustach marszałka Piłsudskiego to było 3001 . październik 2009. roku wtedy na korytarze sejmowe wtargnęli oficerowie wojska polskiego no i w obliczu tej demonstracji ówczesny marszałek Daszyński odmówił otwarcia sesji, ponieważ obawiał się, że jeżeli posłowie będą chcieli zająć się sprawą ministra skarbu Gabriela Czechowicza pamiętamy to był ten bank, który na wniosek zresztą Piłsudskiego przeznaczył 8  000 000 ze skarbu państwa na rzecz kampanie BBWR ruch idą w Baszczyński spodziewa się, że jeżeli posłowie będą chcieli się tą sprawą zająć to po prostu zostaną przez tych oficerów pobici no to jest ekstremalny scenariusz, a tak czy owak była presja dotarli panów uzbrojonych dokładnie ja myślę, że to on, że realnie o nic nie pozwolą na wejście na salę sejmową to jest wybór ekstremalnie złe rozwój wydarzeń, ale rozliczy je same zasady i 2 Daszyńskiego, a Sejm jest suwerenem nie może obradować pod naciskiem, że tam na dole przy wejściu stoją oficerowie z bagnetami zwalnia z salami z rewolwerem ami tak jest i stworzą zastraszanie dla suwerenności posłów, broniąc pryncypiów parlamentu jako tego, który jest no może najważniejszym znakiem suwerennej Rzeczpospolitej i Demokratycznej to dla socjalisty no, który zrezygnował w pewnym momencie z drogi rewolucji prawda na czele rewolucji nie rewolucją będziemy zmierzać do zmian społecznych w Polsce, ale przez parlament przez wybory przez głosowania przez samorząd no, jeżeli pozostanie zakwestionowane różnic na mnie zostaje, więc jest obrona pryncypiów zupełnych pryncypiów no i tych pryncypiów bronił jako marszałek Piłsudski ani Daszyński rozmawiali publicznie Mn podobno Piłsudski kilkukrotnie pytał czy marszałek nie otworzy sesji parlamentu, a ten kilkukrotnie mu odpowiadał, że nie w końcu zirytowany marszałek miał opuścić gabinet Daszyńskiego mówiąc na tyle głośno, by zainteresowany usłyszał stary dureń no tak tak takie są relacje z tego i tak by było ich ostatnie spotkania to jest też mocne słowo, ale dzisiaj operuje się dużo mocniejszym nie wiadomo, ale doskonale wie pan także, ale w tamtej epoce to było bardzo mocno po to, można się przetłumaczyć na nasze, że to jest dużo mocniejsze w tamtej epoce tak i suszenie używał wobec partnera politycznego, ale pamiętam taką publikację w piśmie satyrycznym sztuczek chyba się nazywało, kiedy to to pismo opublikowało listę fabryczną wyzwisk, które padały na sali sejmowej, ale co tam nie było imało impotencji i zachowań tańce no na każdą literę alfabetu więcej na czerwonym, ale złożył w tym okresie w tym ofert w tym Sejmie prawda no bo od jedno, owszem, wcześniej też byli prawda posłowie skrajni tacy zawsze były akcje po posłowie Warchoły takich prawicowych lewicowe no ale oni nie mówimy tu mówimy o pierwszej lidze jednak tych najważniejszych postaci no to w tej materii, że tak powiem Piłsudski oczywiście niestety się wyróżnia w tym że, używając najbardziej wulgarnych określeń, że są takie słowo twór stworzył następowało słuchanie nienormalnie używany, ale mający jasne skojarzenia, jakie klasyczne często prawda, które uderzały w tych posłów miały osłabić ich godności to jest 1 z elementów tego sporu, bo Piłsudski się mówi dążył do obniżenia rangi parlamentu do znieważenia tych posłów, więc pozbawienia ich naturalnej godności stanowiska posła, a Daszyński w Dobroniu, bo to jest reprezentacja społeczeństwa państwa narodu potem obaj panowie komunikowali się przez publikacje Daszyński wydał pamiętniki, w których to oczywiście występuje Piłsudskiemu, bo wspólnie prowadzili walkę o Polskę, a Piłsudski odpowiedział własną książką poprawkami historycznymi tam punktował co musi nie podobało tych pamiętnikach Wyszyńskiego 3 umarli w bardzo podobnym momencie najpier w Piłsudski 3005. Daszyńskiego umiera w październiku 3006. roku 5 dni po 7 urodzinach w domu zdrowia z Bystrej Śląskiej już od 3001. roku bardzo poważnie choruje, bo miał wylew krwi do mózgu już też oczywiście nie działa politycznie nie i właściwie w ostatnich miesiącach komunikuje się z osobami bliskimi, a tylko za pomocą karteczek, bo ma też poważny problem ze zmową inne umiera i kończy się jakiś się też etap prawda gminy socjalizmu w Polsce, kiedy byłem przygotowałam ten cykl tak zupełnie na koniec panie profesorze ojca niepodległości zauważyłam, że większość z nich umiera przed atakiem inna niemiecka Polska, że tylko o gen. Haller doczekał bodajże roku sześćdziesiątego inna to jest nim Dmowski na początku 3009 . roku Daszyński 3006 . Piłsudski 3005 . Witos, w którym 40905 . to oto on tak jak cały głos mieszkańców prawego życia była taka bym powiedział trochę z Daszyńskim mało aktywny no tak zwą szlam to chyba dobrze, że ojcowie niepodległości przynajmniej duża ich część nie doczekali upadku drugi w RPA głównie w lotach w gruncie rzeczy ma pani rację, bo nic, by nie potrafili zapobiec temu to dowolnemu proces tak pieniądze, dla którego polityka Polska nie mogła się przeciwstawić, ale też pozostawali w inny, a wrócimy do Daszyńskiego poznawali symbolami strasznie ważnymi dla współczesnych miałem powiedział, że tamta epoka też powodowała, że te nazwiska, które pani wymieniła one dla tysięcy dziennie milionów ludzi są z tym politycznym symbolami legendami takimi postaciami i na nią ma świętymi wobec, których żąda bym się postrzega też epokę w minioną państwo legendę narodzin tego państwa emblematy no tak, ale bardzo takie emocjonalne i bardzo silne są te emocje długo bardzo nam Baszczyński prawda jest niewątpliwie taką postacią dla le dla socjalistów jeszcze w następnym pokoleniu symboliczną kluczową to jeszcze na koniec fragment z jego ostatniego listu pracowałem całe życie z robotnikami im zawdzięczamy, że praca moje nie poszła na marne Kunis ostatnio myślą się zwracam, żegnając się z nimi mam nadzieję nie słowną, że życie stanie się lżejsze, że będą silni zdrowi moralnie, że urzeczywistnia wspólne ideały, że nam towarzyszy im przyjaciół, z którymi tyle współpracowałem wspólnie prosi ich życzliwą pamięć dla tych wspólnych wysiłków wszystkich proszą o przebaczenie moich błędów inie pamiętanie cierpień, których życiu wyrządziłem myśl o śmierci DAF to już dla mnie jest początkiem wyzwolenia więźniów prof. Andrzej Friszke Polska Akademia Nauk przed północą u nas o Ignacym Daszyńskim bardzo dziękuję panie pro Jazz Ryan Bingham i gratuluję nagrody, którą pan prof. Kisiel otrzymał ze swoją genialną książkę z treścią, której mówiliśmy w poniedziałkowym wieczorze Radia TOK FM sprawa i 11 gratuluję pani bardzo dziękuję, a państwa zapraszam rzecz jasna na następny poniedziałkowy wieczór Rzym i codziennie oczywiście od poniedziałku do piątku 18 na wywiad polityczna w czwartki na poranek do usłyszenia dobrej nocy
Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: WIECZÓR - KAROLINA LEWICKA

Więcej podcastów tej audycji

POPULARNE

DOSTĘP PREMIUM

Teraz 30% zniżki na Dostęp Premium! Wybierz pakiet "Aplikacja i WWW", aby słuchać podcastów TOK FM na komputerze i w aplikacji mobilnej już dziś.

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
Przedłuż dostęp Premium taniej!