REKLAMA

Wokół zamachu na prezydenta Narutowicza

Historie Polski
Data emisji:
2018-12-09 19:00
Audycja:
Prowadzący:
Czas trwania:
43:43 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Maciej Zakrocki, dzień dobry, to są historie Polski. W dzisiejszej audycji wracamy do sprawy zamordowania prezydenta Narutowicza i nie tylko dlatego że mamy grudzień i nie tylko dlatego że hucznie obchodziliśmy stulecie niepodległości, gdzie te tematy związane z drugą Rzeczpospolitą często pojawiały się na antenie, ale też m. in . dlatego że natrafiłem w sieci na fragment, na cały tekst, ale chciałem zaproponować państwu na początek taki właśnie krótki fragment: "Powszechne wyobrażenia na temat zamordowania Narutowicza nader często kształtowane są nie tyle przez historiografię, ale przez media. Zwykle przy okazji rocznic tego wydarzenia. Przedstawione jest ono po dziś dzień wg 1 z 3 schematów."  Rozwiń »
Każdy z nich zbudowany jest na zasadzie przeciwieństwa 2 skrajnie wobec siebie opozycyjnych elementów w konsekwencji powstaje obraz silnie uproszczone namalowane za pomocą jedynie bieli czerni pozbawiony głębszej refleksji na temat wydarzeń, które wstrząsnęły polską w grudniu 1922 roku autorem tych słów jest pan dr Krzysztof Kloc z Instytutu historii archiwistyki Uniwersytetu pedagogicznego imienia komisji edukacji narodowej w Krakowie dzień dobry panie doktorze dzień dobry panie redaktorze dzień dobry państwu no właśnie te słowa mnie zainspirował, żebyśmy wrócili do tamtych wydarzeń, aby jak to pan zauważył ich spróbować dokonać właśnie tej głębszej refleksji na temat tych wydarzeń, a nie tylko jak to lubią media przekazywać obraz tamtych tragicznych wydarzeń w sposób uproszczony czy jak to pan napisał namalowany za pomocą jedynie bieli czerni no, więc skoro tak to teraz wszystko jest taki właśnie w poważne zadania, abyśmy tego schematu trochę ucieknę uciekł liczy czy czy jest uprawniona jest rozpoczęcie naszej rozmowy od sięgnięcia do UE może konstytucji tej pierwszej marcowej, która w taki ani inny sposób stworzyła system wyborczy w efekcie, którego trudno było właśnie stworzyć taki silny parlament z wyraźnymi ugrupowaniami i niewielką liczbą tych ugrupowań po to, aby ten nasz system polityczny był stabilny, a może błędem było takie zapisanie uprawnień czy prerogaty w prezydenta co w efekcie spowodowało, że Józef Piłsudski postanowił nie brać udziału w tym w tym wyborze prezydenta jak pan popatrzy czy może zaczną 2 rzeczy pierwsza będzie smutną konstatacją, że ten tekst napisałem już bodaj przed 6 laty i niestety w jakimś powszechnym wizerunku w powszechnym oglądzie tych wydarzeń grudnia 1922 roku niewiele się zmieniło przez te wszystkie lata, pomimo że nie tak dawno mieliśmy już 90 tą piątą rocznicę tego jak Narutowicz został prezydentem następcą został zamordowany przez Eligiusza Niewiadomskiego to jest jakby 1 rzecz druga rzecz, że w tych rozważaniach, które tutaj pan podniósł, iż chodzi o ustrój Rzeczypospolitej, które miało oczywiście przełożenie na to co wydarzyło się w grudniu 2002 . roku sięgnął po mieście głębiej, a właściwie już do roku 1918 mianowicie od pierwszych dni, kiedy kształtuje się druga Rzeczpospolita, a pamiętać trzeba, że jednak ten listopad 1918 roku jak kiedyś pisał pan prof. Janusz Tarnowski był bardzo długim listopadowym ją trwał właściwie kilka lat się kończyć około 2002. 2003 . roku, czyli wtedy, kiedy domyka się właściwie proces kształtowania się ich granic zarówno drugiej Rzeczypospolitej jej ustroju to właśnie od pierwszych dni mamy do czynienia ze zjawiskiem, które w historiografii nazywane sporami niepodległościowymi mianowicie z 1 strony piłsudczycy, a z drugiej strony narodowi Demokraci mniejsze ugrupowania również partycypował w tych sporach, ale tu zostawmy na boku spierali się o to kto przed pierwszą wojną światową, kto w trakcie wielkiej wojny obrał właściwy właściwy kierunek obrał właściwe drogi i komu tak naprawdę Polacy powinni być wdzięczni za to, że odrodziła się niepodległa Polska mamy, więc spięcie na wielu polach dosłownie wszystkie obszary kształtujące się grupującego się państwa są wypełnione tym sporem między narodowymi Demokratami z 1 strony, a z drugiej strony właśnie tym obozem, który symbolizował on jest od Piłsudskiego, a nazywany jest różnie albo lewicą niepodległościową albo obozem belwederskim są spory o ustrój są sporo politykę zagraniczną są spory o kwestie mniejszości narodowych są spory spory graniczne są spory o prerogatywy prezydenckie i t d . i t d. te spory nawet dotykają takich kwestii jak powinno się przyszła Polska waluta nazywać to ma być złotówka to ma być Lech, jakie mają być barwy narodowe, jakim ma być hymn, jaki ma być godło jest właściwie wszystkie aspekty polskiego życia politycznego od roku osiemnastego dalej wgłąb Polski odrodzonej są determinowane tym sporem niestety, jeżeli był on terminie stąd to tutaj miałbym akurat pole do popisu, ale nie jestem, więc zostawiam, bo te kwestie, ale niestety ten grudzień 1922 roku jako punkt kulminacyjny tych sporów niestety wpisuje się w tę narrację to tutaj rola ostrzegałem pierwszych przyczyn tego co się stało co wybuchło właściwie na ulicach Warszawy właśnie tym okresie do pełna zgoda ja był oczywiście tylko, nawiązując do pierwszej części pana wypowiedzi mogę powiedzieć, że od tego są historia Polski, czyli audycja, która właśnie jest nam na antenie, aby w końcu właśnie sięgnąć m. in . do Pańskiego tekstu UP i właśnie po tych kilku latach te zaległości nadrobić, ale ta druga uwaga no to oczywiście tak oto znany spór zresztą przywoływany właśnie chociażby w setną rocznicę niepodległości, który Polskę dzielił i panu mówił, że to kulminacja 2002 . roku zapewne, aczkolwiek jak wiemy ten spór się ciągnie w Janis choćby dzisiaj Allen, ale na pewno można go Echa jego odnaleźć jeszcze chociażby w w wielkiej Brytanii w czasie drugiej wojnie wojnie światowej w stosunku ludności obozu piłsudczykowskiego, bo do naszego rządu i na emigracji, ale ale, ale to oczywiście jest na inną tajną rozmowę tylko pytanie jest takie czy w momencie, kiedy przez 5 pokoleń nie ma państwa i ono powstaje tak skomplikowanie różnie różne nie tylko ze względu na 3 zabory nie tylko ze względu właśnie na to wszystko co podzieliło też i Polaków czy można było stworzyć lepszy moment, który w dotyku miękkie czy lepszy model przepraszam, które wyda jej kulminację doprowadził do Chin wydaje się, że nie można było to jest oczywiście troszeczkę inna kwestia historykom faktycznej 3 alternatywne, gdybyśmy teraz snuli dywagacje jak wielu mogło wyglądać prawda, gdyby ten konsensus między narodową demokracją opisu czekami mógł być zawiązane, ale wydaje się, że nie mogę zawiązany po prostu dowód zupełny wizja państwa przez 2 środowiska, które w równej mierze potęgowały do tego, żeby objąć władzę w tym państwie, żeby o to, żeby posiąść rząd dusz jak kiedyś się również mówi w kwestii pozyskania społeczeństwo do swoich koncepcji i to co nakreśla wcześnie oczywiście lepiej fundamentem tego co się stało w grudniu 2002 . roku, ale to co się wówczas stało dokładnie to oczywiście przyczyny są leżące znacznie bliżej czasowo do tego fatalnego dnia, kiedy w towarzystwie gmachu zachęty MF zachęci warszawskiej na raport został zamordowany to jest kulminacja całej tej kulminacji, gdybyśmy tak już mieli mówić, aby stopniować yorki Zobacz to oczywiście przypada już na drugą połowę 1922 roku, kiedy mamy permanentny kryzys ustrojowy i kiedy waży się właściwie stanowisko pomiędzy naczelnikiem państwa Józefem Piłsudskim, a rolą Sejmu w kwestii powoływania rządów co jest bardzo symbolicznej właściwie uosabia ten problem, który nabrzmiewa od kilku lat w szczególności na okres lata 1922 roku, kiedy przez kilka miesięcy Polski Sejm nie może wyłonić rządu i później mamy w lipcu 1922 roku uchwalenie ordynacji i w listopadzie wybory i w konsekwencji tych wyborów mamy te wydarzenia grudniowe, gdzie kumulują się jeszcze inne drobniejsze rzeczy, które właściwie są tylko jakimś przyczynkiem do tego wszystkiego co się stało właśnie w grudniu czy Piłsudski nie popełnia jednak błędu pan przywołuje w tym meczu w przywołanym już dzisiaj w tekście o spotkanie, które zorganizował 4 grudnia 2002. roku wtedy jeszcze jako naczelnik państwa polskiego im właśnie na tym spotkaniu uroczyście oznajmiając, że ono dla niego nie ma co liczyć jeśli chodzi o no właśnie prezydenta Polski on był mimo wszystko, mimo że żeby ten podział, którym pan też powiedział na taki napór naturalnym liderem, gdyby wydaje się że, gdyby przyjął funkcję prezydenta państwa to nawet narodowa demokracja, by się z tym przynajmniej w tamtym okresie jeszcze mogła pogodzić jednak właśnie no, rezygnując jak mówił nam nieproszeni głosować w pewnym sensie trochę większy nie sprowokował tych tych wydarzeń, które potem nastąpi naszym słowo prowokacja chyba zbyt daleko idącym, ale jeśli chodzi o to mu jego umowa z 4 grudnia, kiedy faktycznie daje jasno do zrozumienia swoim zwolennikom, że nie zamierza kandydować, żeby poszukali innego lepszego na te warunki, jakie wykrystalizowała w systemie polskim konstytucja marcowa kandydata są, jakby 2 narracje, a propos tej decyzji pierwsza narracja jest skrajnie nieprzychylna Piłsudskiemu i wiąże się z tym, że Piłsudski jako były z biegiem w momentach swojego życia przełomowych takich decydujących nie zawsze potrafił nerwowo sprostać tym wydarzeniom przywołuje się wojnę polsko-bolszewicką przywołuje się późniejszy zamach majowy i przywołuje się właśnie grudzień 1922 roku, kiedy Piłsudski właśnie Niechciał stanąć sielanki nie było na to gotowy nie mógł się pogodzić z porażką na forum parlamentu to za biedna narracja, ale druga narracja, która bardziej przekonuje przynajmniej nie jest narracją, którą propagują nawet powiedzmy zwolennicy narodowej demokracji czy historycy niespecjalnie przychylni Piłsudskiemu, że system, który powstał w wyniku konstytucji marcowej z gruntu był systemem, który nie zakładał 1, a mianowicie istnienie w państwie polskim takiej osoby Piłsudski, która wykraczała poza ramy tego systemu on wykraczał poza ramy tego ustroju i jakby konstruując konstytucję marcową nie wzięto pod uwagę, mimo że sama konstytucja była właściwie pisana pod Piłsudskiego, więc albo przeciw Piłsudskiemu albo za Piłsudskim w zależności, o którym Stronnictwie mówimy no właśnie w efekcie dało mu czynów tych splotu tych wielu wydarzeń jeszcze o wszystkich nie powiedzieliśmy dochodzi do tego tragicznego wydarzenia, ale właśnie ale zanim do niego doszło to najpierw będą informacje w radiu TOK FM, a potem wrócimy do analizy opisów tych wszystkich okoliczności, które spowodowały zamach na prezydenta Narutowicza nasze związki witamy ponownie dzisiaj rozmawiamy o okolicznościach, w jakich doszło do zamordowania prezydenta Gabriela Narutowicza w naszym studiu w Krakowie z dr Krzysztof Kloc, którego witam ponownie dźwięk obraz jeszcze troszkę żeśmy zapisali tą polityczną sytuację w Polsce przed zamachem może jeszcze tylko przypomnijmy słuchaczom jak i ułożony był ten Sejm po listopadowych wyborach 2002 . roku, bo to w końcu tenże Sejm będzie wybierał prezydenta i właściwie ta sejmowa batalia oraz głosy konkretnych ugrupowań w tym oczywiście ugrupowań związanych z mniejszościami narodowymi no właśnie rozkręcą tam całą histerię czy atmosferę, której kulminacją jak konto nazywa jest sam zamach jak wygląda Sejm po wyborach z 5 listopada przypomnijmy może jeszcze 1 rzecz, że prezydent miał wybiera zgromadzenie narodowe, czyli zblokowane Izby i Sejmu Senatu, więc w tym mieście Arszyn Duda w ujęciu należy o tym, wspomnieć, że sytuacja była patowa sytuacja była na tyle patowa ziem powiedzmy to około 13 % głosów uzyskała szeroko rozumiana prawica, która była sygnalizowana przez chrześcijański związek jedności narodowej potocznie, a to równie złośliwie nazywany hieną dalej było centrum, które również zgromadziło około 13 liczby zdobytych głosów i dalej lewica wraz z mniejszościami narodowymi z blokiem mniejszości narodowych, bo boję, ponieważ w takiej formie mniejszości narodowe do wyboru wystartowały, która razem lewica plus mniejszość narodowa 13 głosów również posiadały, więc z tej konstelacji wynikało że, aby wyłonić większość sejmową albo większość, która wybierze następcę prezydenta muszą przynajmniej te 2 bloki wspomniane któreś z tych się połączyli, więc raczej wskazywało wszystko na to, że połączy się prawica z centrum czego, jakby takim zarobkiem mieliśmy już przy wyborach marszałków obu izb, kiedy marszałkiem Sejmu został ludowiec PSL Piast Maciej Rataj, a marszałkiem Senatu przedstawiciel prawicy Wojciech Trąmpczyński były marszałek Sejmu ustawodawczego, więc tutaj było, jakby już tam konsensus, który miał doprowadzić do finalnego porozumienia między prawicą, a centrum uosabia on mieście dodajmy przez baśnie polskie Stronnictwo ludowe Piast na czele, którego stał Wincenty Witos not tak się wydawało, ale do końca tak i tak się tak tak nie wyszło jeśli można jeszcze można tak powiedzieć powiedzmy w takim razie jeszcze jakich kandydatów do głównych należy przynajmniej wskazać, zanim powiemy o tym, rozstrzygnięciu na rzecz Narutowicza czy zacznijmy od tego, że 4 grudnia, kiedy Piłsudskim deklaratywnie rezygnuje z kandydowania na funkcję prezydenta Rzeczypospolitej wówczas dłonie inne ludowej partii polskiego Stronnictwa Ludowego wyzwolenie, które powstało w czasie pierwszej wojny światowej i stało jeszcze bardziej na lewo od PSL Piast było bardziej radykalne jeśli chodzi o postulaty włościan w głowie lidera tego ugrupowania Stanisława koguta zrodziła się myśl, aby wystawić kandydaturę właśnie Gabriela Narutowicza i TOPR -u państwo bardzo ciekawe, dlaczego chłopski ugrupowanie ugrupowanie radykalne postulujące daleko idącą reformę rolną przekształcenie społeczno-ekonomiczne Rzeczpospolitej na sztandary bierze człowieka, który pochodzi ze szlacheckiej rodziny jest kosmopolityzm jest prof. Uniwersytetu jest człowiekiem, bo jak najdalej nie kojarzonym z lewicą i tu proszę państwa mamy kilka, jakby takich przesłanek, które są tylko włącznie niestety przesłankami w tych kategoriach należy rozpatrywać żadnych dowodów tutaj na to głębszych nie mamy, więc łatwa po pierwsze, wskazuje się, że Narutowicz jako pochodzący ze Żmudzi w statucie bowiem wywodził po rzutach pomijam rodziny szlacheckiej jego ojciec walczył o powstaniu styczniowym przez to miałby, jakoby zyskać sympatię Józefa Piłsudskiego, który nowym, którego sentyment do tamtych rejonów Rzeczypospolitej oczywiście powszechnie znany ma wizję powstania styczniowego, czyli do powstania styczniowego oczywiście ma pan rację druga rzecz, jakoby koguty zdał sobie sprawę z dalekiego co prawda, ale jednak powinowactwa między samym Piłsudskim, a Narutowicza po trzecie w kontekście tego powstania styczniowego w obu miała łączyć daleko idąca antyrosyjską oś to są, jakby te 3 rzeczy kolejna rzecz, o której się często zapomina bądź charakteryzuje się tylko włącznie w kategoriach spiskowych teorii i choć wydają się, że nie należy ono do spiskowych teorii jest taka, że zarówno Narutowicz, jaki półbuty należeli do tej samej 1 loży masońskiej byli po prostu ubrać mostu ciężkimi i być może te kontakty znajomości wcześniejszych okresów dla takich spotkań tutaj odegrały swoją rolę, więc polskie Stronnictwo ludowe wyzwolenie idąc, jakby naprzeciw do mnie mówiąc jedynie życzeniom Piłsudskiego właśnie wystawia im Narutowicza w szranki o prezydenturę to jest 1 kandydatura drugą kandydaturą, jakby powiedzmy najbardziej czy najpoważniejszą w kontekście walki o zwycięstwo była kandydatura hrabiego Maurycego Zamoyskiego, którego wystawia endecja, choć leżą, na którego wystawia en wielka siła człowieka niebywale zasłużonego dla sprawy Polski podczas pierwszej wojny światowej no i przypomnieć fakt do wypada, że człowiek ten z własnej kiesy był człowiekiem bardzo bogatym majętnym sponsorował działalność komitetu Narodowego polskiego i jego struktur na Zachodzie, czyli tego komitetu, który działał pod egidą Romana Dmowskiego od roku 1917 i walczył o pozytywne rozwiązanie sprawy polskiej podczas pierwszej wojny światowej i który zresztą przypomnijmy też właściwie od długo traktowane jeszcze do czasu konferencji Wersalskiej gości jako jedyne przedstawicielstwo państwa polskiego pilnował traktowanie przez ZAK około 1 zarzuca mu w taki dach jest tak jest to prawda Wiesławę dwoje kandydata, a że pozostawiłem Narutowicza z tym kandydatem najpoważniejszym mowa o zamojskim, ale to nie oznacza, że początkowo Narutowicz jakichkolwiek kategoriach butelkowanego Uganda poważny nie początkowo nie uważano, że Stronnictwo ludowe dogadają się w końcu wystawią 1 kandydata, a tym kandydatem miał być i był w rzeczywistości chodzi o polskie Stronnictwo ludowe Piast Stanisław Wojciechowski nie dość, że człowiek bardzo, jakby spolegliwy i dla lewej i dla prawej strony mianowicie zaczynał swoją karierę w Polskiej partii socjalistycznej, symulując bibuły przez granicę z Piłsudskim i śpiąc na 1 materacu jak się wtedy sobie opowiadano, a z drugiej strony czasie pierwszej wojny światowej zbliżył się do narodowej demokracji w ruchu spółdzielczym również przez działalność, a między partyjnym komitecie, więc to miała być osoba, jakby i dla Piłsudskiego odpowiednio i dla narodowej demokracji tak to sobie, by koncertował Wincenty Witos, który zresztą mówiono, że sam o sobie myślał w tej kategorii przyszłego prezydenta, ale to są tylko jakby domniemania 2 następne kandydatury i ostatnie były kandydaturami właściwie symbolicznymi dla lewicy tym kandydatem został Ignacy Daszyński poseł z Krakowa trybun ludowy, kiedy piastował godność posła dorady państwa w Wiedniu czy do Sejmu krajowego we Lwowie człowiek, który stał się w wolnej Polsce właściwie liderem polskiej partii socjalistycznej już zjednoczonej ze wszystkich zaborów tego symbolem w tym sensie duchowego słowo, że dostaną na czele tego pierwszego rządu Ludowego w wyborach musi jeszcze przed 11 listopada tak w tym kontekście oczywiście był symbolem tej odradzającej się państwowości i wszystkiego co związane z reformami społeczną socjalistycznymi, które były wdrażane od listopada osiemnastego roku jest Bóg był jasny i klarowny sygnał ze strony polskiej partii socjalistycznej i ostatnim kandydatem wystawionym przez mniejszości narodowe również jako symbol ich podmiotowości w zgromadzeniu Narodowym chcieli pokazać przez to, że nie będą głosować za innymi kandydatami, podporządkowując swoje racje racją polskich partii tylko wystawili swoją kandydaturę, a mianowicie Jana, bo błędy kurtynę i czy człowieka wielce wykształconego zasłużonego dla polskiej kult kultury profesora literatury, który wielce sprzyjał prawom mniejszości narodowych to 5 osób stanęły w szranki w pierwszym głosowaniu, a więc jeszcze coś takiego na co pan zwraca uwagę w swoim małym w swoim materiale, że te wszystkie przymiarki kandydaci no bo wiadomo, że się wystawia kandydata na to też się właśnie szukała ewentualnych sił, które mogłyby go poprzeć to było przez niektórych traktowane jako punkt wyjścia do dna coś takiego się częścią szerszej sprawy, jaką było tworzenie w ogóle takich sejmowej większości, która byłaby w stanie utworzyć stabilny rząd przywołuje pan m. in. rozmowę Stanisława Bobińskiego z Rataj, który w kontekście Narutowicza miał powiedzieć że, że większość Narutowicza musi utworzyć rząd zrozumiał, że tutaj w tym wyborze prezydenta już dziś w tle była jeszcze ta jak to dzisiaj mówimy szersza układanka sejmowa była szersza układanka sejmowa oto jak wspomniałem pierwszy etap tej układanki mieliśmy w momencie wyboru poszczególnych marszałków 2 i kiedy właściwie Stronnictwo ludowe Piasta wraz z endecją wymieniły się kandydatami prawda lata został marszałkiem Sejmu Kruczyński marszałkiem Senatu i to miał być zalążek spory w późniejszej współpracy i tę współpracę tutaj ma pan rację wybory w zgromadzeniu Narodowym na prezydenturę miały dać, żeby stempel tej współpracy, więc stąd również ta reakcja narodowej demokracji już po wyborze Narutowicza, która wiązała się, jakbym w dwójnasób zagrożeniem dla tego Stronnictwa i roszczeń tego środowiska, które wywodziło się z kolei z tych sporów niepodległościowych, o których mówiłem u władzy w państwie i legitymizację mianowicie po pierwsze, Narutowicz był kojarzony z Piłsudskim to był człowiek absolutnie Piłsudskiego to będzie człowiek obozu belwederskiego człowiek sterowany przez marszałka we wszystkich aspektach jego działalności i obawiam się tego, a druga rzecz przerażenie napawało narodową demokrację, że właśnie za Narutowicza ta większość, która dzięki, której on został prezydentem będzie musiała wyłonić większość również w parlamencie i przejmie władzę w państwie dla narodowej demokracji no była to rzecz nie do zniesienia i w tych gorących pierwszych dniach grudniowych po wyborze Narutowicza no po ich zagubieniu widzimy, że kompletnie nie dawała sobie z tym faktem rady Otóż zresztą, gdyby był dla potwierdzenia palmy pana słów są te nie informacje, które w, które mrozu zachowały się dla historii, że kiedy byłaś już wiadomo to pierwsze przymiarki takie, że Piłsudski nie będzie pan kandydował to miał sugerować, że chciałby, aby prezydentem został ktoś co by go specjalnie nie prowokował tak jak tak mówić adiutant Łepkowski, a także to rzeczywiście dla narodowej demokracji Narutowicz jako teoretycznie przynajmniej jego kandydat rzeczywiście mógł być odbierane nikt to jest 1 rzecz przepraszam teraz za jego słowo, ale może i może jednak kilka zdań o tym, że wbre w powszechnej opinii i krzywdzącej dla Narutowicza, którego biografię rozpatruje się głównie z perspektywy tego ostatniego tygodnia jego życia, czyli od momentu, kiedy został prezydentem do momentu zamordowania przez Niewiadomskiego Narutowicz no nie główną najmem w polityce jakości dzisiaj mówi Narutowicz wraca w 1920 roku do Polski wcześniej jest wybitny światowej sławy na jego liderem inż. prof. Politechniki w Zurychu dziekanem 1 z wydziałów co oczywiście swój ogromny wówczas prestiż i wraca w roku 1920 i zajmuje bardzo ważne role w odradzającym się państwie polskim mianowicie w rządzie Władysława Grabskiego zostaje ministrem robót publicznych ale, żeby sobie zdać sprawę z tego kim był wówczas minister spraw robót i minister robót publicznych i jak szerokie spektrum spraw i miał do rozwiązania to musimy mu powiedzieć jedno zdanie jak fatalnym położeniu i stanie Polska znajdowała się po pierwszej wojny światowej właściwie do odbudowania było wszystko drogi mosty przeprawy regulacja rzek pojawiał się problem portu gdańskiego i jakiś prawda przykrości i tutaj problemów ze strony wolnego miasta Gdańska w użytkowaniu tego portu przez Polskę trzeba było wybudować bądź zmodernizować zapory pojawił się kwestia portu w Gdyni to wszystko dzieje się w latach 2022, kiedy Narutowicza, zwłaszcza ministra robót publicznych później w kwietniu 2002 . roku daje wyraz swoim wielkim talentom dyplomatycznym jest oddelegowany ze strony polskiej na konferencji w Genui ta konferencja kojarzy nam się głównie niestety są potem Rapallo, który w tym czasie był podpisany między bolszewikami, a republiką tzw. weimarską tam, dbając właśnie wyraz swoim talentom zostaje zauważony i następnie zostaje już w rządzie Juliana Nowaka i tego nieszczęsnego premiera z Krakowa ministra spra w zagra dziś minister spra w zagranicznych Best to nie jest numerem od od kilku lat funkcjonuje w wielkiej polskiej polityce mało tego w czasie pierwszej wojny światowej także jest związany z obozem piłsudczykowskiej i odgrywa bardzo ważną rolę w Szwajcarii jako człowiek który, jakby organizuje punkty etapowe i punkty spotkań dla Piłsudczyków dla przedstawicieli Józefa Piłsudskiego robiących tzw. robotem czym innym dokonujących tzw. robotę niepodległościową na kierunku polityki zagranicznej, ale mimo właśnie tych zasług, o których pan powiedział nie przypomniał w momencie, kiedy dochodzi do jego wyboru, a jak doszło to oczywiście zawsze docent powiemy no ROD oraz Rosji ten dana zostaje wielka awantura ze znanym już finałem wracamy po informacjach TOK FM z rozkwitem ponownie zaprasza na trzecią część audycji historii Polski w studiu naszym w Krakowie z dr Krzysztof Kloc witam was jeszcze dobre no tak weszliśmy wszystkie sylwetki kandydatów na prezydenta w tamtych wyborach, który w, którym nastąpił w grudniu 1922 roku oczywiście sporo miejsca, poświęcając temu który, który wygrał, ale może przypomnę proszę, aby pan przypomniał jak dochodzi do tego zwycięstwa, bo to też ma znaczenie właśnie potem dla określenia tego, dlaczego ulica zaczyna tak reagować, skąd się rodzące olbrzymie emocje, że oto Żydzi wybrali nam prezydenta i tak w kolejnych turach głosowania miało podać, gdy 1 kandydat także większość miała być wyłoniona pomiędzy 2 ostatnich prawda kandydatów, którzy staną w ostatecznym rozrachunku ściankach no i oczywiście mniejszość narodowa ta wspominałem tylko wykonałem pewien gest manifestacje związane z kandydaturą Jana, bo błędy Kurto naj następnie przerzucił swoje głosy już na innych kandydatów poszczególne ugrupowania, które traciły swoją kandydata również to robiły i w ostatecznym rozrachunku w finale znalazł się Narutowicz oraz zamojski i tutaj pojawił się ogromny problem przed polskim Stronnictwem Ludowym Piast mianowicie jak zagłosować czy zagłosować po linii partyjnej rzecz tak bym ujął, czyli tak, by dopełnić tego porozumienia z narodową demokracją, która w konsekwencji miało doprowadzić do wyłonienia rządu tak mówiłem wcześniej prezydentura miałaby z tym stemplem czy też zagłosować za Narutowicza, dlaczego w ogóle pojawił się głosy, żeby głosować na Narutowicza, a mianowicie przez państwa endecja popełniła błąd zapomniała Grad powtórzył słów, że hrabia Maurycy Zamoyski budowli największym po co się na tym ziemskim Rzeczypospolitej i co prawda to dolary chłopskiej nie mogły go lubić no właśnie w co prawda PSL Piast tak mówiłem nie był aż tak, ale była w PSL wyzwolenie należy jednak na bogato, bo partia włościańska ona również dążyła do reformy rolnej również zaplecze tej partii tworzyli chłopi, więc dla chłopów było rzeczą absolutnie nie do przyjęcia, aby zagłosować za hrabią Maurycym zamojskim i konsekwencji swe głosy przerzuci na Narutowicza dzięki temu Narutowicz został prezydentem tu jeszcze można zrobić tron grze w późniejszych wspomnieniach Wincenty Witos pisał o tym, że mógłby mu nawet nie pozwolił na to, żeby przekonywać chłopów do tego, aby zagłosowali za hrabią co prawda jest winna z tego co wiemy Witos jednak chciał po partyjnej linii przeprowadzić tę politykę i bardzo dopingował swój klub do tego, żeby jednak zagłosować zamojskim to było właściwie pierwsza porażka Wincentego Witosa jeśli chodzi o bycie liderem polskiego Stronnictwa Ludowego Piast nie udałoby się przeforsować tej decyzji chłopi jednak zagłosowali za Narutowicza w no i właśnie ich noże tak powiem zaczęło się tak no i zaczęło się od tego, że przy państwa również warto tutaj zrobić pełna do pełna dopełnienie mianowicie, że tak gorąca sytuacja w roku 1922 w szczególności lata, kiedy toczy się wielki spór między naczelnikiem państwa, a Sejmem spór o interpretację tzw. małej konstytucji uchwalonej jeszcze w lutym 1919 roku, czyli spór o kompetencje naczelnika w powoływaniu rządu, a kompetencje Sejmu o powołaniu rządu ten rząd miał być wyłoniony poprzez wzajemne porozumienie, więc jedni i drudzy przeciągali tę linę dochodzi do wielkiego krachu i właściwie bez rządu przez ten okres 2 miesięcy i na firmamencie politycznym pojawia się premier w końcu Julian Nowak właśnie z Krakowa i przy państwa od lata 2002 . roku to należy podkreślić, że mamy do czynienia z wejściem polityki sal sejmowych na ulice w postaci manifestacji demonstracji wieców postępuje radykalizacja postaw zarówno z lewej strony i z prawej strony, jeżeli premier miał być Narodowy, choć przepraszam nie mam Narodowy demokrata, ale popierany przez nową demokrację Wojciech Korfanty to lewica urządza ogromne manifestacje w Warszawie, jeżeli premiera z kolei miał być Artur Śliwiński to prawica protestuje na ulicach Warszawy, więc państwa te wszystkie wiece manifestacje demonstracje z perspektywy całego roku 1922 w grudniu nie były niczym nowym modelem jeszcze dodajmy, bo to jest chyba taki moment w naszych dziejach, kiedy można powiedzieć, że po raz pierwszy no oczywiście tanga i tamtego charakteru media to głównie prasa ma też co tu dużo mówić to trochę przyczynia się do nakręcania różnych emocji tak to prawda od tych kilku lat, które minęły od napisania tego tekstu mógłby też 1 rzecz sam zweryfikowałem mianowicie wówczas, pisząc ten tekst byłem dość sceptyczny jeśli chodzi o role i narrację narzuconą przez prasę narodową demokratyczną nie doceniałem tej roli teraz zmieniłem zdanie kilka miesięcy temu ukazała się książka Pawła Wilczyńskiego o mordzie antysemityzmie narodowej demokracji w Polsce międzywojennej no IPO autor dobitnie dowodzi, że właściwie ta narracja, która wygrała w grudniu 1922 roku, czyli mówiąc o narzuceniu nie polskiego prezydenta o usunięciu tej zapory Cosmopolis się o nim wiadomo czy o człowieku nie wiadomo jakim, jakiej wierze, jakiemu obywatelstwie i t d . i t d. przyjmował tutaj tym karykaturalny sposób Narutowicz czuł to narracja w myśli narodowej demokracji przelewanej na papier w postaci gazet dzienników periodyków jest obecna w roku 1918 stale również w myśli tzw. starych endeków zwykle powód pada to skrajne nurty antysemickie kojarzy się z narodową demokracją lat późniejszych trzydziestych ONR RM i tymi kwestiami co nie do końca z prawdą ten okres ma 1822 jest niestety ciemną kartą pod tym kątem, a w dziejach narodowej demokracji Otóż rząd w pozwolę sobie założyłem przeszkód, by im zaszkodzić to się trochę też biega z innymi wydarzeniami, o których rozmawiałem FIS w 2 wobec historii Polski chyba 2 tygodnie temu m. in . chodzi o tzw. mały traktat wersalski to ma związek z próbą zapisania ich zobowiązania państwa polskiego do przestrzegania praw mniejszości narodowych w tym żydowski i w tamtej edycji też m. in. właśnie zwracaliśmy uwagę, że podczas prac nad nami nad małym traktatem wersalskim, a później w Polsce jeśli chodzi o jego przyjęcie czy ratyfikacje norm było wiele emocji one się rozciągały się szerzej nie tylko dotyczyły ne narodowej demokracji, bo przeciwnikiem zbyt daleko idących uprawnień dla mniejszości narodowych podczas konferencji Wersalskiej był nie tylko Dmowski, ale i Paderewski, ale też i bez socjalistycznej posłowie uważali, że to są pomysły zbyt daleko idącej i ta atmosfera no bo w pewnego rodzaju narzucenia tego traktatu o małego traktatu wersalskiego odbijała się też na emocje polityczne i emocje ulicy w Polsce tak to prawda to był punkt właściwie zapalny dla całej polskiej racji stanu aż po rok 1934, kiedy dobrze się Józef Beck ten traktat wypowiedział już podczas konferencji pokojowej w Paryżu Polacy podnosili właściwie 3 argumenty przeci w temu traktatowi, który był lokowany to jest rzecz oczywista i to nie jest tajemnicą przez mniejszość żydowską głównie przez Kongres Żydów amerykańskich, który ukonstytuował się do końca roku 1000 osiemnastego i obawy o losy swoich współbraci na terytorium Europy środkowo-wschodniej czytaj Polski, gdzie było Żydów oczywiście najwięcej po to, ustawodawstwo próbowano forsować, choć nie udało się w takiej formie jak pierwotnie zakładano to jest inna kwestia ale jakie były 3 główne argumenty ze strony Polski sprzeciwiające się temu traktatowi, który koniec końców oczywiście Polska podpisała po pierwsze, była to obawa o suwerenność Rzeczypospolitej oraz możliwość ingerencji spora państ w zewnętrznych w sprawy wewnętrzne Polski to było stale podnoszone i torach w ligę narodów wyznaczono jako instytucja, która miała w pewnym sensie czuwać nad wszelkimi, bo jest jak w razie łamania tego uważa, że mniejszości narodowe mogły poprzez państwa członkowskie ligi narodów składać skargi na państwo, w którym się znajdowały tutaj zrobiono wyjątek, ponieważ obawiano się tu nawet David Lloyd George z tego co pamiętam w czasie debaty nad tym traktatem powiedział, że prawo i wznoszenia takich apelacji skargi powinny mieć tylko państwa, a nie poszczególne narodowości z tego, że obawia się, że Żydzi jako narodowość skrajnie ucząca się 3 lub bardzo często chodząca do sądu będą wykorzystywać ten argument co z kolei będzie przekładało się na wzrost antysemityzmu to są słowa Davida Lloyda George, a które przekonały głód Wilsona orzechy dodaj po tym, po tym kątem wprowadzić zapis, że tylko państwo mogą odwoływać się w obronie mniejszości do parady ligi narodów i faktycznie tych skarg ze strony mniejszości narodowych do roku 3004 . było ponad 300 z tego co pamiętam i zdecydowanej większości to były skargi ze strony mniejszości niemieckiej znoszone przez państwo niemieckie, które należało 2006 . roku do ligi narodów gola, ale to jest m. in. odzież w tym kontekście, o którym mówimy budowania też pewnej pewnej atmosfery i wracając do roku 2002 . no bo właśnie tych w tej histerii można tak powiedzieć po wyborze Narutowicza tak to prawda dlatego chcemy się w pola są 2 punkty, które były jego punktem sprzeciwu wobec tego traktatu drugi punkt można wspomnieć o ustanowieniu w myśl prawa Międzynarodowego właściwie 2 kategorii państw, czyli te państwa, które miały kontrolować inne państwa w związku z przestrzeganiem pewnych zapisów dotyczących mniejszości narodowych i drugą kategorię pań, które były podporządkowane prawda mamy 2 kategorie patrz i trzeci punkt to jest obawa i Warszawy przed anty państwowym zorganizowanie się mniejszości w ramach tego traktatu, który ma się tak mówi pierwotnie miał dawać daleko idącą autonomię personalną kulturowo do tego nie doszło, ale tu było to obawa i tutaj wracamy do roku 1922 mianowicie i z lewa i sprawa w późniejszych latach również zwracano uwagę, że w myśl ordynacji wyborczej, która wprowadzała do prawa zasada proporcjonalności w wyborach pojawia się w parlamencie polskim tak zwano zasada martwego pola martwe polo, czyli grupa posłów senatorów w tym przypadku to jest kilkadziesiąt procent ze strony mniejszości narodowych, którą właściwie bojkotuje państwo polskie ona jest jakby poza nawiasem tej instytucji, w której te sprawy dotyczące żywotnych kwestii państwo posuwają się rozgrywać ona jest na marginesie ona nie uczestniczy w tych pracach i to te argumenty jak z tym związane później właśnie po roku 2002. będą bardzo często podnoszone w myśl rewizji ordynacji wyborczej, żeby tę proporcjonalność jednak wyeliminować do ich owiec już, bo zbliżamy się powoli do finału naszej naszej aut danej audycji czy pana zdaniem baśnie i opisanie tej rzeczywistości politycznej tamtego okresu w w pewnym sensie ma ja wiem, że to jest trudne pytanie trochę nie tyle prowokacyjne są nawet może bez sensu leczono w jakim sensie usprawiedliwić to, że dochodzi do zamachu na Narutowicza nie ma absolutnie nie i z tego świetnie zdawała sobie przynajmniej się to światu, iż część narodowej demokracji, która próbuje właściwie natychmiast wycofać się z tej narracji, czego najbardziej charakterystycznym przykładem był artykuł prof. Stanisława strońskiego, który partycypował w bardzo wielkim stopniu w tym ataku wcześniejszą na Narutowicza po jego śmierci pisze ciszej nad tą trumną na wzrost ceny te są te emocje tutaj wygasł wygasić, ale chciałbym zwrócić uwagę n p . na reakcję Maurycego Zamoyskiego mord zamojski wydało oficjalne oświadczenie, w którym wyprasza sobie, aby łączyć Gostyń motłochem, który na ulicach Warszawy najpierw przeszkadzał w zaprzysiężeniu prezydenta, a później wszczynał burdy i któremu w konsekwencji doprowadzą prawda do 1 ofiary śmiertelne i idą strzelanin na ulicach miasta wezmą zamojski natychmiast wszystko to potępia i później to świadczy o tym, że był no i wspaniałe jednak mężem stanu jego reakcja na propozycje ze strony Narutowicza, aby objął fotel ministra spraw zagranicznych te rozmowy doszło między zoo z między Zamoyskiego Narutowicza Narutowicza chciał go wciągnąć do współpracy na rzecz państwa polskiego no tak ale, choć oczywiście poza tymi dobrymi przykładami, o których pan mówi pewnie można jeszcze znaleźć kilka innych czy nie byłoby to należy podkreślić, że nie ulega wątpliwości, że w powietrznym mówiąc kolokwialnie biorą cudzysłów masy, które stały za narodową demokracją na takiego problemu jak i ich liderzy z Niewiadomski specjalnie nie mieli no i kult Niewiadomskiego i Niewiadomskiego w późniejszym okresie jest czymś znanym i obecnemu od tego nie ma się uciec od to też są 2 słowa na koniec do sformułowania, które mi się spodobało właśnie pana tekście Piłsudski przeraził się jakością polskiego społeczeństwa czy to rzeczywiście tak bardzo w kogo szukamy w tej historii testach w odpowiedzi na pytania współczesności i stąd chciałem go o komentarz do tego dodać do tego zdania sprzed kilku lat pana poprosić go no proszę pamiętać, że Eligiusz Niewiadomski zeznał na procesie, że kula, która dosięgła Narutowicza miała być przeznaczona przybyło przeznaczono Piłsudskiego tylko, że Piłsudski prawda nie rozlał benzynę z prezydentem nie został on wie student musiał mieć jakiś wpły w np. 2 tak mówiłem to jest kulminacja sporu niepodległościowych morderstwo Narutowicza, która przelała rzekome czary goryczy w Piłsudskim Piłsudskim, który przez to kilka wcześniejszych lat jest odsądzano od czci wiary i na swojej pracy i na swojej rodzinie listy w najbliższych przez narodową demokrację właściwie permanentnie od 1918 roku, więc teraz właściwie to co wszystko się wydarzyło w grudniu 2002 . roku z całą pewnością przynajmniej opinii miało wpły w na jego późniejsze postępowanie i na jego decyzje, które finalnie doprowadziły do maja 1926 roku w nogach, ale to już jest oczywiście temat na inną audycję z cyklu historia Polski dzisiaj pan wielkie dziękuję pan dr Krzysztof Kloc Instytut historii archiwistyki Uniwersytetu pedagogicznego imienia komisji edukacji narodowej w Krakowie był naszym gościem bardzo dziękuję za rozmowę ja również dziękuję państwu za uwagę, a teraz już informacje w radiu TOK FM
Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: HISTORIE POLSKI

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Aż 60% taniej! Największa obniżka cen TOK FM Premium. Teraz podcastowe produkcje oryginalne, podcasty z audycji TOK FM oraz Radio TOK FM bez reklam z 60% zniżką!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA