REKLAMA

Historia w TOKu: Powstanie Wielkopolskie

Wieczór Radia TOK FM
Data emisji:
2018-12-17 22:00
Prowadzący:
Czas trwania:
44:22 min.
Udostępnij:

Karolina Lewicka i dr Marek Rezler rozmawiają o wydarzeniach i sytuacji międzynarodowej, które doprowadziły do wybuchu Powstania Wielkopolskiego.

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Z nami jest dr Marek Rezler, historyk, współredaktor "Encyklopedii Powstania Wielkopolskiego" i autor m. in. książki "Nasze powstanie", dobry wieczór panie doktorze, pan doktor jest w naszym studiu w Poznaniu. Będziemy rozmawiać rzecz jasna o powstaniu Wielkopolskim, ale zacznijmy troszeczkę historycznie, żebyśmy znali kontekst całej sytuacji. Mamy rozbiory i zachodnie ziemie polskie znalazły się w rękach pruskich. Rzecz jasna Wielkopolanie bili się podczas wszystkich zrywów niepodległościowych: insurekcja kościuszkowska, powstanie wielkopolskie, 1806 rok, powstanie listopadowe, przygotowania do powstania rok 1846, udział w powstaniu styczniowym rzecz jasna. I, mimo że oczywiście po klęsce powstania listopadowego bardziej u nas zdominowała nasze, więc wielkopolskie - mówię "u nas", bo sama jestem Wielkopolanką, ta tradycja pracy organicznej, pracy pozytywistycznej, u podstaw.

Mamy pierwszą wojną światową i akt obu cesarzy rok 1916 cesarza niemieckiego i austro-węgierskiego, który do akt zapowiada utworzenie w przyszłości na terenach zabranych Rosji samodzielnego państwa polskiego Wielkopolanie reagują bez entuzjazmu, bo ich w tym nowym państwie potencjalnym przyszłościowym polskim nikt nie uwzględnia.
Rozwiń »
Tak, wszystko się zgadza, a 5 listopada 1916 roku był nastawiony nie tyle na powołanie oddzielnego państwa polskiego takiego przynajmniej, jakiego byśmy sobie życzyli.

Ale chodziło tutaj w micie rzeczą utworzenie państwa kadłubowego efemerydy, a głównie i najbardziej chodzi tutaj od polskiego rekruta zakładano, że jest ziem Królestwa polskiego uda się zwerbować około 1,5 mln żołnierzy, a wiadomo przy stratach, jakie powodowały realia wojny pozycyjnej na froncie zachodnim jak każdy żołnierz liczył w przypadku ziem polskich 

Były to żołnierz bezcenne lato to najbardziej chodził jasny chodziło o rekrutacji Wielkopolanie nie tylko bez entuzjazmu do tej propozycji politycznej, ale także do wstępowania w szeregi armii niemieckiej większość się uchylała tak oto symulowane choroby, a to się ukrywano generalnie był tylko o to, żeby uniknąć tego wcielenia do armii zależy od tym okresie mówimy w 1914 roku jeszcze nikt nie wiedział, że jest to ta wojna wojna narodów, która pozwoli odrodzić się niepodległej Polsce po prostu byliśmy mobilizowani tak samo jak Niemcy niemiecki minister gadanie trzeba było wkładać 

Jasne, ale jesteśmy już rok 1916, a właściwie już powoli natomiast odbędzie się dziewiętnasty

A na to jak co rok 1916 był już swego rodzaju przełomem przede wszystkim psychicznym na terenie zaboru pruskiego, bo w terenie zaczęto już tworzyć je powoli gabinety cieni, a inne komitety obywatelskie natomiast żołnierze na froncie zaczęli coraz bardziej zdawać sobie sprawę z bezsensu całej wojny, a już począwszy od 1917, a na dobre 1918 roku rzeczywiście zaczęły się tzw. polskie urlopy czy po prostu dno żołnierze jechali na urlop do domu i wracali do swoich jednostek wtedy jest w tym okresie też rozpoczną się stopniowo ferment na froncie zachodnim w armii niemieckiej wycelowane jest o froncie zachodnim, bo wbre w rozpowszechnionemu przekonaniu rewolucja w armii niemieckiej objęła tak naprawdę i jest bardzo szeroko tylko w zachodniej ETS na armię od mostu, która znajdowała się w Holandii i jednostki niemieckie okupujące tereny Polski no bo to jednak w dalszym ciągu byłej jednostki okupacyjne i może było formalnie królestwo polskie te wojska nie były aż tak bardzo za rewoltą dane nie zdawali sobie ci żołnierze sprawę, że są w kraju i wrogiem zdawali sobie sprawę z tego, że wrzesień, a nie będą Zjednoczeni, jeżeli nie zachowają zwartości może być z nimi po prostu źle nie będą mieli możliwości powrotu rodzinne strony natomiast armia zachodnia na froncie zachodnim była całkowicie wyremontowana co było bardzo na korzyść sytuacji na zaborze pruskim, bo pomimo bliskości granicy jest królestwem polskim jest front zachodni i atmosfera na froncie zachodnim znacznie bardziej oddziaływają na żołnierzy niemieckich w tym rejonie co oczywiście było go w wielką korzyścią dla nas bardzo ważne wydarzenie ma na początku 1918 roku test luty to jest oczywiście pokój z Rosją zawarty przez państwa centralne, bo znowu jest także skonfliktowani zaborcy podają sobie rękę inni nadzieje na to, że coś kosztem Rosji można byłoby utworzyć się oczywiście stają się już nieaktualne tutaj powstało bardzo ostrym powstała bardzo skomplikowana sytuacja międzynarodowa z punktu widzenia interesu Andante, a Rosja zachowała się jak niższy niż nielojalny no podpisano separatystyczny pokój z Niemcami co od razu Niemca pozwoliło przerzucić wiele dywizji na front zachodni a gdyby nie dywizję amerykańskich w tym czasie już uaktywnił się na froncie zachodnim nie jest wykluczone, że we Francji i we Flandrii mogłoby być bardzo niedobrze by je w jeśli chodzi o jej ziemie polskie w tym czasie Polacy odebrali ich pokój brzeski z oburzeniem, ponieważ Chełmszczyzny została przyłączona do wolnego państwa ukraińskiego i potraktowano trakt brzeski jako czwarty rozbiór Polski na automatycznie ci Polacy, którzy jeszcze jakości skłaniali ku Sojuszowi i współpracy z Niemcami Austrią Węgrami natychmiast zwrócili się przeciwko nim na jej Rosja też nie była brana pod uwagę no bo w tym momencie oni automatycznie już nie byli brani pod uwagę także jako sojusznicy w przyszłej wojnie jednostki polskiej, który by tam formowane pierwsze korpus Polski choćby i net czy jeszcze 3 inne korpusy, by jeszcze za daleko, że mogą wpłynąć na rozwój sytuacji na ziemiach polskich natomiast w zaborze pruskim luty 1918 roku był o tyle ważne, że w tym miesiącu została utworzona tajna w pełni zakonspirowana org Polska organizacja wojskowa zaboru pruskiego i tutaj muszę podkreślić, że była to organizacja w pełni autonomiczna wobec tej znanej warszawskiej po obu podległej zasady Piłsudskiemu silna jak inaczej nazwać organizację wojskową polską w charakterze i wojskową wpły w działaniu wtedy na ziemiach polskich został utworzony, a konkretnie na ziemiach zaboru pruskiego rozwód żona 3 organizacje podobnej nazwie Polska organizacja wojskowa zaboru pruskiego organizacja wojskowa Pomorza i po obu Górnego Śląska, ale podkreślam z naciskiem, że były to organizm jest całkowicie autonomiczne absolutnie niezależna od warszawskiej po obu gmin może w okresie międzywojennym próbowano je ci do 1 worka członkowie po zaboru pruskiego stanowili najbardziej zapalny element i że tak ważna trochę nieładnie powiedzieć grupujący polskich konspiratorów młodych ludzi dążącej do spowodowania jej powstania zbrojnego na ziemiach zaboru pruskiego, a konkretnie na terenie Wielkopolski czy dany rok 1918 to są przygotowania do tego zrywu zbrojnego to znaczy, że jest taka świadomość, że trzeba będzie w pewnym momencie chwycić za broń i wyszarpać sobie do terytorium, by ta świadomość towarzyszy temu przez cały okres zaborów, zwłaszcza po upadku powstania listopadowego, bo Wielkopolska są szczegóły wielkości taboru polskie, ale konkret i mówię tutaj o Pomorzu nadwiślańskim i środkowej i zachodniej części Wielkopolski wraz z góry założyły, że główną linią działania było to uświadomienie automatycznie nie sterowana odgórnie będzie praca organiczna, ale połączona z gotowością do walki zbrojnej w motorze w Wielkopolsce nie toczyły się wielkie powstania od powstania oczywiście w 18000607 . roku przeciwko Prusakom jest to nie znaczy Wielkopolanie byli obojętni zbrojnie, bo przecież ochotnicy uczestniczyli w powstaniu listopadowym powstaniu styczniowym nad ziemię, a więc w Wielkopolsce toczyła się wydarzenia w wojenne wydarzenia wielkopolskie wiosny ludów, ale jednak główny kierunek to była praca organiczna przygotowanie społeczeństwa w tym czasie, o którym mówimy, czyli 1815 do 1800 szczególnie w 1830 do 1918 roku wystąpiły 3 pokolenia 3 pokolenia, które stopniowo przygotowywały się 2 działań zbrojnych psychicznie przede wszystkim psychicznie organizacyjna strona tych przygotowań jest dopiero rzeczywiście początek roku 1918 roku natomiast społeczeństwo było przygotowywane przez 3 pokolenia i w rezultacie, kiedy doszło do walk powstańczych w końcu 1918 roku, a ludzie po prostu uważali, że to jest właśnie ten moment, że tak należy postępować, że to jest ten moment, o których chodziła przez cały okres przygotowań to by od odzyskania niepodległości nikt nie wiedział jak to nastąpi nie wiedział jakich okolicznościach powstanie wybuchło w rezultacie wybuch nastąpił niespodziewanie w gruncie rzeczy mąż też planowano wybuch taki bez po z 9 lat w połowie stycznia rada tak jest wychodziło po prostu o to, że sytuacja w sprawie polskiej w Paryżu wyglądała coraz gorzej i Francuzi dawali naszym działaczom Narodowym do zrozumienia, że może być źle w rezultacie musimy coś zrobić czy zaakceptujemy wolę narodów Polski import ziarna są dodatkowe argumenty argumenty o jakie argumenty tej chodzi tu wszyscy wiemy w związku z tym zaczęto się przygotować do powstania, ale głównym problemem był brak reformy organizacyjnej w ramach, których działacze komisariatu zażalenia na Ogrodowej nie do końca wiedzieli jak bakterie wygląda, bo po w zaborze polskiego była zagospodarowana natomiast brakowało naczelnego wodza brakowało osoby, która stanęłaby na czele i Niemcy celowo nie dopuszczać Polaków do wyższych stanowisk oficerskich nie bierz pułkowników generałów w rezultacie zdając sobie sprawę z tego, że powstanie obejmie jednak duże terytorium dużą liczbę ludzi potrzebny jest oficer wyższy stopniem najlepiej pułkownik generał, który byłby wstanie fachowo tym zespołem ludzi młodych wsiedliśmy uprzedził wypadki kpt Stanisław Taciak, który jako pierwszy będzie dowodził powstaniem Wielkopolskim po prostu znalazł się w Poznaniu przez przypadek, ponieważ z Berlina jechał do Warszawy przez Poznań zatrzymał się urodziny właśnie w tym momencie, kiedy powstanie wybuchło no i stwierdzono, że dno jest przechodził stragan żal mi nie obejmie dowództwo skontaktował się telefonicznie z Piłsudskim dostał awans na majora rzeczywiście my do momentu, kiedy dowództwo objął generał ne Dowbor Muśnickiego Taczaka powstanie wielkopolskie dowodzi, ale jesteśmy teraz jesienią 1918 roku panie doktorze 11 października mam jest taka słynna odezwa wszystkich polskich organizacji w rzeszy fragmenty w tej chwili rozstrzygającej o naszej przyszłości naród cały na całym obszarze ziem polskich we wszystkich swych warstwach wspólną opromieniony myślą tworzy 1 wielki zwarta solidarny obóz Narodowy my Polacy w dzielnicy pruskiej stwierdzamy też zgodę i zwartość podpisami wszystkich bez wyjątku istniejących stronnict w polskich oraz całej prasy jako wyrazicielem opinii publicznej październik listopad to są kluczowe momenty my także ze względu na sytuację w Niemczech właściwie mógłbym kruszy się upada rzesza niemiecka monarchia konstytucyjna staje się monarchią parlamentarną rewolucja socjalistyczna rzecz jasna kapitulacja 11 listopada to wszystko umożliwiło powołanie polskiego Sejmu dzielnicowego to TBS odda stopie bardzo szczęśliwie dla nas zbieg okoliczności co ważne ów zbieg okoliczności byśmy nie idealnie wykorzystali po prostu mówiąc kolokwialnie strzeliliśmy szef moment ich miejsce pamiętajmy o tym, że wydarzenia Lewis w 1918 i w 1919 toczyły się lawinowo właściwie co tydzień następowała różnica w rozwoju sytuacji międzynarodowej gospodarczej, jeżeli międzynarodowej to trzeba tutaj tydzień po tygodniu ma je analizować daną sytuację dawne realia pomiędzy Warszawą Poznaniem Poznaniem Berlinem, a Berlinem, a Paryżem, a Paryżem i Poznaniem także w tym przypadku jest to konieczność uwzględnienia bardzo bardzo wielu czynników, które się zmieniały w kalejdoskopie i trzeba wiedzieć, żeby odpowiednio te czynniki ulokować danej chwili w danym momencie sytuacja, jaka wytworzyła się na froncie zachodnim z armią niemiecką była tymczasowa żołnierze, którzy mieli dosyć wojny chcieli przede wszystkim wrócić do domu niskich poza tym nie obchodziło chcieli wreszcie wrócić do domu mieli dosyć walki powtarzam tylko na froncie zachodnim to był okres, w którym nastąpił rozkład de facto rozkład dyscypliny armii niemieckiej przynajmniej tej części armii niemieckiej, która miała także wpły w na wydarzenia w Wielkopolsce i w ogóle na ziemiach polskich i ten moment trzeba było wykorzystać, bo już wkrótce po paru tygodniach żołnierza, który zagra, którzy spontanicznie wracali w rodzinne strony zaczęli się zapoznawać z realiami, a tych terenów jest zorientowali się, że nikt na nich nie czekam, że w kraju jest potem wielka bieda, że jest bezrobocie w rezultacie woleli wrócić do szeregu, bo tam przynajmniej wikt opierunek przynajmniej na pewien czas nie zapewniony byt nie musi się troszczyć o dalszych nie jest swój los mogli tam spokojnie przeczekać do uspokojenia sytuacji w kraju i ten moment już był dla nas niebezpieczny, bo o armię zaczęła się odtwarzać w czasie odtwarzać dyscyplina i powstanie, które rozpoczęliśmy załóżmy w lutym 2 bardzo długo mogą zostać zduszone, ponieważ rzesza pogoda to wcale nie oznacza, że rzeź na kolanach tak oczywiście, tym bardziej że Niemcy i dodatkowe jeszcze nie zaczęli ściągać jednostki z jedno i Polski centralnej w wyniku porozumienia zawartego między władzami warszawskimi, a Berlinem jak zaczęto wprowadzać jednostki oba w o stół jest w Holandii czy siła armii niemieckiej gwałtownie wzrosła, ale nie ma się czemu dziwić, że wiosną 1919 roku Niemcy, chcąc wymusić korzystniejsze warunki traktatu pokojowego zaplanowali wielkie uderzenie przeciwko Polsce, gdzie Wielkopolska byłaby zniszczonej już niejako z rozpędu i w tej nawale nie bylibyśmy w stanie się przeciwstawić to był plan wiosenne słońce, który przed laty zakładał uderzenie niemieckie z Pomorza Zachodniego stylu wschodnich i zdolnego Śląska, skąd ten kierunek znamy, a 20 lat później został zrealizowany natomiast Niemcy byli w stanie w tym czasie nazw no zniszczyć państwo przestałoby istnieć, zanim się w zdążyło odrodzić i jest wywiad nasz jednak zorientował się w sytuacji nastąpią poinformowanie, aby strony francuskiej konkretnie koalicyjnej o planach niemieckich marszałek Ferdynand Woś zagroził, że jeżeli Niemcy nie nie zrezygnują z planów uderzenia na Polskę to on uruchomi front zachodni zaczął wykonywać ruchy poszczególnych dywizji zapowiedział krótko, że jeżeli nie z reguły nieco zapowiedział krótko, że jeżeli Niemcy nie zrezygnują z uderzenia na Polskę to rozpocznie ofensywę na Zachodzie, a zakończy w Berlinie Niemcy zrezygnowali z tych planów koalicja z kolei złagodziła warunki traktatu pokojowego na 20 lat mieliśmy spokój i tym sposobem pan panie doktorze zakończył powstanie wielkopolskie chcą się do tego jednak za powstanie wielkopolskie ale, ale rozejm w rewirze część z nas tego lutego 1919 roku rzecz jasna powstanie wielkopolskie tak jak on powiedział z 1 strony wykorzystaliśmy te sprzyjające chwilę w październiku listopadzie grudniu, a z drugiej strony, kiedy rzesza zaczęła rosnąć w siłę to zwróciliśmy się o pomoc do aliantów no i to też, że rzadka w naszej historii okoliczność, że ta pomoc została nam przez Francuzów udzielona, ale wracamy do grudnia, czyli do polskiego Sejmu dzielnicowego, wykorzystując wówczas słabości niemiecką, które już mówiliśmy my Polacy wynegocjowali od Syberii nam inne zgody na powołanie parlamentu, w skład którego będą chodzić Polacy z terenów zaboru pruskiego, ale mieliśmy tutaj jeszcze argument też konkretne mianowicie Niemcy nie byli w stanie jakoś mówiliśmy przed chwilą przeciwstawić się o ewentualnym ruchom wolnościowym na terenie zaboru pruskiego po prostu nie mieli sił, które ma, które mogliby uruchomić, żeby uniknąć drastycznych doznaje poczynania natomiast za nie zapominajmy o tym, że ziemie zaboru pruskiego, a konkretnie pomoże szczątkowe i w centralnej zachodnia część Wielkopolski nie były objęte działaniami wojennymi, a czeskie na terenie Królestwa polskiego w Galicji toczyły się walki PRL, gdzie mnie te były potwornie zniszczone działaniami wojennymi ziemie zaboru pruskiego jawił się jako eldorado w i dla Niemców i dla strony polskiej Wielkopolska była spichlerzem i żywnościowym dla Niemiec i wystarczyło tylko w trakcie pertraktacji w Berlinie aż do zrozumienia, że jeżeli Niemcy się niewskazana obrad polskiego i Sejmu dzielnicowego na to w przerwie my dostawy żywności do Niemiec, żeby Niemcy po prostu zmięknie ustąpienie zawarto porozumienie, że dobrze w porządku zgadzamy się na obrady tego waszego Sejmu dzielnicowego, ale warunek podstawowy nie będzie mowy o oderwaniu od tych ziem od rzeszy oczywiście myśmy skwapliwie przydatnej, chociaż wiedzieliśmy, że i tak swoje zrobimy Niemcy wiedzieli, że my wiemy, ale byli bezsilni byli w stanie się temu przeciwstawić się je osiągnęliśmy swoje Sejm dzielnicowy, który obradował w Poznaniu między 0305 . grudnia 1918 roku to było nic innego jak ukonstytuowanie się polskiej władzy w regionie jeszcze w tym czasie, zanim wybuchło powstanie z tkanin doszło do walk zbrojnych, kiedy doszło do walk w spojenie w końcu grudnia 1918 roku władza administracyjna polityczna w regionie już istniała wprawdzie nie było prezesa nie było premiera nie było formalnie nazwanych organów władzy, ale był system władzy opartej na działalności spółki gospodarczej tak jak jest zarząd spółki in rada nadzorcza zgromadzenie przedstawicieli tak był komisariat Naczelnej rady ludowej była naczelna rada ludowa i były rada ludowa w terenie i do stycznia 1920 roku, czyli do uprawomocnienia postanowienia traktatu wersalskiego ten system działał jak w zegarku także było i wojsko i władza polityczna była ciągłość władzy ciekawe władzy, którą Niemcy w czasie zaborów sami sobie wychowali wykształcili po prostu byli zbyt inercji nie rozumując w ocenie ze strony polskiej byli mniej elastyczni od nas i rozdać wychowali sobie przeciwników jak sąd Administracyjny i wojskowej, do której zrobię powstanie wielkopolskie i generałowie nie pułkownicy nie pułkownicy poprzez niedopuszczenie Polaków dają wyższy stan stopni wojskowych, ale powstanie i zrobili sierżanci podporucznik c, czyli od podoficerowie starsi oficerowie mość młodsi biorąc pod uwagę grupę stopni wojskowych na początkowy czas na rozkręcenie i że tak można powiedzieć powstania do połowy stycznia 1919 roku to w zupełności wystarczyło dopiero później, kiedy zaczęło zaczęto rozwijać powstanie, gdy zaszła potrzeba już organizowania większych działań większymi siłami okazało się, że po powstańczy dowódcy czy okazało się, że dowódcy powstańczej za mało umieją nie mają fachowego wyszkolenia i wtedy i gen. Józef Dowbor-Muśnicki nawet naczelny dowódca sił zbrojnych w głównym w zaborze pruskim jest wprowadziła do Wielkopolski oficerów pewnego pierwszego korpusu polskiego papieża pułkowników generałów awansowano zdolniejszy podoficerów i młodszych oficerów z Wielkopolski bardzo szybko wytworzyła się sprawna dobrze działające kadra oficerska i armii Wielkopolska, która już w maju 1919 roku liczyła 120  000 żołnierzy z tego 72  000 gotowych do użycia w każdej chwili na froncie, ale jeszcze, zanim to wszystko się wydarzy musi do gier do Gdańska potem do Poznania przyjechać mistrz Paderewski ambon do portu w Gdańsku na pokładzie brytyjskiego krążownika zawinął, po czym ruszą do Poznania trasą przez piłę i Oborniki jest to wrogość Niemcy usiłowali go namówić, by nie zatrzymywał się dłużej w stolicy Wielkopolski, ale odmówiło dalszego 26 grudnia o dwudziestej pierwszej 10 na dworzec w Poznaniu co zresztą rokrocznie mamy inscenizacji przypomnienie tej ważnej chwili gigantyczne poruszenie wśród miejscowych Polaków, więc jeszcze podjęli ostatnio próby udaremnienia tego zgromadzenia włączyli oświetlenie uliczne, ale my Polacy sobie doskonale poradzili poznaniacy, bo powitali Paderewskiego świń w świetle kilkuset pochodni to podobno zrobiło tak kino niesamowity klimat tak powitanie Ignacego Paderewskiego w Poznaniu w dzieciach 26 grudnia to było wielkie święto narodowe w Poznaniu czasami można literaturze spotkać opinie, że Niemcy przeciwstawili się zatrzymywaniu i Paderewskiego w Poznaniu, a nawet były twierdzenia że, że nie nie miał jechać do Poznania tymczasem sprawa wygląda troszeczkę inaczej o tym, że artysta miał przybyć do Poznania już było wiadomo przed wypłynięciem krążownika Concord sportów, a robić było to pomysł, w którym wystąpi prawdopodobnie brytyjski minister spra w zagranicznych, który zasugerował Paderewskiemu przybycie do Warszawy, żeby na po prostu uspokoić, ale co pan zaciętą walkę polityczną paryski do tego, iż jest jednak Paderewski do tej hali nadawał się idealnie nabył bez nich bezpartyjny mnie wielki patriota człowiek obdarzony wielką charyzmą powszechnie uznawanej szanowany bardzo lubiany także w Polsce także, kiedy lądował w 25 grudnia 1918 roku w Gdańsku z góry wiedział, że przez Poznań będzie jechał tam się spotkać z Wojciechem Korfantym ruszył na południe do Poznania, ale nie wiedział co się dzieje w Poznaniu po prostu 21 grudnia już 21 grudnia jest w Lozannie dotarła do Poznania depesza informacja o tym, że Paderewski przybędzie do stolicy Wielkopolski, którego dnia do właściwie nie było wiadomo, ale od tego momentu aktywiści niepodległościowi konkretnie działacze, którzy dążyli do wybuchu powstania zaczęli werbować lokalne okoliczne oddziały służby straży bezpieczeństwa i straży ludowej do obrony Paderewskiego w OFE oficjalnie ogłoszono, że nie wiadomo jak ci Niemcy zachowają, kiedy Paderewski przybędzie do Poznania i trzeba mistrza bronić rzeczywistością w Gdańsku powitano go lodowato Gdańską badaczy Niemcy powitali w gorzowie rzadziej natomiast pojechała delegacja polskiej między nimi ziemianie tam bylin Big przedstawiciele komisariat Naczelnej rady ludowej Niemcy powitali go rada narodowa to Polacy bardzo serdecznie, a nie ma się Niemcy czemu dziwić natomiast zwrócił uwagę na 1 Niemcy przeciwko Paderewskiemu prywatnie nic nie mieli Paderewski był patriotą, ale nie był szowinistą nie był nacjonalistą natomiast aby już działać politycznie sensie oczywiście nie podobało, bo to zupełnie zresztą zrozumiałe, a poza tym była ona szalenie popularna to był ówczesny celebryta bardzo popularna i celebryta Itasu ma bardzo popularne nie tylko w Polsce ich na ziemiach polskich w Niemczech, ale w ogóle w na całym świecie już nawet elektrycznego zjeżdżalnia użyłam celebryta to osoba znana z tego, że jest znana to była gwiazda naprawdę pielgrzymka była gwiazda to była, chociaż na jego koncertach szczególnie w stanach Zjednoczonych reakcje były bardzo bardzo różnie szczególnie damskiej strony z Filharmonii do tak, ale to już dziś jak wielkie serca tak o jej budził damskie serca tak, aby przyjechał opady padli to było szaleństwo, a także na ogólnie, że wychowanie słuchaczek słuchaczy w czasie koncertu Paderewskiego warto przypilnować przypominała zachowanie tych osób, które słuchały Rolling Stonesów czy BP SA w oczy ksiądz jest on Black Tolkiena no powiedz wprost na staniki majteczki nie latały w powietrzu, bo moda na to ówczesne nie pozwalała, ale reakcja nawet 3 histeryczne reakcje się zdarzała także artysta miał poważne problemy natury osobistej w tym czasie dopiero się sprawa skończyła, kiedy się żeni w 1800 dziewięćdziesiąty dziewiątym roku, ale to było zupełnie innych okolicznościach wrócił do Paderewskiego ze strony niemieckiej nie chodziło o to, żeby Paderewski nie jechał do Poznania lub nie zatrzymywał się w stolicy Wielkopolski, bo stan techniczny było to niemożliwe, bo przecież nie dał się cofnąć pociągu, a poza tym, jeżeli artysta już jechał przez Poznań to musiał przejść przejechać przez miasto problem był w tym, żeby nie wychodził do miasta, żeby nie pokazywał się w mieście nie wzbudzał wiele nastrojów w Polskim społeczne, ale z polskiej społeczności chodziło o to, że jest już musi prowadzić rozmowy polityczne to nie prowadzi w wagonach w wagonie konkretnie miał własną salonka to salon pojechał w to BUR ner czas, kiedy właśnie tego rodzaju pertraktacje traktaty umowy międzynarodowe zawierane właśnie w wagonie kolejowym na przypomnimy, gdzie został zawarty rozejm w kąpieli lżejsze razem w Kairze w ogonie tak wagonie gdzieś spotkało pół także, gdzie odbyło się spotkanie 3 Józefów Józefa Dowbora-Muśnickiego Piłsudskiego i Hallera w Kaliszu też w wagonie kolejowym i chodziło o to tylko, że jeżeli ma prowadzić rozmowy polityczne przedstawicielami komisariatu Naczelnej rady ludowej niech je prowadzi, ale wagonie kolejowym niech nie wychodzi z pociągu uniesień pokazuje w mieście Paderewski nie wiedział co się w rzeczywistości dziś w Poznaniu no bo skąd miał wiedzieć czy zaprotestował już w Rogoźnie wysiadł z pociągu w ulica Dworcowa wtedy była zapchana ludźmi entuzjastyczni, że jest to entuzjastyczny tłum powitał artystę potem kilkoma powozami gościem nie tylko przecież on i jego żona, ale także oficerowie misji koalicyjnej byli przedstawiciele dyplomacji i wyjechali do bazaru jeśli chodzi o Niemce Tęcza powiedzieli, że nie grozi do hotelu bazar do hotelu bazar w hotelu bazar w tym, że Niemcow nie tyle może sam Paderewski denerwował jak już powiedziałem jest zachowanie Polaków w obecności oficerów my z misji koalicyjnej ich sztandarem chorągiewki flagi państw, a implanty, które się pojawił nagle w Poznaniu Wielkiej Brytanii Francji i Stanów zjednoczonych przecież z punktu widzenia Miejskiego to było oczywiste zdrada, bo to wrogowie przez 4 no oczywiście, że przez 4 lata Polacy u jej boku walczyli z Amerykanami Francuzami Anglikami, a teraz nagle wiesza się ich egzaminy to zdrada wydaje się oczywiste trzeba tutaj jakoś ze stanowiska i zaprotestować do flag biało-czerwonych Niemcy byli przyzwyczajeni już od czasów Sejmu dzielnicowego zawsze jakoś nagrywali wybiegł na bok wiadomo, że wielkie Księstwo poznańskie miała kolory czerwono-białe no, więc jakoś tam to sobie EU w pokojach nerwów swoje FOT Maciej natomiast pojawienie się flag alianckich to już był ich oczach skandal Paderewski udał się do hotelu bazar, gdzie wydano na jego cześć okolicznościowe bankiety co dzieje się dalej przyjechał do hotelu i wykosił jest w tym do zgromadzonego na placu wolności to ułuda wielkiego tłumu i przemówienie było to przemówienie wygłoszone nie z balkonu jak czasami się, gdy pisze jak kiedyś opowiadano tylko z okna nad wejściem od strony Alej Marcinkowskiego tam jest nieduży pokoi byłem tam niedawno także jak najbardziej są one do przemówienia, a z tym, że trzeba sobie uświadomić, że przemówienie było słyszane przez niewielką grupkę ludzi właśnie Giggs 60 m prawda tylko nadal ważne i to duże, jeżeli kilkanaście metrów, bo przecież tłumy liczy kilkadziesiąt tysięcy ludzi dzieci nie Stali spokojnie poza tym była zdradził w ciemno było ciemno tak nie było ani grama śniegu na ulicy były włączone światła uliczne w rezultacie artysty słyszało tylko najbliższe otoczenie przekazali sobie informacje na co mówi co mówi powiedz powiedz nie w rezultacie Paderewski skończył mnie na pewno nie było to przemówienie nawołujące do zdecydowanych działań raczej chodziło o wyrażenie radości podziękowanie za takie wspaniałe przyjęcie nie zachęta do odczekania, że na pewno Wielkopolska będzie granica odrodzonej Polski cieszmy się w odrodzenie państwa polskiego i na tym koniec był wróg potem wyszedł do holu hotelowego i tam wygłosił właściwe przemówienie do zebranych gości i dziennikarzy i dziennikarzy oczywiście zrobić zapis stenograficzny wystąpienie mistrza i ten tekst dopiero potem ukazał się w Polskiej prasie w Poznania i ten tekst my znamy jako przemówienie Paderewskiego tekstu pierwszego przemówienia nie znamy no bo jestem nie zachował możliwe nikt nie robi jak zachowały się, jeżeli znamienna, że w cieście opublikowane części opublikowanej czy w tym przemówieniu, które wygłosił do zebranych gości nie ma ani słowa o jakimś powstaniu jakich energiczne działanie nie było nawoływania do zdecydowanych akcji przeciwko Niemcom nie było żadnych akcentów, które skłaniałyby do po prostu działań zbrojnych absolutnie Paderewski był tego świadomy, że przecież występuje tutaj już jako przedstawiciel rządu Warszawskiego on by już dyplomatów w tym momencie, jeżeli jego zachowanie jego osoba zostanie połączona z gwałtownymi wydarzeniami na ulicach Poznania byłaby to podstawa do skandalu dyplomatycznego i oskarżenie Warszawy o tworzenie faktów dokonanych w imię i ingerowanie w wewnętrzne sprawy Niemiec Warszawa i tak była zorientowana w tym co się dzieje w Wielkopolsce, ale nie wolno było ujawniać planów nie wolno było podejmować zdecydowanych kroków ja powiem jeszcze jedno 13 Leigh Anne dorzeczy dopłatami, jeżeli pan pozwoli, bo skoro ta Warszawa się pojawiła innym pamiętam, że 20 listopada, kiedy exposé wygłaszał Jędrzej Moraczewski zresztą także pochodzący z Wielkopolski z Trzemeszna to wtedy padły słynne słowa przyłączenie Wielkopolski będzie 1 z pierwszych naszych zadań, ale czy to nie było także Wielkopolska była trochę osamotniona, ponieważ Warszawa miała inne problemy na głowie nie nie absolutnie najnowsze dokumenty, które pojawiły się w sieci konkretnie dokumenty adwokatury sztabu naczelnego wodza z przełomu lat 8519 świadczą o tym, że Warszawa była doskonale zorientowana w tym co się dzieje w Wielkopolsce i kontrolowała rozwój wydarzeń natomiast jest Wielkopolska i Warszawa i jednoznacznie traktowały jej Wielkopolska podziemia dawnego zaboru pruskiego jako część przyszłej odradzającej się Rzeczypospolitej z góry zakładało, że tak zakładano, że te ziemie będą częścią ich państwa polskiego nawet nie brano inne ewentualności pod uwagę deklaracje były jednoznaczne i ze strony poznanie i ze strony Warszawy natomiast trzeba było zawsze liczyć się z tymi, jakie będą jest, jaka będzie sytuacja w Paryżu i jakie będzie nastawienie poszczególnych państ w i rozwoju w sprawie polskiej natomiast trzeba było jednoznacznie deklarować zamiary dotyczące ziem zaboru pruskiego natomiast jeśli chodzi o Poznań zaszła potrzeba prowadzenia gry dyplomatycznej to znaczy z 1 strony przygotowywano społeczeństwo przygotowywano nawet na zbrojenie oddziały do walki zbrojnej, ale nie zrywano kartach pracy w Berlinie prowadzono w dalszym ciągu rozmowę to niebyła działalność na zasadzie uderzenia siekierą odcięcie całkowitego aż do połowy stycznia 1919 roku komisariat Naczelnej rady ludowej prowadził rozmowy z Berlinem początkowo uspokajając, że wasze niema powodu na niepokoje czasem po prostu tylko takie rozruchy, kiedy zorientowano się, że mamy do czynienia rzeczywiście z powstaniem zbrojnym, obejmując cały region nie wówczas starano się łagodzić sytuację, żeby nie doprowadzi to zdecydowanego przeciwwagę czy przeciwdziałanie ze strony Berlina Berlin za dużo tego wojska nie miał do działania zresztą jak już mówiłem po pożyczkę pod ścianą ze względów ekonomicznych, ale mimo wszystko należało odciągnąć re reakcje Niemców na to co się dzieje w Wielkopolsce tak długo jak długo to było możliwe po to, żebyśmy mieli czas nie tylko na rozwój powstania także na umocnienie terenu, które zostały zdobyte Maine na tworzenie regularnej armii przerwałam panu jeszcze 1 wątek z Paderewskim, który chciał chciał pan podjąć, ale też chciałbym oczywiście inne zapytać o to co wiemy inny teraz tu i teraz o wybuchu powstania, czyli od dnia 2007. 2 grudnia wiemy, że pierwsze strzały padły, z której strony czy wiemy czy jeszcze wciąż nie wiemy nigdy się nie dowiemy około godziny osiemnastej przed osiemnastą niedawno przed paroma laty pojawiła się też poznańska godzina Wulff oczywisty nonsens w aktach 1 z parafii i 1 z urzędników znalazł notatkę proboszcza o tym, że w 1919 roku arcybiskup kazał bić dzwony dla upamiętnienia wybuchu powstania Wielkopolskiego o godzinie 1640 i oczywiście uchwycono byka za rogi ogłoszono tę rodzinę jako odpowiednik był tym razem poznańskiej i godzinę po byłby oczywisty nonsens, bo w świetle tego co wiadomo historykom pochód niemieckich, który wystartował z terenu z to na Jeżycach nie był w stanie w ciągu 40 minut, a zabrali się Niemcy dania do Niemcy 1 protestują demonstrują tylko o zakończeniu pracy zatem wiec zebrał się na terenie zoo o godzinie szesnastej próbowano jeszcze zaangażować dla tego przedsięwzięcia nie godzi się z tego pułku Grenadierów nic z tego nie wyszło to nieprawda, że zwarte szeregi wojska szły potem przez Poznań i prowokowały no i pochód ten kilkutysięczny pochód cywilnych Niemców przemieszanych z żołnierzami, którzy na ochotnika na was odpowiedzialność, że to uczynić, a nie ruszył przez miasto trzeba sobie uświadomić okoliczności jakich to było Niemcy po prostu, gdy dla wyrównania wrażenia powitanie Paderewskiego z poprzedniego dnia tym razem chcieli pokazać to naprawdę poznają rządzi nie zapominajmy, że piłka była ciągle w grze ówczesny Poznań w połowie tylko pół Polski druga połowa składa się z mieszkańców pochodzenia niemieckiego sprzedaje sprzyjającym im mieszkańcom na żydowskim on także była możliwość tworzenia jakiejś równowagi jest sam pochód odbywał się trochę na demoniczny atmosferze, bo to był 1 tłum idący środkiem ulicy długiej tą dokładnie tak samo wyglądające stojący na chodnikach nie było w ogóle śniegu światła uliczne w dalszym ciągu były wygaszone tych, którzy zgromadzone na chodnikach oczywiście byli to Polacy w napięciu obserwował sytuację Niemcy idąc środkiem ulicy urządzali demonstracje, a zachować siłą weszli zdecydowano w formie posuwali się raz trzeci jak się raz wolniej demolowali oczywiście witryny w trybie flagi koalicyjne przemeblować jej lokal komisariat Naczelnej rady ludowej przy świętym Marcinie na potem znaleźli się przed bazarem około godziny 17 może 1730 im drogę i przeciął kordon polskiej straży ludowej w ciemno było potwornie trudno było strony odróżnić ktoś w tej sytuacji nagle strzelił, kto do kogo w jakim celu do tej pory nie wiadomo my wasze ten strzał stał się Iskrą, która padła na beczkę prochu zaczęło się ogólne zamieszanie ogólny ruch, który zaczął się wyjaśnić dopiero dziś o godzinie o 1 , 5 strona Polska zaczęła się odróżniać od działkami orłami, nosząc nasza gmina na piersi czapkach zaczęto przypinać sobie kokardy narodowe biało-czerwone kokardki różnego rodzaju opaski dopiero wtedy było wiadomo, kto jest im natomiast Paderewski od tego momentu w ogóle się już nie pokazywał mniej już po wystąpieniu z jest wieczorem 26 grudnia oficjalnie zachorował wiele wskazuje na to, że to była choroba dyplomatyczna chodziło po prostu o to, żeby nie zaogniać sytuacji w mieście dzieje z widokiem artysty doszło jednak starcia doszło do walk i Paderewski został przeniesiony do tylnych pokoi hotelu prowadził rozmowy z przedstawicielami komisariatu Naczelnej rady ludowej, a tak prawdę powiedziawszy już wie poznaniacy mieli czym innym głowę zaprzątniętą i w noc sylwestrową 3001 . kwiecień 900 osiemnastego roku artysta został bez rozgłosu spokojnie umieszczony w samochodzie pod eskortą przewieziono na dworzec kolejowy i stamtąd ruszył do Warszawy z tym, że dopiero w Kaliszu podziękowało za wspaniałe przyjęcie nie mógł, więc ani słowem o tym co się wmieście stało i powiem jeszcze 1 ciekawostkę po drugiej wojnie światowej prócz ukazał się po przemianie ustrojowej w Polsce przy ukazał się wreszcie drugi tom wspomnień Ignacego Jana Paderewskiego obejmujący wydarzenia po 1900 roku cenzura nie dopuszczała wcześniej do publikacji tego tomu historycy rzucili się od raz na ten tom z ciekawością od co tam pan Paderewski powiedział dziennikarce myślał pan poseł do istnienia w bardzo się nie palił wolał dyktować wolą mówić o Neill co się stało okazuje się, że Ignacy Paderewski dokładnie kontynuował sposób rozumowania i jaki uruchomił 26 grudnia 1918 roku sprawia wrażenie, jakby nie zna topografię miasta, jakby nie wiedział do końca co się dzieje na, jakby wszystko traktować jako wielkie zamieszanie w nie bardzo się orientuje, o co tutaj chodzi po prostu był konsekwentny w oczy w ocenie swoich 1918 roku, żeby nie za kłamać swojej postawy z tamtego czasu do dziś tatarskim od swoich znajomych w 1800 dziewięćdziesiątego roku koncertował w Poznaniu potem jeszcze przyjeżdżał do miasta znał topografię miasta zna ludzi wiedział, że coś się znajduje, ale w pamiętnikach był konsekwentny w swojej postawie Ekom przyjął 1918 roku dodał rzeczywiście powstanie wybuchło także poza Poznaniem poszedł komunikat na prowincję nie należy dłużej czekać do uruchomiło działania spiskowców i w Gnieźnie Jarocinie kurniku w Pleszewie Śremie Środzie w Kłodzku Wrześni wiersz innych miejscowościach tak nie jest już wymieniłam rzecz jasna w połowie stycznia, a właściwie cała Wielkopolska była w polskich rękach, ale tak jak pan doktor mówił UR w wcześniej Berlin po rozgromieniu powstania komunistycznego bez trudu mógł wysłać do nas kilka oddziałów i zrewoltowanych prowincję poznańską uciszyć spacyfikować siły wtedy oczywiście zaczęliśmy prosić o natychmiastową pomoc koalicje inny no i tę pomoc otrzymaliśmy, gdybym miał pan podsumować powstanie wielkopolskie jedno osy 4 zwycięskich powstań, bo wielkopolskie 1800 szóstego roku sejneńskie 1919 drugi powstanie śląskie 1920, czyli to właśnie 1 trzydziesta trzecia powstanie śląskie 1920 jeszcze trzecie powstanie dobrze, czyli 500 tys, a wręcz się w sumie było po zwycięskich to jeszcze puenta na koniec o powstaniu Wielkopolskim panie doktorze powstanie wielkopolskie było bezwzględnie konieczne nie miała takiego takiej prasy jak przegrane powstanie dziewiętnastowiecznych powstań listopadowego powstanie styczniowe było to powstanie zwycięskie, które zostało zorganizowane i przeprowadzone w okresie największe osłabienie armii niemieckiej po prostu idealnie strzelono się w moment czas i miejsce wykorzystane okazje, które się wtedy pojawiła natomiast w miarę upływu czasu była coraz bardziej widoczne, że utrwalenie zdobyczy powstania własnymi siłami i jest raczej niemożliwe postał pojawią się zagrożenia którymi wspominałem już w lutym 1919 roku został zawarty rozejm w Trewirze, który formalnie przedłużał rozejm zawarty jeszcze w kąpieli w rozrywkowy piękno zawarte tylko na pewien czas potem były jeszcze długą umowę przedłużającą się i 1 z takich umów przedłużeń Wyborowej w ich z rozwoju w Trewirze 16 lutego 1919 roku marszałek w coś do tego porozumienia dodał punkt uwzględniający przebranie dla Warty w Wielkopolsce przeciwko powstańcom i trzeba powiedzieć, że rozejm w Trewirze uratował powstanie wielkopolskie, gdyby trwało dłużej, gdyby nie nastąpiło przerwanie walk nigdy nie zawarto traktatu pokojowego ponieśliśmy klęskę także kolejny jest sympatycznie zbieg okoliczności sprawił, że udało się tę sprawę doprowadzić do końca, gdyby nie doszło do wybuchu powstania Wielkopolskiego nie jest pewne, że koalicja zarządziła, by na tym obszarze plebiscyt w sytuacji, kiedy na przełomie dziewiętnastego dwudziestego wieku Niemcy nasilili akcję kolonizacyjną na pograniczu regionu Wielkopolskiego to plebiscyt zakończyłby się bardzo niekorzystnie dla strony polskiej na pewno wiele powiatów północnej zachodniej i południe Wielkopolski nie byłoby włączenie granice Rzeczypospolitej na pewno Leszno Rawicz, by nie byli po stronie niemieckiej były to miasta prawie całkowicie zgermanizowane co uniemożliwiłoby łączenie ich do granicy drugiej Rzeczypospolitej powstanie wielkopolskie nie miał mocy sprawczej w myśl prawa Międzynarodowego to była tylko demonstracja ludności w sposób pokazania czy, po której stronie, gdzie w granicach jego państwem mieszkańcy tego regionu chcą pozostać dr Marek Rezler historyk współredaktor encyklopedii powstania Wielkopolskiego i autor m. in. książki aż powstanie bardzo dziękuję panie doktorze za tą połączenia dziękuję panie
Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: WIECZÓR - KAROLINA LEWICKA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Wybierz pakiet "Aplikacja i WWW" i słuchaj wygodniej z telefonu!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA