REKLAMA

Ojcowie Niepodległości: Józef Haller

Wieczór Radia TOK FM
Data emisji:
2018-12-17 23:00
Prowadzący:
Czas trwania:
46:25 min.
Udostępnij:

Karolina Lewicka i prof. Marek Kornat rozmawiają o jednym z ojców naszej niepodległości - gen. Józefie Hallerze.

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Naszym gościem jest prof. Marek Kornat, historyk UKSW i Polska Akademia Nauk, dobry wieczór panie profesorze, dobry wieczór. Będziemy mówić się o ostatnim w naszym cyklu p t. ojcowie niepodległości właśnie ojcu niepodległości, gen. Józef Haller. Józef Haller von Hindenburg dokładnie - tak brzmią dane generała. Urodził się 13 sierpnia 1873 roku w Wilczycach koło Krakowa. Był potomkiem Jana Hallera, właściciela pierwszej w Polsce oficyny wydawniczej i synem arystokraty Henryka Hallera von Hindenburga - uczestnika powstania styczniowego. Cóż to był za ród? Rozwiń »
Był to ród arystokratyczny, żyjący w Polsce pod zaborem austriackim po Galicji, a przy okazji trzeba powiedzieć, że bardzo bardzo zasłużony mający tradycje wojskowe tradycje wojskowe, które niewątpliwie, w które nie łapie wpisał się nasz bohater dzisiejszej audycji chętnych w wieku 9 lat rozpoczął edukację w gimnazjum niemieckim we Lwowie a kiedy ukończył tu zapisano go do wojskowej już niższej szkoły realnej w Koszycach, a później do renomowanej wyższej szkoły realnej w Chojnicach na Morawach czy już ta edukacja w kierunku militariów była prowadzona podróż Akademia techniczna wydział artylerii taką Akademię 

Wiem, że to jest wojna słynna uczelnia wyższa ówczesnej monarchii habsburskiej torze o niej mówimy no wypada może podkreślić elitarność znaczenie biografii generała na pewno jest to ważny moment już od 1911 roku działał w rodzącym się ruchu skautowym i towarzystwie gimnastycznym Sokół oczywiście po ukończeniu studiów otrzymał nominację na stopień podporucznika i to była także służba już jej początek w wojsku austriackim w pułku artylerii we Lwowie on mnie do 1910 roku działał 

Jak doszło do tego, że Józef Haller no tak narodził się patriotycznie?

Należałoby tu wreszcie powiedzieć o bardzo ważnym fakcie w jego biografii jest to wydarzenie z roku 1910, kiedy opuszczał on armię austriacką wychodzi z niej i wiąże się z ruchem niepodległościowym w Galicji Galicja jest jak wiemy o tym, dobrze nawet podręczników bazą ruchu niepodległościowego tu działa Józef Piłsudski przyszły marszałek tu powstają w 1908 roku pierwsze organizacje militarne, ale militarne niepodległościowe związek walki czynnej następuje kształtowanie się o organizacji niepodległościowych, które coraz mocniej coraz mocniej coraz żywiej są obecne i generał przyszły generał były one czasie w ten ruch jak powiedziałem opuściwszy armię austriacką motywacją, że osiągnął na tym polu już dosyć dużo, wychodził jako oficer artylerii i wkroczył po prostu w ten nie żywą odradzającej się ruch niepodległościowy

Tu myślę trzeba powiedzieć, iż ruchów nie było jednorodnych, ale nie miał nic wspólnego n p . w tym stołów całą formacją, którą reprezentuje otoczenie i sam Józef Piłsudski to znaczy mając zawsze za sobą walkę w obozie Pepeesu w Limie niepodległościowym, ale jest silnie ukształtowanych pod wpływem tradycji katolickiej, która to czas to podkreślić konserwatywnej katolickiej, ale sprawa niepodległości Polski jest coraz bardziej szanowali żywotnie powiedział obecny w jego w jego działalności i wkracza w w te sprawy, ale w wielkim powiedziałbym entuzjazmem oddaniem no to chyba to chyba zresztą podkreślają wszyscy jego biografowie też komentatorzy jego biografii mówił pan o tych poglądach konserwatywnych prawicowych to oczywiście zbliży potem generała do endeków zresztą ewidencja będzie endecja będzie Hallera hołubić, ponieważ niewielu było wojskowych, którzy doszli do tak wysokiego stopnia ze względu na to, że wojska pilnował Piłsudski i niechętnie awanse konserwatywnym wojskowym dawał, aczkolwiek myślę, iż chyba nie wypowiadam poglądów bardzo on osobliwego, kiedy powiem, iż NT, jakim bez zastrzeżeń, ale raczej nie był wprawdzie będzie posłem może jeszcze o tym, powiemy powiemy powiemy z chrześcijańskiego związku jedności narodowej, a wybrany był do tego pierwszego Sejmu jak wiemy polskiego Sejmu pierwszej kadencji jesienią 2 tysiące 2002 . roku, ale ewolucja późniejsza jak też cała jego moim zdaniem życie jednoznacznie wydaje się wskazywać, że był tu raczej raczej był chrześcijański demokrata, chociaż taka formacja w Polskim życiu publicznym się nie ukształtowała w okresie międzywojennym ewentualnie jeszcze jest druga interpretacja mamy do czynienia z kimś bliskim endecji jednak, że nie klasyczny sposób należącym do tej formacji być może antysemityzm łączył Hallera z endecją to ja mogę powiedzieć o jego antysemickich i opowiemy za chwilę, bo to będzie dobrze widoczne podczas sprawy Narutowicza inne zabójstwo prezydenta wcześniej na wybór Narutowicza na ten najwyższy urząd w państwie, ale teraz chciałbym pana profesora zapytać o to co robi Haller, kiedy wybucha pierwsza wojna światowa jak wyglądają jego losy wiąże się z ruchem legionowym wstępuje do regionów bierze czynny udział w kształtowaniu tej formacji, którą nazywamy regionem wschodnim, jednakże cała ta koncepcja krótką krótki żywot szybko upada tam jest bardzo poważny konflikt polityczny podsta w narodowa demokracja stoi na stanowisku, że koncepcję tę należy storpedować dochodzi, więc do realizacji tego pomysłu i Legią chodnik upada także jest to epizod w biografii politycznej generała mieli co dalej to nie kończy oczywiście służby naszego bohatera w Legionach zostaje skierowany do służby w drugiej brygadzie Legionów polskich dróg i brygadzie służy przez krótki czas na stanowisku aż na różnych stanowiskach m. in . na stanowisku dowódcy trzeciego pułku bierze udział w niezmiernie ciężkich walkach w Karpatach wschodnich te walki i przynoszą no i rodzaj legendy pamiętamy choćby z różnych z różnych relacji historycznych opowieści o bitwach z Rosjanami choćby pod Rafajłową i t d . te walki kształtują go z pewnością jako dowódca frontowego w końcu awansuje zostaje dowódcą całości sił drugiej brygady awansuje też kolejno, zdobywając stopnie wojskowe podpułkownika pułkownika i tak po prostu tak po prostu chodzimy krótko rzecz ujmując w pewnym skrócie finalny moment finalny moment jego służby w tych formacjach to znaczy mam namyśli lata 191718, a jak łatwo się do myślimy chodzi o ostatnią fazę dziejów monarchii habsburskiej, której był na jakiej mierze zasługą dostarczy to znaczy wyszedł z armii tego państwa oczywiście sprawa niepodległości staje mu się bliska ale, ale przecież jak o tym wiemy walczył walczył w tej formacji, jaką była armia Graczyk zdobył przepraszam będzie walczył to był formacje żołnierza oficera tej armii, którą wykorzystał potem na polach bitewnych pierwszej wojny światowej jak też stało panie profesorze, że w lipcu 1918 roku generał wyruszył do Francji bez w październiku zostać szefem powstającej armii polskiej jak wiemy do tego wojska, które zostanie potem nazwana błękitną armią od koloru mundurów, które nosili żołnierze mogli wstępować Polacy z armii francuskiej, ale także zbiegli jeńcy z armii niemieckiej austro-węgierskiej, a także Polonii z Brazylii ze Stanów zjednoczonych we wrześniu na państwa od tamtych uznały błękitną armię sojuszniczą i więcej samodzielną armię polską tu bardzo utwory bardzo wyprzedzamy bieg wypadków w biografii naszego bohatera muszą chodzić kilku zdaniach powiedzieć o tym, że luty 1918 roku przynosi zwrotny moment w tej biografii przypomnijmy, że w listopadzie 1917 roku, a wg kalendarza rosyjskiego baneru z październikową akcję bolszewicką bądź październikową Wałujew słał, a potem mamy pokój w Brześciu tak, a potem mamy wyprowadzenie przez Lenina Rosji w koalicji antyniemieckiej, ale czy o nieco wcześniej, zanim zawarto zawarto pokój w Brześciu litewskim 3 marca 1918 roku, by amant typowana czy też emancypacją w czasie może lepiej powiedzieć po Rosji Ukraina staje się partnerem traktatu pokojowego zawartego z mocarstwami centralnymi mocarstwa centralne uznają, że taki pokój należy założyć podpisano go 12 lutego 1918 roku to również w Brześciu litewskim studenci bardzo często to mielą pierwszy pokój brzeski druki to nie jest to samo ten pierwszy to pokój brzeski oznaczał ów wytyczenie granic Ukrainy tym granic zachodnich jechał mężczyzna zostaje oderwana od Królestwa polskiego, które nieco wcześniej manifesty Dwór cesarski, czyli Williama drugiego i Franciszka Józefa ogłosił, że był państwem polskim królestwem polskim, a więc oderwano oderwano go mężczyznę przekazano ją Ukrainie jest to powód gwałtownego sprzeciwu wszystkich patriotów polskich tamtego okresu czasu i definitywny rozkład i ostateczne pożegnanie się z Austrią orientacja na Austrię i kończy swój żywot 12 lutego 1918 roku i wtedy, kontynuując mamy bunt mamy bunkier oddział drugiej brygady Legionów na czele, której stoi oczywiście bohater naszej audycji dochodzi do gwałtownych walk pod Rarańczą kończą się one skutecznym przejściem na drugą stronę, czyli do Rosji na stronę rosyjską oddziałów dowodzonych przez Hallera to się wszystko dzieje w lutym 1918 roku i hale w halach, ale jego, bo jego wojska znajdują się poza zasięgiem poza zasięgiem możliwości oddziaływania czy działania armii austro-węgierskiej i zaczyna się następny etap to znaczy próba stworzenia w Rosji wojsk polskich, aby dalej bić o sprawę polską i hale staje na czele trzeciej dywizji strzelców na Ukrainie fundusze polskie formacje zbrojne trzecia dywizja strzelców, a potem całego drugiego korpusu najpierw dowodzi tą wizją, która jest częścią drugiego korpusu polskiego, a drugi korpus Polski w końcu podlega mu jako dowódcy ogólnemu i w tej pozycji dotrwał do maja osiemnastego roku, kiedy na te tereny wkraczają na Ukrainę wkraczają Niemcy i tam armia niemiecka przeprowadza próbę rozbrojenia oddziałów Polski jako zbuntowany zajmują te tereny to się udaje, ale dochodzi Niemcom udaje, ale dochodzi do gwałtownego starcia pod Kaniowem taniec to jest słynna miejscowość to jest teren, gdzie miejsce, gdzie w 1987 Stanisław August Poniatowski spotkał się z Katarzyną drugą, proponując pewien program polityczny, który był kontynuacją próbą kontynuacji Sojuszu z Rosją, czyli innymi słowy nie zrobienia tego co zrobili przywódcy Sejmowi, decydując się na Sojusz z Prusami, w których się okazało w wielkim błędem albo inna historia, więc pod Kaniowem dochodzi do gwałtownego starcia po starcie kończy się klęską legionistów graczy w fasadzie legionistów byłych legionistów, a w każdym razie oddziału drugiego korpusu, bo nie mogą być inaczej, ale gen. Haller wychodzi obronną ręką w tym sensie, że udaje mu się uniknąć niewoli udaje mu się nie dostać do niewoli poprzez ucieczkę od zakamuflowane nazwiskiem poprzez użycie pseudonimu nie dostaje się, więc do niewoli i dociera niejako incognito przez północną Rosję do Murmańska, a stamtąd stamtąd drogą morską do Francji we Francji już tworzy się armia Polska, kto wpadł na ten pomysł, żeby utworzyć autor bardzo to jest bardzo interesujące z tego co udowodniono już pierwsi piesi na ten pomysł w ogóle wpadli nawet Rosjanie oczywiście chodziło o to, że był głód rekruta jednak każdy dolar tak to znaczy oczywiście do momentu, gdy istniał rząd carski jakichkolwiek formacji zbrojnych polskich i powołać nie wolno było ani na terenie Rosji ani gdziekolwiek indziej za zgodą rządu rosyjskiego ale kiedy rząd tymczasowy, by objął władzę zmienił ten pogląd, ustępując po prostu pod naciskiem realiów i wyraził zgodę na tworzenie polskich formacji zbrojnych i ambasada rosyjska na terytorium Francji przystąpiła do pierwszych działań mających mających realizować tę koncepcję tam było tam był pewien pewien dyplomata rosyjski attaché wojskowy, który się naszemu Mokiejewski prawdopodobnie udusili chowany Polak, ale niezwykły niezwykły służbista w podejściu do UE do do swoich rosyjskich zwierzchników Francuzi się tym zainteresowali tą koncepcją wiedzieli o tym, że jest mnóstwo Polaków na terytorium Francji w tym oczywiście emigrantów zarobkowych dużo jeńców, których można wykorzystać zgarnięty się tak wyrażę swą tu wojny z Niemcami i wydelegowana o gen. Arszawina i gen. Sinead był to oficer francuski wydelegowany do do koordynacji przygotowania armii, ale kiedyś o tym, dowiedział Dmowski energicznie włączył się tę akcję Dmowski działał z opóźnieniem musimy dodać, ponieważ Wilamowski działał w ten sposób, że uważał, iż Anglia jest ważniejsza od Francji i wielką akcję dyplomatyczną w ośrodku skuteczne umiejętne rozpoczął od Londynu Ania Paryża, kiedy Dmowski dotarł do Paryża Londynu notabene w Londynie muszę nie powiodło się już dowiedział, że są przygotowania do tworzenia takiej armii armii polskiej wtedy poszedł do francuskich decydentów politycznych ma się rozumieć to znaczy MSZ zakomunikował, iż pragnienie, aby koordynować akcję wynegocjował nieformalny patronat początkowo nieformalny patronat pomysł zaczął przynosić coraz większe owoce napływali ochotnicy dopomógł Paderewski działający umiejętnie Stanach Zjednoczonych i będący w koordynacji swoich działań z Dmowskim w końcu prezydent Poincaré wydał dekret 4 czerwca siedemnastego roku o powołaniu armii polskiej, ale Francuzi długi czas jeszcze ociągali się z przekazaniem zwierzchnictwa nad tą armią polską politycznego zwierzchnictwa komitetowi Narodowemu polskiemu, który powstał, który powstał latem siedemnastego roku i komiks z całej Polski dostał zwierzchnictwo nad tą armią dopiero w osiemnastym i to wiosną i to wiosną, a oczywiście operacyjnie wojska te podlegały od początku do końca naczelnemu dowództwu armii francuskiej co jest oczywiste w każdym razie, kiedy Halle dotarł dotarł do Francji było to w drugiej połowie siedemnastego roku Dmowski Dmowskiego powitał na nią żadnego nie uda, że ani osiemnastego oczywiście osiemnastego oczywiście my oczywiście osiemnastego, więc kiedy dotarł do dołu to do do Francji został powitany przez Dmowskiego Jaku, jaką cytuje Dmowskiego jest tablica z nieba panie generale naboru potrzebny po prostu ktoś z nazwiskiem jak i non-stop chwilę po odpowiednim nazwiskiem ze stopniem oczywiste, ale też z nazwiskiem jak funkcjonuje ta armia na terenach francuskich po rozum ona jak prostu jest ona jest budowana Allen w rozumieniu używane operacyjnie jest używana jest rozbudowywana, a w końcu jest użyta m. in . w Wogezach jest użyta w końcu na froncie między nim w okresach tama taki można podać szczegółów takiej można podać szczegóły syn znanego historyka polskiego pierwszego profesora historii w Polsce to znaczy graczy w historii Polski oczywiście Józefa Szujskiego właśnie był tej armii polega na tym froncie jest używana, ale jest rozwijana stopniowo następuje dopływ jeńców rekrutów z obozów jenieckich mamy do czynienia z mobilizacją zaciągiem polskich w polskiej emigracji czy ludzi z polskiej emigracji ekonomicznej we Francji napły w ochotników ze Stanów zjednoczonych wszystko to razem daje coraz większe efekty i w końcu ta armia dochodzi do około jak się przyjmuje 70  000 ludzi mógłbym to dobrze uzbrojonych połowa 1919 roku w okolicach 8000 żołnierzy no i oczywiście rozpoczynają się starania, ponieważ odrodzona Rzeczpospolita już jest ich już funkcjonuje i oczywiście ze względu na to, że część lecznic jest mocno niepewna potrzebuje tych żołnierzy tak jak pan powiedział wyszkolonych uzbrojonych do użycia i oczywiście zaczyna się walka o to, żeby ta armia wróciła do polskiej pytanie którędy, kiedy Muchy tak to jest dla nas sprawa znana sprawa może krótką o tym, parę słów chodziło o to iż, kiedy dostał doszło do stworzenia rządu Paderewskiego, który został uznany przez mocarstwa sprzymierzone i kiedy odbyły się podstawowe czynności jak wybory do Sejmu ustawodawczego, a mocarstwa formalnie uznały państwo polskie do wiosny 1919 roku problem powrotu armii Hallera zajął jedno z ważniejszych miejsc w dyplomacji polskiej dyplomacja Polska stała na stanowisku, że należałoby przeprowadzić operację powrotu drogą morską po prostu te oddziały wylądowały, by transportowane drogą morską do Gdańska od opanowana oby prawdopodobnie Gdańsk taki był plan Paderewskiego np. popierał go oczywiście Dmowski, a może Dmowski był w ogóle głównym jego autorem, ale komitet Narodowy Polski na pewno stały za tym zdaniem coś to bardzo nie podoba tak dałoby to szansę dałoby to szansę oczywiście opanowania również Pomorza na torze Niemcy opowiadali się przeciwko temu planowi jest zrozumiałe, ale nie oni mieli decydujący głos ten głos należał oczywiście do Wielkiej Brytanii do premiera jedno Żak, którego jak wiemy nie życzliwe stanowisko wobec zbyt daleko idących jego zdaniem postulatów polskich w sprawie granicy zachodniej jest od dawna znane, gdzie mógł dostosował Dmowski Jasło dodał od dawna znane, choć wskutek konto akcji, lecz Georga doszło do przeprowadzenia 2 postulatów na konferencji pokojowej mam tutaj namyśli plebiscyt na Górnym Śląsku i przekształcenie Gdańska ogólne miastu bo gdyby decydowała Francja lub gdyby wielka Brytania zajęła stanowisko identyczne jak Francja w sprawach tych rozstrzygnięcie byłoby inne bardziej korzystne dla Polski ostatecznie w jak wiemy zapadła decyzja o transporcie kolejowym w armii Hallera przez Niemcy, ale niewielka część oddziałów przybyła jednak przez Gdańsk odbyło się to latem odbyło się to wczesnym latem 1919 roku te wojska przybywały w momencie niezmiernie oczywiście niezmiernie oczywiście ważnym przybywały nieźle uzbrojone czy nawet bardzo dobrze uzbrojona jak na ówczesne realia w tym czołgi Renault, o czym się specjalistą wojskowości zdarza wspominać trzeba powiedzieć, że to był bardzo poważny aportu dla rozwijających się sił zbrojnych Polski odrodzonej zresztą, kiedy pierwszy pociąg transportujący oddziały do Polski przekroczył naszą granicę to Haller wysłał z Leszna Wielkopolskiego do ptasiego Józefa Piłsudskiego z informacją o tym, właśnie fakcie, że już sauna polskiej ziemi no Piłsudski odpisał hakerowi przyjemnie mi było świeżo zdobytym Wilnie Zachodniego końca Polski otrzymać od generała depesz o jego przyjeździe do kraju proszę w moim imieniu wyrazić podwładnemu oficerom żołnierzom moją radość z nich przybycia do ojczyzny i pewność, że jak każdy prawy żołnierz Polski osłonią zwycięsko zagrożone granice kraju no i faktycznie nie mieli czasu na odpoczynek po tej podróży, bo już w maju czerwcu 1919 roku biorą udziału w wojnie polsko-ukraińskiej tak zostali skierowani żołnierze armii Hallera na front w wojnie polsko-ukraińskiej należy tu przypomnieć, że między listopadem 1918, a czerwcem 1919 toczyła się polsko ukraińska wojna z tym, że stroną tej wojny była zachodnią ukraińska Republika ludowa walki zaczęły się najpier w Lwów 1 listopada przypomnijmy 1918 roku, a zakończyły się wyparciem Ukraińców oraz brukarz, czyli osiągnięciem tej granicy, którą kiedyś śmiałej do niedawna zresztą Austro-Węgry z Rosją bez wsparcia oddziałów armii Hallera byłoby niezmiernie chyba trudno osiągnąć to ten cel to dość to rozwiązanie militarne tak się to jest pierwszy czynnik bojowy, że tak powiem na froncie, bo na terytorium Polski może Boże tak tak powiedzmy to wiąże się oczywiście z rozmaitymi osobnymi zagadnieniami wśród, których z pewnością występuje czynnik czynnik działanie antyżydowskich Galicji otrzymamy historiografia Polska takiej czy inny sposób wspomina ze Wschodu na zachód, bo potem Haller został przeniesiony na granicę niemiecką został dowódcą frontu południowo-zachodniego chodziło oczywiście o to by utrzymywać należytą czujność na wypadek wojny z Niemcami, które się nieustannie spodziewano po froncie wschodnim zachodnim przyszedł czas na północny Haller został dowódcą frontu Pomorza, czyli takie tam na ubezpieczenie ochrony wód morskich, które tak przejmowania terenu przyznanego Polsce przez traktat wersalski i 10 lutego 1920 roku hale uczestniczył w tych słynnych zaślubinach Polski możemy 10 stycznia 1920 roku wszedł w życie traktat wersalski to od tego jak zacząć flagą życie w ten sposób, że w Paryżu tego dnia w złożoną w Paryżu jednak do serc, czyli w siedzibie Ministerstwa Spraw Zagranicznych po wymagane protokoły beatyfikacyjny traktatu wersalskiego, które były wymagane, aby wszedł w życie mocarstwa musiały to zrobić i tego dnia rozpoczęła się ewakuacja Gdańska przez Niemców ostatnie oddziały tam niemieckie opuściły widać jakiś pary naście dni temu wkraczały wojska polskie i rzeczywiście dokonała się ceremonia zaślubin z morzem, która znów głową pozostaje taki myślę dla każdego Polaka wzruszającym momentem wrzucenia tego pierścienia tak jest do Bałtyku tak jest rondo gen. Haller oczywiście druga ORP gen. Haller w 1920 roku otrzymał funkcję generalnego inspektora armii Ochotniczej przy organizowaniu, który zresztą położył duże zasługi no oczywiście wojna z bolszewikami tutaj Haller też jest aktywny nie tylko wszedł w skład rady obrony państwa między lipcem sierpniem 1920 roku, ale także w czasie bitwy warszawskiej dowodził frontem północnym tak dowodził dowodził frontem północnym dowodził skutecznie to była 1 z jak go w najważniejszych funkcji w tej wojnie podobnie jak sprawowana nieco wcześniej funkcja funkcja generalnego inspektora armii Ochotniczej w czasie krytycznego momentu bitwy warszawskiej to nie dziwi, że wchodził w skład rady obrony państwa należał do czołowych czołowych dowódców polskich sił zbrojnych w tym krytycznym momencie dla naszego państwa, gdy wszystkie granice panie profesorze są już wytyczone państwo odrodzone następuje taka pokojowa stabilizacja to co się dzieje z Hallera postanawia zostać politykiem on politykiem był już wcześniej pozostaje przede wszystkim w wojsku przez kilka lat jeszcze inspektorem generalnym inspektorem Kawalerii wypraszam artylerii przejęzyczył się generalnym inspektorem artylerii i jest oczywiście coraz bardziej politykiem to z pewnością z pewnością prawda ma potrzebę coraz bardziej chyba widoczną obecność w życiu politycznym i tak już tak rozpoczyna się jego działalność polityczna, która chyba powinna być rozpoczęta datowana na 1922, kiedy kandyduje jak mówiliśmy, bo są tak z listy chrześcijańskiego związku jedności narodowej zostaje innym posłom, ale to Haller chciał zostać politykiem czy te środowiska endeckie o związkach, którego z Hallera mówiliśmy o sympatii, którego środowiska do Hallera mówiliśmy inny uznawano go za swojego po prostu być może ze względu na tak konserwatywne poglądy czy antysemityzm próbował go do tego życia publicznego zachęci do stołu ja myślę, że obopólnie obopólnie to działało jak mówiliśmy obóz narodowej demokracji potrzebował z pewnością 1 z najwybitniejszych dowódców po swojej stronie choćby o to, aby go przeciwstawić Józefowi Piłsudskiemu, a z drugiej strony jej z drugiej strony, by jego ambicje polityczne są widoczne, a więc myślę, że działa to w obydwu stron nie ma tutaj nie ma tutaj działania jednostronnego on po prostu wchodzi do parlamentu ma swą popularność, którą w społeczeństwie trzeba pamiętać o weteranach armii Hallera ruch, ale czeka jest to bardzo ważne formacja w Polskim społeczeństwie okresu międzywojennego właściwie druga po tej formacji, którą tworzą legioniści no bo nie stworzyła się podobna np. spośród weteranów polskich wojsk w Rosji w tej formacji dostaje wyprowadzone z Rosji, a więc pewien rodzaj tożsamości tożsamości, o jaką się kształtowali żołnierze jego armii była ewidentnie ewidentnie jakimś atutem w jego działaniach atutem i tytułem do jego miejsca będą tak może powiedział tytułem do jego miejsca w odrodzonej Polsce w bardzo ważnym momentem w biografii Hallera jest wybór Gabriela Narutowicza na prezydenta potem zabójstwo kilka dni później pierwszego prezydenta odrodzonej Rzeczpospolitej ME wcześniej, zanim do tego zabójstwa doszło oczywiście nagonka na prezydenta spowodowała, że na ulice Warszawy wyszły tłumy zwolenników endecji one pociągnęły na taki wielki anty prezydenckich wiec najpierw, ale i 3 maja potem poszły w aleje Ujazdowskie pod pałacyk Dziewulski gdzieś tam jest chyba ambasady Bułgarii i jeżeli się nie mylę i tam mieszkał właśnie gen. Józef Haller rynny i on wyszedł na balkony i udzielił takiego w głowę 1 przemówienia tego tłumu, który potem były drukowane przez prasę endecka następnego dnia mówił m. in. o sytuacji wytworzonej przez narzucanie Polsce prezydenta głosami obcych wrogich narodowości chodziło oczywiście o to, że Narutowicza wybrał także mniejszości narodowe Anny ukraińska białoruska niemiecka i żydowska w Polskim parlamencie i wezwał do walki z drogami poprzez to poprzez popieranie swoich, a więc unikanie Żydów mówił także w dniu dzisiejszym Polskę tę, którą walczyliście sponiewierana odruch wasz jest wskaźnikiem, iż oburzenie narodu, którego jesteście rzecznikiem rośnie wzbiera fala, o ile obecne odruch stolicy nie będzie słomianym ogniem zwyciężymy w bardzo duże nadzieje z Hallera wówczas endecja wiązała Dmowski był mu w swoim dworku pod Poznaniem w ogóle w tych wypadkach związanych z wyborem Narutowicza tamtego zabójstwa nie uczestniczył i poszukiwano wodza widać było, że te środowiska endeckie poszukuje przywódcy tego wzmożenia ulicznego, ale też nie udało kosi chorowici zabrakło pytani, czego no nie wiem czy NATO pytanie można jakikolwiek sposób odpowiedzieć oczywiście znam to przemówienie po raz pierwszy czytałem jego fragment tych, które cytuje historyk piłsudczykowskiej 3 autor najnowszej historii politycznej Polski Władysław Pobóg Malinowski w każdym razie ja nie mam wrażenia, że to, że te wydarzenia służyły wytworzeniu Woodsa, który by dokonało przewrotu czy zamachu stanu, więc raczej manualne takie głosy podczas wyraża również liczne się pojawiały może się i pojawiały na imię mam wrażenie, że mamy do czynienia raczej skrajnie emocjonalnym nieraz niezbyt racjonalnym wystąpieniem generała, który daje się unieść emocjom chwili Jarem do remontu tak powiedział zresztą jak mówiłem wielokrotnie wszystko to wygląda bardzo mało racjonalnie, albowiem prezydent kimkolwiek, bo nie był czy byłby to Narutowicz czy ktoś inny miał symboliczne uprawnienia polityczne dzisiejszy nasz prezydent ma kilka razy więcej rzeczy tak wiele wyrażę w procentach w uproszczeniu tych uprawnień, a więc takie hasła cholerna prezydenta też w tym tłumie pojawiały możliwe ale potępienie tego przemówienia przez n p . Piłsudczyków jest mi również znane niestety zostało ono oczywiście wygłoszone jak dobrze o tym wiemy ja bym nie przywiązywał do tego jednak przesadnie wielkiej wagi poza tym oczywiście, że w wyniku tego typu przemówi stworzono określoną w atmosferę, która zaowocowała później z zabójstwem prezydenta jak wiadomo nie wyników działań spisku z piaskowca czy spisku, ale w wyniku szaleństwa 1 osoby, ale nie zmienia to postać rzeczy, że w Demokratycznej kulturze polskiej tego rodzaju wystąpienia no są czymś absolutnie osobliwym tak czy inaczej nie sądzę, aby obóz narodowej demokracji wówczas choćby przez chwilę rozważał rezygnację z systemu parlamentarnego po to nie wchodziło w grę obu narodowej demokracji przeminął wczesnym etapie stał na stanowisku demokracji parlamentarnej sumując jednak na niezbyt niezbyt konsekwentnie niezbyt konsekwentnej niezbyt chyba racjonalne teorie, że przedstawiciele mniejszości narodowych, jakkolwiek powinni korzystać z praw obywatelskich to nie powinni przyczyniać się do wyboru prezydenta wbrew większości polskiej, a innymi słowy zostawić tzw. większości polskich cokolwiek to nie znaczy decyzję w sprawie elekcji głowy państwa takie ataki takie opinie spotykamy ówczesnej prasie w innych w winnych też w miejscach wiecach i t d . to jest to jest to jest pewien pewien czy w taki koloryt tamtego czasu jak dalej rozwija się kariera polityczna Hallera w po Sejmie pierwszej kadencji, który zostaje rozwiązany w roku 1927 w związku z wygaśnięciem kadencji nie chodzi już nigdy do parlamentu polskiego nie kandyduje w wyborach 1920 ósmy i właściwie jest LG politykiem bez przydziału partyjną politycznego też opuszcza Warszawę, bo w latach dwudziestych z żoną Aleksandrą synem Erykiem osiedlił się z majątku ugór Żukowo koło Chełmna przyda się na Pomorze tam i tak już od wybuchu drugiej wojnie światowej, czyli opuszczenie stolicy też jest takie symboliczne dojdzie do ośrodka władzy daleko i z pewnością on on opuszcza opuszcza politykę w znaczeniu raczej bym powiedział organizacyjnym jest ciągle żywo zainteresowany sytuacją w kraju i powraca do polityki poprzez stronę marsz to znaczy po śmierci marszałka Piłsudskiego on aktywizuje się je opozycja przeciwko rządom jego następców mamy tu namyśli przede wszystkim przede wszystkim inicjatywę Paderewskiego w mam namyśli frontowe może dlatego nazywamy od siedziby Paderewskiego w Szwajcarii dochodzi tam do konsultacji politycznych do rozmów, u których bierze udział obok Paderewskiego również gen. Sikorski tam jest też Józef Haller owocem tego wszystkiego jest powołanie do życia Stronnictwa pracy i hale staje w jego szeregach wchodzących w skład władz w wkład w jako przewodniczącego rady Naczelnej wypowiada się w prawie statutu Stronnictwa pracy nowym w ten sposób następuje powrót powrót po 10 latach po prostu, jeżeli przyjmiemy, że od 15002008 . do 1937 ten udział jest praktycznie znikomy to po tej dekadzie on powraca tuż przed wybuchem drugiej wojny światowej w 2009 . 8003009 . roku opuścił pałac w Kożuchowie przez Toruń pojechał do Warszawy i poprosił o przydział wojskowe, ponieważ nie dostał odpowiedzi to udał się ze sztabem generalnym do Rumunii potem przedostał się do Francji oddał się do dyspozycji tworzącego się rządu gen. Władysława Sikorskiego wszedł do niego jako minister bez takiej minister bez teki, a potem od 1940 jako minister oświaty w Polskim rządzie na uchodźstwie już w wielkiej Brytanii rzecz jasna w Londynie i pół po wojnie pozostał na emigracji właśnie osiadł w Londynie podobno planował Polskę odwiedzić pięćdziesiątym po pięćdziesiątym szóstym roku, czyli po próbach przemianach tak znalazłam informację, że planował przyjechać do Polski na Wielkanoc pięćdziesiątego siódmego roku ale kiedy dowiedział się, że władze komunistycznych co się z nim spotkać tu zrezygnował z tej wizyty nawet tłumaczył to dziennikarzowi Radia wolna Europa i pozostaje nic innego jak trwać w miejscu, w którym mieszkam na emigracji nie znajdzie się czas odpowiedzi na powód czy choćby odwiedzenie rodziny mieszkającej niech to będzie należną ofiara człowieka, który przez całe życie pracował dla narodu polskiego wierząc, że w najcięższych chwilach znajdzie zawsze naród w matce Najświętszej obrony umiera 4 czerwca 1960 roku w wieku 86 lat jeszcze na koniec chciałbym pana profesora spytać o tę opinię, którą już naszym słuchaczom cytowała Piłsudski dwudziesty drugim roku sporządza notatki 96 generała i ta koperta miała być otwarta w razie śmierci marszałka i halerzy nie ma zbyt dobrego zdania gadatliwy bezmiar ich końca żadna tajemnica niespełna w jego ręku wobec wewnętrznej Dalego sięgający niewiele swoje siły szukać będzie potwierdzenia wartości swego dowodzenia nieledwie każdym napotkanym człowieku taki faktycznie był hale czy Piłsudski po prostu go nie lubią myślę, że raczej to drugie myślę, że raczej to drugie nie potrafię nie potrafi tej oceny inaczej skomentować myślę, że miał swoje 5 minut gen. Haller w życiu to 5 minut to jest bez wątpienia armia Polska we Francji później losy potoczyły się tak jak je znamy po prostu najprościej rzecz ujmując nie był nie był to udany przykład kariery politycznej byłego wojskowego, ale był to z pewnością los żołnierza, który do polityki psuje i przywiązania i jakiś powołanie ale, ale to niekoniecznie niekoniecznie przekształca się w realne osiągnięcia realny realny czynsz realną rolę tego drugiego 5 minut już nie miał tego drugiego 5 minut już nie miał to, że w kampanii wrześniowej żadnej roli nie odegrał i nie był dopuszczony do przydziału jest zrozumiałe taką restrykcyjną politykę wobec całej tej elity opozycyjnej generałów z Sikorskim na czele zastosowało naczelne dowództwo to był zresztą już od pierwszej młodości prawda nie był nie było było jednak kwestią zapewne jego honoru, aby taką deklarację złożyć w rządzie gen. Sikorskiego nie odegrał największej Road na pewno nie takiej na pewno nie taka to była rola jak n p . prof. Zdrojewskiego czy innych wybitnych postaci wchodził w jego skład bardziej mam wrażenie na dając swoim nazwisku daję swoje nazwisko, aby wzmacniać ten gabinet w oczach Polaków w kraju do końca też zachował silny anty i innych piłsudczykowskiej resentyment co nie może dziwić nie może dziwić cóż jest człowiekiem skrzywdzonym czuł się człowiekiem który najdelikatniej mówiąc odrzucali i nie akceptuje tych metod rządzenia jakim, jakimi dała się poznać Polakom dyktaturę marszałka Piłsudskiego, a zwłaszcza jego następców z pewnością był spośród 3 tych wybitnych Polaków, o których mówimy, że mieli decydujący wkład w przygotowanie naszej niepodległości miał długi żywot najdłuższy to jest to jest też chyba osobliwe, bo to drugie życie sprawiło, że nie żył już ani Witos ani nie mówiąc już o Dmowskim czy Piłsudskim mierzył Sikorski tak dalej on wziął niewątpliwie najdłużej i zostają też ciekawe wspomnienia wspomnienia wspomnienia gen gen. Hallera służb nie przegadany, a mam wrażenie, że obfitują wiele naświetlenie faktów, o których historycy oczywiście wiedzą ale, ale właściwie właściwie te pamiętniki są słabo znane i wypadałoby, aby zostaje wznowiona może w naszym kraju dzisiaj prof. Marek Kornat historyk UKSW Polska Akademia Nauk oraz dziękuję panie profesorze za wizytę w naszym znów był państwu dziękuję za wspólne poniedziałkowy wieczór życzę spokojnej nocy kolorowych snów i oczywiście udanego wtorku do usłyszenia
Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: WIECZÓR - KAROLINA LEWICKA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Teraz wszystkie pakiety TOK FM Premium 40% taniej!

KUP TERAZ 40% taniej

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
NULL
Array