REKLAMA

100 lat niepodległości Słowacji

Światopodgląd
Data emisji:
2018-12-20 15:00
Audycja:
Prowadzący:
Czas trwania:
22:13 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Agnieszka Lichnerowicz, bardzo serdecznie zapraszam państwa na światopodgląd. W światopodglądzie dziś może trochę będziemy nadrabiać zaległości czy zaniedbania, zbliża się koniec roku, może też więcej czasu, jesteśmy chwilowo zaabsorbowani dramatycznymi wydarzeniami politycznymi w naszym kraju i to stwarza okazje, by trochę rozejrzeć się wkoło, spojrzeć na południe, na Słowację, dlatego że w tym roku stulecie, sto lat od uzyskania niepodległości obchodziły też Czechy i Słowacja. Ale w bardzo specyficzny sposób i z tego punktu wychodząc chciałabym, żebyśmy trochę porozmawiały o Słowacji. Rozwiń »
Nie wiem czy to słowo jest właściwe tak właśnie słyszą państwo dr Aleksandra Chudy ma z Instytutu filologii Słowiańskiej na Uniwersytecie Jagiellońskim dziur pani dr Dinary Aleksandra Chudy ma 30 w studiu Radia TOK FM w Krakowie to może tylko słowem wstępu byłby to Słowacy inaczej niż Czesi świętowali stulecie 30 października, ale tak jak rozumiem to było wyjątkowe jednorazowe tak naprawdę ten dzień nie jest istotny w dzisiejszej polityce historycznej czy tożsamościowy Słowacji.

To znaczy z 1 strony tak no bo pani w Słowacji jest państwem samodzielnym moc z dziewięćdziesiątego trzeciego roku po tzw. aksamitnym rozwodzie aksamitnym, czyli takim jak powiedzielibyśmy za porozumieniem stron.

Natomiast tradycja państwa czechosłowackiego jest tak silnie zakorzeniona we współczesnej kulturze słowacki zresztą widać to było na takim najbardziej FOT Facebook wśród moich słowackich czeskich znajomych każdy nakładał malarz urodzony jeszcze w Czechosłowacji nakłada taki filtr na swoje zdjęcie profilowe, że urodziłem się w Czechosłowacji, więc na jak dla tych urodzonych pod koniec lat osiemdziesiątych w latach osiemdziesiątych to wspólne państwo oznaczało wspólną telewizje brak granic pobyty w Pradze jako taką nudną wspólnot wspólnota, która na dno, którą w 2 i w jakim takim rozrzewnieniem sentymentem wspominają, ale to jest jakby na takim właśnie emocjonalny inni element, jakby zarówno rząd są słowackie i czeski z okazji tego stulecia, by przygotował całą masę atrakcji filmów takich wspomagających najważniejsze wydarzenia tych czasów, więc jest to, ponieważ ten rozwód czeską Czechów Słowaków odbył się w przyjaznej atmosferze i był to pan aksamitny rozwód no to oni jednak do tej swojej wspólnej przyszłości odnoszą się z takim szacunkiem i sentymentem w tym zaś jest ona obecna w tej takiej w tej emocjonalnej sferze polityki, ale jednak Słowacy, by ten dzień świętowali stulecie 2 dni po 3 hak trochę, jakby te 3 wydaje się, że to było zaznaczenie w gimnazjum w rolach głównych ról zaczniemy od początku to opowieść o słowa z kości i tożsamości słowackiej, czyli umieszczenie państwowości tam od czego powinniśmy zacząć od Janosika niż co znaczy, a więc Janosik to nie jest zły trop, ponieważ dla słowackiej kultury jest to postać bohatera inni tak jak w Polskiej kulturze takiego Ludowego, ale jest bohater Narodowy jest bohater literatury romantycznej, która stworzyła tożsamość narodową słowacką mógł urządzać z tego, że kiedy tego 28 października 1918 roku Słowacy Czesi połączyli się w jedno państwo no to połączyło się w to jedno państwo ziemie, które dotychczas przebywały w różnych tradycjach były na różne różnym poziomie rozwoju kulturowego o przemysłowego o wiek różne odrębne koleje losu stał się udziałem tych nacji w ziemie czeskie nas jakby należały do jednych z najbardziej rozwiniętych gospodarczo części Austro-Węgier sytuacja na ziemiach słowiańskich wierzeniach słowackich przepraszam była troszeczkę inna, bo też obszar tych ziem słowackich on był dużo mniej wytyczonego graficznie robotę ziemie czeskie to była, ale Korona tzw. Kubą tak, ale królestwo czeskie, czyli koronę Świętego Wacława natomiast ziemi nie słowackiej w ramach monarchii habsburskiej one wchodziły w skład ziem Korony Świętego Stefana, czyli w węgierskiej części państwa mam inne Habsburgów i te były granice były bardzo nie sprecyzowano nieoficjalnie mówiono o tym, jako ogół tzw. górnych Węgrach i w przypadku Czechów mamy tradycji państwowości, która została w siedemnastym wieku podczas bitwy na po bitwie na białej górze po prostu z drobnymi Stephan el zerwana, jakby inteligencja czeska zostałaby wymordowana albo emigrowała, bo była z grilla, bo obiekt stopniowo się Germanii został natomiast tradycje młodej państwowości słowackiej sięgają takich na pole na poły legendarnych czasów państwa wielkomorawskiego tam wypowiedzi 1 wieku został poświęcony w Nitrze kościół i bólu jest to związane z tym wszyscy jakby tradycja misji Cyryla Metodego natomiast później od dziesiątego wieku ziemi słowacki wchodziły w skład państwa węgierskiego przez 900 relacji i tylko pewne takie sprzyjające okoliczności polityczne n p . na na gminnym przez kolejne wieki spowodowały, że w ogóle mogło dojść do czegoś takiego jak kształtowanie się tej tożsamości słowacki tożsamości narodowej netto jak takim przełomem był siedemnasty wiek, kiedy większość Korony Świętego Stefana znajdowała się pod panowaniem tureckim, gdy nagle centrum życia politycznego w UE i kulturalnego monarchii przesuwa się ze mną w okolice Bratysławy, czyli jak to mówiono po węgiersku Bratysławie po żonie i dopiero pod koniec osiemnastego wieku ma miejsce coś co nazywamy słowacki historyk literatury odrodzeniem Narodowym, czyli takim momentem, w którym jak byłbym koncentruje się myśli inteligencji słowacki najpier w katolickie apotem ewangelickiej, jakby zaczyna się mną taki bieg narodziny tego narodu mówi się o odrodzeniu Narodowym, ale tak naprawdę jest to takie tworzenie narodu właściwie od zera od podstaw Aleksa w bardzo ten proces jest w pewnym sensie równoległe czy podobny też do w Polsce to niemożna mówić o kształtowaniu, bo jednak to tożsamość jest ich stare znacznie dłuższa, ale też powiedzmy, że właśnie 19 wiek to jest ten romantyzm i taka ranny romantyczna wizja tej tożsamości walki o te tożsamości o niepodległość no tak, bo to jest jakby ich specyfika dziewiętnastego wieku, który z takim życiem noc dla rodzin nacjonalizmów i to jakby to, by to, o czym teraz mówimy nie dotyczy tylko Słowaków Czechów, ale też Serbów Chorwatów z tym w tej środkowej Europie mam, a później Bułgarów i Słoweńców w środkowej Europie przechodzimy prawdziwy, jakby boom takich powstawania tych małych młodych narodów natomiast w przypadku jagód pewne podobieństwa są z tą polską literaturą o ten romantyzm krajowy, czyli ten romantyzm tych twórców, którzy pozostali w kraju nie staje się częścią wielkiej emigracji, jakby ma w sobie wiele cech takich typowych dla takiego właśnie tych odrodzenie narodowych krajów słowiańskich, czyli takie właśnie wg 19 wiek to oprócz tego, że jest wilkiem po wybuchu tych nacjonalizmów to jest też złotym wiekiem wszelkiej maści językoznawców leksykograf ów, czyli rozwój tej ich do tego językoznawstwo literaturoznawstwo słowiańskiego, jakby elit i to Słowian film Księstwo w tym w tej części Europy charakterystyczne jak dla wszystkich narodów słowiańskich łącznie z listą krajową literaturą romantyczną, gdzie np. powstaje taki almanach Jerzy Woźniak, który gromadzi tych inna tutaj krajowych i część krajowych romantyków z zainteresowanych właśnie literatura ani ościennych państw słowiańscy uczniem nie państwo kościelnych narodów słowiańskich takiej wymiany słowiański Sojuz słowiańską wzajemnością zainteresowanych, więc mieliby pewne cechy są soczyście charakterystycznego tylko jakby to tutaj różnice polegają na tym czy kiedyś w przyszłości była tradycja państwowości czy nie było że, choć literatura słowacką tutaj jakby nowy i brak tej ciągłości im te są tzw. literatury o literatury słowackiej z literaturą o zaburzonym kontinuum rozwojowym tutaj nie ma takiej powinności dobrze się to objawia on to znaczy, że np. literatura, która w przyszłości powstawała też liter tzw. Stars starsze słowacka literatura no to jest literatura, która powstaje po łacinie, która powstaje po węgiersku jest tłumaczona, która powstaje po czesku i ma w sobie jakiś taki Słowacy zmyte i moim autorzy, jakby bryłą tutaj mają się za Słowaków dr Aleksandra Chudy ma 3 z Instytutu filologii Słowiańskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego z państwa gościem po informacje zwracam się od, a świerk lub podgląd itp Agnieszka Lichnerowicz o państwa gościem w studiu Radia TOK FM w Krakowie jest cały czas dr Aleksandra Chudy ma z Instytutu filologii Słowiańskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego rozmawia o słowa z kości o tym co powód jak się kształtowała i co ją ukształtowało i na czym dziś jest wybudowana na do czego się odnosi, jakie są główne limity, więc jeszcze raz zapytam czy Janosch istniał naprawdę w oczy wiście jest postać historyczna był rozbójnik, który następnie został złapany i im i stracony powieszony za straszak zaś, że broni w biegu znamy ją z tradycji polskiej tradycji ludowej mieliśmy taki słynny serial w dawnych czasach w z panem Perepeczko w roli głównej natomiast w literaturze słowacki to postać i to bohater Narodowy to znaczy on jakby jest takim nosicielem Słowacy kości co oznacza własność Rolniczego, w jakich funkcję pełni ten mit serwisu poprzez bohater tych tych wszystkich moich najważniejszych utworów doby romantyzmu zaś od bym o takim jego prawdziwym przełomem dla kształtowania się tożsamości słowackiej tożsamości narodowej jest wybór oczywiście kodyfikacja literackiego języka Słowackiego która, który był, u którego był dokonała się w 1800 czterdziestym trzecim roku, czyli mamy musimy świadomy, że młody naród młody język i jakby dokonała tego generacja w młodych romantyków zgromadzona wokół poety działaczy, aby dostać bardzo charyzmatyczne judo wita szczura i ten krąg wokół niego nazywamy potocznie szturm owcami i oni kody szykowali ten halny słowacki i język literacki, opierając go od Delekty środkową słowackie w odróżnieniu do wcześniejszej kodyfikacji, która wyszła ze środowiska katolickiego, bo szturm sztabowcy byli ewangelikami, która oparła te dialekty, która oparła kodyfikacji dialekty zachodnie słowackie taką weryfikację 100 czterdziestego trzeciego roku utrzymała się zaczęły powstawać w niej dzieła literackie przede wszystkim, bo był poemat Narodowy Andrzeja Sakowicza Marina w dni, a także takie utwory jak ballady Janku Krala 3 właśnie poemat Jana Botta z braci janosikowe, czyli śmierci Janosika i w nie tylko w tych dniach, bo w tym utworze śmierć Janosika jest on akurat najsłynniejsze w wielu wielu naprawdę utworach pojawia się postać Janosika powróciło mającym, ale działacze narodowi luminarze Odrodzenia Narodowego Słowackiego mi świadomość, że tej tradycji państwowości nie ma zbyt dużo w sensie, że musimy raczej ją rekonstruować Windsor od o tym, odwoływano się do tradycji oczywiście rzeszy wielką Morawski z historii Królestwa węgierskiego wybierano takie postaci albo takie momenty, które można było użyć do budowania tożsamości narodowej np. nam by był taki magnat węgierski ktoś nazwał Matusz czak, który Bóg był magnatem węgierskim, ale akurat zajmował takie terytorium nikogo, które można przypisać dzisiejszej Słowacji na ich temat dusz czak stał się w ogóle bohaterem słowacki Narodowy był król węgierski Maciej Korwin, który też album został jakiś sposób uznany za władcę, który wyjątkowo cenią Słowaków, czyli w inne media tak jakby zrekonstruowano tę historię z pewnym kluczem, żeby budować tożsamość na jej oczywiście z braku, jakby innych źródeł literatura ludowa, jakby ludowość stała się podstawą dla literatury narodowej zresztą akurat n p . w ramach polskiego romantyzmu krajowego potentata ludowość też była taką podstawą są romantycy mieli taką inklinacje w stronę ludowości innej literatury ludowej, jakby ten Janosik jako taka postać, którą można wykorzystać, której można zrobić bohatera Narodowego już w trzecim staję a kiedy potem w tym w latach pięćdziesiątych sześćdziesiątych w literaturze słowacki pojawiają się takie elementy mesjanizmu w literaturze no to ten inny Janosik swego bohatera Ludowego staje się bohaterem Narodowym, a wręcz czymś takim bestialskim bohaterem chcieliby, by jak bardzo, bo mesjanizm znamy w tej wersji polskiej Mickiewicza Stasiak a jaki stąd słowacki mesjanizm to znaczy właściwie nam bardziej może mówić takim innych elementach mesjanizmu czy też tłumaczyli mesjanizm to jest wiara w nadejście takiego 1000 letniego Królestwa Bożego na ziemi i pojawiają się właśnie takie elementy mesjańskie w tej literaturze w inne elementy mówiące o leki takie jak i wątki w literaturze, które mówią o tym, iż takim miejscem przeobrażenia i odrodzenie świata będzie będzie Słowacja konkretnie Tatry, które są taką drogę od słowa kach to też mocny opór Janosika i Słowacji czy Tatry sobie tak poświęcili obie i tak są ekranizacją, bo Tatry miał się stać miejscem w tych takich bestialskich odsłonach miejsce, w którym jakby świat się odrodzi natomiast, jakby pojawiają się na pewno też elementy misję niż zło tak jak w księgach narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego Mickiewicza, gdzie Słowakom oczywiście przepisuję jakąś szczególną rolę w wbiegł w nadchodzących, jakby wydarzeniach ludzkości, że na stołki i Słowacji w centrum Europy, a więc w sercu Europy, czyli jak pisał jak coś co z centrum czy listek sakralny Święty najważniejsze ten świat się odrodzi w Tatrach słowacka Słowacy osobie pisali jako o róży są synami Tatr czy też synami Tatry, bo po słowacku testatora w kinie Tatry Antal int matka Tatra zna, jakby to są takie mogą aż prosi się jako tako sakralizacji to rzeczywiście zostało przez literaturę romantyczną, jakby w pełni inne wykorzystanej staremu mówi się też o literaturze słabym Roma romantycznej słowacki na stokach Tatr docent liczne to prawda jest w Tatry są w centrum Janosik i maja no i nie to 2 pytania pozwolę się połączyć, jaką dziś role pełni ten trend ten romantyzm mesjanizm w kulturze, porównując go polskim górnym powiem powiem grubo Czyżby ogrom uproszczeń, ale my się zmagamy z tym tak ten romantyzm mesjanizm Arturo byłyby funkcjonują ciągle w kulturze niektórzy twierdzą, że się kończą albo, że trzeba z tym skończyć inni twierdzą, że czas na nowo to wymyślimy coś co jak mam wrażenie, że rzesze kręcimy wokół tego i to jest ciągle bardzo ważna część tożsamości a jaki jest na Słowacji czy są jeszcze jakieś inne równie silne filary kultury to znaczy, że to mentalny my też czy Słowacy też w jaki sposób zmagają się tak jakby pisała Maria Janion polskiej literaturze z tym paradygmatem romantycznym stąd nic dziwnego skoro często paradygmat, który stworzył tę literaturę stworzył tę tożsamość i tras wydaje mi się, że jakby bez znajomości tego bez wiedzy o tym co działo się w dziewiętnastym wieku w kulturze i literatury słowackiej trudno zrozumieć współczesną kulturę słowacką to znaczy tam też, o czym bo jak próba przewartościowania pewnych wartości romantycznych nie wiem próba uczynienia z tej postaci Janosika nie jest zrzucenie z piedestału to wszystkie zabiegi w tej współczesnej kulturze czy literaturze one jakby on odsyłają do tego dziewiętnastego wieku, czyli są taką próbą właśnie z Wiedniem w buntu wobec ideałów zresztą te postaci które tego, którego stworzył tę kulturę, czyli ci luminarze sceny zgromadzeni wokół Ludovica szczura, czyli chór bank choć, a i inni oni też bardzo długo traktowani byli jako tacy święci świeccy święci byli postaciami, których nie można było ruszyć w żaden sposób i i oczywiście, by w takim w takim razie bym konserwatywnej odsłonie społeczeństwa Słowackiego to jakby to wciąż obowiązuje Ludovic sztuk jest w jaki sposób postacią święto i bardzo trudno my, jakby no, ale oczywiście, ale też ich jakby jest też, jakby inne są też ruch w społeczeństwie, więc ich wśród intelektualistów, więc jednocześnie są różne próby przewartościowania tej postaci n p . z synem 1 z takich zabiegów takich środowiskach feministycznych związanych z wydawnictwem i czasopismem aspekt, gdzie próbuje się odczytać tę typowo męską dziewiętnastowieczną kulturę przez pryzmat kobiet, które gdzieś tam stały za tymi mężczyznami jest wszystko z bardzo takie to taki dobry ferment w kulturze literaturze inne, więc mnie stać na pewno to jest na pewno były istotne moim dziś, gdy ta pani o jak by o inne filary na to by oczyszczono mnie byłby kultura jest czymś żywym na rozwijającym się, więc nową jego pojawiają się do próby przewartościowania zupełnie nowych sytuacji takim miejscem Macbeth Jarzyny nowoczesnej współczesnej kulturze, więc wszystko co pojawi się w Polskiej kadrze pojawi się pojawi się w i słowacki zresztą ma ona teraz coraz bardziej jest obecna w mam wrażenie, że w takim polskim odbierze 4 niczym ale jakby ten punkt odniesienia romantyzm jest ważne coś, żebyśmy zrozumieli ten też żadne współczesne bunt przeciwko temu takiemu konserwatyzmu owi romantyczny to tak na koniec jeszcze, bo LT ta różnica chyba wynikająca wprost z tego dziewiętnastowiecznego dziedzictwo, chociaż nie tylko Radom jest bardzo głęboko w ludziach tkwi w EUR różnica w stosunku chyba do Rosji zawsze mnie to tak uderza, że po go położenie geograficzne mam bardzo podobne przez to też jego losy były przynajmniej przez ostatnich właśnie 100 lat, gdyż równolegle bardzo wiele rzeczy się dzieje w obu krajach, a tutaj w Polsce jednak mamy bardzo głęboko w wielu z nas jest pewien niechęć czy obawa przed Rosją, a tam odwrotnie pewna taka mądra wirusów filtry pełne zaufanie pewna sympatia do pensji ten posła PiS ma swoje korzenie dziewiętnastowieczne to znaczy był takim właściwie innym Słowak, aczkolwiek mówiący po czesku Jan Koller który, który był autorem takiej idei wzajemności Słowiańskiej i ta idea polega jak mówiła o takim kulturalnym zjednoczeniu Włoch i kulturalne kulturowym zasinienie politycznym zjednoczeniu narodów słowiańskich i na czele oczywiście stała będzie Rosja, bo w tym czasie, o którym mówimy, czyli powiedzieć z tego biegłości Rosja była 1 Słowiańskim państwem, które pos posiadał taką silną państwowość zastanawiam się jak zakończyć się po rozmowy może pole jakąś lekturę po prostu pani poleca na koniec el FOT archiwum TOZ, jakby mówiła o tym, że ta litera słowacka jest coraz bardziej obecna w Polskiej przestrzeni, bo dotychczas właściwie mam wrażenie, że babcia czy obecność teatru czeskiej troszeczkę przysłaniała obecność w Tatry słowacki, ale dzięki działalności wrocławskiego wydawnictwa książkowe klimaty mamy tutaj tras więcej tłumaczenie z języka Słowackiego mają państwu serdecznie polecam słowackich współczesnych prozaików klisz stówka rynkowa, ale książka zdarzyło się 1 września albo kiedy indziej my rynkowa jest książką i że laureata tak rozmawialiśmy, że wypasiona opowieść o Europie środkowej w serii Polak czytając EBI będzie czuł, że w zasadzie to jest bardziej Europejczykiem wschodnich na środkowym i syn w rowach walają się bardzo dziękuję docent dr Aleksandra Echo dymać z Instytutu filologii Słowiańskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego, bo państwa gość bardzo dziękuję dziękuję państwu
Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: ŚWIATOPODGLĄD

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Wybierz pakiet "Aplikacja i WWW" i słuchaj wygodniej z telefonu! A w promocji Black Friday obowiązuje prawdziwe 50% zniżki!

KUP TERAZ 50% taniej

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA