REKLAMA

Dlaczego w latach 80. władza inwigilowała homoseksualistów? Rozmowa z Krzysztofem Tomasikiem, autorem książki "Gejerel. Mniejszości seksualne w PRL-u"

A teraz na poważnie
Data emisji:
2018-12-27 12:00
Prowadzący:
Czas trwania:
22:27 min.
Udostępnij:

Czy Związek Literatów Polskich był utożsamiany z homoseksualizmem? Jak wyglądało życie mniejszości seksualnych w PRL-u? Łatwiej było gejom w latach 50. czy 80.? Rozwiń »

Kiedy myślimy o mniejszościach homoseksualnych w PRL-u, to najczęściej kojarzą się nam z nietolerancją, czego przykładem jest zresztą sławna akcja "Hiacynt". Czy słusznie?

Gościem Mikołaja Lizuta jest Krzysztof Tomasik, autor książki "Gejerel. Mniejszości seksualne w PRL-u", która jest pierwszym i jedynym tak kompleksowe studium nad tym tematem. Zwiń «

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Mikołaj Lizut, dzień dobry państwu. W studiu gość Krzysztof Tomasik autor książki "Gejerel. Mniejszości seksualne w PRL-u", witam cię bardzo serdecznie, dzień dobry. To jest chyba właściwie, ponieważ to jest wydanie drugie, ale twoja praca jests pierwszym tak kompleksowym studium nad tematem, niezwykle ciekawym, niezwykle, wydaje mi się, zmitologizowanym. Wiemy oczywiście z kilku anegdot, opowieści o życiu literackim w PRL, ale właściwie to jest wszystko na płaszczyźnie anegdoty, więc pewnie słyszysz to pytanie ciągle, ale jak wyglądało to życie mniejszości seksualnych w PRL?  Rozwiń »
Najogólniej mówiąc wyglądało różnie rzeczywiście to jest także, że Tomek ciężko jest mi niestety jest nie tylko pierwszym takim takim opracowaniem, ale mimo to, że od pierwszego wydania już minęło 6 lat to coś jedynym i na tym tle tym bardzo ubolewam, bo boi, bo uważam, że to po powinno iść dalej i różne wątki bo, bo tak jak będziesz tutaj z tych wątków mnóstwo i to są oczywiście ci znani homoseksualiści, którzy od razu przywodzą namyśl, kiedy myślimy homoseksualiści, a w PRL -u, czyli Iwaszkiewicz Białoszewski Jerzy Gombrowicz czy tak tak tak modną to jeszcze migracja jest właśnie tu, więc tutaj już nawet na tej podstawie widać jak to się jak to się różnicuje jest z tą pierwszą z swą książkę rozpoczynam takim cytatem z Jerzego właściwie z Krzysztofa man taka który, który opada coś takiego zapisał w swoim Dzienniku z upodobaniem powtarza się jak to niedawno aktor Jurek Karaśkiewicz wszedł do kawiarni związku literatów polskich nart na krakowskim Przedmieściu stanął na środku lekkość Zach sobota i dramatycznym głosem zakrzyknął pedały powiedzcie jak żyć i to jest taka tak taka anegdota, od której autor odkrywa się zaczną, która to właśnie pokazuje, że to związek literatów polskich rzeczywiście był w dużej mierze utożsamiane z Homo seksualnością ale, ale to oczywiście są nie tylko te znane osoby i nie tylko nie tylko pisarze to są też testy życie po prostu zwykłych osób to jest też wątki, które się pojawiały się tak przestrzeni publicznej MEN raka ma trochę charakter braki w tak jak zresztą ja wiem opowieść o pogrzebie Iwaszkiewicza, że został pochowany w mundurze Górnika na euro 2 Julian Reynolds i mówił, że po prostu nie była żadną manifestacją uważa, że przepięknie w tym mundurze wygląda na 1, a córka córka Iwaszkiewicza Maria Iwaszkiewicz jeszcze coś innego mówią ja po prostu, że nie było w domu żadnego odpowiedniego stroju, który może można, by ojca pochować i rzeczywiście jakoś złapano się tego tego, czego tego stroju Górnika i gdyby ona wiedziała, że to zostanie tak mi telewizor nawet gdyby się na to nie zgodzi no tak, ale to są takie powiedziałbym właśnie braki anegdoty natomiast książka jest pierwszym takim poważnym studium, które próbują chcę uchwycić życie, ale Dziewicy i chociaż wtedy to się tak nie nazywało ruch PRL-u jakiś Powidoki tego są powiedzmy w prozie Michała Witkowskiego Lubiewo było taką literacką próbą o opowieści, ale niestety już w końcówce lat 80 no i też bardzo takiej specyficznej grupie Wojasa ZO o Wrocławiu, ale też być pewnym specyficznym typie homoseksualistów takich tzw . Szczot czyli, czyli rzeczywiście takiej grupie, która w które, jakby świadomie wybrała takie życie bycia bycia przegięty bycia trochę na marginesie prawa upadłym, które tak i IT IT z rusztu właściwie z perspektywy albo tej końcówki PRL -u albo wręcz z trzeciej RP i jakby tęsknoty za tym PRL -em zatem takim co to z kim rajem utraconym, a oprócz tego oczywiście Terlikowski opowiada o subkulturze prawda tak tak tak natomiast no no tylko subkultur było więcej i muszę sobie uświadamiać, że to są nie tylko właśnie te barwne barwne ptaki takie jak właśnie bohaterowie Witkowskiego albo są też nam np. mężczyźni którzy, którzy się, że niektórzy ludzie którzy, którzy się ukrywali, którzy tych, którzy całe życie gdzieś prowadzili jakieś podwójne życie, którzy testują Moskwy jest realizowali tylko w jakimś jakich takich po kontrolach to znaczy tych możliwości jest bardzo dużo i właściwie nie ma takiego 11 odpowiedzi na to pytanie jak wyglądało jak wyglądało to ta społeczność środowisko być może zresztą tak to prawdopodobnie takiej 1 biednej społeczności nie było ja ale gdy mówi z PRL to od razu na usta ciśnie nietolerancja w stosunku do mniejszości seksualnej tymczasem tymczasem z twojego opracowania wynika, że tak naprawdę końcówka PRL była chyba takim najgorszym okresem wcześniej po prostu homoseksualistami nic się interesować Noll zależy właśnie to, że warto patrzeć, bo z 1 strony rzeczywiście to, że to ta końcówka PRL-u, czyli te lata osiemdziesiąte były takim najgorszym okresem, bo to jest z 1 strony, bo no, bo właściwie tak też tak to, że Polska historia wyznacza to znaczy, że z na początku był z lat osiemdziesiątych był stan wojenny, czyli rok osiemdziesiąty pierwszy później rok osiemdziesiąty piąty to jest początek akcji hiacynt, o który po mieście będziemy mówić Potez Potez Marach związanej z najmem i taka najsłynniejsza Rennes niż wydarzenie związane z punktualnością w PRL-u no i jednocześnie też musimy pamiętać, że lata 80 ty jesteś przeciw AIDS czy już pojawia się ten temat pojawia się ten ten wątek my też to po sobie szczerze, że to nie jest jakby wątek przyjemny zapach, ale lata pięćdziesiąte stalinizm potem Gomułka potem Gierek to wszystko w zasadzie z tego co co opisuje też są czasy dosyć pokojowe jeśli chodzi o VAT o życie za mniejszość to tylko to, że właśnie ze świadomością, że to jest już, że to wszystko musi być kontakty to musi być na leki taki sklep na tle porównawczym, że za tak każda dekada się właściwie różni, że TR eter te lata siedemdziesiąte, czyli te lata gierkowskie lata to takie najbardziej kolorowe konsumpcyjne właśnie, które nam się mogą kojarzyć z tymi taki miły barwnymi postaciami na przed filmów Jerzego gruzy z przeklętego Wojciecha Pszoniaka z z epizodów w Czterdziestolatku czy Bogdana Łazuki, których motylem jestem też grał takiego takiego barwnego motyla też przegląd tego, który próbuje uwodzić Karwowskiego, więc to są, więc to są takie takie tak jest rzeczywiście wątki, które nam się w jaki sposób przypominają, ale ale, ale każda, jakby każda każda z tych dekad była różna tak naprawdę jeśli chodzi o sam ten najgorszy okres stalinizmu to myślę, że tutaj ciągle bardzo niewiele wiemy to jest test test taki czas, kiedy właściwie homoseksualności w przestrzeni publicznej nie pojawia, ale też trzeba znać, jakby KON tak często z złoty czas literacki tak, choć stewardzi, którzy wzięli koncesji, a wreszcie po chce poznać właśnie ten kontekst, że mieć świadomość, że w myśl narodową Iwaszkiewicz trudno tamtędy właśnie zaczęło się jego wielka gwiazda to znaczy, że nowym w jak wiadomo też Andrzejewskim Iwaszkiewicz dzieci wszyscy z nami nikt z nami to osoby od dna czy po prostu homoseksualiści zawsze byli więc, więc to jest wojna czy te stalinizm czy to jest decyzja operator to dotąd są się nie zmienia, bo boja jakaś tam stała stała próba wsparciu społeczeństwo jest jest podobna natomiast zmienia się zmienia się ten odbiór i zmienia się z zmieść podejścia, ale cienko widzę, że grzyby też mieć świadomość, że to, że lato np. 60 test czas gdzieś bardzo wielu dzisiaj cywilizowanych krajach już są związki partnerskie małżeństwa homoseksualizm seks homoseksualny między mężczyznami był karalny w zadaniu, malując słynny w Niemczech słynną podróż we mnie esbecka ową na Ojrzyńskiego także w 21100 siedemdziesiąty szósty rok Jerzy Andrzejewski PiS, że taki list otwarty tak do partii w sprawie tolerancji w Spale właśnie właściwie ta mniejszość legalizację legalizacji tak no można powiedzieć, że totalna Awangarda jak na tamte czasy, ale dzisiaj nikt się specjalnie zdziwił gdyby, gdyby ktoś wysunął takie postulaty prawnie to wręcz można być tutaj rzeczywiście odzyski był prekursorem problem polega na tym, że on sam się, jakby tego wyparł to jest tyrania Antona i nie do końca jasne zaczynać są też koncepcję, że to one są po prostu totalnie po pijaku jest zresztą sprowokowany prezes podpisał 3 z analizy napisami podpisał to znaczy sprowokowane przez swego ówczesnego kochanka i donosiciela służby bezpieczeństwa czy Bogusława wita takiego też tak poety, który których, ale i, ale tak naprawdę to ta historia też jest korzystnie salto, ale to są właśnie już lata siedemdziesiąte i to jest też ta próba z, bo już w międzyczasie Andrzejewski zdążył zmienić front, czyli jest do celu o coś mieć i wdrażać popierających wolny duch CSS pisarce pisarzom opierającego władzę po zwalczającego władze i w efekcie właśnie rzeczywiście próbowano go skompromitować tym w tym listem, który dzisiaj dzisiaj rzeczywiście nie wywołuje żadnych żadnych zdziwienia tym zwieńczonym szóstym roku ponoć tylko 2 osoby uwierzyły w jego prawdziwości to był Zygmunt Mycielski Jerzy Urban chyba bardzo ciekawe okazy ciekawe jak to też daje pole do dojazdu do dalszego zostaną rozegrane w informacji Radia TOK FM po, których wrócimy do naszej rozmowy Krzysztof Tomasik autor książki DRL mniejszości seksualne z PRL-u drugie wydanie tej książki właśnie na rynku bardzo państwu polecam, a teraz informacje te tak teraz na poważnie i Krzysztof Tomasik autor książki DRL mniejszości seksualne w PRL -u jest państwo i moim gościem rozmawiamy o życiu mniejszości seksualnych właśnie w Polsce realnego komunizmu realnego socjalizmu Jacyna mu jakoś się nazywało z z w Polsce oraz przejdźmy do Tychowa najczarniejszych lat dla mniejszości seksualnych, czyli lat osiemdziesiątych wtedy w osiemdziesiątym piątym roku zaczyna się akcja hiacynt esbecka akcja polegająca na rejestrowaniu wszystkich homoseksualistów i represjonowanie ich także w tłoczni, dlaczego właściwie akcji hiacynt do tej pory nic nie wiemy, ale tak mało wiem papiery akcji hiacynt gdzieś zaginęły albo ktoś coś tu ściemnia w każdym razie grozi ich nie ma nakazu raczej nie ma nie ma ich zdanie jakieś śladowe informacje na ten temat można przeczytać n p . w wywiadzie z gen. Kiszczakiem, który zrobił Witold Bereś Jerzy Skoczylas, ale jest to co to to śladowe informacje o gości wita mnie mówi Osamy akcja tylko tak mówi ogólnie o homoseksualności Notre Dame i z OSP jako osobie na nas bazowanie na werbunek tak tak tak Gold to jest rzeczywiście zadziwiająca historia o nas w jakimś sensie stała się takim emblematem w ogóle traktowania traktowania homoseksualistów w PRL-u to była rzeczywiście bardzo dziwna akcja takich usług dzisiaj już wiemy, że schyłkowego PRL-u, bo to był rok osiemdziesiąty piąty 15 listopada nie tak dawno była trzydziesta trzecia rocznica właśnie rozpoczęcia rozpoczęcia tej akcji bardzo bardzo rzeczywiście dziwnej tajemniczej do tej pory w taki błędny sposób niezbadane i inni natomiast w jakimś sensie w jakim sensie już legendarnej, bo to była akcja represji polegająca rzeczywiście ma w wyłapywaniu rejestrowaniu zmuszaniu czy zachęcaniu do właśnie do dokonania do tak do donoszenia mężczyzn homoseksualnych i na basenie dotknął kobiet nie mnie nic nic na ten temat nie wiadomo natomiast rzeczywiście bardzo niewiele wiadomo ile po pojawia się liczba 11  00011  000 teczek, które wówczas tzw. różowych tacie, który wówczas założono właśnie tym rejestrowane homoseksualistom i ale tak naprawdę nie wiadomo do tej pory JetAir tak jak mówię nie wiadomo, gdzie te teczki całość myślę, że to jest możliwe, że gen. Kiszczak zdjąć z gen. Jaruzelskim spalili teczki akcji hiacynt 870 roku my myślę, że po prostu kim i ileś tysięcy teczek bardzo trudno jest palić inni tak naprawdę gdzieś ja ja nie mam tutaj koncepcji co się z nimi stało czy ktoś je trzyma i kiedy one wypłynął i czy rzeczywiście to jest taki sposób na szantażowanie nowość, bo cała akcja jest dosyć w celu w wielu swoich kontaktach dosyć obrzydliwa i Alex te 2 kompromitujące żonę żona była NOK kompromitująco żydowskim dla osób, które kryją przeprowadziły tom to było to była akcja rzeczywiście milicji Obywatelskiej i to co jest ciekawe odnowiła praktycznie cały cały kraj i zaczęła się rzeczywiście ten album ten pierwszy raz to był 1516 listopada 1500 osiemdziesiątego piątego roku i później w czasie 2 kolejnych lat 20001000 osiemdziesiąty szósty 80 Szymon została powtórzona i to też były, jakby taki kolejne weekendy, kiedy kiedy, kiedy była mgła powtórzonej to też bardzo ciekawe, że rzeczywiście samych tych teczek samych tych tzw. różowych teczek w IPN-ie nie ma natomiast są tam są tam takie szczątkowe dokumenty wymiana Międzyresortowa inaczej zachował się dokumenty ze Szczecina, gdzie z o z o z warszawskiej z Warszawskiego władze wysyłały właśnie do kolejnych województ w wytyczne jak mają postępować po co ta akcja jest, że akcja hiacynt nie była tajna prawda o o niej pisał pracę oni pisała prasa, ale rzeczywiście, ale też nudno no nie była to taka akcja, której się mówiło w Dzienniku telewizyjnym czy są one wyżej stronie Rzeczpospolitej wówczas to był rząd do takiej taki, że jakby rządowy dziennik jest jakieś takie wypowiedzi publiczne milicji, która mówi, że to są środowiska przestępcą, choć oczywiście właśnie o epidemii AIDS prostytucja jest i tak da tak no to dobry to był taki ogólny ogólny w ogóle tłumaczenie, choć rzeczywiście to ty jesteś fascynujące, że tak naprawdę nie wiemy nie wiemy nie wiemy, jaki był powód przeprowadzenia tej akcji, bo to można podejrzewać, że też nie bez znaczenia wezwało wydaje się dosyć proste i jasnego w jakim sensie gen. Kiszczak w tym w tej słynnej książce domówi po prostu, że to jest szczególnie wtedy był to fast fantastyczne elementy do szantażowania do NATO pytanie, dlaczego dopiero po osiemdziesiątym piątym, kiedy kiedy, kiedy mija już 30 lat PRL -u dlaczego, dlaczego zwlekano aż tak długo, dlaczego na zawodach jest, że PRL był dosyć Urbański i jaka była taka sfera, o której nie mówiło się publicznie albo bardzo rzadko albo bardzo rzadko no, a dopiero już ten taki schyłkowy PRL przesiąknięty degrengoladę i także bez jakichkolwiek tak bowiem złudzeń co dachów co do jego charakteru posunął się do lot do takich rzeczy tak no to te też właśnie jedno jedno z koncepcji, że używa się do schyłkowego PRL takie systemy schyłkowy mają to do siebie żal, że w ostatniej chwili po chcą pokazać pazury Ts IT i IT jest też 1 rzeczywiście 1 z koncepcji i chociaż np. wątek antysemicki no pojawiał się n p . z wielokrotnie w okresie PRL i był także rodzajem pałki na wszystkich tych, którym w PRL się nie podobało no począwszy od roku sześćdziesiątego ósmego, ale też te przebłyski antysemickie były już wielokrotnie w PRL tak no ale z drugiej strony, a z drugiej strony rzeczywiście tez w jaki sposób było to ta kultura żydowska też była doceniana co prawda co znaczy choćby przez istnienie czegoś tak wyjątkowo jak teatr żydowski czy przyczyna tak, ale z drugiej strony czy filmy, na które dawano równolegle i istniało Stowarzyszenie patriotyczne Grunwald no to są wasze to są to są to są dokładnie te paradoksy powiedz Krzysztof, a jak wyglądały mniejszości seksualne w elitach władzy czy w ogóle coś o tym wie no właśnie w wiemy wiemy oczywiście że, gdy gdzieś to musiało być to po terenie zasiłku nie ma siły tak to test w Polsce statystyka jest też pytanie co było władzom wówczas prawda to znaczy czy czy np. posłowie czy nawet posłowie to by to była władza, bo przecież czy czy Sejm to była to była realna władza bowiem, że mnóstwo nawet słynnych homoseksualistów po prostu było posłami w swoim czasie posłem był Jarosław Iwaszkiewicz w swoim czasie je posłem był Jerzy Zawieyski, więc więcej, więc więc, więc niewątpliwie tak mi i ja się to rzeczywiście zastanawiałem nad na tym w jaki sposób ten ten wątek mógł się pojawiać rymu mu się pojawiać choćby posiedzę w posiedzeniach rządu trafiłem nataki na taki zabawny nataką taką za zabawną wypowiedź premiera premiera Jagielskiego wicepremiera to co do wicepremiera Glińskiego z premierem Spiegel premier Jaroszewicz, że tak i Iza oni oni, że tak, jeżeli to te słynne, który podpisał porozumień sierpniowych w taką później później natomiast to rzeczywiście była to były to to było lata osiemdziesiąte i idei, bo takie wspomnienie jego doradcy, że rzeczywiście ten wątek się pojawił, ale od osi oczywiście pewnie jako jako żart, choć oczywiście pewnie też jako taka anegdota innym innym takim innym takim też z sławnym reżyserem sławną postacią, który w, którym był, który był posłem jest Jan Gerhard pisarz wówczas redaktor naczelny tygodnika w forum, który został zamordowany w jakiś takich niejasnych okolicznościach i 1 jedno 1 jedno z koncepcją, czego został zamordowany to był też właśnie wątek wątek homoseksualny my też musimy wiedzieć, że Ziętek arbiter ten okres boomu byłby zupełnie inny i rzeczywiście to takie pokontrolne pokątnie zawierane znajomości ukrywane w tajemnicy, ale też często się kończyły po prostu to tragicznie 88 przed morderstwami na koniec będzie jeszcze zapytać o początki ruchów LG BP w Polsce no bo to jest właśnie jeszcze schyłkowy PRL jak wyglądał jak wyglądały te początki w ogóle akcyzę siania i wygrała kim byli aktywiści do tych właśnie kolejny akt jest też kolejny paradoks, bo właśnie po torze też udział w tych latach 80, o których mówiliśmy, czyli z 1 strony te lata osiemdziesiąte, który się jako taki okres negatywny, a z drugiej strony rzeczywiście był ten bodziec i tym, bo co mogło być różne rzeczy to znaczy tym co mogła być właśnie też panika wokół FIFA AIDS, ale tym bodźcem mogą być też hiacynt działacz z Trójmiasta Ryszard Kisiel, który później wydawał takie są takie zwinne 0101 . w Europie środkowo-wschodniej z innych dla mniejszości seksualnych Tosię nazywało chwilowo początkowo to była po prostu taka malutka karteczka odbijamy na ksero on on wprost mówił, że dla niego takim momentem mobilizującym było właśnie z pisaniem w czasie akcji hiacynt rząd po prostu wtedy już zrozumiał, że to oni wiedzą, że nie są z solistą nie ma się, czego bać i może po prostu zacząć zacząć działać i i faktem jest, że te elity już takie pierwsze próby bardziej zalegalizowane bo gdyby Iran nie zalegalizowane tylko w, próbując się zalegalizować to były właśnie już to drużba końcówka lat osiemdziesiątych pierwszym pierza taką organizacją Baczewski ruch homoseksualny on rzeczywiście wystąpił wystąpił do do władz o o rejestrację oficjalną te zresztą bardzo zabawna była też w IPN-ie natknąłem się na korespondencję jak przebiega jak przebiegała ta próba rejestracji Warszawskiego ruchu homoseksualnego no i po prostu tak długo zwlekano odwlekana odsyłano z nakazu one zmianę nazwy, żeby tam było walka z AIDS, a nie homoseksualność noże w efekcie zaś banderę zasypał rynek chłodno właśnie halę na koniec powiedzieć sobie państwu, że czytając tę książkę odniosłem takie wrażenia i doszedłem do takiego wniosku jak niesłychaną drogę przebyliśmy w ciągu 30 lat 30 lat temu odbył się okrągły stół i przez ten czas naprawdę w to dokonał się przewrót w co Marty Kopernika oraz ich wygrana jest w tym temacie rzeczywiście tego tego być może nie widać, szczególnie że jesteśmy 1 z niewielu krajów Unii Europejskiej który, który nie ma żadnych uregulowań prawnych, ale zaraz po bardzo nietolerancyjne bardzo homofobiczne, ale jednak jest z perspektywy unosi się niezwykłego z perspektywy na łączenie miesięcy, ale już lat dekad widać widać rzeczywiście jak bardzo dużo się zmieniło bardzo dziękuję ci za to spotkanie Krzysztof Tomasik autor książki GL mniejszości seksualne w PRL-u u państwa i moim gościem dla tej informacji, ale wcześniej stuletnia kartka z kalendarza cofamy się do 1918 roku w ramach obchodów stulecia niepodległości w radiu TOK FM program przygotował Szczepana Żarek realizował Krzysztof Woźniak Mikołaj Lizut
Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: A TERAZ NA POWAŻNIE

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Podcasty TOK FM oraz radio TOK+Muzyka bez reklam - teraz 60% taniej w promocji Black Friday!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA