REKLAMA

„Ostrzegał, że zło może urosnąć na nowo. Dziś widać, że miał rację” – mija 100. rocznica urodzin Marka Edelmana

A teraz na poważnie
Data emisji:
2019-01-03 12:00
Prowadzący:
Czas trwania:
25:16 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
A teraz na poważnie, 6 minut po godzinie 12, kłania się państwu Mikołaj Lizut. W krakowskim studiu Radia TOK FM są goście Krzysztof Burnetko i Witold Bereś, witamy, witamy serdecznie, witamy bardzo serdecznie. Panowie są biografiami Marka Edelmana, a przypominam, że jutro prawdopodobnie, bo tak to nie jest w 100% pewne, jeśli chodzi o biografii Marka Edelmana, Marek Edelman skończyłby 100 lat. W tym roku przypada rok Marka Edelmana ogłoszony przez Sejm. Napisaliście książkę "Marek Edelman życie do końca". Marek Edelman to po prostu bohater. Trudno się zmierzyć z taką legendą?  Rozwiń »
Słuchaj my jesteśmy przede wszystkim wyznawcami Marka Edelmana to trzeba by tak chyba powiedzieć nawet Marek Edelman zawsze mówił, że po co są rocznice, bo przecież nie dla tych, którzy umarli, którzy odeszli są dla nas, żebyśmy pamiętali co jest ważne i Marek, kiedy mamy dzisiaj przydałby się w Polsce szalenie niestety to nie jest tak sprostuje swoją 1 informację, że Sejm podjął decyzję o uchwalenie roku Edelmana z tego sobie Sejm temu odmówił nie być może, dlatego że większość rządząca dziś w Polsce do Marka Edelmana jest daleko natomiast wielu ludzi np. w Łodzi Łódź podjęła jako pierwsza o pierwszy taki podmiot działający w Polsce jako miasto taką inicjatywę, że robić stulecie Marka Edelmana wiem, że do tego kolejne miasta chcą się przyłączyć przyłącza się do tego wielu znanych ludzi Agnieszka Holland Krystyna Janda, a my pamiętając, że Marek Edelman mówił, że trzeba działać nie gadać też pomysł, bo obecny wchodziliśmy właśnie na antenie TOK FM u ciebie audycji ogłosić na czym to przedsięwzięcie ma polegać jako biografowie Marka Edelmana i jako ludzie, którzy z gronem przyjaciół prowadzą taką małą fundacji świat ma sens kilimy ogłosić akcję p t . którą nazwaliśmy Marek Edelman o ból opór, dlatego że Marek Edelman całe życie się opierał, a tak się złożyło, że przez ostatnie lata w Polsce jakoś tak się nagromadziło wiele rzeczy którymi trzeba by się przeciwstawić, który jak sądzi, o którym jako sędzia Marek Edelman też, by się przeciwstawił chodzi chociażby o łamanie praw człowieka chodzi chociażby o tzw. politykę historyczną, czyli zakłamywanie historii chodzi wreszcie o Marsie nienawiści, które przechodzą przez ulice polskich miast to jest na tym ostatnim przykładzie można opowiedzieć, o czym Markowi Edelman owi, by prawdopodobnie chodziło on cały czas także za wolnej Polski tuż po osiemdziesiątym dziewiątym roku, kiedy wydawało się, że wszystko idzie ku dobremu ostrzegał, że zło w każdej chwili może urosnąć na nowo, że człowieka bardzo trudno jest skłonić do miłości bardzo łatwo jest go rozbudzić do nienawiści wtedy wszyscy mówili o tu przez co do demokracji demokracja środowiska faszystowskie to jest absolutny margines, a ponadto nie należy mówić o żadnych faszysta, bo to przecież nie można porównywać z tym co było podczas okupacji jej rozstrzygali ludzie włosa na czworo Marek Edelman cały czas używał słowa faszyzm i cały czas mówił, żeby działać sam pamiętam jak w 2000 ósmym roku na jego rozkaz na jego polecenie pisałem list do ówczesnego premiera Donalda Tuska i do ministra sprawiedliwości Zbigniewa Ćwiąkalskiego o to, żeby zdelegalizować młodzież Wszechpolską Marek Edelman pisał, że te organizacje są już bardzo niebezpieczne i że opowiadanie, że zdelegalizowania ich to tylko im nadali im bohaterów jest błędem, że należy zdelegalizować należy z nimi walczyć i nie cackać się żadnych tutaj subtelność w sieć liczyła się co nam, że to prawo sprawiedliwość za zablokowało uchwałę Sejmu i 2 zloty, ale po wyroku Maria z Kanady, ale jeśli mamy rzeczywiście zadziwia to my zadziwia, ponieważ wydawało mi się, że biografia Marka Edelmana jest w polskich są bezsporne w zasadzie okazuje się, że można boję tych ludzi jest bezsporne, że ten rząd może powołać nacjonalistę na wiceministra, a jednocześnie sprzeciwić się w uczczeniu 1 z największych bohaterów polskiej współczesności z, ale to naprawdę czy właściwie to, o czym się bardziej liczył się bardziej martwić tym, kto rządzi, bo to jest Janie wierzę w to opowieści o miękkiej ciepłej twarzy rządzący jak w jestem przekonany i Krzysztof w życiu od zawsze mówili, że tak naprawdę władza będzie sięgała po prawą stronę potem skrajną nawet kosztem wybudzenie i z niebytu po to, żeby otrzymać mocniejszy mandat na ulicach, ale bardziej przerażające jest to co się z nami stało z nami Polakami, ale przecież nasze książki łącznie o Marku Edelman nie miały ponad 100  000 nakładów sprzedały się Marek Edelman na spotkaniach, kiedy jeszcze żył podpisywał były kolejki w Pałacu kultury wówczas trwały targi książki kolejki pozostały po kilka godzin filmu Marku Edelman, który zrobiliśmy było szalenie popularnych wydawało się, że my Polacy obywatele Polski wiemy dobrze, że gdzieniegdzie, ale nad Wisłą faszyzm nie przejdzie wolno się okazuje że, że mam to odpowiada za tego Marek Edelman opór i wszyscy oczywiście są świetnymi rozmaite inicjatywy Marek Edelman był świetnym lekarzem cardio chirurgiem był człowiekiem, który potrafił kochać powstaje właśnie świetny film o miłości na podstawie książki była miłość w getcie wyrabiamy również przez Andrzeja Wajdy ostatniego filmu i przez Violettę Mariolę dilerską powstają rozmaite inicjatywy centrum dialogu imienia Marka Edelmana w Łodzi zainicjowało ruch Edelmana w ogóle oderwania ABC bić to wszystko za mało przyłączamy się do pamięci Marka normalnie, ale namawiam ciebie i wszystkich naszych przyjaciół i słuchaczy Marek Edelman opór opór przeciwko temu co się dzieje i w Polsce i w Europie i świecie przeciwko tej fali populizmu i obrzydliwego faszyzmu, która podnosiła w no właśnie nie, nawiązując do tego oporu, o którym mówicie chciałbym, żebyśmy spróbowali trochę opowiedzieć o biografii Dagmara to miasto rzeczywiście jakoś od najmłodszych lat był jego udziałem w no bo on właśnie wyrósł w środowisku ludowców prawda w Marek Edelman urodził się wśród ludzi Bundu jego matka umarła dość wcześnie i wychowywały go jako dopowiadał ciotki buntu A my słuchacze lub mocnym przede wszystkim czym był błąd co to jest bunt bunt był to ruch społeczny żydowski ruch społeczny lewicowy jeśli chodzi o swoje zaplecze ideowe ruchy co ciekawe, o której nie odwoływał się do idei powrotu Żydów przesunie do przejścia Żydów do Palestyny, ale sugerował, że Żydzi powinni żyć w tych miejscach, w których żyją tam, gdzie urny powstało ich kultura jeśli chodzi o Polskę to była to oczywiście Polska Marek Edelman był do tego bardzo przywiązany sprzeciwiał się syjonistów, czyli tym Żydom tym swoim rodakom, którzy mówili, że Żydzi powinni stworzyć własne niepodległe państwo na terenie Palestyny i potem po wojnie to państwo stworzyli elementów cały czas ludowcy, ale ten ból, który brzmi jak bunt to jest też bunt przeciwko komunizmowi to jest lewica najbardziej szlachetna, która mówi trzeba bronić praw człowieka trzeba bronić praw pracowniczych trzeba pamiętać o innych szeroko rozumianych elit kategoria innych, ale jest się przeci w komunizmowi nie jest przypadkiem, żeby nie każe bielskiemu internacjonalizmu i tak oto nigdy w życiu to zrobili były partie, które podlegały komuniści najbardziej brutalnym represjom polscy wybitni ludowcy zostali w stalinowskiej Polsce zamordowani skrytobójczo przez Stalina, a bunt po wejściu wojsk sowieckich do Polski był partią, która natychmiast pól podległa represjom jest małemu pedagogów przeciwko album w sieci kupuje również jako lekarz chciał, by też on w dokonywała niezwykłych operacji na sercu i potrafił jak to kiedyś pięknie powiedziała Hanna Krall mówiąc o powstaniu w getcie, które ma on był 1 z ospą dowodzących on potrafił całe życie przeprowadzać ludzi przez życie po śmierci ktoś powiedział, że 1 z naszych rozmówczyń, że kiedy w getcie płonęło getto i 1 z nich dowódców tej dziewczyny uciekł ze strachu lub wręcz zdarzało zdarza się przeszedł wykopano drugą stronę i Ola zaczęła płakać to się mną teraz zajmie odpowiedział Binienda pisze nic nie martwi ja jestem teraz twoim dowódcą i złapał ją za rękę miał taki charakterystyczny zimną chudną rękę, która zawsze dodawało otuchy tym, którzy chorowali w szpitalu, kiedy ratował i tym, którzy walczyli w getcie i później opozycji lat siedemdziesiątych osiemdziesiątych Marek Edelman był człowiekiem, który został również indagowany przez gen. Jaruzelskiego nowość, ale przypomnijmy to najbardziej dramatyczne momenty w użyciu Marka Edelmana był 1 z założycieli żydowskiej organizacji bojowej Czyż obu prawda, ale po śmierci Mordechaja Anielewicza przywódcy powstania w getcie to Edelman objął to przywództwo i co więcej to wielokrotnie powtarzał także w waszych książkach, że nikt właściwie z tych powstańców nie liczą na przeżycie oczywiście cały ten zryw w getcie Marek Edelman śmiał się, gdy mówiono o tym, powstanie i śmiał się, gdy mówiono o nim i jego towarzyszach przy powstańcy mówił co najwyżej bojowcy i mogą co najwyżej o zrywie po to, żeby jakoś tam dać światu do zrozumienia, że jednak coś się dzieje, że ktoś potrafił stawiać Niemcom opór, ale też z Orzesza złych warunkach wspominamy jego buntownicze naturze on mówiąc o getcie cały czas się sprzeciwiał takiej narracji historycznej, która była popularna w Izraelu powojnie, że oto godni szacunku byli spośród ludności żydowskiego getta tylko ci, którzy powstali z bronią w ręku Edelman mówił o nim nie tam godny szacunku, bo każdy także ten, który wszedł gdzieś tam na Umschlagplatz ze swoim dzieckiem trzymanym za ręce albo za z matką, która była starsza i kto postanowił jej towarzyszyć do komory gazowej, ale jednak wcale o to wszystko na równi wracamy do naszej rozmowy tuż po informacjach Radia TOK FM czy w ogóle go Witold Bereś biografowie Marka Edelmana są państwa i moimi gości aż w krakowskim studiu Radia TOK FM są czysto brunetką i Witold Bereś publicyści biografowie Marka Edelmana, którego stolicą stuletnią rocznicę urodzin będziemy obchodzili jutro ja przypomnę, że Marek Edelman zmarł 2 października 2010 roku w Warszawie w był ostatnim przywódcą powstania w getcie warszawskim to chyba, w których waszych książek przeczytałam takie zdanie Edelmana, gdy opowiadał o getcie, że on taką niezwykłą czas cechę, że był jakoś odporny na głód, a w każdym razie na cierpienie wywołują wywołane przez głód dzięki temu bardzo długo to wszystko przetrzymać bez tak powiem fatalnych skutków, jakie jakich butach i ludzi wywołuje w domu miał tak go takie 2 cechy dziwne niespotykane, bo rzadko spotykane były pozbawione uczucia głodu i uczucia strachu takiego ktoś taki najbardziej podstawowym ludzkim poczuciu, kiedy wpadamy w panikę i chcemy uciekać jak zawsze mówił, że to nie jest jego zasługa Ano taki jest po prostu i dlatego nie mówi nie stało nie żołądku u niego nie byłem gotów robić głupstwa, a jednocześnie był szalenie odważny człowiek nie czuł strachu albo odważy w takim normalnym znaczeniu tego słowa, ale chyba wszystko, by nic nie było warte, kiedy im, gdyby jego prawość on o taką historię wstrząsającą powiedział, kiedy brakowało jedzenia w getcie i hitlerowcy naziści ogłosili, że ci, którzy zgłoszą się jako pierwsi na rampę, z której wyjeżdżają do Treblinki rzekomo do pracy na Wschodzie nikt nie wiedział oficjalnie to za obóz zagłady dostaną 3 kg chleba i puszki marmolady i ludzie w czasie domyślali szli i kiedy ja pytałem, a jest sporym człowiekiem objętościowo, kiedy jak to możliwe zaczęły się jeśli mój ty jesteś gruby czy nic pan nie rozumie pan jest gruby pani zna żarty pan nie wie co to jest głód ja miałam to szczęście, że nie czułam głodu, ale głód jest straszliwym doradcą ludzie umierali z głodu i ten, kto to widział i potrafił im pomocą Marek Edelman należał do grupy, która zdobywała chleb n p . w czasie powstania potrafił na własnych plecach przez nich 20 kg chleba nie podjadają z tego ani kropeczki te nie wiedział jak człowiek jest kruchy umowy i że trzeba mu pomagać i że nikt łatwo w skrajnych sytuacji nie powinien oceniać innych ludzi Marek Edelman wydostał się z tego miejsca, które w przetargu gettem właśnie wtedy też była Kuba dymiących gruzów przedostał się na ulice prostą, jakie były dalsze jego losy po tym, gdy Get to właśnie został zlikwidowany skoro wspomniałeś o tym, wyjściu z tej grupki ocalałych bojowców kanałami na aryjską stronę musimy powiedzieć 10 dni temu 22 grudnia w Jerozolimie Marach chłopak, który wtedy stamtąd wyprowadził na łamach 18 lat w Kazik inny charakter Rataj 03, który dla nas jest mistrzem i który był wielkim przyjacielem Marka Edelmana i sam zorganizował mając powtarzam 19 lat akcji wyprowadzenia na zajętą przez Niemców w stronę Warszawy grupy śmierdzących brudnych słabych chorych żydowskich bojowców apotem przewiózł ich ciężarówką zarekwirowano mu je polskiemu zakładowi pogrzebowemu pod bronią do lasu pod Łomiankami większa część z tych 3040 ludzi zginęła albo wpadli w ręce Niemców albo zostali Niemcom wydani albo zostali zamordowani przez jakiś bliżej niezidentyfikowany bandy leśne Marek Edelman ocalał i wrócił do Warszawy ukrywał się do czasów powstania Warszawskiego potem chwilę walczył w powstaniu potem znowu się przedarł spod Warszawy, kiedy powstanie upadło, a my potem został w Polsce został w Polsce i powiedział, że nikt nie będzie mówił John marzyć, chociaż kilka razy w życiu próbowano go z tej Polski wygnać to pozostał w niej do końca miał też taki cudowny dystans do historii nie lubi tych z Tychów teraz się pewną wkurzył na nas mówią, że Trump dajcie spokój z tymi z Tychami bo kiedy zapytaliśmy panie Marku co z panem było powoli mówi co za głupie pytanie codziennej kawior szampan i inne dziewczyny nikt ich może czy z tej odpowiedzi była prawdziwa nie wiemy, która w RMF FM Marek w kawiarni nie znosił szampana i pijał uwielbiał Gujski i koniach bardzo lubił niski to do nas też zbliżyło, więc był prawdziwym żywym człowiekiem, który nie robił wielkich liter i mówił zawsze pamiętajcie o zwykłych ludziach w getcie najważniejsi byli zwykli ludzie w szpitalu najważniejsi są ci, którzy cierpią w życiu najważniejsi są ci, którzy mówią nie i rzucają wszystko na jedno szaleje mówił po gotowi są wyjść na ulice, protestując i to trzeba jeszcze 1 jego historii powiedzieć, bo wielki bohater z getta po wojnie wybitny lekarz później działacze opozycji internowany przez komunę w wolnej Polsce działa w Solidarności i parlamentarzysta był wjazd dźwigu parlamentarzysty nie dostał się wyborach przeprasza, ale co jest najciekawsze, że kiedy głów, bo wojna w Miłosławiu i miał lat wtedy 76 usiadł do kabiny wielkiego tira i z transportem pomocy humanitarnej wyjechał z Warszawy do Sarajewa po to, żeby pomóc tym ludziom, którzy bronili się w mojej bronili demokracji w Sarajewie przed Serbami prawda, więc to było też takie niezwykłe rząd do końca do końca się opowiadał po stronie praw człowieka do końca mówił nie tylko Polsce potrafił bronić ludzi zupełnie odległych stronach, których płaszcz białą wielki wiele sporów z Izraelem taki słynny spór, kiedy on powiedział, że nie wolno tak postępować z Palestyńczykami jak się postępuje w Izraelu i Palestyńczycy dorzucił to wykorzystać mówiąc po to tu Spotkajmy się porozmawiajmy ambasador Palestyny w Warszawie prosiły takie spotkania on powiedział nie najpierw głośno musisz się potępić swoje zamachy terrorystyczne w Izraelu także to nie byłem naiwny postępowy, z którym zrywu udawało się łatwo oszukać głód bardzo twardym zdecydowanym człowiekiem, który mówił nie dla przemocy tak dla praw człowieka niezależnie od tego po 3 stadiony są z tego co opowiada Żytko w dni rysuje się taki obraz Marka Edelmana jako ściśle takiego Świętego i to pewnie coś z tym nie, z czym się człowiek niezwykłej brawurowej, więc węższy odwagi ogromnej szlachetności wspaniałe wojownik Borowiec wspaniały człowiek wspaniały lekarz, a jednocześnie też w ich też z poznałem Marka Edelmana oprócz tego wszystkiego tak powiedziałeś miał w bardzo wiele takich cech ludzkich typowo ludzkich klasy, a przede wszystkim o wyborze kariery sam pada i piękne dziewczyny, gdy data, ale kontenerem na chrzcie w o chwilę uwielbianym wiersz ten ruch mamy swojego 1 z naszych myślę, że twojego też mistrzem przyjaciela Adama Michnika ja wówczas pracowałem w Gazecie wyborczej i przyjechaliśmy do Marka Edelmana, który jest przyjacielem był przyjacielem Adama Michnika i klubów i tak Adamkiem jakiś ważny artykuł o lustracji, w którym coś dziwnego, że pamiętam zmienią zdanie i Edelman i tak co fajny ten artykuł Adama, a wierzyciel Adam Michnik jest naszym szefem moim szefem wówczas był wojewoda wkładamy w Deloitte, a ich i inna rzecz, że stoi wielka, choć jak na stole jedzenie czeka ma być ważna rozmowa nie chcemy się ruch prowadzi rozmowy odejście Adama Michnika, który już chyba nie przeczytałem tych chwil, aby go tak oczywiście wali jak tu Łada ma on Little India po chce Dorna ruch nie wiesz co twój szef napisał to są bzdury zaraz będę go myśleli, że to jest skandal takich rzeczy nie wolno pisać Marek Edelman nie miał taryfy ulgowej i potrafił się wkurzać nad morze nawet najbardziej się wkurzał na swoich przyjaciół sympatyków wyznawców, ale właśnie tak z radami powiedział Adam Michnik, że doktorowi demonowi wolno wszystko i to Ano taki status prawny w oczy ojca, kiedy Marek Edelman miał taki status, ale on wykorzystywał ten status z tą swoją grę z tobą przeszłość i tą nośna świętość toby się strasznie na ciebie wściekł, ale mechanizmy w wykorzystywał ten status do załatwienia rzeczy, na których mu załatwić zależało, bo np. napisał list do prezydenta ówczesnego prezydenta Stanów zjednoczonych Clintona o to, żeby Amerykanie wreszcie zaczęli interweniować w Serbii podczas konfliktu bałkańskiego i wreszcie, żeby przywołali ich Serbów do porządku za dzwonił do prezydenta Czech Vaclava Havla, kiedy to w Czechach w 1 z miasteczek czeskich wybudowano mur, który miał oddzielać cygańskie osiedle od reszty tych tych od dzielnicy dla prawdziwych Czechów, więc Edelman ten swój bieg to wy ich status wykorzystywał także dzisiaj także we współczesnych czasach, żeby załatwiać 3, czyli walczyć o te swoje ideały o te swoje prawa człowieka od swoje rzeczy, ale że muszą być do cholery nikt nie zapomnę jak kiedyś rozmawiałem z jego synem Aleksandra Reder mamy bardzo uroczym człowiekiem czerpałem też między nami od remanentu, bo różnica pokolenia, więc byłoby dla nas dziadkiem, a złem z jego synem my takich jak to wnuczek wolno, ale fantastyczny dom Pański ojciec fajnie być takie ojca, choć jak w porcie jak Mediatel ma być tych tak naprawdę uważa myśli pan, że takim ojcem to fajnie było w domu i lasy poruszał on kurczyła psów w i takich on uratował świata ale, ale mógł być bardzo trudnym Paweł myślę, że był nawet naszego tak Marek Edelman ratował świat z w Rio, tym bardziej to jest w ogóle jakoś dla mnie wstrząsające chciał wrócić do początku naszej rozmowy, że wydawałoby się, że to bezsporna 1 z najwspanialszych polskich żydowskich biografii budzi w tym kraju jakiś miałem wątpliwości, skąd te wątpliwości sędzia Marek Muszyński po śmierci Władysława Bartoszewskiego był uprzejmy zamieścić na swoim wpisze w portalu społecznościowym wpis p t . jej i wreszcie dobry pan Bóg się uśmiechnął do nas Polaków no i jeżeli biografia Aung San Marka Edelmana w rozwoju Władysława Bartoszewskiego, a przecież trzeba pamiętać, że przy głosowaniu przy wyrazów szacunku hołdu dla Andrzeja Wajdy z sali wyszedł ostentacyjnie Jarosław Kaczyński Jerzy to wszystko jest przez znaczną część polityków przekreśla my to właściwie wszystkiego się możemy spodziewać, dlaczego dlatego trzeba powiedzieć nie czas przypomnieć, że czas stawiać opór i trzeba dziesiąta Obamy są to rocznica urodzin, ale dziesiąta rocznica śmierci będzie na początku października tego roku w trakcie mniej więcej wyborów parlamentarnych mam nadzieję, że ci wszyscy, którzy popisują się pod postawą Marka Edelmana pod jego poglądami będą o tym, pamiętać również w październiku w bardzo dziękuję wam nie za te wspomnienia czysto górnego i Witold Bereś publicyści, a także biografowi Marka Edelmana obywateli państwa i moimi gośćmi przypominam, że jutro setna rocznica śmierci urodziny urodzinowy wybitnego kardiochirurga i wybitnego bojowcy na żydowskiej organizacji bojowej bardzo dziękuję za chwilę informacje Radia TOK FM w program przygotował Bartłomiej Pograniczny realizował Krzysztof Woźniak Mikołaj Lizut do usłyszy
Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: A TERAZ NA POWAŻNIE

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Wybierz pakiet "Aplikacja i WWW" i słuchaj wygodniej z telefonu!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA