REKLAMA

Goralenvolk - Górale, którzy czuli się Niemcami

Historie Polski
Data emisji:
2019-01-27 19:00
Audycja:
Prowadzący:
Czas trwania:
45:35 min.
Udostępnij:

Wacław Krzeptowski w trakcie drugiej wojny światowej był przywódcą grupy kolaborantów na Podhalu, która przeszła do historii pod nazwą Goralenvolk. Rozwiń »

Dr Dawid Golik opowiada, co wiadomo na temat powstania tej kolaboranckiej organizacji i w jaki sposób Niemcy przygotowali jej utworzenie. Opisuje również ideologię, która stała za stworzeniem Goralenvolk i czemu naziści na podbitym polskim terytorium zdecydowali się na stworzenie "pseudopaństewka" góralskiego.

Dlaczego Wacław Krzeptowski tak łatwo przyswoił obcą i mocno wydumaną ideologię i staną na czele Goralenvolk? Jaką rolę odgrywał na Podhalu przed wojną? Ilu górali kolaborowało z Niemcami? O tym Maciej Zakrocki rozmawia z dr. Dawidem Golikiem. Zwiń «

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Historie Polski. Maciej Zakrocki, dzień dobry, to są Historie Polski. A dzisiaj chciałbym państwa zabrać z góry, a zaczniemy od 20 stycznia 1945 roku. Wacław Krzeptowski, oczywiście dalej się wyjaśni, kto to jest, ukrywał się w górach. Tej nocy jest w chacie swojego brata Juliana, Nędzówce. Tu się czuje w miarę bezpiecznie, bo to jego właśnie rodzinne tereny. No, ale ten spokój przerywa pojawienie się plutonu Armii Krajowej Kurniawa, którym dowodzi por. Tadeusz Studzieński, pseudonim Kurzawa - to on od wielu dni ściga Wacława Krzeptowskiego. I następuje wykonanie wyroku śmierci. Wacław Krzeptowski zostaje powieszony, podobno prosi przed wyrokiem, aby został rozstrzelany. Por. Tadeusz Studziński miał odpowiedzieć: "kula to śmierć honorowa, zdrajcy na nią nie zasługują". Rozwiń »
Tak symbolicznie kończy się przykra wstydliwa historia z czasów drugiej wojny światowej historia kolaboracji z hitlerowcami od razu dodajmy znakomitej mniejszości ludności Podhala.

No i 74 lata później wracamy do tej historii, a w tym podróż do przeszłości zabiera nas pan dr David Golik, Biuro poszukiwań i identyfikacji Instytutu Pamięci Narodowej w Krakowie, który jest w naszym studiu w Krakowie, dzień dobry, dzień dobry.

Tak przypomniałem to symboliczna może sceny jak też nazwałem końca tej przykrej historii, ale oczywiście w opowieści o tym, dobrze jest zacząć od początku i myślę, że z próbujemy wyjaśnić słuchaczom przede wszystkim, skąd wziął się taki szalony pomysł górale mieszkańcy Podhala mogli mieć jakieś germańskie korzenie i w związku z tą całą sytuacją wojenną właśnie ta myśl jest wykorzystana po to, aby tworzyć w tą grupę, którą nosisz, która do historii przeszła pod nazwą Goralenvolk.

Ggeneralnie o tych początkach w stosunkowo niewiele wiemy właśnie, dlatego że 20 stycznia stresują piątego roku tego najważniejszego lub też od symbolicznego przywódcą grę folku faszystowskiego zlikwidowano może troszeczkę przedwcześnie w doczekały do ucieczki Niemców wkroczenia armii czerwonej podczas procesu mógł powiedzieć więcej o początkach samego ruchu natomiast nie ulega wątpliwości w tej historii się zgadzają, że to nie upomną góralski to bufon niemiecki na początku wiadomo, że Niemcy starali się na różne sposoby wprowadzać politykę dywidendy Inpro dzieli rządź wprowadzać różnego rodzaju wątki separatystyczne terenach które, które podbijali i mieli też odpowiednie do tego pod gleby na terenie Zakopanego na terenie Podhala, ponieważ moda na góralszczyznę czy też symbolika góralska mocno, zwłaszcza w dwudziestoleciu międzywojennym była widoczna również transferami do Zakopanego jako takiego kurortu była notowana jest przez agenturę niemiecką.

Przypomnijmy, że przecież 2 głównych organizatorów całego ruchu czy też osoby, które można wejść były sprawdź przed ołtarz wita Lis lider kapitan rezerwy wojska polskiego to były agent Abwehry znana również ostry trening z Zakopanego druga osoba Henryk Szatkowski również, że rodzice per Orchestra kocha góralszczyznę, ale jednocześnie zafascynowany Niemcami to są ludzie, którzy tak naprawdę te idee przekuli w czynie w momencie, kiedy w 1930 dziewiątym roku do Zakopanego na Podhalu wkroczyli Niemcy oni już mieli pewną koncepcję tego jak można Niemcom ową ideę odrębności góralskie sprzedaż oczywiście wspomina pan o tej podstawie również, że antropologiczne czy też w różnych badaniach w wcześniejszy mówiący o tym, np. elementy ubioru góralskiego są podobne do symboliki, jaka była w elementach oczko spinek gockich natomiast fakt dowiedział się wszystko opierało się ataki bardziej wydumanych tezach, która trafiły na podatny grunt wśród administracji niemieckiej, bo przecież trzeba było tego kogoś przekonać nieprzekonanych do trotuaru idę w słowo że, gdyby oczywiście ta ta jest tylko jakaś informacja, którą znalazłem w dokumentacji, przygotowując się do naszego spotkania i nie zmienia to w Pańskiej opinii, że po prostu Niemcy szukali też trochę pretekstu do tego, aby coś takiego próbować organizować, ale gdzieś właśnie w tych teoriach świadczących o tym, jakoby górale mieli może jakieś germańskie korzenie pojawia się książka polskiego prof. Włodzimierza Antoniewicz, a wydana w 1920 ósmy roku metalowe spinki góralskiej i właśnie tam podobno Polski naukowiec zebrał i właśnie sporo jakiś przynajmniej teoretycznych dowodów nie wiem jak bardzo naukowy, bo oczywiście książki nie znam spotkałem tylko w dokumentacji właśnie informację na ten temat może, że tam już od czasu najazdu Hunów można już szukać właśnie tej odrębności, bo podobno pewna część gotów naciskana przez wojowników Attyli schroniła się w Kotlinie Tatrzańskiej na Spiszu na jej, zwłaszcza 1 to jest dowód na to, że to nie są właśnie Słowianie 3 czy ludzie stąd to jak dotykały historia byłaby mocno wydumana i oczywiście była poświęcona również przez naukowców niemieckich później w powtarzana w w różnych periodykach już podczas okupacji więcej niż w takim w takim periodyku wydawanym przez generalne Gubernatorstwo, gdzie podkreślano właśnie tam odrębność oraz combo podkreślano również inna inna kwestia m. in. pojawiającą się gdzieniegdzie swastyka tzw. krzyżyk niespodzianek tworzy miał pokazywać, że od tej już ta sama symbolika nowości występuje jak Kryjak Talar germańska którą, którą naziści podjęli do tego dochodzą nawet dziś o coś takiego co mi nad drzwiami w domach tak grała w 2 Fernando był taki symbol szczęścia tak generalnie wiemy o tym, że reżyserzy swastyka nie była zmyślona przez nazistów przez Niemców tylko pojawiała się przez przez właściwy 1000 lat w różnych w różnych miejscach niczego, bo symbolikę solarną, więc to to jest także, jeżeli chce się coś udowodnić światu można znaleźć tak naprawdę wszędzie jakieś potwierdzenie dla własnych kas, jeżeli jeszcze ma się za sobą wielką machinę administracyjną machinę również policyjną okupacyjną dzwonek do tego dochodzą nas w miejscowości reż grywał też Waksmund wydawało się, że to mogą być nazwy właśnie germański też to też wielokrotnie podnoszony natomiast nawet śpie w góralski podobna porównywano do rozwiązania prawne można powiedzieć można powiedzieć, że dużo Niemców Austriaków przyjechało wówczas na tym terenie, więc mogli go sobie jakoś porównać do swojego do swoich krajów rodzinnych natomiast brakowało w tym wszystkim tej całej ideologii i w tym całym podlegli brakowało jednak górali, którzy go podchwycili ten pomysł jak woda jest ich też ciekawe pan wspomniał o tych 2 postaciach, czyli witali z liderem i i Henryk Szatkowski czymś w 2 oraz inteligentów ludzi powiązanych z Niemcami widać na pewno Szatkowski, bo tak się przypuszcza natomiast był potrzebny jeszcze na przyszły książę góralski czy ktoś, kto mógłby pociągnąć mieszkańców Podhala do tej idei, która tak naprawdę była im zupełnie obca one tak właśnie było mekką osobą stał się Wacław Krzeptowski, a Bogu mamy takie wyobrażenie, że właśnie do dziś zresztą, że górale właśnie w tym poczuciu odrębności są dość nieufni wobec tych centrów tak akurat tę właśnie w 2 facetów się pojawia nie z nich, a mają taki ogromny wpły w na nas na organizację no właśnie tego dość niezwykłego projektu w trybie tak naprawdę oni potrzebują mieć do tego twarzy góralskiej i to taką twarz znajdują w postaci Wacława Krzeptowskiego przedwojennego znanego działacza Stronnictwa Ludowego postaci rozpoznawalne na Podhalu z dużym z dużą charyzmą również dużym własnym ego, ale też znajomościami znajomościami ludzi ważnych poważanych na terenie powiatu nowotarskiego, ale również znajomościami w strukturach partyjnych to niemożna ukrywać, że częściowo przynajmniej przyszły komitet góralski został oparty na ludziach, którzy wcześniej przed wojną byli związani ze Stronnictwem Ludowym Mitte Krzeptowski starał się tych dawnych ludowców właśnie do swojej idei przekonywać wciągać ich do tej no powiedzmy szczerze kolaboracji zapisał się do obozu zjednoczenia Narodowego jeszcze w drugiej Rzeczpospolitej to jeszcze w tej części po jest nie tylko dla czy wiadomo czy cokolwiek wiemy jak to się stało może właśnie taki działacz polityczny wolnej niepodległej Rzeczypospolitej raptem chwyta takiej co to dużo mówić no no wszystko od radzieckiej pomysł morza można wysnuwać różne teorie naukowe przede wszystkim na pewno dużą rolę odegrał koniunkturalizm to, że zgodnie włożyć w zgodzie i pod ochroną nowego parasola okupacyjnej władzy natomiast też niektórzy podnoszą kwestię majątku Krzeptowskiego, który miałby 3 września 1939 roku licytowany, ponieważ Krzeptowski nie bardzo wiele długów Niemcy też licytacje wszczynali bardzo możliwe, że również to był taki ekonomiczny argument, który przemówił do potrzeb polskiego no tak no to niezbyt chwalebnym, ale co zrobić za chwilę informacje w radiu TOK FM, ale po nich oczywiście wracamy do naszej opowieści o historię Polski Maciej Zakrocki witam ponownie to są historie Polski w czasie studiów w Krakowie pan dr Henry David Koch biuro poszukiwań i identyfikacji Instytutu Pamięci Narodowej w w Krakowie raz jeszcze dzień dobry rozmawiamy dzisiaj o górale wolą pretekstem do naszego spotkania i akurat rozmowy na ten temat jest dziś taka smutna siedemdziesiątą czwartą rocznicę wykonania wyroku na Wacławie Krzeptowski, który nie był przywódcą dlatego właśnie Niemiec góralskiego narodu jeśli można to tak niezgrabnie tłumaczyć pojawił się również nazwiska w naszej pierwszej części Witalisa wigilia Widera i Henryka Szatkowskiego akuratnie górali, którzy Stali, aby się mówi byli mózgami tej akcji góralskiej, czyli zorganizowania czy stworzenia właśnie takiego takiej zorganizowanej kolaboracji z Niemcami w czasie drugiej wojny światowej na ich rzeczywiście pojęcie dosyć szybko, bo do historii m. in. można ją znaleźć ich w tzw. prasie godzinowej przeszła wizyta to kierownictwa tej tezy tego gola, ale na Wall w Krakowie 7 listopada 3009 . roku pojechali tam, żeby powitać generalnego gubernatora Hansa franka no w baszcie reakcja NATO w prasie gadzi nowych była oczywiście ta w tamtej prasie pozytywna bank natomiast są dużo mówić od razu zostało to bardzo źle przyjęte przez przez Polaków i innych górali to była taka nadgorliwość czy taka pana zdaniem chęć szybkiego przypieczętowaniem tego pomysłu, że oto my nie jesteśmy tutaj wrogami okupanta, ale wręcz przeciwnie chcielibyśmy z nim współpracować orzeka przekonany, że władze lokalne, że jest taka grupa, która może odegrać 3 z tych takich ruchach separatystycznych pewną rolę na ME na Podhalu czy przekonano zarówno komisarza zarząd z Zakopanego później starosty w nowym Targu trzeba było również wyciągnąć można powiedzieć na taki poziom już dystryktu 3 i cenowy całego generalnego Gubernatorstwa stąd ten tzw. aut wawelski oddany w listopadzie się z dziewiątego roku przez jeszcze nie działaczy grę folku, bo to był za wcześnie jako przedstawiciel tak naprawdę górali, którzy przyjechali z Podhala i to zrobiła na franku dość dużo dobre wrażenie, że okazało się, że jeszcze nie wiedział jak to wygląda rzeczywistość czasem Podhalu, ale najwyraźniej taki ruch w jego optyce miał szansę rzeczywiście powstać i można było czerpać z tego zarówno korzyści ekonomiczne też w przyszłości monotonny Niemcy również myśleli wojskowe, bo też powiedzmy sobie szczerze chodziło o to, żeby mieć lojalnych oddających kontyngenty podatki ludzie, ale też ewentualnie ludzi, których można byłoby wysłać SMS, choć się do walki na froncie i pieśni później frank przyjeżdża z wizytą do Zakopanego smutne jest to również gorąco witany przez Krzeptowskiego przez to osoby, które brały udział choć, ale też przez innych górali można wejść to jest taki początek o do sfinalizowania tego ruchu później sprawy już nabrał tempa w listopadzie 3009 . roku Krzeptowski stara się przywrócić przedwojenny związek górali nazwał go wylansowali większość działaczy mocno się od tego dystansują natomiast już powstaje związek, który może reprezentować te pomysły separatystycznych, który jest już partnerem dla dla władz lokalnych jeśli pozwoli, zanim pójdziemy dalej w tej historii tej tezy tej organizacji ściana mogą się zatrzymać właśnie na ten etapie początkowym no bo są też hołd krakowski odbywa się dzień po tym, jak gestapo aresztowało w Krakowie profesorów wyższych uczelni test słynna akcja Zander akcjach z MKK jak tak jak pan już wspomniał kilka dni później 5 z nich ma po po bo po tej wizycie w Krakowie Hans frank jest w Zakopanem Krzeptowski w przemówieniu z UE mówi my Religion Kameraden 20 lat, więc wzięliśmy pod polskim panowaniem, a teraz wracamy pod skrzydła wielkiego narodu niemieckiego jak bardzo ogólnikowo wspomniałem, że ktoś te obrazki godzinowej w prasie z Krakowa i domyślam się, że ta impreza w Zakopanem rok jednak też spotykały się jakąś reakcję północ od co najmniej dezaprobaty, ale właśnie czy już 3 już coś wiemy co to jest chyba interesujące, dlaczego to się właśnie zaczęło rozwijać, a nie zostało zduszone w dno przez 3 patriotów przez przez Polaków na samym na samym początku Galaxy wyobrażam ten przyjazd Hansa franka do Zakopanego w wianie mówią, że to już był moment, w którym można było nie wiem organizować zamach na generalnego gubernatora, ale noc w jakąś awanturę można było w Giro i cisza, a właściwie nogi w nie wiem czy są jakiś zapisane w historię reakcji właśnie takie negatywne na to co się dzieje wprost powiedział przeżyłem stworzony z perspektywy na późniejszego włoskiego państwa podziemnego to takich reakcji jeszcze nie ma swoją ważność, gdy organizował, więc nie można było temu przeciwdziałać, a wydaje się też, że poza takim ogólnym oburzeniem ludzi, którzy odczytywali co w tej trasie godzinowej za bardzo traktowano ten pomysł poważnie to znaczy on się i na pewno nie przebił do większości społeczeństwa Podhalańskiego w większym echem wyjazd Krzeptowskiego do Warszawy do torby do Krakowa przetwarza, a później przyjazd franka do do Zakopanego, aby się większym echem w takich większe aglomeracje może nawet w Warszawie niż w samym w samym Zakopanem, bo to było oburzeniem to kiedyś rozmawiałem z Wojciecha Szatkowskiego o tym, że jedno Zakopane pępek świata uwielbiane przez wypowiedzi warszawian są to wg danych to wnuk Henryka Szatkowskiego ja autor monografii gminy książki poświęconej LNG w pokoju wydany przed kilkoma laty i rentach z torem było niespotykane Cichy, jakby hołubieni przez nas kochani górale, do których przyjeżdżamy, u których mieszkamy, z którymi rozmawiamy bawimy się z nimi oni teraz już mają swoich nowych przyjaciół z nieprzyjaciółmi są sami Niemcy, więc na tym etapie wydają się, że nie za bardzo można było coś zrobić natomiast oczywiście te osoby, które odczytywał, że może to przejście w coś się niebezpiecznego już zaczynały numer zaczynałem myśleć o tym jak temu w przyszłości przeciwdziałać, ale to dopiero są lata 4142 kiedy, kiedy można było zrobić rzeczywiście robią to wróćmy w takim razie do tego etapu, który zaczął pan opowiada się, więc właśnie najpier w to reaktywowanie przedwojennego związku górali to jest to jest też ciekawe o tyle właśnie żegnał wbre w próbujemy już może właśnie mówić o skali tego tego zjawiska mówi się, że w tym zebraniu założycielskim bierze udział 38 jak to przeczytałem znanych górali przedwojennych działaczy jak i hak i tam pojawia się taki Memoriał skierowany do Hansa franka przygotowana przez Henryka Szatkowskiego nazywany w historii kamieniem węgielnym chowałem folku i w co robić ludzie co to było za środowisko no bo to już nie jest 11 Krze Kotowski, który powiedzmy no właśnie coś tam w głowie się popsuło albo miał problem jest mu z długiem i poszedł na tę kolaborację co jest dobre ludzie określani przez Krzeptowskiego do tego, że to może być dla nich wygodne może być dla nich również w przyszłości takim zabezpieczeniem pamiętajmy, że ten przełom 3009. trzydziestego roku to są takie nastroje raczej upadło w Polsce, ponieważ tym to co się wydarzyło we wrześniu na mocną podkopał zaufanie, że może się coś zmienić ta niepodległość może zostać szybko odzyskano oczywiście później euro rok później klęska Francji co zupełnie już te nastroje załamała natomiast to ludzie, którzy podobnie jak jak Krzeptowski myśleć o tym, że mogą coś na tym z tego uzyskać, ale i również radni byli tacy, którzy najprawdopodobniej tak jak później niektórzy członkowie komitetu góralskiego, którzy myśleli, że dzięki temu będzie można ułatwić niektórym osobom po prostu użycie go znać zarówno pomoc społeczna jak też, jakie środki jak też ewentualnie łatwiejsze dojście do władz niemieckich to do policji może kogoś uda się ochronić to były też w tym samym czasie przecież Wacław Krzeptowski prosi władze niemieckie o zwolnienie z 37 jeńców górali, którzy zostali wezwani wzięci do niewoli podczas kampanii wrześniowej mamy taką samą listwę przez niego sporządzoną rzeczywiście ci ludzie niebawem niebawem same wyzwania, nic więc widać, że jakaś współpraca z tą władzą, która z samorządem, który w, których de facto nie było samorządowa powódź centralnie sterowany przez przez Niemców jest możliwa, a list z handlarzy ograniczeń korzystać co podobno znane przypadki też i drugą stronę już można tak powiedzieć, że jednak ci, którzy są oburzeni protestują przeciwko tej formie kolaboracji naszą aresztowani są nawet z informacją, jakiej wywózka do Auschwitz tak to TOS to jest czas kiedy, kiedy ci ludzie rozgrzewają również swoje konflikty pamiętajmy, że po swoje specyficzne tam nawet 1 z dowódców armii krajowej w późniejszym czasie pisał, że tam zawiść ludzka jest niespotykana jak w innych rejonach Polski u mnie czy to była sprawiedliwa ocena czy Kuźniara rzeczywiście było także, że środowisko medyczne są skonfliktowane można było przez to pozbyć się jakiegoś niewygodnego sąsiada albo kogo rzeczywiście, kto chciał przeciwdziałać temu temu temu Ruchowi z drugiej strony można było też np. objąć sklep można było objąć jakiś majątek można było dobrze też zarobić, więc tak to wąskie grono, które tworzyło na początku ten Góral feralna później przekształciło się na trzydziestym drugie roku komitet góralski rzeczywiście czerpało profity z tego, że kolaborował, zanim dochodzi do tego czterdziestego drugiego roku i utworzenia komitetu góralskiego no organizacja próbuje coś zrobić może m. in. uzasadnić jak rozumiem przed okupantem sens swojego istnienia i pojawia się projekt utworzenia szkoły niemieckiej w Zakopanem no ale co z dzisiejszej oczywiście perspektywa, ale tamtej jest dobrą wiadomością nie bardzo są chętni, żeby nowej szkoły chodzić po ZO poradzono jej z może, więc było chętnych do góralskiej organizacji sportowych, bo to była też taka, że takie oczko w głowie on w działaczy, że folku, żeby pokazywać ten sport zresztą mało w Zakopanem kojarzony ze sportami zimowymi również bardzo wielu sportowców niemieckich czy też amatorów sportu przyjeżdżało tam, więc można było organizować zawody i różnego rodzaju imprezy sportowe natomiast to są tak tak naprawdę jedynie wzniosłe hasła, ponieważ równocześnie, tworząc tak tego typu organizacje Krzeptowski jeździ od gminy Wydminy i agituje za odrębnością góralską i to szczerze mówiąc średnio wychodzi niejednokrotnie spotykamy się z racjami, że ktoś gwiżdże, że ktoś ktoś krzyczy ktoś, mówi że będziesz wisiał Wacek tak to znaczy, że ta retoryka czasami nawet wspomagana przez obecnych na takich wiecach Niemców czy granatowych policjantów nie do końca trafia do ludności Podhala, ale mimo to ruch dalej się rozpędza do tego stopnia, że przekonuje również Niemców, że poparcie dla niego jest na tyle powszechne, że można wprowadzić zwrot ten symbol tak naprawdę gramy folku, czyli niebieskiej karty z drugie tak o nich opowiemy już wcześniej część naszego spotkania, ale troszkę właśnie jeszcze, nawiązując do tak, o czym pan teraz mówiła, więc takiego filmu w Agito wania przez działaczy Goran folku na terenie, żeby jak najwięcej ludzi no stanęło po ich stronie taki pierwszy poważniejszy może starać się to jest 940 ego roku, kiedy w powiecie nowotarskim przeprowadzono spis ludności i tam mieli gdzie wpisywać narodowość Polska niemiecka żydowska czy ukraińska i właśnie pod pojawia się też opcja góralska no i wielu innych umów wpisywało właśnie Polski Góral tak czy Góral Polaka a gdzie członkowie gola górale w inny manipulowali potem tymi tymi dokumentami i efektem powinno być tak naprawdę być pierwszym ostrzeżeniem dla Niemców, że cała ta idea jest nie do przeprowadzenia i właściwie 2 miesiące później komisarz ziemski Limanowej tak naprawdę próbowano te racje rozszerzyć nie tylko z dna sam powiat nowotarski, ale również na powiaty ościenne, gdzie byli górale już beskidzcy temu komisarzy w Limanowej stwierdza, że tak naprawdę nie widzi żadnej różnicy między górami Fulham miał nawet we wsiach zwany góralski ciężej jest realizować zarządzenia okupacyjne, więc cała idea nie ma nie ma szans powodzenia to miasto w na terenie powiatu nowotarskiego mimo wszystko staram się wprowadź jak to dalej wyglądało o tym, powiem już po informacjach o radiu tokfm PL w historię Polski Sierakowski witam ponownie to są historie polskich studiów w Krakowie pan dr David Collins rozmawiamy dzisiaj o takim przykrym wstydliwym epizodzie w dziejach mieszkańców Podhala, którzy na miejscu w czasie drugiej wojny światowej formy kolaboracji, a to pod nazwą Goryl walk z czego bo skoro Allen Brain mówiliśmy właśnie o tym, że działaczy Chin czy kolaboranci próbują przekonywać coraz większą liczbę mieszkańców regionu do tego, żeby pójść ich tropem i wcale do dobrze nie wychodzi już 40 roku przy spisie ludności pojawiały się właśnie wyraźne głosy sprzeciwu rzecz, że nie chcą się górale wpisywać jako narodowości góralskiej tylko właśnie są podkreślać swoją polskość, a już o ogromnej spektakularna porażka tego tego ruchu na to ma miejsce właśnie wtedy kiedy kiedy dokonywano wymiany dowodów osobistych na tzw Ks kard aż opowiedzieć nam tę historię to, w którym próbowano wprowadzić się komfort góralskie z niebieskie oznaczające się od takich niezwykłych rękach polskich właśnie kolor ziemi drogie w prawym górnym rogu taką kartę miałem identyfikować właśnie przy ludzi przynależnych do narodu góralskiego ta akcja miała przypieczętować może rodzić sukces całej idei grania folku wszyscy drugim roku to, żeby usprawnić tak naprawdę jej przeprowadzenie i też pokazać, że władze niemieckie liczą się z działaczami góralskimi stworzono komitet góralski on miał swoją centralę w Zakopanem i znajdzie większych miejscowościach w siedzibach gmin właściwie funkcjonował również jako delegaturę łącznie w tym komitecie działało około 150200 osób i oni mieli odpowiadać za to żeby, żeby takie karty rzeczywiście masowo ludność Podhala pobierała nie znamy dokładnych liczb jak to się przedstawiał ile tych kart wydano natomiast już w styczniu 1943 roku miały miejsce spisy ludności powiatu nowotarskiego, gdzie widać ewidentnie, że ta narodowość góralska nie przyjęła się, bo na 175 po raz 85  000 mieszkańców jedynie około 27  000 osób występuje w tych wpisach jako Góral 3 to jest około 16 % 81 % to to Polacy język bękart przyjęto stosunkowo niewiele to tak naprawdę tylko w takich miejscowościach, gdzie dochodziło do zastraszenia do takich pogróżek czy też tak Hang Seng karty wydawano w towarzystwie policji niemiecka to najwyższe liczby to jest oczywiście Szczawnica Rabka tutaj też niekaranego 90 % od Daniel Powała 90 % w Szczawnicy, a już w pobliskim Krościenku tak, by były diametralnie mniejsze i czasami badacze zastanawiają się 3 może to mieć związek z tym, że to były miejscowości letniskowe, gdzie ludzie byli uzależnieni tak naprawdę od przybyszów i musieli jakoś funkcjonować w momencie, kiedy kredyty i przybyszami letnikami byli przede wszystkim w tym czasie Niemcy może to jakoś wpłynęła na to natomiast dużo dużą rolę odgrywała właśnie miejscowa elita społeczna tam, gdzie odpowiedni ludzie powiedzieli, że etyka karnie wraz z tamtych rynkach po prostu nie brano i czasami do rządu wspaniała postać wójta właśnie Krościenka wspiera Władysława Grotowskiego on jest wymieniany jako właśnie taka postać tu, o której pan kontrakt na budowę nowych rękach tych zmian w urzędzie, więc jeżeli urzędnikowi odpowiednie zasugerował to co można było dobrowolnie wziąć się tym kartę polską natomiast na zdarzało się też także takie karty broni wiedzy świadomości rozmawiałem kiedyś mieszkankom Szczawnicy zanim, której rodzina była zaangażowana działalność podziemną z współpracowała z armią krajową Jana tworzoną wszyscy brali tę kartę góralską Jan też, że działanie czuła z tego powodu jakiegoś wstydu to dopiero okazało się po wojnie, bo nie czerpali z tego żadnych profitów to myśmy też muszę powiedzieć, że poza tym gronem 150200 osób, które działało w komitecie góralskimi w jego delegaturach to te 27  000 osób, które wzięły te karty i drogie one nie czerpały z tego żadnych zysków, a inni nie dostawały dodatkowych kartek nie miały łatwiej, jeżeli były aresztowane przez Niemców trafiały co się na wywózki ludzie byli brani do UE dodał dzień jest do prac przymusowych, więc to nie zmieniało żaden sposób ich codzienność jeszcze bardziej spektakularną porażkę jeśli można tak powiedzieć, że komitet góralski poniósł, gdy pojawił się nowy pomysł z jeszcze większego przypodobać się okupantowi i wymyślono, żeby może sformować góralski Legion Ochotniczy SS jak wiemy zresztą rzeczywiście w wielu państwach okupowanych przez Niemców takie oddziały SS były tworzone z miejscowej ludności no, a i udawało się to z powodzeniem natomiast tutaj akurat ten pomysł można powiedzieć o Bogu kompletnie nie wypalił traktor czy Gorazd Legionu SS zamienił się docelowo w kilkunastu mężczyzn, których do tego SS wcielono natomiast początkowo agitują za za wyjazdem udało się zgromadzić grupę około 200300 górali częściowo wg relacji wiemy, że byli ludzie to upojenia alkoholem trochę mi obiecywano jakieś złote góry jakąś taką służbę lekką, która mogłaby zastąpić służba w bok i jeszcze wiemy, że do obozu, gdzie mieli być przeszkoleni zbadanie dotarło 200 podczas badania okazało się, że z tych 200 co około połowy w ogóle nie nadaje się fizycznie do tego, żeby pełnić służbę wojskową przez jakiś schorzenia zwyrodnienia, a ta setka pobiła się z innymi ochotnikami do Legionu SS, czyli bez szkolnymi sam Ukraińcami, więc ostatecznie z takim deszcz krytycznym i ironicznym raporcie z z tego przedsięwzięcia stwierdzono, że zwolnienie ma sensu górali robić osobnej jednostki SN z kilkunastu tych, którzy najbardziej nadawali może też oznaczali się jakoś wiarą w państwo totalitarne niemieckiej wcielono rzeczywiście ten z całą resztę wysłano na roboty do Niemiec tutaj do zupełnie się rozmyła oczywiście wstyd był wielki później po wojnie otrzymywać ludzie również byli czasami są wręcz czasami czasami wytykanie palcami jako ci ochotnicy Hitlera, ale no wstyd jeszcze większy był dla dla działaczy góralski dla starostwa nowotarskiego okupacyjnego, że coś takiego w ogóle próbuje lansować no i czy to jest właśnie taki moment przełomowy ów oczywiście w powiązaniu z całym kontekstem wojny, a więc m. in. na to, że po prostu Niemcy zaczynają przegrywać armia czerwona coraz bliżej takie właśnie chociażby pomysł jak korzystanie z rekrutami miejscowego skończyły się tak jak właśnie to przed chwilą pan powiedział działaczy góralem folku rozumieją, że przeto niema sensu coś zaczynają robić nie wiem albo wycofywać się, żeby właśnie w KON DEK w przypadku małych i jeśli dojdzie do zmiany sytuacji próbować jeszcze jakoś z tego wybrnąć czy tata garstka kolaborantów, którą w Słupsku, o którym mówimy, czyli ze 150200 osób to ona właściwie korzysta z przywilejów niemieckie nie ma aż do końca wojny natomiast dzieje się jeszcze poza tymi porażkami, jakby wizerunkowymi związanymi z wiekiem kartami z Legionem góralskim dzieje się coś innego, czyli właściwie dojrzewa podziemie i zaczyna reagować, czyli początek to jest rok czterdziesty pierwszy czy w ciągu roku 3001. trzydziestego druga, kiedy powstaje Konfederacja Tatrzańska, która ma na celu właśnie zmazanie tej plamy golem folku uświadomienie społeczeństwa Podhala że, że to jest to może prowadzić do kolaboracji mówi to jest dużo grup pan właśnie górali, którzy sami są z tą kolaboracją walczyć organizacja się rozpada natomiast jakieś jakieś tam zarzewie pozostaje i w roku czterdziestym trzecim pojawiają się pierwsze grupy partyzanckie, które zaczynają tych coraz bardziej kulinarnego bliższych działaczy góralskich odpowiednio ca przekonywać, że początkowo powstania opóźnień już likwidacja mi, więc wzięła rewanż po ta kontrowersyjna z wielu powodów, ale dzisiaj nie będziemy tego o omawiać postać Józefa Kurasia ognia dla wątroby kolarzy z 1 z ważnych działaczy Konfederacji Tatrzańskiej i on miał świadomość tego, że to piękno tej hańby któreś z nas po całej Polsce przede wszystkim przez to przez prasę GN godzinową należy należy zmazać natomiast ta organizacja została rozbita przez Niemcy już 402 roku, ale ludzie wciąż niektórzy tacy jak Kuraś działali im również oddział ognia wykonywał wyroki śmierci na arenę działacze góralskich wykonywała je armia krajowa wykonywał oddział Władysława duszy nie Szarotek i to troszeczkę jakby, owszem, zdziwiła pana nawet tych zatwardziałych kolaborantów Żydzi próbowali się na różne sposoby już albo odsuwać od tych taki oficjalnych działań pro niemieckich lub też starać się dogadać, a takie przypadki są też znane pod koniec 2004 . roku z armią krajową, żeby w, jaki sposób zmienić w odpowiednim momencie front itu wracamy do wydarzenia, którego zaczęliśmy dzisiejszą audycję, czyli właśnie do 20 stycznia 400 piątego roku i wyroków śmierci na Wacław Krzeptowski ma, więc przywódcy tego całego przedsięwzięcia cieka w jestem właśnie na nie wiem jak pan ocenia ten też znany dokument, który znaleziono nie w jego kieszeni, kiedy rodzina ma w odebrałam ciało Krzeptowskiego on tam napisał takie, że takie zdania ja niżej podpisany Wacław Krzeptowski urodzony 18001007 . roku dnia 24 czerwca w Kościeliskach przekazuję cały swój nieruchomy i ruchomy majątek uwidoczniony w księgach hipotecznych w Zakopanem na rzecz oddziału partyzanckiego grudniowa grupy Chełm armii krajowej z własnej nieprzymuszonej woli jako jedyne zadośćuczynienie dla narodu polskiego za błędy i winy popełnione przeze mnie wobec ludności polskiej wobec polskiej ludności Podhala w okresie okupacji niemieckiej od roku 3945 Kościelisko 20 stycznia 400 piątego roku godzina dwudziesta druga 32 napisał to tuż przed śmiercią to on na pewno w samo egzekucja miała podstawy prawne zaraz po, ponieważ w ten wyrok na foreksie to z kim ciążył on zniknął w połowie czterdziestego czwartego roku ukrywał się przy 8 lat na terenie Słowacji gdzieś tam był pod ochroną 1 z oddziałów partyzantki sowieckiej i jedno znamienne jest to, że różne patrole partyzanckie z terenu Podhala próbowały go złapać zlikwidować natomiast udało się to dopiero oddziałowi, który tak naprawdę się tam jest innego terenu i poszedł tak naprawdę w miejsce, gdzie wiedział, że Wacław Krzeptowski będzie będzie przybywać jak szczerze mówiąc uważam, że troszeczkę się pospieszą ma z tym wyrokiem, bo bardzo wiele można byłoby na pewno od Rosoła Krzeptowskiego wydusić sam oddział Studzińskiego Nataszy też nie miał najlepszej opinii na nas na Podhalu przekazanie tego majątku oddziałowi alzackie łono taki nowy świat z marszu czy jednak liczne grono ręczy czy gest rozpaczy raczej może morze było też gaz wymuszony przez przez tych ludzi, którzy ten wyrok zwrot wykonywali tego tego nie wiemy natomiast na owa w powiecie bytowskim mówi się też niejednokrotnie, że są postać tragiczna, ponieważ dla wielu osób on również miał odpowiednie dobre serce grania co mówią ci udawało się kogoś wykupić czy też załatwić coś ochronić, ale było to mocno mocno selektywnej na pewno na ten wyrok zasłużył podobnie jak ja tych działaczy Grass, którzy byli sądzeni już po wojnie czterdziestym szóstym roku taki duży proces działaczy góralskich bliski współpracownik Grotowskiego Józef cukier otrzyma 15 lat więzienia w z tego więzienia już nie wyszedł, ale większość tych działaczy niższego szczebla albo została uniewinniona, bo też Miss euro 2 otrzymała otrzymała niskie wyroki może rzeczywiście to oni kolaborowali, a nie ci ludzie, którzy takiej karty z literą GI odbierali natomiast odium tego samego zjawiska jest chwalona niestety na całe Podhale 112 postaci, które też się pojawiły na początku już na koniec króciutko Henryk Szatkowski i ich i lider oni znikają i nawet właśnie wspomniany również dzisiaj Wojciech Szatkowski, a więc wnuk, który z oczywistych powodów badający tę historię szczególnie pewnie chciał dowiedzieć się co się stało z jego dziadkiem no poza tym, że właśnie obaj panowie zniknęli i nikt ich nie odnaleziono w jedno stycznia również niezwykłe odnotowujemy tak czy czy w badaniach, które między nimi pan prowadzi pojawiają się jakieś ślady co się z tymi ludźmi stał właściwie jedynym śladem po Henryku Krzeczkowskim jestem, że i jest ono wydelegowany w roku po czterdziestym czwartym do konwojowania część ewakuowanego mienia starostwa nowotarskiego wiemy, że z tym mieniem jedzie na teren już ówczesnej rzeszy po tym, ślad się tak naprawdę urywa z liderem jest jeszcze większy problem nawet nie mamy jego zdjęcia z na wszystkich fotografiach jest odwrócona bokiem, ale jak traktor, a Gryf k wiedział wiedział wiedział co robi może gdzieś się to oczywiście jeszcze wygrzebać natomiast model to są bardzo zagadkowe postaci najprawdopodobniej rzeczywiście potrafiły się w zakamuflowany GE ne dziennik już do nich nie dotrze bardzo dziękuję za tę rozmowę Iza to wspomnienie pan dr Dawid Golik biuro poszukiwań i identyfikacji Instytutu pamięci Anny w Krakowie uczy się z nami dziękuję raz jeszcze kilka lat państwo też dziękuję za tę uwagę to były w historii Polski głos się po historię Polski
Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: HISTORIE POLSKI

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Wybierz pakiet "Aplikacja i WWW" i słuchaj wygodniej z telefonu!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA