REKLAMA

O największym pomniku Stalina na świecie. Stalinizacja i destalinizacja w Czechosłowacji

Wieczór Radia TOK FM
Data emisji:
2019-02-25 22:00
Prowadzący:
Czas trwania:
48:35 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
jasne słoneczka narodów nie zachodzące słońce słońce naszych czasów, a nawet więcej niż słońce, gdyż w słońcu brak mądrości wszak to Aleksiej Tołstoj o genialnym przywódcy chorążym pokoju koryfeusza kultury krzewić ludzkiej dobroci, który jest mądry i prosty jak prawda w Chinach w czwartek 5 marca 1953 roku, o czym poinformowały zdruzgotane gazety Czarni oplecione przestało bić serce Stalina budowanego pomnika w Pradze trwała wówczas od kilkunastu dni, bo choć Rozwiń » uczcić genialnego stratega komunistyczna partia Czechosłowacji planowała znacznie wcześniej to jednak dopiero podczas dziewiątego zjazdu podjęto oficjalną decyzję, a potem trochę zeszło na przygotowaniach ogłoszono konkurs jak zawsze w takich przypadkach ogłasza konkurs był obowiązkowy, którzy w iście para fachem rzeźbiarskim musiał stanąć w szranki, bo jak nie na nadesłano 64 praca z reguły słabe, bo jakoś nikomu nie zależało na wygranej dziwna taki zaszczyt 10 z nich z marszu uznano za niezgodne nie puka zawsze publiczności zdyskwalifikowano zwyciężą na swoje nieszczęście rzeźbiarz z Pragi na nieszczęście, bo to będzie taka przykra sytuacja, że odsłonięcia nie żyje nie tylko odsłaniane swoją drogą cóż za ekstrawagancja pomnik za życia, ale i ten drugi budowy dopilnuje ana ostatniej prostej napisze ostatni list i pójdzie się powiesić zniknie przed końcowymi napisami not, ale nie wyprzedzajmy wypadków pędzi pociąg historii błyska stulecie Semafor rewolucji nie trzeba glorii nie trzeba szumnych metafor potrzebny jest maszynista, którym jest on towarzysz wódz komunista Stalin słowo jak dzwon budowa kolosa będzie długa i mozolna jeśli wieczne trwanie to tylko granit i żelbet wprawdzie wzgórze jest z piaskowca piaskowiec składali tu nic się wzmocni się betonem potem się zapędzić setki ludzi, by w dzień w nocy nie szczędzili wysiłków sprawy sfinalizowali teraz praski wzgórze na lewym brzegu Wełtawy to pustka nieskończona zieleń i przestrzeni konstrukcja dominanty dopiero się rozpoczyna jest 25 lutego 1953 roku jest z nami już Aleksander Kaczorowski pisarz tłumaczy redaktor naczelny Aspen Review z centrali euro 2 dobry wieczór na kolejny słoneczny będziemy mówić o pomniku, którego już niema, ale był przez niespełna 8 lat cel stał w Pradze i był tak wielkie, że trudno było go nie zauważyć właściwie zdominowało cały praski krajobraz będzie mówić o tym co działo się w Czechosłowacji po 1945 roku, ale zacznijmy od pomnika jak wyglądał Józef Stalin rzecz jasna a zanim przedstawiciele socjalistycznych klas społecznych po lewej wschodniej stronie Stali reprezentanci ludu Radzieckiego robotnik ze sztandarem Agro biolog kołchoźnicy radziecki żołnierz, spoglądając za siebie po stronie prawej zachodni czechosłowaccy robotnik ze sztandarem kobieta wiejska inteligent i czechosłowacki żołnierz, spoglądając do tyłu pomnik często zwano humorystycznie kolejką Bomi SA w tym, że akurat w pracy w stolicy Czech Słowacji ten największy na świecie pomnik Stalina zlokalizowano nie było cienia przypadku dostanie wybrał córkami ze Stali wybrał to miejsce poza tym my Czechy czy Czechosłowacja, zwłaszcza zachodnia część kraju, czyli Czech był predestynowany do tego, dlaczego po pierwsze, dlatego, że czeska partia komunistyczna czechosłowacka partia komunistyczna, ale znów ona jednak głównie rekrutowała swoich członków w Czechach i Morawach w zachodniej części kraju w latach dwudziestych to była trzecia dwudziestego wieku była trzecia największa partia komunistyczna na świecie większa była tylko partia radziecka i trzeba tylko partia niemiecka, kiedy niemiecka partia komunistyczna została zniszczona przez Hitlera to wtedy praktycznie rzecz biorąc to czechosłowacka partia stała się drugą największą partią komunistyczną na świecie drugie na jej to był wynik wyborczy cios słowackich komunistów w 1946 roku w wyborach, które wygrali w wyborach, których nie sfałszowano no może nie byłoby precyzyjnie wymierzone były wolne, ale już nie wchodźmy w szczegóły, ale faktem, że nie nie sfałszowano tych głosów i startował w nich kilka partii i spośród tych partii wynik najlepszy uzyskali w Czechach komuniści dostali ponad 40 % głosów to jest najlepszy wynik partii komunistycznej jakiejkolwiek wolnych wyborach gdziekolwiek kiedykolwiek w historii co to znaczy, o czym decydował m. in. tradycyjne sympatie do Rosji w oczach słowa interesu petenta tarota ta miłość do słoweńskiego brata na Wschodzie była rzecz jasna bardzo istotna, ale też należą do zachowań komunistów podczas drugiej wojny światowej prawda nie znaczy porządne lanie się obaj dostali rozkaz Stalina to zaangażowali się w ruchu oporu wcześniej akuratnie nie nie bardzo prawda, ponieważ bank są kierowali się kierowali się wytycznymi z Moskwy czechosłowacki komunizm jest integralną częścią tradycji politycznej narodowej czeskiej po prostu to jest sport fakt fundamentalny jak to kiedyś Pavel Kohout powiedział mi w w rozmowie z Czechem nie były przypadkiem Polski Czech Węgier, gdzie komunizm przeniesiono w czterdziestym piątym roku na sowieckich bagnetach kabinę Honda jak na konta był on znaczył coś w tym ruch komunistyczny czy też ruch robotniczy początkowo ruch socjaldemokratyczny na ziemiach czeskich rozwijał się bardzo intensywnie już w ostatnich dekadach dziewiętnastego wieku to miało związek po prostu z tym, że akurat Czechy monarchii Habsburgów były najbardziej uprzemysłowioną częścią państwa tam bus kupiony w przemysł przesunięciem włókienniczym potem przemysł ciężki nalot wszystko co tylko możemy sobie wyobrazić Górnictwo rada gigantyczne zakłady zatrudniające setki do 3000 dziesiątki tysięcy nierzadko w olbrzymich taki konglomerat dach robotników, którzy bardzo wcześnie zorganizowali się co więcej ze względu na postępującą liberalizację demokratyzację stosunków politycznych w ostatnich dekadach istnienia chaos i stałej starej Austrii te związki zawodowe te partie stosunkowo wcześnie mogły legalnie działać w związku z tym czeski ruch robotniczy początkowo socjaldemokratyczny oczywiście po wybuchu rewolucji październikowej w Rosji doszło jak większości ruchu socjaldemokratycznego w Europie do podziału wtedy tak naprawdę wyłoniła się jako partia komunistyczna Czechosłowacja w lutym 1921 czy to skrzydło bolszewickie doba odpoczynku partia masowa tarć to była partia, która dostawa wtedy już w międzywojniu dostawała kilkunastoprocentowe wyniki w wolnych całkowicie wolnych demokratycznych wyborach Tomasz Tarkowski w tej materii kostki przed międzywojennej Czechosłowacji tam niezwykle niezwykle istotne także proszą napije się troszkę Dominika grafa von der rosło niezwykle istotne było także to, że ze względu na, by taki oryginalny i masowy charakter tego ruchu komunistycznego w Czechosłowacji, a tam już w kilka lat właściwie po powstaniu partii doszło z wewnątrz samej partii komunistycznej do rozłamu w i w roku 1929 co na jej czele stanął późniejszy prezydent Czechosłowacji Klement Gottwald w jego prawa ręka Rudolf Stramski bardzo ważne nazwisko i cała taka grupa bardzo młodych ludzi czy Klement Gottwald był z nich akurat najstarszy miał on wtedy mniej więcej 40 lat natomiast Śląski i jego i to by jego towarzysze Dublin Top one stop 30 latkowie byli naprawdę młodzi młodzi mężczyźni także kobiety oczywiście w tym gronie są całkowicie utożsamili się z linią stalinowską tylko wtedy także już oczywiście sam związku Radzieckim przeważyła deblistów procentowi bolszewicy to byli ludzie zdecydowanie odrzucić jakiekolwiek zaszłości socjaldemokratyczne czy jakkolwiek by je, by je nazwać to byli ludzie, którzy całkowicie utożsamili się z polityką Moskwy Kremla ze Stalinem jako takim w związku z tym o nim już w tym okresie międzywojennym w latach trzydziestych jednocześnie byli partią, która mogła legalnie działać brać udział w wyborach w ale zaczęli podlegać rozmaitym represjom po to, po prostu Zenona antypaństwową rozbija laską taką politykę, którą prowadzi, więc wielu tych działaczy włącznie z Gottwaldem muszą się ukrywać tak, by całe takie perypetie istotne jest w tym wszystkim macha to, że kiedy po po drugiej wojnie światowej jak pani słusznie wspomniała no właśnie z tym do z tą dobrą kartą z czasów okupacji to znaczy jednak tym tym ruchem oporu komunistycznemu, którym nie odchodzę, a także urologii w rozegranym w Ardenach istotną rolę i kim i późniejszych wydarzeniach oni rzeczywiście wyrośli na punkty z czołową siłę tej nowej rewolucji społecznej, która miała mieć miejsce po wojnie w Czechosłowacji co powiedzieć, że nawet życiu było dobre pod glebie tak się zastanawiam bardzo dobrze to lepiej, ale z drugiej strony kraj wyszedł praktycznie niezniszczone z niewielkimi stratami w ludziach z niewielkimi stratami materialnymi Anny armia czerwona była Witana, owszem, od wielu lat nie później gra już na siłach kraj prawda tak to właśnie były idealne warunki do rewolucji socjalnej trzeba powiedzieć, że Czechosłowacja już w tym okresie przed przejęciem władzy przez komunistów mamy rocznicę po dwudziesty piątego 1000 czterdziestego ósmego roku Otóż w trakcie tych 3 lat poprzedzających to wydarzenie od zakończenia wojny ona de facto stała się wtedy już del demokracją socjalistyczną co to oznaczało prezydent Beneš ówczesny, który triumfalnie wrócił wraz z wygnania prawda z Londynu prezydent Beneš powiedział, że w tych dniach majowych Kabat czterdziestego piątego roku, że demokracja liberalna jest skończona, że ten eksperyment już nas nie interesuje, że teraz będziemy tworzyć demokrację socjalistyczną no partie, które brały udział w wyborach 40 szóstym roku właśnie w każdą z nich można było bez swojego uwolnienia kursu ocenić czy 33 czy zdefiniować jako partię socjalistyczną on się różniły rozmaitymi sprawami np. między nimi także stosunkiem do bolszewików stosunkiem do związku Radzieckiego prawda, więc poza komunistami była partia Socjaldemokratyczna, która kontynuowała po prostu tradycji socjaldemokratycznej była znacznym stopniu infiltrowane przez agentów komunistycznych agentów NKWD i koniec końców poszła za zakup listami doszło zresztą w pewnym sensie do ich do ich fuzji albo, a także partia socjalistyczna no, skąd tak to partia Edwarda Benesza do prezydenta Czech Słowacji, a także partia ludowa, która w gruncie rzeczy no jak to jest w taki dowcip wtedy i później do dzisiaj właściwie na tematy Party funkcjonuje w sąsiedztwie socjaliści, którzy chodzą do kościoła na 5 generalnie cała ta scena polityczna to natomiast i to jeszcze 2 może istotne natomiast partię czy po trzydziestym czterdziestym piątym roku w partii 1 z dniem nazwalibyśmy je czy prawicowych konserwatywnych po prostu nie dopuszczono do wyborów toż to środowisko zostało skompromitowane raczono się skompromitowała, ale ono też został po prostu ocenione jako, jaką jako spragnione zhańbiona kolaboracją z Niemcami i w związku z tym po prostu nie mogli Unii uniemożliwia im start tych wyborach w związku z tym w gruncie rzeczy Czesi mogli wtedy wybrać między rozmaitymi odmianami to jest socjalizm zbliżone do OFE te odmiany radykalniejsze od siebie różniły tak jak tak jak mogli różni się narodowi socjaliści jak nazywali tak jeszcze przedwojenna sprzed nazizmu nomenklatura pada narodowi socjaliści nie bene sza, a komuniści caratu błoto było na to, bo jednak zupełnie zupełnie inna zupełnie inna historia to dlaczego skoro on, gdy przyszedł 40 ósmy roku sygnał z Moskwy, że tutaj już nie będzie wolnych wyborów tylko trzeba wziąć pełnię władzy doprowadzi do jakiegoś kryzysu wewnętrznego państwowego ustrojowego i do władzy po prostu wynik takiego wewnętrznego zamachu stanu właściwie możemy powiedzieć przejąć elitom to dlaczego ten mrok stalinizmu był był taki ciemny nad Czechosłowacją skoro on właściwie ideologiczny patrzyła w tym kierunku tony dziad do rzeki wybitny historyk brytyjski napisał o tym, że ten czas słowacki stalinizm to co wydarzyło się wciąż Słowacji po czterdziestym ósmym roku właściwie skalą terroru i skalą histerii przewyższyło wszystko co działo się w innych krajach bloku wschodniego w jestem pewien czy to jest niestety męczył się zgodził z tym mogą wynikać z taką opinią natomiast rzeczywiście to przypadek czechosłowacki był o tyle oryginalny w tym sensie odmienny wyjątkowy, że jednak do lutego czterdziestego ósmego roku to był w miarę normalny kraj w po dane czy Węgry Irlandia Węgry, by po prostu złym sojusznikiem Hitlera, który był okupowany przez armię radziecką tam zainstalowano reżimu komunistycznego komunistyczna koniec kropkę prawda Polska no to nie musimy sobie na ten temat wiele mówić natomiast w Czechosłowacji do czterdziestego ósmego roku no jednak są wszelkie formalne atrybuty demokracji parlamentarnej z wolną prasą będą wyborami działy działalnością partii politycznych i t d. były były zachowane oczywiście komuniści praktycznie już w dniach wojny stopniowo sukcesywnie podporządkowali sobie to co dzisiaj nazywa resortami siłowymi naczyń armia była jednak coraz większym stopniu indoktrynować one podporządkowane na realizację tak policja oczywiście także w generalnie wszelkie struktury siłowe także bardzo ważna struktura, która właściwie ukrócą ukonstytuowała się to nie bardzo pasuje właściwie do tych bojówek tzw. ligowe minister Grad, czyli co taki odpowiednik takiego impasu jako formą prawda coś takiego jak ja jak w jak w PRL-u funkcjonował od 200 uzbrojonych robotników agitatorów prawda po prostu bojówkarzy najzwyczajniej w świecie to też była bardzo licząca się siła, czyli im komuniści z 1 strony, a rzeczywiście cieszyli się znacznym poparciem społecznym byli najsilniejszą partią z drugiej strony rzeczywiście sukcesywnie przejmowali te części aparatu do władzy, który był niezbędny do tego, żeby władzę przejąć Wilbo jest nim dziś jest delikatnie dzielić się nigdy jedzie i nigdy jej nie mogli oddać w garści kartką wyborczą Otóż to i to jest sedno to sedno sprawy ponieważ, dlaczego w ogóle doszło do tego przewrotu to też też do tego zamachu stanu w zlotym 400 ósmego roku, ponieważ po pierwsze, zbliżały się wybory w maju, czyli już za 3 miesiące i wynikało z firm na Morenie tyle sondaży prawda co bez nastroje społeczne w, że komunistom niekoniecznie musi się udać się wygrać również ten sukces tak poprzednich, a dzięki tym poprzednie wygrane wybory w czterdziestym szóstym roku Clement Kościelniaka był premierem ponoć miał realną władzę temu koalicyjny rząd, którego skład wchodzili ministrowie tylko o kolejnych porażek w górach i zdając sobie sprawę z tego komuniści zaczęli przejmować się 1 z początkiem roku zaczęli przejmować się już po prostu bez ogródek prawda bez żadnych ceregieli przywódcze dowódcze stanowiska w policji właśnie w tych wszystkich czołowych siłowych resortach i w związku z tym pełna czy polscy posłowie opozycji nie zrobi posłowie koalicyjni udawać, że tak jest przede wszystkim tych w tej partii partii socjalistycznej Benesza zorientują się co się dzieje prawda postanowili przeciwko temu zaprotestować wystąpić pomysł polegał na tym, żeby podać się do dymisji i w wyniku ustaleń prezydent Benesz miał po prostu rozpisać przedterminowe wybory i liczą na to, że te wybory uda się wygrać wtedy tym te partie po prostu byliby wyeliminują wzbudza mocno za pomocą kartki wyborczej komunistów to się okazało oczywiście bardzo naiwne, ponieważ komuniści również doskonale zdawali sobie sprawę co się święci i byli zdecydowani na zakończy tę tezę tę sprawę w sposób definitywny zresztą korzystali z pomocy doradców radzieckich, którzy w znacznej liczbie wtedy właśnie przybyli do Pragi po prostu pomogli im ten przewrót zorganizować tu, żeby tak już długo nie było o tym, opowiadać to po prostu w ciągu kilku dni komuniści zmobilizowali im właśnie bojówkarzy, ale także manifestantów prawda odsetki dziesiątki tysięcy ludzi prawda na ulicach miast także atakowanie siedziby wyborczych tych koalicyjnych partii po prostu zaczęli stosować ulicznym terror dano mi więcej więcej tak jak w najgorszym w najgorszym wydaniu może nie będę sięgał prawie się analogie, bo w analogii czasem bywają zwodnicze najgorsze, bo w tym wszystkim było to, że się udało zastraszyć Benesza Banasia, którym zostało kilka lat życia, który był już jest banalny motyw, który praktycznie od miesięcy od roku już to znaczy od czasu, kiedy pod naciskiem na 4 miesięcy później ten tartak zmarł w czterdziestym siódmym roku uczestniczył Słowacja odrzuciła plan Marshalla i to też ciekawa historia, bo kratka mango twardo gotów przyjąć ten plan Marshalla dopiero w Moskwie musiało trzymać się prezes reprymendę rodem z z samego Stalina, kto mógłby mu bardzo bezpośrednich w słowach dał dał do zrozumienia, że może sobie wsadzić tam Marshalla dla 1 z polityków czechosłowackich, który był wtedy na tym spotkaniu we wspomnieniach napisał urząd pojechał jako minister spra w zagranicznych wrócił jako radziecki lokal tragiczna postać się Masaryka prawda syn prezydenta Masaryka i minister spra w zagranicznych, który pozostał do najdłużej spośród tych ministrów koalicyjnych w rządzie PiS zginął tragicznie w niewyjaśnionych okolicznościach prawdopodobnie prawdopodobnie zamordowany przez przez komunistów znaleziony martwy na bruku wypadł z okien w aktach Pałacu czernina z terminową wtedy i do dziś oczywiście mieści się Ministerstwo Spraw Zagranicznych zawsze przy okazji na czym, więc inaczej ja również miałem okazję, kiedy tam znów wiele razy byłem wtedy w tym w tym w tym gmachu to by do obyczaju czy do rytuału należy pokazywanie goszczą tego z tego okna i tego miejsca, w którym znaleziono w tragicznie prawdopodobnie zamordowanego masek on został najdłużej po, ponieważ będą tak jak pan powiedział, że rząd stworzyli ani ministrowie Anny komunistyczni niekomunistyczny niemalże po połowie, chociaż niekomunistycznych było ruchowo 1 więcej na tym polu tym Polko podpadł, bo tzw. zwycięski w lutym, gdy jest ułomna bada go potem przez wiele lat prowizja, a prezydent przyjął dymisję tym, że ministrowie i pozwolił rywalowi dokooptować sobie minister wg własnego uznania formalnie Trybunał rząd komunistyczny nasz Trybunał rząd koalicyjny rząd ma faktycznie po prostu komuniści to bus stop to był początek właśnie ona mieć monopolu władzy komunistów i potem czas bardzo bardzo szybko zatem poszło także stalinizacji zazdrośnie zarys drogi są dużo czytałam te niesamowite, że w 2 % dorosłej ludności Czechosłowacji zostało dotknięte represjami Geremek był procentowy udział, ale nocą z faktem jest, że tysiące ludzi uwięziono obrotowe jedno to represje dotknęły setek tysięcy ludzi szkoda i to na rozmaite sposoby to mogłoby to mogą być więzienie to mogłoby zesłanie do obozu pracy to mogą być wcielenie do do wojska, gdzie ci młodzi mężczyźni nie otrzymywali nigdy broni do ręki prawda tylko pracowali w kopalniach uranu n p . czego wielu z nich nie nie przeżyło to były także represje początkowo zwrócone przeciwko wrogowi zewnętrznemu głównie one dotykały bądź na wszystkich przeciwników politycznych, ale także potencjalnie niebezpiecznych ludzi Kaddafiego przez sympatyków tych właśnie koalicyjnych partii do partii ludowej czy to partii socjalistycznej oczywiście nic w bezpośrednim miażdżący atak na kościół katolicki klasztor zamieniane w klasztory koncentracyjne lub jak to jak to nazywam można, by o tym, o tym mogą pojawiać goście tylko w handlu była budowa to proszę bardzo wam przed sobą pracowali Robert tak pisała o genezie praskiej wiosny i fragmenty, że jeszcze 48 roku wydany wydano na innych usta w o ochronie Republiki opatrzono w Dz. U. nr 231 i na jej mocy w latach 4854 skazano około 4050  000 obywateli wydano ponad 200 wyroków śmierci wykonano 17880  000 osób przeszło przez obozy pracy przymusowej i 2 ,5 % dorosłej populacji zostało dotkniętych prześladowaniami represjami teraz tak, gdyby wbrew pozorom ta skala represji nie była większa niż w Polsce tylko w szczególny szczegóły, by wyjątkowy wkład wrocławskiego polegała polega na tym, że te represje zaczęły się stosunkowo późno dana 40 ósmy 40 w dziewiątym rokiem się coraz bardziej jednak nakręcały skala tego terroru rosła i druga rzecz, że ten terror trwa nieporównanie dłużej niż na wkład w Polsce prawda, że właściwie od 5 tysiące pięćdziesiąty szósty roku to jest odwilż tylko interes koniec upustu stalinizmu w Polsce to destalinizacji w gruncie rzeczy zaczyna się tworzyć nowe nowy ustrój prawda nie ma już powrotu do represji z czasów Stalina natomiast Czechosłowacji w gruncie rzeczy destalinizacja trwała do końca lat pięćdziesiątych oni przeżywają swojego roku piszę tego szóstego ludzie skazywani na początku lat pięćdziesiątych nierzadko wychodzą z więzień dopiero w połowie lat sześćdziesiątych był dobry takie przypadki po sześćdziesiąty 0510. szósty roku, kiedy ludzie dopiero opuszczali więzienie ludzie skazywani w no właśnie rok czterdziesty dziewiąty n p . pod rozmaitymi przeważnie absurdalnymi zarzutami na miasto jest jednak 1 strona historyczna czy ten niesłychany terror i znów jak mówię o początkowej skierowaną przeciwko wrogom zewnętrznym potem oczywiście przeszła 2 kolejne wroga wewnętrznego, ponieważ regionu walka klasowa zaostrza się w miarę postępów socjalizmu role twierdził towarzysz Stalin z Konina, gdzie należało tego wroga wewnętrznego znaleźć znaleziono go oczywiście w osobach przede wszystkim do tasmańskiego i jego najbliższych towarzyszy członków kierownictwa partii w koronacji tego było w pięćdziesiątym drugim roku słynny antysemicki proces estońskiego jego tzw. grupy prawda 14 wysokich najwyższych rangą polityków komunistycznych 11 z nich było Żydami, których oskarżono wszelkie możliwe zbrodnie zdrady szpiegostwa i t d . na rzecz wszelkich możliwych wywiadów amerykańskiego Izrael do izraelskiego Watykan najmu i nie wiadomo co co jeszcze 11 wyroków śmierci i 11 powieszonych w tym procesie o nim zginęli w grudniu 50 tego drugiego roku uciekło na 3 miesiące przed śmiercią Stalina ci radzieccy doradcy przysłani przez Berię, którzy pomogli czy osoba z duszą to wszystko zorganizować sami nie dożyli końca końca roku, ponieważ po śmierci Stalina oni razem ze swoim szefem BRE ją prawda padli ofiarą tej czystki zaordynowane już w Moskwie no właśnie, żeby pozbyć się kierować własną wolą walki o władzę no i Tetych tych przepychanek z gry w końcu wyłonił się Nikita Chruszczow Lenda jako nowy nowy lider SLD gaża, rezerwując pobyt w wpadliśmy na chwilę wrócić do tego momentu innym po czterdziesty ósmy rok testu przejęcie władzy w drodze zamachu stanu tak to ujmijmy czterdziesty dziewiąty to jest decyzja, że pomnik będzie budowany Stalin tak jak on pan powiedział na początku wygrał 2 miejsca do Budapesztu i Pragę, gdzie miały stanąć jego pomniki w tangu pomnik w Budapeszcie pięćdziesiąty pierwszy rok został obalony w pięćdziesiątym szóstym, a budowa tego bardzo się ślimaczyła prawdę mówiąc nie wiem, dlaczego nasze tak ślimaczyła natomiast generalnie Czesi mieli problem i PHU w ogóle z tym z tym pomnikiem na wszystkie te niesłychane okoliczności tej zagadkowej śmierci i Diego jego i jego twórcy tak dalej to wszystko opisywał Mariusz Szczygieł, więc mogę tylko odesłać Czytelników do Gotlandii, żeby ją, żeby zechcieli związek chcemy zamienić w Cieszynie Eurostat rzeźbiarzem to jednak nie było samych oczywiste ani kiedy on tak naprawdę to zrobił tego także na talerzu rzeczywiście charakter wewnętrzny oraz różne wersje krążyły na ten temat inne różne wersje krążyły na ten temat czy problem zasadniczy polegał na tym, że poza tym antologię tym terrorem, o którym mówiliśmy to jednak ważnym jest ważnym elementem składowym stalinizmu była po prostu rewolucja społeczna czy chce w Czechosłowacji w Czechach rzeczywiście doszło do wywrócenia świata na nic prawda, bo to były nie tylko represje, a to była tak likwidacja własności prywatnej to by upaństwowienie wszelkich środków produkcji fabryk w najdrobniejszych warsztatów sklepów i t d. brodaci tak taki pełna nacjonalizacja właściwie wszystkiego da handlu usług produkcji dosłownie na Otóż trzeba powiedzieć, że nie zawodzą gwiazdy rocka i Aretha Franklin el nie są to łaska, ale był aż sobie wynotowałem Anny było mnóstwo prywatnej przedsiębiorczości i na mniejszą większą skalę około 700  000 takich grup działalności gospodarczych prywatnych w ciągu bodajże 2 czy 3 lat spadł w 100  000, a potem okazało się, że raptem kilkuset mieszkańców Czechosłowacji ma jakiś swój prywatny biznes męskości, bo trzeba powiedzieć, że tak jak symptomy są nie ma o tym na początku rzeczach były to najbardziej z czasów rządów realizował nową częścią monarchii Habsburgów jeszcze na to oczyszczone także niesłychanie intensywnie rozwijały się w okresie międzywojennym to był 1 z najbardziej uprzemysłowionych 1 z najmu znają znają najlepiej prosperujących krajów europejskich prawda w w okresie międzywojennym i po wojnie to był 1 ze względu na znikome zniszczenia wojenne Porto 21 z najbardziej nowy byt najlepiej potrafią zatuszować rozczarowanie jest zaś Parulski i jest na Węgrzech co przypłacili to osoba z Allianza w kierunku budowy machnąć na burmistrza męskiej na zbrojenia przede wszystkim prawda w tym przypadku są oczywiście w dal tata Stanin racja w przemyśle gospodarce w wydaniu czechosłowackim okazała się przepisem na marne retro jest na katastrofę gospodarczą, do której doszło pod koniec lat pięćdziesiątych, kiedy wzrost ujemna masy nie wzrost tylko właśnie to był nasz PKB zaczął pan przy za co być ujemne rundę i zresztą ta to ta katastrofa nie tylko katastrofalne skutki polityki gospodarczej wg recepty stalinowskiej wg recepty receptę radzieckiej doprowadziło na początku lat sześćdziesiątych no właśnie do tych pierwszych prób reform podatek, by problem zasadniczy czy taka była geneza wobec tych reform potem określanych mianem praskiej wiosny Renacie każdy nadal nie wiemy od od nawet komuniści nawet wielu komunistów zdało zdawał sobie sprawę z tego, że po prostu stalinizmem w tym kraju nie funkcjonuje w razie, że najzwyczajniej mówiąc nie jest to recepta na świetlaną przyszłość prawda i budowę komunizmu co oczywiście wielu z nich rzeczywiście miało nadzieję dała nadzieję stworzyć, tyle że także rok pięćdziesiąty szósty nie wydarzył się, ponieważ wtedy gospodarczo było nieźle, a rok sześćdziesiąty ósmy wydarzył się, dlatego że wówczas gospodarczo UE źle czy w pięćdziesiątym szóstym roku wręcz obawiano się, że ta zaraza węgierska, bo Polska mogłaby przeniknąć do Czechosłowacji czy troszeczkę się wahał przed taką Goethego po takim kategorycznym stwierdzeniem, że po prostu tam nie było klimatu społecznego Pawlak który, który umożliwiłby taki bunt, bo akurat do 1 z pierwszych Jeślinie pierwszego w ogóle menu masowego wystąpienia w Andy komunistycznego w pięćdziesiątym trzecim roku doszło właśnie w Czechosłowacji w Pilźnie, a na to była tak dawno nie była to znana historia w tej chwili jest już opisana historia taki właśnie strajku, który tam wybuch dał obu demonstracji oczywiście to wszystko zostało stłumione zamiast faktem jest, że po pięćdziesiątym szóstym roku szacunkowy nie nie nie doszłoby do tego co było głów zaczynem zmian w Polsce np. tatuaż do pęknięcia w samej partii po śmierci Gottwalda, który realnie niewiele Gminny, który nie przeżył swego patrona forda czyli, czyli Stalina władzę władzę przejęła przyjął taki drugi szereg działaczy komunistycznych, w których był na pierwsze miejsce wysunął się Antoni Potocki potem są w został także prezydentem, bo dziecko dobrze owocować mityczna także prezydentem Czechosłowacji rządził aż do sześćdziesiątego ósmego roku czy Top to, aby to była zupełnie specyficzna sytuacja dla bloku wschodnim, ponieważ był na czele państwa przez 15 lat stał przywódca, który w de facto został namaszczony jeszcze w czasach Stalina po co prawda w głębokim staliby w 50 osób trzecim roku i on trzyma władzę aż do roku sześćdziesiątego ósmego został odsłonięty dopiero na obozie będziesz skrótowo, że przez DUB czeka ich także cały, jakby esejem o władzy prawda cała cała ta sama ta plejada jego współpracowników plejada to też znów tak trochę nie pasuje do tej bandę łajdaków powiedzmy sobie szczerze da ty to wszystko byli ludzie, którzy bezpośrednio odpowiadali za stalinizm racje Czechosłowacji po czterdziestym ósmy roku co więcej to ludzie termin na rękach kre w swoich towarzyszy prawda tych przygód flamandzkiego i t d. całej całej tej idei tej tej tej grupy najkrócej mówiąc z o nich jako jedni z nielicznych bloku wschodnim zdołali oprzeć się jakimkolwiek odwilżą próbom rozłamu w wewnątrzpartyjnych próbą jakiś czystek jakich rozliczy jej naprawienia błędów i t d. i wreszcie go nie było agresji nie było nie było presji społecznej to jest prawda na to z gmin nie tylko ze względu na względnie niezłą sytuację gospodarczą jeszcze wtedy taką po prostu nudny byłby to kondominium to poziom materialny po prostu, jakim robotnicy żyli, a tak ze względu na to, że po prostu inne jednak też te przemiany te cieszyły się poparciem znacznej części obywateli to tam to 1 czy klasa robotnicza najkrócej mówiąc nie była bark najbardziej poszkodowaną częścią tego społeczeństwa dotąd nie ci ludzie raczej byli beneficjentami tej tej rewolucji ona oczywiście rewolucja pożera swoje dzieci to terror rewolucyjny to wszystko wiemy i t d . ale faktem jest, że generalnie klasa robotnicza posłużyć się takim określeniem popierała przynajmniej w pięćdziesiątym szóstym roku jeszcze popierała też te partie i tyle symbolem tego braku odwilży i jest też, że nasz pomnik Stalina, który sobie z tą listą odsłonięto uroczyście 1 maja 51005. roku czy już 2 lata po śmierci Stalina nie doczekał tego swojego pomnika i okazało się, że na tamtejszym władzom w ogóle ten pomnik nie przeszkadza to znaczy, że Stalin umarł już sytuacja zaczęła się zmieniać się, że jest destalinizacja, że w Moskwie mówi się już o Stalinie inaczej, a tymczasem ten kolos 15 ,5 m wysokości 12 m szerokości 22 m długości 17  000 ton taka była waga atak kubatura ponad 5000 m ³ to po prostu Easton i góruje nad tą Pragą i Nina Chruszczow już od towarzyszy czechosłowackich z awanturą dzwoni silny, żeby jednak pomnik został usunięty i toteż było niesamowite, ponieważ inżynier, który zostało wyznaczone do tego usuwania u usłyszał, że ma to zrobić z godnością i zburzyć pomnik ale, żeby godności Stalina nie naruszyć przy tym Czesi trochę to ten syci czescy komuniści czechosłowaccy komuniści na trochę tak zachowywali się jak jak taka będzie w stanie grać ja czy oni mieli oni mieli z tym problem to czy tak ten pomnik odsłonięto 1 maja tysiące piątego roku i tabu powiedzmy jeszcze w miarę niezbyt czas prawda problemy zaczęły się rzeczywiście w roku pięćdziesiątym szóstym, kiedy na dwudziestym zjeździe komunistycznej partii związku Radzieckiego Nikita Chruszczow zdemaskował, ale dla nas wielki kult jednostki błędy z bandy wypaczenia zbrodnie Stalina i t d . tylko, że ma, o czym my pamiętamy referat Chruszczowa był tajny program nie był UP Black Cube upublicznione on być jak to jest inna historia wdowca, ale wiedział, ale kredyt najkrócej mówiąc towarzyszą czechosłowackim udało się jednak nie dopuści do tego, żeby ta, że od dziś oba czy też dostanie więcej na 0 zona przeniknęła do mózgów robotników prawda czy też obywateli Czechosłowacji krótko miast oni po prostu przez najbliższych kilka lat jeszcze udawali, że właściwie nic się nie stało prawda na czele ze Stali nadal był wielkim przywódcą, który komunizmu prawda, który wygrał drugą wojnę światową, który przyniósł wolność Czechom Słowakom i w związku z tym jego miejsce tego pomnika jak najbardziej, ale jest do wskazanej celowe tutaj u nas w pracy tak na kij i tak to sobie tak o sobie funkcjonowało w praktycznie rzecz biorąc rzeczywiście aż do aż do momentu, w którym w samym związku Radzieckim znów doszło do tej drugiej fali destalinizacji to znaczy do tak naprawdę do sześćdziesiątego pierwszego roku, kiedy na 2002 . z kolei zjeździe komunistycznej partii związku Radzieckiego Chruszczow syn z powodów, by oglądać w domku, który może nie nie mamy aż tak to wiele czasu żeby, żeby szczegółowo rozmawiać przepuścił taki funta frontalnej publiczny atak na Stalina i to się zakończyło tym, że jeszcze w trans w trakcie trwania tego zjazdu podjęto decyzję o usunięciu ciała Stalina z mauzoleum także obok Lenina spoczywał i po prostu trudno to ciało wykopano dół tam gdzieś na tyłach Kremla wrzucono zalano 3 dostanie comeback betoniarka min betonu Rona i pikniki i tyle ja był i kto to był taki symboliczny rzeczywiście koniec Stalina kultu Stalina w Rosji i wtedy rzeczywiście był publicznie nie będę tutaj duże przyzwolenie na to, żeby publicznie o zbrodniach stalinowskich mówić wtedy zaczyna się to cała fala oficjalnej radzieckiej literatury, który piętnuje się te stalinowskie zbrodnie kulminacją tego oczywiście rok później naszym pod koniec roku osiemdziesiątego drugiego w grudniu 1002. roku jest publikacja w miesięczniku nowy Emir słynnego opowiadania Aleksandra Sołżenicyna 1 dzień życia Iwana Denis sowicie prawda o więźniu gułagu to mu dobór tekstów ukazał się w tym prestiżowym znów nie wiem czy to właściwe słowo no ale dobrze w tym z prominentnych osób w tym miesięczniku 1 ten tekst ukazał się za przyzwoleniem samego Chruszczowa, w którym odczytano obszerne fragmenty opowiadania Sołżenicyna sądów o nim wręcz zachwycony, że właśnie czegoś takiego potrzebujemy i rzeczywiście w momencie, w którym po prostu w przestała praktycznie do 3 drugi, bo to właśnie ten trend ten moment tej naj intensywniejszy destalinizacji w czasach komunizmu Radzieckiego, kiedy naprawdę już najgorsze, że na, którym łachy dar to prawda z tego Stalina w Czechosłowacji stoi sobie ten pomnik prawda no tak to wyrzut sumienia jak wyrzut sumienia no to coś tutaj to ktoś coś tutaj jest zimno najkrócej mówiąc nie gra i wtedy rzeczywiście Novotny musiał ulec coś się to on tego nie chciał oczyszcza się tego obawiał słuszność tego obawiać, ponieważ wiedział, że jeżeli ulegnie Chruszczow owi prawda 1 i zdemontuje ten pomnik to w pewnym sensie na 3, jeżeli pozbywamy się Stalina to dlaczego nie pozbywa się twarzą Novotnego Lednicki taka też tak oczywiście była logika tych wydarzeń bada, bo co pewnie, że usunięcie pomnika ten trend ten wielotygodniowe detonacje gości tak można powiedzieć podoba się niezwykle skomplikowana pirotechniczna operacja już ono miało być na wieczność KRUS tak też mają utrwalony na akcjach taka w Stobnie nie Pentagon pierwszy raz w Pradze w roku wiosną roku w 1990 i wtedy zakład po raz trzeci, bo wiosną to było latem już latem i wtedy po raz pierwszy od Rolling 100 osób przyjechało do Pragi tu taki słynny koncert był 20  000 ludzie dla aktorki Wacław Havel tam był na tym koncercie tak dalej, a to w miejscu, gdzie stał pomnik rozwieszono na wielki jęzor Micka Jaggera prawda to wtedy symbolizował Buzaglo emblematem tej tej trasy i on był mniej więcej w tej skali i to naprawdę było widać po prostu manierę, że zewsząd korale, ale naprawdę można było z daleka zobaczyli drużynę i rentach z osad nie za metr dzika zawiera i była taka symboliczna zysk czytelna dla każdego Czecha prawda taki takim małym sytuację w darze wrzawę w miejscu, gdzie ten potworny Stalin prawda i tak kolejka do mięsa, zanim mnie stała prawda teraz mamy Rolling Stonesi zaczyna się zupełnie inna historia na, ale to tak nie od razu, bo każdy może, kiedy doszło już tego do montażu na tor tor to rzeczywiście było to taki widomy znak, że wreszcie w Czechosłowacji przyszła pora na odwilż, choć rok temu kierowano do ukrycia się zabudowano tak jak i Narodzenia i rodzinnych Tychach wieszczono, że Piliczanka nabyty grillować na ludziach nigdy nie mówił gazety nie pisały traktach znaczy po prostu udawano, że nadpodaż pewnego dnia okazało się, że postument jest pusty, że pomnika nie ma na nim mogli w ogóle no i tyle ich udawaj, że nikt go nie było w latach tak byłoby najwygodniej dla władz oczywiście czechosłowackich, ale to się nie udało, gdy zaczął się cały taki oddolny proces nie zawsze Antonim w taki wybitny czeski filmoznawca i eseista i właśnie działać w okresie praskiej wiosny zawsze mi wbijał do do głowy że, choć nie było żadnej praskiej wiosny przeciętego ósmego roku była, by była, by była czechosłowacka wiosna i ta wiosna to by to było całe lata sześćdziesiąte wasz to był proces i rzeczywiście można powiedzieć, że to, że ten demontaż pomników Stalina sześćdziesiątym drugim roku był takim symbolicznym początkiem tych spóźnionych reform tej spóźnionej destalinizacji, która znów z racji na ten na to specyficzne tempo prawda sytuacji politycznej Czechosłowacji potem nabrał niezwykłego przyśpieszenia i eksplodowało sześćdziesiątym ósmym roku, czyli właśnie wraz z dojściem do władzy DUB czeka i tym radykalnym odcięciem się o przeszłości, którego on próbował dokonać, bo zwróćmy uwagę, kiedy on odstawia na bok bardzo umiejętnie zresztą sprytnie stopniowo prawda Novotnego to pozbywał się polityka, który sprawował władzę od czasów stalinowskich jeszcze, który był po prostu stalinowców ona taką, że wąska miną, ale wciąż bardzo niebezpiecznym politykiem już tak najkrócej mówiąc przecież do przejęcia władzy doszło cudem właściwie przez DUB czeka od dawna znana na tym zjeździe w w pierwszych dniach przeniesiono w pierwszych dniach 1968 roku sam Novotny czysty szykował wielką czystkę zamierzał się pozbyć tych wszystkich liberałów jakiś rewizjonistów DUB czeków słowackich nacjonalistów i t d. prawda takich jak nazywano ale, ale muszę to nie udało, gdy nadszedł zagrożonych przez niego było tak wielu żonie utworzyli wspólny front i po prostu się go pozbyli i wysunęli DUB DUB czeka jako polityka, który z 1 strony nikomu nie zdążył zawiesić za skórę z drugiej strony wiadomo było, że ma doskonałe relacje z Rosjanami i ma świetną osobistą relację z Breżniew to może wydawać paradoksem, bo pół roku później ten Breżniew przez kocioł jeśli tak, żeby się go pozbyć się być, żeby zdławić reformy które, które Buczek zainicjował, ale rzeczywiście druczek miał poznał też Breżniewa kilka lat wcześniej, by nie objął władzę w wyniku puczu znów w Moskwie prawda Kruk odsunięcie Chruszczowa przejęcie władzy przez taką ekipę, na której czele formalnie staje Chruszczow to 100 sześćdziesiąty czwarty od tej pory dotyczy to też taka bliska znajomość Chruszczowa z wysp różnie bywa i tak jak Breżniew i jego ekipa pozbyli się Chruszczowa tak też prawdę mówiąc Breżniew wyobrażam sobie, że do, czego wymagać będzie człowiekiem, który pozbędzie się na już jednak tego w zalety bijącego redaktorem naftaliną nie mówiąc już o krwi na rękach i całym tym odium stalinowskim Novotnego i prawda, że Ziobrze po prostu klientom to będzie nowy lider znów trzeba powiedzieć, że do, czego przesłanką młodym wręcz bardzo młodym przywódcą komunistycznym jak na tamte czasy, zwłaszcza na dawne czasy późniejsze obok został pierwszym sekretarzem partii miał raptem tam 47 bodajże 464747 lat, więc zniósł taki taki taki powie w świeżości, ale znów, żeby to on tak skomponować zaskoczyć skompensować tak jak czechosłowacki stalinizm w gruncie rzeczy był już w czechosłowackim fenomenem wyznaczony był towarem z importu i to żonę przybrał tak radykalną formę prawda, że za te represje były tak późno, a jednocześnie tak tak tak tak głębokie i ta rewolucja, której dokonano po zatoce, o czym pani wspomniała, że to przecież rozwinięty kapitalistyczny kraj na zlecenie z niezwykłą tradycją przedsiębiorczości no no i handlu zresztą oczywiście bene sita i on i jego ekipa, kiedy przejęli władzę w powrocie po do Pragi od w maju czterdziestego piątego roku oni także dokonali daleko posuniętej nacjonalizacji w tamto to już zarządu bene sza w tym okresie 454048 znacjonalizowano znaczną część przemysłu n p . Czesi wszystkie większe zakłady tam bodajże wszystkie zakłady, po który zatrudnia więcej niż 150150 ludzi już były na licytacji realizowane za bene sza podaż generalnie takie było oczekiwanie to nie tylko Czechów, a wtedy prawda takie było oczekiwanie także wie także ludzie na Zachodzie np. Francji chodzi chociażby próba, że najkrócej, mówiąc że to, że Państwowa własność środków produkcji co prawda, że państwo władza Państwowa gospodarka, która znakomicie sprawdziła się w warunkach wojennych w końcu prawda, bo to, by to państwowy przemysł przecież też znacjonalizowane przemysł w warunkach wojennych właśnie pozwoliła aliantom wygrać wojnę zamówienia rządowe prawdę o upadku Ameryki tak dalej jest, gdy generalnie to taki taki był wtedy klimat w Europie prawda, więc w tym sensie Czesi z tymi dążeniem do budowy socjalizmu prawda do tego etatyzm nacjonalizacja, a także do komunizmu oni niespecjalnie różni się od od Francuzów n p . w tym w tym czasie, ale i zresztą też do toyoty te relacje były bardzo silne między komunistami ciosu łaski mi komunistami francuskimi długo płoty można było mówić jest w znana znana historia, choć wyglądało naprawdę znaczy to właśnie przez UNESCO komunisty z silnymi koneksjami Follow ME francuskim ruchu komunistycznym, który był 1 z ofert prezes Śląskiego potem bardzo interesującą książkę wspomnieniową na ten temat napisał dotąd zekranizowano taki słynny film kostek oraz co prawda i Montaną temu w głównej roli występował w teście zupełnie na koniec pominęliśmy 1 dość istotnym wydarzeniem, bo to był pierwszy bunt w obozie socjalistycznym dziewięćdziesiąty trzeci rok a kiedy ludzie zbuntowali się przeciwko wymianie pieniądza, która miała na celu zlikwidowanie nawisu inflacyjnego i wtedy doszło do wystąpień między nimi w piśmie kilkudziesięciu tysięcy osób to było pierwsze wystąpienie pierwszy bunt w bloku socjalistycznym nawet poprzedzając to co działo się w Berlinie pięćdziesiąty trzecim roku w czasie od grudnia w piśmie do dawno dawno temu nad dawno dawno temu na standardzie auto, gdyż w latach dziewięćdziesiątych dała właściwie to to była taka historia z słabo opisana właściwie nieznana którą, którą historycy czescy także historycy lokalni są też ludzie wtedy sobie, żeby ludzie, którzy pamiętali to prostu to przeżyli te historie te historie wyciągnęli w Alejach jak ja powiedziałem to było to był jednak przypadek jednostkowy generalnie trzeba powiedzieć, że przez cały okres jedności tego tego reżimu on jednak mógł jednak bez wywołania wojny domowej i bez jakiegoś powszechnego oporu zbrojnego np. mógł zainstalować komunizm po czterdziestym ósmym roku prawda czy też stalinizm jeśli chcemy tak to nazywać i u komunistom ciosu łaski niestety udało się zachować poparcie znacznej części społeczeństwa praktycznie aż do końca swoich rządów i to zbierał rozmaite formy ale, ale w tym sensie także rok sześćdziesiąty ósmy praska wiosna jest w pewnym sensie takim właśnie eksperymentem nieudanym znaczy mamy do czynienia z z procesem reform mamy do czynienia z ruchem społecznym, nad którym które partia komunistyczna sprowokowała z pewnymi stoimy działanie na przed naszą cenzurę co, bo kompletną rewolucję prawda w początkach sześćdziesiątego ósmego roku i potem próbowała jak był jechać mógł wjeżdżać tego tego tego rumaka pędzącego ku wolności co oczywiście nie mogło się udać, ale ten dość powiedzieć, że wciąż Słowacja Czechy przepraszam Czechy są jedynym krajem regionu, do których w, którym do dziś istnieje znacząca partia komunistyczna, która utrzymuje wyborach znów jak przed wojną kilkunastoprocentowe poparcie 1012 róż nie zdobywa to jest partia, dzięki której Cichemu poparciu dziś funkcjonuje mniejszościowy rząd premiera Andreja Babiša to właśnie poparciu komunistów prawnie zreformowanej komunistycznej partii Czech i Moraw dziś rządzący w Pradze zawdzięczają to, że mogą władzę sprawować Aleksander Kaczorowski pisarz i tłumacz był też goście przed dwudziestą trzecią bardzo dziękuję pani Halinka, że za wizytę państwa zaprasza na informacje Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: WIECZÓR - KAROLINA LEWICKA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Skorzystaj z 40% rabatu w jesiennej promocji. Wybierz pakiet "Aplikacja i WWW" i słuchaj wygodniej z telefonu!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA