REKLAMA

Jaki był rok 1919 rok w Polsce? Opowiada prof. Andrzej Chwalba

Wieczór Radia TOK FM
Data emisji:
2019-03-18 23:00
Prowadzący:
Czas trwania:
48:07 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Radia TOK FM trzecia godzina naszego poniedziałkowego wieczoru w radiu TOK FM nasz kolejny gość prof. Andrzej Chwalba Uniwersytet Jagielloński dobry wieczór panie profesorze pan Wiesław Wojas wierzy pani wyszła państwu autor książki w 19001901. roku wolności, o których to książce będzie właśnie teraz dyskutować się panie profesorze to jest książka o tym co działo się między 11 listopada 1918 roku, a grudniem roku 1919, czyli o pierwszym nieco dłuższe mniejszych Rozwiń » zwyczajowy roku odzyskanej wolności niepodległości i kiedy czyta się pańską książkę Tomasz się jedno kluczowe pytanie w głowie właściwie przy każdym rozdziale jak to możliwe, że ten projekt Polska odrodzona po 123 latach niewoli i w ogóle się udało jak to możliwe, że to skończyło się drugą RP, która w wielu dziedzinach odniosłam rozmaite sukcesy prawda stała się państwem, a rok był, kiedy czytamy rozdział poświęcony dziedzictwie zaborów to uświadamiamy sobie, że podjęto próbę scalenia 3 odrębnych organizmów różniących się kwestiami prawnymi mentalnością ludzi kwestiami językowymi komunikacją właściwie wszystkim tak rzeczywiście to był bardzo skomplikowane afgańskich wiślak można powiedzieć powiemy organista, który się z kazachskiego organizmów, czego nawet 4, bo może warto pamiętać, że na południu na południe z Krakowa w rejonie Tatr znajdowały się takich ziemiach Spisz Orawa i należał do Węgier zdarza również tradycje węgierskie na południowy kresek i wreszcie różnica między królestwem polskim to dawka miał hipoteka dzięki Napoleonowi, a one z żonami, które były wcielony do zaboru architekcie były do rozgrywek właśnie ruszyły właśnie przybył z Rosją została granica jest również bardzo istotna bowiem w mentalności im zachodnie Europejczyków oni wygrać wojnę kursu Polska jest traktowany jako Polska natomiast 9 znajdują się na wschód do rzeki Bóg i na wschód rzeki Niemen w przekonaniu to nie są ziemie polskie to siądziemy któremu, które należą do Rosji do Rosji dalej powinny należeć wierzą, że to będzie miało Rosja, a PSL dojdą do tego tematu oczywiście PZU ma rację, bo skala zmian w ktoś dokonał w wieku dziewiętnastym one spowodowały, że wzajemnie mieszkańcy 3 postawę oddzielnie zasłaniali się o siebie oddalać od coraz trudniej było im nawet w czasie spotkania rodzinnego znaleźć wspólny język wierzył pan przywołuje tam w miarę pewną opinię mówiącą o tym, że jeszcze 100 lat takiego układu i właściwie mielibyśmy 3 odrębne narody polskie tak rzeczywiście trudno trudno wszystko przewidzieć natomiast można powie, że w spłacie pełną odpowiedzialnością, że problemu zaboru pruskiego nie było tak szybko postępowała germanizacja Niemcy były bardzo silnym znakomicie zorganizowanym państwem, które mną zrobiło się tak mogę powiedzieć, że nieelegancko, ale to ich dobrze oddaje to co się dzieje czy ta granica na Prośnie między królestwem, a Romney Wielkopolska byłaby granicą chyba przyszłego państwa polskiego są to również wynikało z tego, że wzajemnie wzajemne postrzeganie siebie jest mało poziom elegancki mało sympatyczne i nie przepadamy za sobą to liga oficjalnie to byli królowie jacy Moskwę krzyża może, ale właśnie z o mieszkańcach zaworu pruskiego i kiedy dzisiejsi mówią sąsiedzi z drugiej strony granicy tam mieszkałem Krzyżacy toniemy w miejsce na Kujawach jest ich u siebie zamieszkają Krzyżacy, więc to to to na pewno nie ułatwiało to on to właśnie w 2 udało to oddalenie mieszkańcy Polski włączyli się coraz mniej może być skuteczniej to było to była zła wiadomość swoim państwami zaborczymi, czyli mieszkaniec Krakowa mieszkańcy Lwowa patrzył w coraz większą sympatią w kierunku Wiednia mieszkają w Warszawie już tak bardzo na tym Moskali nie obrażał, bo sami, kiedy tak się czuł, że zespół o skalę w sensie niepewne zachowanie w stosunku do państwa i PCW to dla niego ważne miasto mieszkańcy Poznania kom meczu torunian to jednak Berlin Praga dostępu do odniesienia i to była cała stolica i czas dziewiętnastym roku pojawi się nowa stolica Warszawa 2 jest to działka po z Poznania z Krakowa nie było drogi dla kolei żelaznych torach był najdroższy sposób prowadziła do stolicy oni wszyscy musieli się teraz przestawić, jakby mieszkańcy Galicji przestały się z tego kierunku Provident niskiego na grę w warszawskich mieszkańcy Poznania podobnie nie Berlin to wtyki będziemy jeździć do Warszawy i tam załatwiali swoje sprawy to wymagało lat pracy są to widać wyraźnie, że separatyzm Polski zachodniej skutkował tym, że powstało ministerstwo dawnego zaboru pruskiego ministerstwo są, który miał swoją rezydencję w Poznaniu na te dane za rok za zwrot w zamku cesarskim prawda szacunek dla cesarza Wilhelma coś zwojować znałam wcześniej zarzucono politykę germanizacja teraz przyjechali Polacy z Królestwa polskiego to uznali, że nasi Polacy z Królestwa polskiego osławiona, jakby gorszy od o gorsze są w gorszym sorcie narodu polskiego związku z tym mniej należy im się miejsce w strukturach administracyjnych w sądownictwie i t d. tak dalej i powinna swoje poczekasz w różne systemy prawne administracyjne podatkowe inna poczta moneta koleje żelazne pusto odmienność, których już pan profesor mówił obyczajowe kulturowe i mentalne no i jeszcze bardzo poważny problem przynajmniej w niektórych regionach próżnia władzy to znaczy odchodzą zaborcy, a jeszcze nie konstytuuje się albo konstytuuje się w jakimś ograniczonym zakresie lokalna władza Polska bo kiedy przyjechał Piłsudski do Warszawy zresztą pan profesor przypomina, że nie tłumy go witały dziesiątego czerwono bada tylko 7 osób ta Müller we mgle rywalki zostali są zapamiętaliśmy i zdjęć wówczas nie robiono, więc nie wiemy jak to wyglądało dokładnie to inny to przecież nie ma tej władzy, która by to wszystko wspaniała i zalała zresztą pojawia się też takie separatyzm lokalnej jak Republika tarnobrzeska np. tak ktoś tam próbuje wyszarpać sobie jakiś kawałek terytorium i stworzyć sobie nogi mini państewko tak udało się rzeczywiście takie prawa próby Republika tarnobrzeska Republika Rząska chwilę był również te Republiki łemkowskie 2 na terenie na terenie o 1 z ulgą Szczęsny także to, że tutaj TMT Deloitte TMT lokalne lokalne pomysły no one na pewno na pewno nie ułatwiały działania także inne podwoją tak się początkowo sądzono bardzo optymistycznie, że w krótkim czasie uda się ją doprowadzić do unifikacji ziem pod każdym no prawie pod każdym względem, ale wolny teraz tak takie różnice są bagaż w 2 niedziela 19 września mamy do dzisiaj w akcję rozpoczął kodyfikacji liczono wciągu kilkunastu miesięcy uda się Scott wikłać w prawo to nie kodeksy pojawił się pierwszy strzela tak znakomity kodeks karny daje Makarewicza nie da się tego zrobić wtedy, gdy rozsądni ludzie rozsądni politycy nie wszędzie zaborczych mówią tak nie ma wyjścia musimy wykorzystać stare struktury państwowe mogą mu się wykorzystać stare struktury prawne stare prawo i działać w ramach dotychczasowego porządku faktycznie zaborczego, niemniej ten okres przejściowy, kiedy już nie ma poza Borczyk czy władz okupacyjnych, a jeszcze inny obraz polskich no to jest czas bezhołowia anarchia ja się wierzyć nie chce, że po paru tygodniach udało się opanować, tym bardziej że brakowało polskich żołnierzy, a nie brakowało grup przestępczych grup bandyckich pod koniec grudnia roku osiemnastego szacuje się, że w Galicji znajdował się pod bronią 41 pod bronią 50  000 dawnych dezerterów, którzy prowadzili działalność bandycką napadali na wszystkich, którzy dysponowali majątkami i na wsi w mieście MK, a wojsko tkwi w całej Rzeczpospolitej, bo może ono 4045  000 także problem, że na prowincji miasteczka jak na wsi nie rządziła władza Polska tylko zależało od miejscowych poziom bossów i t d . tak dalej, którzy tworzyli swoje własne państewko wykrojone wykrawa listy z powiatu przez gminę fragmenty traktowali jako teren łowiecki metody czujemy wytworzył własne władze w prawo siły to prawo usiłuje decydują i rozkazy rządzące Warszawy nie były respektowane, bo stanowi władze test owo wielkie wyzwanie w sytuacji, kiedy dzwoni się toczą i gigantyczne grają razem z wojny tak właśnie to jest niezwykle istotne zastrzeżenie ze strony pana profesora, bo nie można całej powierzchni naszego nowo powstającego kraju toczą się działania zbrojne na 13 są do działania niezwykle intensywne prawda, więc to on też trzeba brać pod uwagę, ale wracając jeszcze do Gdyni po chwilowej próżni władzy to także gigantycznym problemem były kwestie związane z kadrami w, ponieważ podaje pan przykład zaboru pruskiego tam 90 % ważnych stanowisk woda i 90 proc zadań administracyjnych urzędniczych sędziowskich nauczycielskich jest obsadzone przez Niemców trzeba tu chce się znaleźć Polaków i okazuje się, że ich nie ma, że do nauczania dzieci zgłaszają się osoby nie pisze Anna i deklarują, że razem z dział tworzą nauczą się pisać czytać rachować, więc ich zatrudnia tak z tym, że żywi się we mgle w wypadku nauczycieli traci 1 dotyczyło innych ziem kresowych i Królestwa polskiego natomiast tutaj był problem z wypadku zaboru pruskiego mnie nie tyle może analfabetyzmu, bo jego prawie nie było z lat zaś problem na brak i braku kompetentnych sił administracyjnych co wraz z różnic Hardy blokowano Talar oczywiście nie nie zdoła, zanim wykształcenie osiąganie wyższych stanowisk także tutaj również w wypadku słabości ja tak to było słabości sił inteligencki na terenie zaboru pruskiego, a z drugiej strony właśnie przekonania mieszkańców zaboru pruskiego, że nie możemy stanowisk oddawać na skok Egipcjanom, tym bardziej że Moskale z Królestwa i teraz siłą rzeczy napływają prawnicy urzędnicy z Galicji Królestwa zaś w Galicji nie są przyjmowani z otwartymi rękami przeciwnie obcy są z tak obcy to jest obcy element prawda, jaki Polak nie jest obcy o nich nie rozumie nas nie rozumie naszej mentalności naszej kultury i wtedy Polacy z poznańskiego z Pomorza toczka w wyroku z Pomorza już no bo wtedy Pomorzan wstyd się tego nieszczęścia Polski mówiąc lepiej zatrudnimy Niemców miejscowych zachowajmy Niemców, bo z tymi Niemcami się okazuje łatwiej jest porozumienie niż z tymi Polakami z obu pozostałych zaborów to dowodzi, że ta granica narzekają na rzece Prośnie w ręce administracyjną jest radnym to ocena czy policyjna zagranicą przebiegającą przez umysły ludzi a, gdybyśmy się zastanowili panie profesorze jak to było z tym postrzeganiem odradzającej się w Rzeczpospolitej momencie mówimy sobie 11 listopada jest to dla nas data dość oczywista, choć wiemy różnie to wyglądało na przestrzeni ostatnich dekad, ale sam pan profesor wyszczególnia rozmaite dni, które mogły się załapać na ten symboliczny początek Rzeczpospolitej u mnie w 1918 roku 7 listopada osiemnastego czy rząd Ignacego Daszyńskiego i 11 listopada rada Regencyjna, która przekazała Piłsudskiemu władzę nad wojskiem, ale w grze były także 28 października osiemnastego roku, gdy powstała Polska komisja likwidacyjna w Krakowie 15 sierpnia roku siedemnastego rocznie powstaje komitet Narodowy Polski w Paryżu potem zresztą uznany za przedstawicielstwo polskiej, a my piątek listopada 1916, czyli słynny akt 5 listopada no i jeszcze 6 sierpnia czternastego roku, czyli wymarsz pierwszej Kompanii SS na zdrowiu i po czternastego roku data czternastego roku tak proszę się pracownika wynikało z tego, o czym mówić lasom początku ziemne państwo polskie powstaje z dużego organizmu w Trzebczu starego organizmów politycznych my polityczno prawnych i sam moment odzyskiwania niepodległości im był, jakby rozpisane na kilka tygodni nic nawet na kilka miesięcy blaszka w wypadku zaboru zaboru pruskiego nie było czegoś takiego jak i jak w przypadku Litwinów Łotyszów Litwinów Estończyków relacji podległości cytrusów czy zakup zakup 1 dnia ogłoszono ode mnie do pracy niepodległości jesteśmy dziedzicami terytorium, które w wypadku Litwinów należał do łóżka do Rosji, a Czechów Słowaków do Austrii i do Węgier czy państwa austro-węgierskiego oraz problem prawda wszystko jest rozmyte i w czasie przestrzeni życia prawda Lee, a nie ostatecznie drogą my może pojawić się na castingu w politycznego castingu EW różne siły polityczne wraz z różnymi etapami tak każdy chciał ubrać się coś symbolicznego lewą rzecz jasna ta data będzie wiązała swoją aktywnością to jak mamy prawo do utrzymywania władzy obóz Narodowy to niewątpliwie 15 sierpnia 1917 tak, ale tu nawet Gościniec start potwierdził, że należy jednak 15 sierpnia to jest święto maryjne w związku z tym nie wypada tych 2 graczy Olek zniszcz ten komitet w Paryżu dla ruchu dodatkowo nieodmiennie przebija się do Dody świadomość ponadto w ZUS-ie to co się działo tutaj na miejscu prawda nigdzie stąd daleko w Paryżu nic z tego 62, a 5 listopada też szybko czas tak było przestał być atrakcyjna co z tego względu, że to był akt i podarowany czy królestwo polskie podarowane przez zaborców, a więc oby jego wartość jest skromna, ale dla mnie, aby na polu bitwy długo pozostały 2 daty jej część trudnego meczu 1 listopada, czyli ten tymczasowy rząd ludowy Republiki jeszcze nie żołnierze pospolicie Republiki polskiej i lewica Polska inne partie lewicowe na czele z polską partią socjalistyczną mocno obstawał, że jest to najwłaściwsze możliwy dzień należy uznać, niemniej już czasy, którzy za sobą wysyp szósty roku są czynnikiem decydującym uznali, że na 1 stosownie się będzie 11 listopada, ale ciekawy był zdaniem Bruskiego w co prawda one nie zgadzał się, ale bez entuzjazmu 13 listopada, bo on był przywiązany do kadrowej on był do kadrowej, bo kadrowa to w jego przekonaniu tyskiego projektu ona Copyright do pierwszej kadrowej ma Copyright do rozpoczęcia wojny jak wtedy to Piłsudski pompatycznie nazwał wojną Polskę natomiast Noa k 111 listopada no to przekazujemy władzę rada Regencyjna, która znów pokona, którą znowu powołali zaborcy okupanci i poza już uwagę, że powyższy system rocka jest świętowanie 11 listopada świętem państwowym Stal Gorzów 8 w dobie wielkich osiągnięć ludzkiego, bo do końca uważał, że jednak taka droga powinna być, a jak jest z odbieraniem tych dni listopadowych roku 1918, bo oczywiście my mamy pamiętniki czy Marii dąbrowskiej czy innych pisarzy intelektualistów polityków, którzy oczywiście śledzą wszystkie wydarzenia, notując dostrzegają jest radość jest oczywiście także obawa jak ten projekt Polska będzie się rozwijał el, ale jak szerokie masy ludności miast i wsi czy w ogóle spostrzegają to, że coś się zmienia w tym chaosie wojennym w tej anarchii w tej codziennej walce o byt i 11 listopada inne nie zapisał się w ogóle jest pamięć silna, bo z, jakiego tytułu nie ma żadnego tytułu on będzie ulegał ideologizacji to będzie praca biegały wielka praca biegi, by się propagandowym, żeby w dniach, które nie było żadnych wiem, o czym niżej teraźniejsze i czasie procesu praktycznie udało nowo co się wtedy stało ono w zasadzie mnie w pamięci ludzi jedenastego i inne wiersze mogą zapisywać warszawiaków rzeczy już rozbrojone Niemców TUI ówdzie przejmowano budynki poniemieckie niekiedy zupełnie bez walki Niemcy pakowali się do pociągu zaczynali drogę powrotną do do państwa niemieckiego, a ziemią ja miałem normalne obowiązki i zadania wynikające z trudnej sytuacji materialnej to był problem marudzić czysta z domu w ogonku za wszystkim, że 1 mój syn będzie w 1 banku drugi mu syna córka będzie trzecim banku banki w 2 nie ma towarów, których byłoby pod dostatkiem i ogonki sięgały 234 km i kiedy my wspominamy czasy PRL mówimy o ogonkach prawda, że były derby były kolejki, ale te kolejki Sokół po dziewiętnastego c osiemnastego końca osiemnastego co zupełnie czymś nieporównywalnym dochodziło do demonstracji głodowych kobiet, zwłaszcza kobiet, które maszerowały z dziećmi dajcie nam chleba my potrzebujemy podstawowych produktów do kraju był zniszczony przez wojnę rolnictwo było pozbawione podwojone koni jako postawę siły pociągowej ziemie były zamienione w w nie pola uprawne tylko by topola wojenne linię metra sieje okopy i wyżej po bombach do tego sięgało prawie co należało dopiero dokonać gigantycznej niwelacji terenu, żeby można było można było cokolwiek zrobić zachowały się zachował się zdjęcia z tego czasu z Królestwa Galicji pokazujący orkę roku dziewiętnastego org wiosenna Orka i miałem 7 nie ma konia, bo była już na frontach popadł na frontach zostały zjedzone przez żołnierzy głodnych to też tak często bywało natomiast to ktoś ten pułk ciągle musi teraz rolnik zawsze był z batem i on konia prowadził po prostu uznał, że w roli konia pociągowego poprosił żonę i to kobiety i zdjęcia to ode mnie w sposób klarowny dokumentują, że to patriarchalny tradycyjne widzenia ról, że z batem to jest tylko Rosjanin mężczyzna, a jeśli nie ma konia to w tej roli ma wystąpić kobieta to jest mało to okazyjne bardziej dramatyczny sposób, gdzie jesteśmy wtedy i nie jest jak wyglądają te pokłady mentalne cytuje pan opinię Juliusza Zdanowskiego, który pisał tak nasz kraj jest 1 obszarem zniszczenia 1 polem głodu i 1 szpitalem przywołuje on również na opinię Władysława Grabskiego, która została wyrażona na konferencji prasowej 22 grudnia 1919 roku, kiedy do Grabski mówi Polska znalazła się w sytuacji niemającej sobie równej w Europie nie zabrałam Bellę dane, które pan przytacza zniszczenia szacowane na 2 miliardy dolarów, a właściwie jest niesamowicie długa lista miast kompletni lub w dużej części zniszczonych Kalisz Gorlice Chełm Puławy Ostrołęka Przemyśl Żyrardów Zborów Brześć brodę aż pod sąd oczywiście wchodziły w tej we wcale no in te wszystkie miasta miejscowości padały ofiarą albo żołnierze z 1 armia głosy w drugiej armii opisuje pan ludzi, którzy tracą swoje mieszkania i w zasadzie mieszkają albo konto u sąsiadów ci bardziej szczęśliwi albo też w lepiankach ziemiankach nie ma w ogóle należy zapomnieć o tym, żeby sobie cokolwiek wymurować ewentualnie drewno można pozyskać jeszcze za dużo za duże pieniądze mamy ten kurczący się areał areałów uprawnych ziem podaje pan panie profesorze, że Ugory w królestwie polskim i w Galicji jeszcze w roku dwudziestym test 3 ,51 000 000 ha tak tysiącach hektarów są też wyjałowiona nie nadają się do tego, by posiać tam cokolwiek głęboka rejestru GI industrializacja, czyli straty przemysłu sięgający 10 miliardów franków inny w złocie co ciekawe okupant niemiecki odpowiadał za większą część tych zniszczeń, bo straty wojenne są szacowane na poziomie 4 %, czyli jak rozumiem, kiedy okupant niemiecki się już wycofywał to jeszcze zabierano z tych fabryk wszystko co się dało, bo to niszczono to największe straty miały miejsce w zaborze rosyjskim zrozumiałem, że umówić Zagłębie dąbrowskie Warszawa to są te centra przemysłu wobec polskiego najpierw 900 piętnastym roku, kiedy armia rosyjska opuszczała tę ziemię zabierała młodych ludzi zabierałam bydło ma płody rolne wywoziło na skutek, ale również zaczęłam Aśka dewastacja przemysłu Warszawskiego w kilku najważniejszych w Chinach od kilkunastu najważniejszych fabryk metalowych maszynowego wywieziono prawie wszystko i później gdzieś te fabryki ulokowaną wgłębi Rosji w celu wznowienia produkcji tak samo zabierano wagony lokomotywy prawda wagony oczywiście tabor kolejowy to, żeby nie również wpadło w ręce nieprzyjaciół przechodzi przez balon już nigdy nie wróciła na wytchnienie nie wróciły z Łodzi okupant i Kuba niemiecki dokonuje przeglądu tego co jeszcze jest wyrywa również kable z ze ściany kable elektryczne silniki elektryczne to wszystko co ma jakąkolwiek wartość w ciągu paru miesięcy dokonano kompletnej mgle kompletnego zniszczenia zakładu pozostały tylko budynki można powiedzieć, że postawiono budynki z powyższym w stanie deweloperskim to znaczy do zagospodarowania robotnicy byli zwolnieni, jeżeli nauczka na wieść o swoich rodzin tych naprawdę dramatyczna historia upadku Warszawy Niemcy zabrali nawet w silniki tramwajowe po sama Skorupa interesowała tramwaju mieli swoje, ale brakowało silników, ale pojechała do Duisburga na szczęście ktoś ktoś widział żonę Gianna zostały ulokowane tam i dziewiętnastym roku do Warszawy wróciły to wielkie święto warszawiaków wszyscy wiwatowali, że wreszcie się znów będzie podróżować tramwajami, a nie pokonywali przestrzeń park po paru kilometrów z końca miasta 1 z rodziną drugi koniec no i na piechotę problem był też gigantyczne z komunikacją, bo oczywiście podstawą była kolej, a ona uległ w czasie wojny głębokiej dekonstrukcji i Niemcy Rosjanie tabory zabierali ze sobą oczywiście część zostałam na terenie nowej Polski, a także Anna w profesor powiedział co zresztą widzimy dziś układ sieci kolejowej także nie było połączeń między tymi 3 częściami mu oczywiście bardzo dobrze rozwinięta sieć w zaborze pruskim, ale np. już w królestwie polskim notą bardzo rzadko Zagar z mówić o tej o tej podróży na tej o tym, mentalności z Krakowa do Wiednia jechano m66 pół godziny głównym natomiast dziewiętnastym roku z Krakowa do Warszawy i honor 12 godzin 101213 godzin, dlatego że nie było się w tunelu i jechano marki w kierunku zachodnim dopiero z przesiadką w kierunku północnym pojazd tabor był bardzo wzorowanym na tory koleje żelazne wyeksploatowany jest prędkość do 34 km na godzinę no i stąd 1112 godzin podobnie Poznań Poznań też nie miał połączenia wyobraźni w okolicach Kutna mogę się Polski międzywojennej stworzono oto one nowej linii kolejowej w związku z tym ma maleć jak mamy dzisiaj, że bezpośrednie połączenie Warszawy z powstaniem spóźnienia sięgały kilkunastu godzin, ale pisze pan również rekordzista, którzy spóźniali się 3 albo 4 dni tak dla Opola to szkodzi nadwozie z założeń łapówka w Brześciu nad nimi leżą głównie tworzy się nasz poziom kupić bilet teraz teraz jej nie bardzo wiedziano, w którym stanowczo na ten pociąg pojedzie niekiedy niekiedy 1 pociąg wjechał w odwrotnym kierunku niż się Inpro planowałem nie planowałem jechać także do władz najem podróż na warunkach ekstremalnych 19 rok ludzie wspominali jak najgorzej w ale później te polskie koleje państwowe będą jednymi z najlepszych kolej w Europie, ale to jeszcze trochę o aprowizację chciałabym zapytać pana profesora, bo oczywiście już tymczasowy rząd ludowy Republiki polskiej zdawał sobie sprawę, że żywność dla ludu oznacza osłabienie bolszewizmu brak nie będzie co do garnka włożyć nawet tych podstawowych produktów to oczywiście wszelkie rewolucyjne hasła trafiają wówczas na podatny grunt tymczasem właściwie nie było niczego racja chleba na kartki na osobę dorosłą to 4 kg na 2 tygodnie tak, ale Bóg Konga dziennie i MF niektórzy niektórzy ratowali się zakupami na wsi swoje własne znajomy rodziny, ale bardzo wielu księży, czyli przygotowali też aprowizacja aniżeli następuje co roku nie zostanie pozytywnie rozwiązana import nowy problem czy mamy zakupić armat karabiny u aliantów z demobilu czy mamy zakupić żywność, ponieważ budżet wojenny w roku dziewiętnastym sięgał 50 lat 55 % to może się obraził, że brakuje środków na zakup czy twardej waluty na zakup artykułów żywnościowych na przejęcia amerykańskiej ratunkiem jak się okazało i dodawali niebagatelny jest pomoc mleko nasi hummera nadal jest jak jest przepiękna postać jest z w Warszawie skwer Herberta Hoovera późniejszego prezydenta Stanów zjednoczonych przyjaciela Ignacego Jana Paderewskiego dzięki sztabowi trenerskiemu daje mu kończy studia mówi biegle biednym i Herbert i on zagwarantowało pomoc dzieciom kobietom rodzinom niezależnie od pochodzenia etnicznego, ale powiedzmy, że ani nie był jeszcze prezydentem tylko by już razem już nie da się w urzędzie wraz z różańcem w amerykańskiej administracji pomoce tak zryte tak, że ta nazwa, która zorganizowała pomoc dla 23 państw Europy w tym dla Polski tyle Polski również dla Belgia laser billboard one były na bazie posiadanego złota jej pomocy otrzymaliśmy, bo o 20 % wartości właśnie tak się to bardzo dużo na kilka milionów osób otrzymało taką pomoc przyjechał do do Polski był w najważniejszych miastach Warszawie w Krakowie we Lwowie i 1, a on jako cześć zorganizowano nawet pochodzić ma inwestycyjny pochód dzieci w dzieci maszerowały w już takich postaci tak ubrankach amerykańskich i schludny przed laty czystych schludnych i wiarę dar wróżki wianuszki, którego możesz tu było coś tam włożyć, ale maszerowały boso to ją tak zszokowany no bo skórę wówczas była bardzo bardzo droga my żołnierze polscy żołnierze przeżyli butów w naszym wierzę w 2 w związku z tym kojarzy się w ogóle zapomnianą natychmiast zareagował wysłał depeszy do Ameryki, że w pierwszej kolejności organizować dostawy butów w ciągu paru miesięcy dostawał dużo została butów dotarłam prawdopodobnie około 1,51 000 000 dzieci te buty otrzymała też liczyć skala pomocy wywinie taką nazwą zawsze trudniej była pomoc dla straży Pożarnych brytyjska pomoc pomoc dla innych szpitali w 2 przyjechali lekarze amerykańscy nie tylko lotnicy amerykańscy żołnierze francuscy lekarze rosyjscy lekarze włoskie sanitariuszki lekarza także jest pewna pomoc to nie jest pomoc bezinteresowna to nic z tych samych powodów pani, że to moja wcześniej na nie chcą, by ten chaos anarchią przerodził się kolejna rewolucja typu bolszewickiego tego boją się ognia i w związku z Wisłą właśnie, że jak poprawią poziom poziom zaopatrzenia podstawowe produkty to dojazdy to widoczne NN, czyli natura obdarzyła Polskę ona jeszcze bardziej opadnie może się odradzać taki sam motywacji będą stały za planem Marshalla PGE z turystów tak plus rozliczone także pomoc własnej gospodarce, która musiała się jakiś taki realny tym mniej dolegliwy sposób przestawić z trybów wojennych na tryby pokojowe po drugiej wojnie światowej inny humor dostrzegł też bieg na Kresach Wschodnich to były niesamowicie zapóźnione cywilizacyjnie obszar niesamowicie biednej notował ludność żywi się przeważnie korzeniami trawą i korą też są też niestety złośliwość przyrody w roku 1919 był wyjątkowo nieurodzaj co wynikało z tego, że już bardzo szybko w 1918 roku już późną jesienią przyszło poważne mrozy im niewiele co obrodziło latem 1919 tak to nie zgadza się rzeczywiście miała w cuda to my naturalnie pomogła pogoda nam by rolnicy dzisiaj powiedzieli nie dopisała i w związku z tym zbiory były białe były niższe niż zwykle rodzi uprowadzono Toma Areny to improwizacja państwową to znaczy próbowano tak dzielić te skromne zasoby, żeby to każdy miał 3 przynajmniej cokolwiek złego w przypadku przypadki śmierci głodowej były naprawdę sporadyczne czy jednak to udało się uniknąć takiej sytuacji ziem ktoś będzie miała z głodu, ale na czoło było widać po żołnierzach przyjaźni przychodzi bardzo zgrzebne jak drzewnym odzieniu zresztą opisywany przypadek brata Józefa Piłsudskiego Jana Piłsudskiego, który to był czas do Warszawy w listopadzie 1918 roku i ma na sobie płaszcze zrobione z zielonego koca wojskowego tak, ale miał twarz i nie wygłasza nie mieli zawył z Eurolandu się policja uważa rosyjski Borys kolejny poza oczywiście produktami żywnościowymi są produkty przemysłowe odzież tekstylia ról jak jeździmy na raty wzięło okupanci zaborcy okupanci zabrali wełny zabrali zabrali przędzę w bawełnę TDT MTB lektury stał się znajdowały i dopiero dziewiętnastym roku znowu dzięki pomocy pomocy zewnętrznej otrzymaliśmy otrzymaliśmy te zakłady łódzkie otrzymały bawełny wełny i zaczął przerabiać, ale to wszystko jest na bardzo niskim poziomie prawda 1520 % produkcji przedwojennej, a jeszcze przecież byłam in uchwała o rekwizycji bielizny sukna ubrań butów podjęta przez Polski Sejm w lutym 1919 dla wojska oczywiście trzeba było wszystko przerobić na potrzeby wojska jest no i tak, że także ludzie na wyciąga już się w to co goście mieli przekazywać przekazali wojsku, a skąd ta akcja mrzonki przyniosła tylko skromne ME rozwiązanie problemu i żołnierzy, że wojsko nie było zadowolone, ale ludzie specjalnie nie mieliście siedzieli z wojskiem płaczu nie było wtedy jeszcze takiego entuzjazmu dla wojska polskiego nie, bo takie napięcie w Starym i ta wojna wisi tam się toczy przed chwilą świętowaliśmy czy wolniejsi świętowaliśmy niepodległość to nie jest wiedziała, że na wyobraźnie to będzie dopiero latem dwudziestego roku, że wtedy poczują, że uwaga co się może zmienić w życiu coś znacznie poważniejszego, ale Tomek będzie wybierało dwudziestym roku takie zmartwienia mam wrażenie czytając rozmaite wspomnienia, które są przysłano profesora przytaczane w tej książce, że najlepiej było w zaborze pruskim taka opinia Janina spotkamy również Gutowska opisuje tanio inwencja obiad niesmaczny w cukierni ciastka fatalnej herbata na wzmiankę o mydle subiekt czy w magazynach uśmiechali się ironicznie no ale jednak cukiernia działała ciastka i herbata jakiś były i wciąż można było się posilić tak no no no właśnie jemu się mówić o tym kto ratuje, kto ratuje mieszkańców Królestwa kresów i Galicji ratuje zabór pruski przed wojną kultura rolna poziom kultury rolnej było najwyższe na ziemiach zachodnich Chinach wschodnich ziemiach niemieckich jest znacznie wyższe plony uzyskiwana z Kielc we Francji w sensie Słowacji dał się nie zdają sprawę, że rolnictwo wielkopolskie było tak doskonałe to świetnie zaopatrzone i teraz dziewiętnastym roku Wielkopolska solidarna zresztą polskim nowi to co się dzieje na przysyła UAM pociągi pociągi żywności ziemniaków mąki cukru soli również z Kłodawy z Inowrocławia na potrzeby kina na potrzeby innych się Polski Brożka próbek soli okazuje się, że nie ma soli oraz złożenie odrębnego nie ma nie ma lodówek nie ma lodówek nie ma zauważa Marek, więc bez soli 1 trudno zachować się zdrową żywność o stresie, że żywność o zdrowie choroby chciałabym pana profesora zapytać, bo bilans oczywiście jest niekorzystne jak zawsze w sytuacji wojennej więcej zgonów niż urodzeni, ale tak stan higieny jest fatalny mizerne przytacza pan treści z broszur informacyjnych, kiedy ktoś się razi społeczności polskiej, a Lucia całego ciała z użyciem mydła zasuszone głowy myć naftą lub octem mieszkania wybielić wapnem balonem bielizna wygotować pościel ubrania wyprać przewietrzyć na słońcu słomy z silnika spalić zlikwidować gnojówki wszystko potoczy się, żeby nie wybuchła jakaś epidemia tak tak jedno my z tym, że te apele nie przez wszystkie były rozumiane niektórzy z powodów technicznych nie znają z pisma przez w mieście Łodzi mieście przemysłowym większość mieszkańców miejsca do stołu nie była w stanie składać literki to biomasa leci taki jest także z pozostałości po zaborze rosyjskim na innych nie było co widzowie euro jest pani Janina Górka burżuazji było nie było kanalizacji wodociągu jedynym większym miastem w byłym zaborze rosyjskim, które dysponowało kanalizacją i wodociągami czy zdasz prawo i natomiast Łódź Częstochowa Lublin Radom tego nie miały James białostocki donosił gospodynie, wylewając kubły pomyj odpadków, a nawet ludzkich wydzielin prosto z gangów na podwórze i ulica Targ no tak to było tak przód przez wieki tutaj nic się nie zmieniło także zdarzały się w związku z tym mamy epidemię epidemia cholery tyfusu bardzo byłem tutaj niebezpieczne dur brzuszny do września Lonka z tak na wszystkie choroby związane związane z brudem choroby zakaźne również wynikające z biedy jak mówiono galopujące suchoty ich liczba liczba zachorowań i zgonów związanych z surowcami czy gruźlicą robotowi wzrosła z ochoty bić te mogą być bardzo lubią takie sytuacje, że właśnie biednie mroczną nie brakuje kopali go grzywną wilgotny Praga i znoju, żywiąc doń i to wtedy wtedy to my ten te zgony były bardzo się przy bardzo szybkie i ja nie było takiej możliwości ziemnej wszyscy wyjeżdżają do szpitali przez jego życie, bo było dosłownie na palcach 1 ręki można było w kraju policzyć, ale wróćmy do wszystkich chorób, które pan profesor wymienił UE była też grypa Hiszpanka, która potężne żniwo zebrała Europie na szczęście u nas to takie duże uderzenie przypadło tylko na 4 miesiące między wrześniem 1918, a w styczniu 1919 potem była druga fala, ale dużo o tym, że łagodniejsza no ale inne not my też była to pandemia tak w skali świata uśmierciła nawet 20  000 000 osób tak nie tych zwierząt że, że nawet więcej do 20 dostało to auto to minimum jest fałszem jest w sferze szacunków Rz pierwsza może być globalna choroba, a jednocześnie największy zabójca, bo przypomnijmy w czasie wojny zwanej wielką wojną 1418 zginęło prawie 10  000 000 osób, a sama Hiszpanka zwija co najmniej 20 może 50 lat 70 i to wóz zabójca wały, które dla, którego nie znaleziono żadnego lekarstwa nie nie było nie było my czegoś takiego co powstrzymywało front deszczowy powyższe, bo ludzi rozmaite, żeby się chronić prawda puszczano n p . takie tratwy stateczki z Wisłą wzdłuż rzeki 3 czy warto, prosząc Najwyższego Boga, żeby pamiętał o mojej rodzinie niektórzy stawiali takie tablice przed domem nie wpuszczamy tutaj w szranki, bo powszechnie nazwano to ścianką niektórzy np. młode młode małżeństwo mieszka z rodziny żydowskie bramy na cmentarzach i ślub o godzinie dwunastej w nocy zabobon zabobon tak to, pomimo że skoro nie może wiarę pomagam lekarz nie ma czy też malowidła, które można było kupić siłom kombinatorów coś dla siebie wierzy w absolutnie nieskuteczne wraz z obrony czy gdzieś tam jeszcze sprzed wieku prawda, owszem, wspominano jak można się zabezpieczyć oczywiście to nie mogło nie mogą skutkować czy to bardziej pokazuje strony i kondycję mentalności ludzkiej i kultury niższy niż realny niższy zderzy się poziomu od ceny niższe niż coś co może pomóc w rozwiązaniu problemu to jest czegoś takiego nie było ludzie walczą o byt zawalczą o każdy kolejny niedzielni tymczasem rodzi się tuż obok nich państwo taki byt polityczny jest też niezwykle interesująco pan profesor to opisuje nam na opisuje ten zmieniający się stosunek także Polaków do zaborców, bo do roku 1800 sześćdziesiątego trzeciego obu był on zdecydowanie negatywny, a portem CK tak to jest im dalej w las to właściwie Polacy przyjmowali taką postawę no jest jak jest trzeba, więc rezygnacji jakiś modus Vivendi tak pracować, czyli albo trochę Leja listy ucznia albo gdzieś obok równe albo jakoś organizować no tak to wszystko się jakoś układało chłodny, a potem wielka wojna, która przyniosła biedę głód przemoc i uwaga taką utraty wiary instytucje państwa i ta utrata wiary w instytucje państwa zostaje potem przeniesiona na drugą RP pan dołączyć także ze sławą tradycją myśli Państwowej z tym początkowym chaosem anarchią ze starej starymi koleinami Elf, które też, że nowa Polska wpadała czy jakiś tam stare liberum veto takim myśli myślenie post szlacheckie i to wszystko no kłody pod nogi tej nowej państwowości po tak z 1 strony wśród przedstawicieli elit inteligenckich mieszczańskich spotykam osoby jedno zachwycone perspektywą i później wyrażające entuzjazm też to Polska głos na rauszu saga doczeka się z ZUS orzekał natomiast w nowy Bartków milionów ludzi, którzy byli, jakby poza głównym nurtem jest zupełnie zupełnie inaczej i teraz trudno jest wasze problemy, o których tu pani redaktor, mówi że mało nie sposób znaleźć łatwe są proste rozwiązanie faktycznie tego, czego nie udało się właściwy sposób rozwiązać pat i jeszcze na koniec cel w postaci od, których zaczęliśmy, czyli Józef Piłsudski w niesamowicie jest czytać te wszystkie westchnienie ulgi, kiedy marszałek postawił stopę Elvisa peronie dworca Warszawskiego Maria Dąbrowska przyjechał Piłsudski teraz doprawdy w nim cała nadzieja i Jan Gawroński co za szczęście, że zdołaliśmy uzyskać zwolnienie Piłsudskiego to ostatnia nadzieja też ulotki i dzień przyjazdu komendanta oznacza początek nowej epoki dziejów naszych gości powtarza się to sformułowanie, że oto nasza ostatnia nadzieja deska ratunku zresztą sam na inne Lubomirski inne, który był członkiem rady regencyjnej był 1 z tych 3 agentów, którzy pojawili się na dworcu dziesiątego, żeby Piłsudskiego powitać powitał go słowami, a wreszcie wreszcie pan komendant przyjechał co tu się dzieje co się dzieje właśnie wznosimy właściwie mąż opatrznościowy Bogu dzięki żeśmy go mieli, bo wszyscy w nim świadomi sytuacji pokładali nadzieje także on zrobił, że z genialną mianowicie sprowokowała Niemcy 9 siedemnastym roku, żeby go internować aresztowali internowali i tam się znalazł miejsce odosobnienia w Magdeburgu i ten czas między lipcem roku 17 listopada roku osiemnastego też czas budowania silnej przekonujące legendy właśnie męża opatrznościowego wszyscy piłsudczycy pracowali nad, ale jest faktem, że to mój jedyny polityk, który wywołał entuzjazm części kobiet niż mężczyzn do kobiety niejednokrotnie ME jak mamy to one udokumentowane w trojga szesnastym roku to one do bramy Areny, ale ze i prowadziły do dojdą do katedry dlatego ta reakcja Dąbrowski nie dziwi, a w mesjaszu, którego ciekawe prawda, bo jest faktem, że żaden z polityków polskich łączyć z Witosem Daszyński i Dmowskim nie był w stanie nam uzyskać takiego autorytetu, który pozwolił na budowanie wspólnego państwa i wreszcie te wszystkie ośrodki władzy lokalnym uznają poza poza, ale już się poznańskim i komitetem Narodowym Polski przez pewien okres czasu uznają władze włoskiego i to ich dom ten okrzyk Lubomirskiego jest w pełni uzasadniony, bo on zaczyna budować państwo dzięki jego determinacji uporowi, ale dzięki temu, że jest w stanie skupić wokół siebie na całe legiony entuzjastów wielbicieli wielbicielek które, którzy pracują tak, żeby i urząd przyjemność, ale miał przyjemność Polsce i ale też podejmuje na ponad ludzkie indywidualny wysiłek, bo pan profesor opisuje, że są takie momenty, kiedy on przekracza właściwie granice biologiczne dla swego organizmu brakujące godziny na dobę tata, tyle że winę za godziny tak to kto tak to wiadomo w 10 później lekarze dziś powiedzieli, że tak żyć w dalszym życiu nie da, czyli wtedy lekarz może mu tego nie odpowiadali, bo w ogóle nie miał czasu na lekarzy, ale tak to wyglądało to później będzie lepiej pra w w dalszym, ale te pierwsze tygodnie były dramatyczne, bo on uważa, że trzeba jednak to, skąd wiązać z Rządza sporo, chociaż w sposób minimalny do poszczególnej ziemię, bo skoro mam takie wyzwania jak wierny jak budowa armia dostała nr 1 to państwo musi istnieć już fundamenty pod granicą Marzena Strzelczak dość Braun hasło wraz z współpracownikami panie profesorze, kiedy pan analizował źródła my przeglądał widziałem jak pisał tę książkę to co ona panu zrobiło największe wrażenie wstrząs coś takiego co no Longer co jest do przekazania naszym słuchaczom wg pana chyba chyba to że, że ludzie byli przekonani, iż żadne państwo jest wartością jak druga mniej poważną wartością, że nie może o tym, rybacy ziem powinniśmy my tak brzmi bardzo współcześnie ponad podziałami inne skupia się wokół tych celów strategicznych bowiem dzielenie się konflikty to jest właśnie rok rok dziewiętnasty, że dzięki wspólnemu państwu jest podmiotowości pożal się rozwijać kulturę kontrolować również jest rozwój kultury i ostatnie odkrycie mianowicie, że rok dziewiętnasty to bardzo ważne wydawało się, że po dwudziestym, aby inni się może wydawać, że po dwudziesty roku osiemnasty, a tego rowu ruch 19 centrum między prawda, bo już wolniej sza ary nie wyraźniej mniej niewidoczne poza może zwołanie Sejmu ustawodawczego nic z tego szczególnego się działo, ale dlatego, że zjeżdżało jest tak istotny wpływ stworzył warunki dla działania w kolejnych latach zaś w roku 900 dwudziestym prof. Andrzej Chwalba historyk Uniwersytet Jagielloński autor książki 1919 pierwsze roku wolność bardzo dziękuję pani pies zaatakuje was zależy na wizytę państwu dziękuję za wspólne poniedziałkowy wieczór życzę dobrej nocy i do usłyszenia Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: WIECZÓR - KAROLINA LEWICKA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Podcasty TOK FM oraz internetowe radio TOK+Muzyka teraz 40% taniej. Wybierz pakiet Standardowy i słuchaj gdziekolwiek jesteś

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA