REKLAMA

Potrafili zmienić matematykę w niezłą zabawę. Historia szkoły lwowskiej

Magazyn Radia TOK FM
Data emisji:
2019-03-30 13:00
Prowadzący:
Czas trwania:
21:55 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Karolina Głowacka magazyny Radia TOK FM w tym roku decyzją Senatu obchodzimy rok matematyki i specjalne serwisy w tej sprawie uruchomiła GazetaWyborcza pod hasłem matematyka się liczy bardzo ciekawe teksty polecam państwu, a że faktycznie matematyka jest bardzo ważna oraz medialnie niedoceniana na tokfm PL w magazynie Radia TOK FM sobotnie również serię audycji na ten temat dziś perspektywa historyczna w naszym studiu Mariusz Urbanek dzień dobry dzień dobry widok w zachwyt Rozwiń » słuchaczy autor książek licznych biografii zresztą uważni słuchacze i uważne słuchaczki na pewno Mariusza Urbanka pamiętają kojarzą, bo zdarza nam się rozmawiać często w zasadzie rozmawiamy o książkach ne na naszej antenie dziś o Lwowskich matematyka, który w historii zapisał pan w książce genialni Lwowska szkoła matematyczna, ale czy Lwowska szkoła matematyczna urodziła się we Lwowie no właśnie to jest ta jest zawsze informacja, która dużą przyjemność sprawia mieszkańcom Krakowa od Lwowska szkoła matematyczna narodziła się w lipcu 1916 roku na krakowskich Plantach pod Wawelem w tym miejscu dokładnie, gdzie dzisiaj stoi ławeczka, na której siedzą 2 późniejsi profesorowie, czyli Stefan Banach i safari Nikodem i tam właśnie Hugo Steinhaus inny dlatego w środku wtedy mówiło się wielkiej wojny ani pierwszej wojny światowej środku wielkiej wojnie z nie wiedział, że będzie druga tak jest spacerując z złowił uchem słowa Całka Rebecca Całka legenda klubu wok grali bardzo świeży wynalazek matematyczny, więc nawet z niewielu matematyków już wiedziało co to jest on za to co to znaczy Wild Stein hausa syn bardzo zaskoczony tym, że ktoś właśnie w środku lata na Plantach, kiedy zwykle tam się spaceruje z dziewczynami na nagle ktoś dyskutuje nie tylko matematyce nawet jeszcze całkiem Rebecca podszedł do do tej ławki, żeby zobaczyć, kto to w ten sposób poznał Stefana Banacha i tak właśnie narodziła się włoska szkoła matematyczna jak to się stało, że z Krakowa przeniosła się do Lwowa Hugo Steinhaus syn doktorat zrobił co prawda tak jak większość matematyków światowej sławy w Getyndze to była taka mekka matematyczna przełomu dziewiętnastego i dwudziestego wieku, ale już habilitację zrobił na Uniwersytecie lwowskim został czymś co dzisiaj ta instytucja istnieje tak, ale prywatnym docentem prywatny docent to polegał na tym, że mógł prowadzić wykłady natomiast nie mogę nie miał prawa do zatrudnienia na na uczelni i raz w już po roku osiemnastym, czyli po wybuchu niepodległej niepodległej Polski zaproponowano mu katedrę na Uniwersytecie lwowskim, bo Uniwersytet lwowski klub będący dużym ośrodkiem matematycznym jeszcze przed pierwszą wojną światową, jakby to, że trochę upuścił krwi, bo Warszawa potrzebowała potrzebowała po prostu matematyków, bo w momencie, kiedy w roku 1915 przestał istnieć carski Uniwersytet warszawski wyjechała rosyjska kadra to nowa już Polska uczelnia po prostu potrzebowała polskich uczonych i kilku kilkunastu ataków ze Lwowa przeprowadziło się to Warszawy między nimi Sierpiński Janiszewski moich we Lwowie zwolniło się zwyczajnie miejsce, kto jest zaliczany do Lwowskiej szkoły matematycznej wymienimy te nazwiska to jest 22 od tych ojców założycieli jeśli można tak powiedzieć, czyli prof. Hugo Steinhaus i Stefan Banach Steinhaus przez całe życie mówił, że jego najważniejszym wkładem w matematykę to było odkrycie właśnie Banacha, chociaż mówił to kokieteryjnie po to, przerwy był przekonany o tym, że są też zapisał do tej z matematyki i drugie pokolenie tych Lwowskiej szkoły w swych najwybitniejszych co to jest Stanisław Ulanowski nasz człowiek w projekcie Manhattan czy im uczonych wiadomo tak duży wpły w produkowali bombę atomową to jest Stanisław Mazur to jest już szał der to jest tyle Auerbach i generalnie to jest około 2020 matematyków różnego pokolenia w różny sposób też wzywali oni wszyscy byli pracownikami Uniwersytetu, bo wtedy etatów było bardzo naprawdę było bardzo trudno zostać chociażby asystentem na na Uniwersytecie i bardzo wielu z tych wybitnych oświatowym nazwiskach matematyków po prostu dorabiał jako nauczyciel matematyki i gimnazjach i Stefan Banach był postacią nietuzinkową bynajmniej nie były statycznym profesorem zresztą w ogóle z jego stopniami naukowymi to historia jest nietypowa ten bon jeśli chodzi o Stefana Banacha to właściwie ta historia nigdy nie pozna się, że nie powinna się wydarzyć, bo wiedząc jak wyglądały stosunki społeczne na przełom dziewiętnastego i dwudziestego wieku z jakich on się wywodził też klasy społecznej, że tak marksistowskich hitów użyje to on nie miał prawa dojść do tego miejsca, gdzie się, gdzie doszedł to był Banach był nieślubnym dzieckiem niepiśmiennych góralki i rekruta na przepustce takie rzeczy się zdarzały wtedy i zdarzały się też wiele lat z wiele lat później i tak naprawdę, gdyby nie cieszą Koch przypadków dotknięcia pana Bogart jak kto woli i gier w ich zbiorowego wysiłku, gdy w dobrych ludzi nie miałby prawa dojść tam, gdzie doszedł na początku ojciec oddał go na wychowanie do Franciszki płowej właścicielki zakładu prawniczego oraz w Krakowie dzięki temu Banach mógł uzyskać wykształcenie gimnazjalne, choć już musiał dorabiać w pod koniec w ostatnich latach gimnazjum wystarczyło tych pieniędzy na 2 pierwsze lata Politechniki studiował budowę maszyn tej Politechnice i na więcej nie skończył skończył naukę zatrudnił się na kolei kierował jakimiś małymi grupkami kładący Vittore znów powinno się w tym czasie w tym miejscu powinno się skończyć historię Stefana Banacha, a nastąpiło spotkanie z układem Steinhaus i nóż poszły dalej, ale jeśli chodzi o nie jego zdobywanie tytułów naukowych nietuzinkowe tak to była to to jest sama jestem w smak tej historii jest wielki, bo nie Steinhaus jak już powiedzieliśmy po osiemnastym roku dostał propozycje objęcia katedry matematyki na Uniwersytecie pociągnął za sobą Banacha i załatwił mu posadę asystenta na Politechnice zdrów powiedzenie, że załatwi jest bardzo ważna, bo po pierwsze nie ma skończonych studiów po drugie, profesorowi na Politechnice wcale nie chcieli kogoś takiego przyjmować, bo mieli mieli swoich kandydatów w 3 ostatnich to praktycznie wymusił oni postawili warunek że, owszem, zgadzają się, a pod warunkiem, że Banach przez rok robi doktorat nie kończy studiów oraz zrobić doktorat, gdzie Banach to zrobił w ciągu pół roku ale, toteż zasługa Banacha największa w tym, że treść tego doktoratu była oczywiście z jego głowy natomiast, żeby ten doktorat w ogóle powstał potrzebny był spisek kilku osób Steinhaus za i dziekana matematyki na Uniwersytecie lwowskim prof. Łomnickiego, który wiedząc, że Banach niechętnie siedzi w gabinecie niechętnie pracuje nad papierami najchętniej siedzi w knajpie nad kuflem piwa i dysku co ważne i dyskutują politycy i LO matematycy przepraszam bardzo ich w czasie takich rozmów po prostu sypią się leją się z niego rozmaite pomysły Twin matematyczne twierdzenia tezy wkurzony, że to przepada, bo to on tego nie zapisuje czeka Rudnicki wysłał jednak ze swoich asystentów i kazał zapisywać wszystko co Banach mówi po jakimś czasie banku tylko w otrzymał te notatki uporządkował je w ten sposób powstała jego praca doktorska i to mógł dopiero pierwszy moment oczywiście po miesiącu musi być obrona musi być publiczna obrona, dlaczego znów Banachowicz wcale nie nie spieszyło, bo on w wolał chodzić na mecze piłkarskie Pogoni Lwów wolał to piwo non wolały się wtedy jeszcze nie mówiło Stern wolał filmy kowbojskie w kinach w ale pewnego dnia ten wspomniany już czekan Łomnickiej poprosił Banach 5 panie Stefanie to jest kilku panów Warszawy, którzy chcieliby z panem przedyskutować pewien problem matematycznej tylko pan może i właściwie odpowiedzieć na to NATO NATO się zgodził tak, bo rozmawiać o matematyce proszę bardzo poszedł porozmawiał i w ten sposób odbyła się publiczna obrona pracy doktorskiej Stefana Banacha z kolei Hugo Steinhaus był z zupełnie inny inna osoba taka jak byśmy sobie profesora z lat dwudziestych wyobrażali inny natomiast oni obaj założyli pewne ważne pismom ne, o którym powiem państwu więcej, bo skróci informacji Radia TOK FM przypomnę studio Mariusz Urbanek rozmawiamy o Lwowskiej szkole matematycznej przy okazji książki Mariusza Urbanka genialni Lwowska szkoła matematycznej przy okazji tego, że dany rok 2019 jest rokiem matematyki zapraszam państwa serdecznie po grudzie informacji o Karolina Głowacka przy mikrofonie w naszym studiu Mariusz Urbanek dzień dobry jeszcze raz dzień dobry witamy teraz autor książek licznych biografii wszystkie państwu serdecznie polecam, a dziś rozmawiamy szczególnie w książce genialni Lwowska szkoła matematyczna zapraszam państwa też na stronę gazety wyborczej tam jest taki specjalny serwis pod hasłem matematyka się liczy znajdą pomoc państwa tam różne ciekawe teksty dotyczące matematyki w tym również tekst mojego dzisiejszego gościa dotyczący właśnie Lwowskiej szkoły matematycznej w przedszkolu tym informacje mówią o tym, że Steinhaus Banach, czyli ci ojcowie założyciele Lwowskiej szkoły założeń pewne ważne pismo z tobą za pismo jak szeroko, bo kolportowane i jak się w tym jak było ważne ne w tym kontekście sławy międzynarodowej Banacha przede wszystkim to było pismo, które nosiło tytuł studia matematyka miało kilkaset egzemplarzy na nakład Juszczenko o 100 do 200 było rozsyłany do najważniejszych dzieł na najważniejsze uniwersytety na najważniejszych centrów matematyków matematyki należy świeć się koło setki było rozsyłanych do konkretnych matematyków nie do bibliotek tak właśnie do konkretnych dat produkuje około setki innych było kolportowane w Polsce czym ten tajny niski nakład niczym świadczyłby o tym, zarówno to pismo, czyli studia matematyka, jakiej pismo ukazujące się w Warszawie pismo od warszawskiej szkoły matematycznej szli fundament tematy matematyka byłe pismami mającymi bardzo ważne założenie, że po to, żeby przebić barierę językową, która powodowała, że ilość prac polskich matematyków zwyczajnie przepadał wyniki nie był w stanie zrozumieć to i to pismo z warszawskiej to pismo lwowskie publikował na równych prawach obok siebie bez tłumaczeń artykuły w 4 tak znanych językach kongresowych, ale takich, które w tamtym czasie jeszcze wszyscy wszyscy rozumieli, czyli po po angielsku po niemiecku po włosku i po francusku to wójt Wilk nie było potrzeby, ale to dawało po pierwsze, gwarancję, że prace pomysły twierdzenia polskich uczonych będą na równych prawach funkcjonowały w tym gmachu matematyki oraz prace na całym świecie no i po drugie, dawały gwarancję, że to nie nie przypadnie przepadnie po trzecie było szczególnie pismo włoskie było pismem, ale poświęconym czemuś, czego ojcem jest właśnie Stefan Banach, czyli na liście funkcjonalnej istotnie podejmuje w krótkich słowach wytłumaczyć co to było, ale generalnie Banach stworzył płaszczyznę, która pozwalała połączyć ze sobą rozmaite dziedziny matematyki, które rozwijały się niezależnie od siebie i właściwie bez żadnego połączenia i związków w różnych miejscach Europy a, a w inny analiza analiza funkcjonalna pozwoli pozwoliła je ze sobą złączyć to jest ewidentna zasługa Stefana ba Banacha temu było poświęcone pismo studia matematyka, więc było powszechnie czytane słowa Banacha sięgnęła też za ocean słowa Banacha tysięcznym to, gdy to poszło bardzo szybko płynnie jagodne najpierw doktorat później Bask błyskawiczna habilitacja profesura zwyczajne spowodowała, że najpierw w trakcie jazdy po trzydziestce tak, że tata gwiazda najjaśniejszym blaskiem zaczęła świecić w Europie później także w Ameryce na taki najbardziej spektakularnym tego dowód to jest w maju rok 1937, kiedy prof. Winer ojciec Cybernetyki, więc w inny człowiek, bez którego komputery byłyby nie do pomyślenia przysłał innego wybitnego matematyka Johna von Neumanna do Lwowa chciały ściągnąć Banacha wiedząc kim on jest ulgowo do Stanów zjednoczonych do swojej ekipy, żeby on tam pracował na IR legenda, mówi że von Neuman przyjechał z tą propozycją pana zapytał go, a ileż te, o ile też daje profesor winę za le to, że przyjadą do Ameryki co Majdan miał wyciągnąć czek, na którym była wpisana tylko Jedynka bądź, a teraz pan profesor niech pan profesor dopisze tyle zależy ile pan uważa za stosowne Banach Hardy Polak patriota powiedział, że to i tak za mało, żeby opuścić Polskę to był 3007 . roku w zaledwie 2 lata później wybuch na wojnę jak jeszcze 4 lata później Lwów zajęły zajęli Niemcy zlikwidowali zamknęli uniwersytetów polskich Banach trafił do Instytutu Weigla zaczął karmić wszy i wtedy rozmawialiśmy o powszechnym i wtedy zaczął wspominać te decyzje i pewnie trochę żałował w drugą inny karmić bliższy polecam państwu samą książkę Mariusza Urbanka ekipę naszą rozmowę znajdą państwo widnieją na tokfm PL i naszej aplikacji faktycznie niezwykle interesująca historia są to matematyka zawdzięcza Lwowskiej szkole, a Matyka prezes Lwowskiej szkole zawdzięczała tę legendę, a dziś, sprowadzając do wymiaru bardzo konkretnego to księgą szkocką księga szkocka brzmi RS samo pojęcie księga, kiedy syn mówimy coś takiego to pewnie wyobrażamy sobie coś wielkiego oprawiony w skórze skóra być może z metalowymi okuciami zamykanego na kłódkę, kiedy szkocka to było banalnie zaś odkupiony za 250 w sklepie z materiałami w piśmie innymi natomiast lwowscy matematycy zapisali w niej 189 zadań problemów czy jak oni mówili o problemach TUW matematycznych, opatrując to z nagrodami, które dla osób, które by te problemy rozwiązały no i te 189 problemów, które są wpisane w księdze szkockiej do dziś nie wszystkie zostały rozwiązane najbardziej taki głośny spektakularny to jest problem, który z 3006. roku wpisał Stanisław Mazur jako nagrody, deklarując żywą gęś i tak ten problem został rozwiązany dopiero po 36 latach 1972 roku szwedzki matematyk per clou rozwiązałem przyjechał do Wdy do Warszawy jeszcze wtedy Mazur był zostaną wręczone to żywa gęś, którą się należała z tytułów w deklaracji Mazura tylko problem polega na tym, że szwedzkie przepisy celne nie pozwalały wodzić się żywych zwierząt w związku z tym Guns została zjedzona w Warszawie w Wildze zawsze zwierzęta zostają ze swoim za nieswoje w zasadzie patrzyłem na matematyce lwowscy usiłowali również rozwiązać realne problemy praktyczne to często publiczność pytała o to, że to nowe osoby naukowcy często rozmawiacie nie dyskutuje się co nam z tego przyjęcia tak tutaj chyba największe zasługi ma Hugo Steinhaus w Bonn Banach stworzył tę płaszczyznę, gdy po, której poruszali się matematycy innych dzieci natomiast Steinhaus miał takie zacięcie bardzo praktyczne np. nie powiodło mu się próbował sprzedać się poczcie polskiej poczcie pomysł na maszyny, która będzie dawała gwarancję tego co jest w listach poleconych luksusów sobie to, że my wysyłamy też poleconego dostajemy potwierdzenie to tylko potwierdzenie, że wysłaliśmy koperty natomiast wcale nie potwierdzenie tego co jest w środku Stańko z myślą taką maszynę po okresie będzie na poczcie wpisywało treść takiego listu poleconego po drugiej stronie ta maszyna to będzie zamykała i w ten sposób jednak druga strona będzie miał gwarancję tego co co jest w liście Steinhaus był wynalazł coś co on bowiem zostało opatentowane i Stanach Zjednoczonych i w Europie ceny stał się Interowi wzorem i było taką chyba na dzisiejszy język prekursorem tomografu, bo to pozwalało w sposób przestrzenny UE to stwierdzić, w którym miejscu ciała znajduje się jakiś całe ciało obce bądź jakieś uszkodzenie płodu rentgen pozy pozwalał im prześwietlenie pozwalało to zobaczyć wymiarach tym in w dwuwymiarowym natomiast intro wiza pozwala to już w trójwymiarowym takim przez zieloną przestrzeń nie to to zobaczyć to jest to jest właśnie pomysł ten pomysł Steinhaus Zając z takimi z takimi pomysł takich pomysłów było więcej teoria gier, zanim teoria gier stała się popularna wykorzystywana i ekonomii i wojsku nie tylko w inny z nauce, a Steinhaus wiele podstawowych pojęć psy teorii gier opublikował jeszcze w latach w latach dwudziestych w miejscu w tym prześmieszny, bo jedno dniówce, która została wydana na jubileusz gimnazjum w Jaśle, które w, które on kończył potem miał problem przez lata z odnalezieniem jednodniówki w końcu ktoś jednak przechowują FOT archiwum filmu dał, więc to są to są rzeczy, które są bardzo praktycznie wykorzystywane zwłaszcza, zwłaszcza w ekonomii, ale teoria gier także w wojsku tak już z tej strategii wojskowej to do dziś obowiązuje powiedział pan o tym, że Lwowska szkoła matematyczna dała matematycy oczywiście różne praktyczne sprawy i sprawy związane stricte dziedziną dała też legendę legenda jest ważna również nauce myślę, że bardzo bardzo ważna to zresztą pokazało też zainteresowanie norweską szkołę matematyczną nagle coś co nie istniał świadomości wisi w świadomości ludzi mam wrażenie z tego nie byliśmy niesłusznie nie byliśmy dumni, a tak głębokie przekonanie o tym od dawna że, gdyby ci ludzie z suwalskiej szkoły matematycznej byli Anglikami albo Amerykanami, gdybyśmy oglądali z szeroko otwartymi oczyma na National Geographic albo na 1 kanale na euro jesteśmy kolonią kultura anglosaska, dla których prawda firmy filmy o nich a, a o nich nie nie wiedziano i ta legenda ludzi, którzy potrafili zmienić naukę nie tylko świetną zabawę, bo boi się bardzo dobrze bawili też przy tym te legendarne Manny sesje matematyczne, które odbywały się nie na salach seminaryjnych Uniwersytetu tylko w kawiarni szkockiej wśród tych przy grającej muzyce przy kelnera, którzy dzwonili kieliszkami przyniosła oczywiście nad kieliszkami koniaku i firankami kawy to wszystko działało na wyobraźnię okazuje się, że tak matematykę tak naukę ścisłą cieszy też można robić to bardzo przybliża tych przybliża tych ludzi wyśle my czytelnikom w polecam państwu książkę genialni Lwowska szkoła matematycznej autorem jest mój dzisiejszy gość Mariusz Urbanek jeszcze raz zachęcam do zajrzenia na wyborcza PL do działu matematyka się liczy to jest taki osobny numer pod serwisy z okazji roku matematyki, który w roku 2019 obchodzimy w tym dziale również znajdą państwo tekst Mariusza Urbanka dotyczące tych wszystkich spra w, o których dzisiaj rozmawialiśmy, a tymczasem dziękuje im do następnego razu dziękuję bardzo wiele ciepłych zaproszenie itd itd Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: SOBOTNI MAGAZYN RADIA TOK FM - KAROLINA GŁOWACKA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Wybierz pakiet "Aplikacja i WWW" i słuchaj wygodniej z telefonu!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA