REKLAMA

Porozumienie Episkopatu z PZPR z 1950 r.

Data emisji:
2019-04-14 19:00
Audycja:
Historie Polski
Prowadzący:
Czas trwania:
45:49 min.
Udostępnij:

14 kwietnia 1950 – Prymas Stefan Wyszyński podpisał w imieniu Episkopatu Polski porozumienie z władzami komunistycznymi. Kościół polski w zamian za zagwarantowanie nauczania religii w szkołach i funkcjonowanie Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiegouznał granice Ziem Odzyskanych i potępił „bandy podziemia”. Rozwiń »

O Wyszyńskim, kościele w latach stalinowskich i późniejszej zmianie Maciej Zakrocki rozmawiał z dr Ewą Czaczkowską z UKSW. Zwiń «

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Maciej Zakrocki dzień dobry to są historie Polski spotykamy się 14 kwietnia 22019 roku, ale tego dnia w 1950 roku został podpisany dość zaskakującej treści komunikatu i chciałem audycję dzisiejszą od tego komunikatu zacząć w celu zapewnienia narodowi w Polsce ludowej i jej obywatelom najlepszych warunków rozwoju oraz możności wszechstronny i spokojnej pracy rząd Rzeczypospolitej, który stoi na stanowisku poszanowania wolności religijnej oraz Episkopat Polski mający na Rozwiń » względzie dobro kościoła i współczesną polską rację stanu w, regulując stosunki w sposób następujący Episkopat wezwie duchowieństwo, aby w pracy duszpasterskiej zgodnie z nauką kościoła nauczał wiernych poszanowania prawa i władzy Państwowej wychodząc z założenia, że misja kościoła może być realizowana w różnych ustrojach społeczno-gospodarczych ustanowionych przez władzę świecką Episkopat wyjaśnia duchowieństwu, aby nie sprzeciwiało się o rozbudowie Spółdzielczości nasi, ponieważ wszelka spółdzielczość w istocie swej jest oparta na etycznym założeniu natury ludzkiej dążącej do dobrowolnej Solidarności społecznej mającej na celu dobro ogółu kościół zgodnie ze swymi zasadami, potępiając wszelkie wystąpienia antypaństwowe będzie przeciwstawiał się, zwłaszcza nadużywanie uczuć religijnych w celach antypaństwowych kościół katolicki, potępiając zgodnie ze swymi założeniami każdą zbrodnię zwalczać będzie również zbrodniczą działalność Band podziemia oraz będzie piętnował i karał konsekwencjami kanonicznymi duchownych winnych udziału w jakikolwiek akcji podziemnej i antypaństwowej w Telekomunikacji SA poczta treść w studiu pani dr Ewa Czaczkowska dzień dobry ani jak ta pracuje m. in . na Uniwersytecie kardynała Stefana Wyszyńskiego nomen omen można, by powiedzieć, bo w chodzi tutaj oczywiście czasy właśnie Stefana Wyszyńskiego jest pani również autorką biografii wiele artykułów poświęconych prymasowi Tysiąclecia specjalnie przeczytałem ten tekst na początku, bo on dom mimo wszystko w w miejscach powiedziałbym w Neues trochę szokujące tak to prawda ich i cenny dokument set to porozumienie było też przez bardzo wiele osób w kościele przyjętych krytycznie to zaraz wyjaśnimy, bo miałem zaskoczony nie powiedziałem dokładnie co to jest, ale właśnie teraz mieścimy cała ta jest, kto podpisał pan, o co chodzi tu tak tak jak pan powiedział Chan to było porozumienie podpisane 14 kwietnia 1950 roku pomiędzy episkopatem Polski, a rządem polskim porozumienie dotyczące właśnie ułożenia wzajemnych stosunków relacji, bo pamiętajmy, że od 1905 roku nie było konkordatu 3005 . roku we wrześniu rząd ówczesny sam wypowiedział konkordat nie było żadnych relacji formalnie ustanowionych w związku z tym, że nos sytuacja była coraz bardziej napięta pomiędzy nazwijmy to w ten sposób, a nawet było gorzej pomiędzy rządem, a kościołem prymas Wyszyński m. in. uznał za stosowne podpisanie pewnego porozumienia, które by uregulował te relacje, a przede wszystkim zapobiegło dalszej eliminacji kościoła zżycia publicznego jest rok 100150 pamiętajmy, czyli jest 3 lata po tych wyborach 3007 . roku i boi się rozkręca Stalin bank rozkręca się już mocno stalinizm, a kościół jest jeszcze tak naprawdę pięćdziesiątym roku ostatnią instytucją, która nie jest zstępnym państwu rządowi podporządkowana tak i od czterdziestego siódmego roku od jesieni czterdziestego siódmego roku już zaczęła się zmieniać na zaostrzać na zaostrzać właśnie polityka rządu AM, która miała teraz uderzyć właśnie kościół no to wyjaśnimy trochę, bo na ich torze w gościu w naturalny sposób nie mógł być sympatykiem władz komunistycznych to to jasne, ale czy rzeczywiście z punktu widzenia chociażby tego komunikatu kościół się angażował w jakąś działalność na rzecz czy ciągle jeszcze działającego, choć coraz bardziej rozbitego już już szczątkowe go podziemia antykomunistycznego gminie to angażowali się pojedynczy kapłani wypowiedziach kapelani GTŻ pan powiedział po 550 rok któż to podziemie jest w dużej mierze zniszczone prawda to są już resztki i z tego też powodu myślę, że łatwiej było Kościołowi w osobach tych 3 biskupów opisujących myślach romańskim Zakrzewskim klepak czuł podpisać to porozumienie druga sprawa to jest ta, że prymas tu też zapowiedzi o prymasie Wyszyńskim, który od początku od 10013009 . roku dążył do właśnie prowadzenie rozmów z tym nowym rządem wiedząc po pierwsze, że zapowiada się na dłuższy okres rządzenia, a po drugie, uważał, że to było jego założenie, że MF, że kościół musi pracować oczywiście złudne założenie kościoła w każdych warunkach w każdym ustroju politycznym, ale w jego przekonaniu może się porozumieć w pewnych granicach oczywiście również z rządem komunistycznym rządem ateistycznym ona ich nie długo wierzył do swojego aresztowania rzeczywiście można podpisać porozumienie, że ME z rządem el z rządem ateistycznym nawet co więcej on przypuszczał mówił o tym w rozmowach właśnie z przedstawicielami, że nie ma jak bez konieczności wymogu, że MRR, że komunizm oznacza ateizm on uważał pisał o tym, zresztą w swoim Dzienniku pro Memoria on uważał, że naszych jak mówił właśnie rodzimych tych nad Wisłą komunistów stać może być nas z na wprowadzenie takiego ustroju, który właśnie będzie bez woźnicy Tomiak mówił, że rzecz, że można wręcz łączyli właśnie katolików do budowy nowego społeczeństwa nie był wcale przeciwne większości reform społecznych powiedział, że takie reformy są Połeć spoko konieczne myślę o o reformie rolnej myślę nawet nacjonalizacji przemysłu Bono mówi też przed wojną o reformie rolnej, więc on widział potrzebę przebudowy społecznej dlatego też nazywano go czerwoną kardynałem to w pewnym momencie i również z powodu tego porozumienia i wierzył w noże jest możliwe porozumienie się również z tym z tym rządem z taką opcję polityczną także do dzisiaj też przewagę sformowanie właśnie że po podpisał pakt z diabłem i że właśnie on miał mówić, że nie można porozumieć się z diabłem to jest słusznie, ale że z ludźmi tak nawet jeśli nowy to są ludzie są tam prezentujący taką datę taką opcję taką taką opcję tu trzeba też spojrzeć spojrzeć na pewną różnicę pomiędzy Hlonda ani im, dlatego że prymas August Hlond, który już przed śmiercią doszedł do tego dojrzał do tego, że trzeba stworzyć jakąś komisję dwustronną do rozmów na temat właśnie tych pojawiających się coraz większe w barażach z żalem umarł Chrystus w rozporządzeniu jest ósmego roku, ale długo długo był, jakby przeciwne jakimkolwiek rozmowom on nie spotkał się nigdy ani z Bierutem ani żadnym ministrem były takie próby nigdy się nie spotkał, bo uważał, że to będzie po pierwsze, źle odebrane w społeczeństwie źle odebrane na emigracji, ale ja myślę, że tutejszym wpływało na niego, ale ten to osobiste doświadczenie, a mianowicie to, że ich nie było w Polsce w czasie wojny i to z tego powodu też był krytykowany prawda i on wracając do Polski czterdziestym piątym roku nawet o tym, mówił RN papieżowi on pisał, że nie chciał uczynić nic co byłoby w społeczeństwie źle odebrane on dążył do odbudowy, jakby tego zaufania w społeczeństwie i myślę, że 1 z tego elementów może błędnie ryzyko tak myślę, że 1 z tego element z elementów tego było właśnie unikanie kontaktów z tą nową władzą polityczną tylko, że w pewnym momencie Wyszyński doszedł do do wniosku trzeba również z tą władzą właśnie nawet akonto nazwał bezbożne rozmawiać właśnie dla dobra kościoła i dla ludzi wierzących przede wszystkim, dlatego że że od jak poziom 3007 . roku nastąpiła zmiana w polityce wyznaniowej ówczesnego rządu on o tym, oczywiście pojawią się też jeszcze tak, że u w kalendarium takie, żeby mieli pełne i właśnie, kiedy Stefan Wyszyński nowy przejmuje funkcję Augusta Hlonda po jego śmierci to właśnie ten jego sposób myślenia znajduje to też dobry grunt po drugiej stronie, bo utworzono taką komisję mieszaną oficjalną tak w lipcu chyba czterdziestego dziewiątego roku tak powstała dwustronna komisja mieszana do rozmów właśnie związanych z tymi problemami jakiś pojawiają na styku kościół państwo-kościół rząd RFN obie strony był tym zainteresowane komuniści w tym momencie jeszcze niebyli przygotowani do takiego mocnego ataku zdecydowanego jak to nastąpi w pięćdziesiątym trzecim roku to po pierwsze, różnie też to późniejsze porozumienie, bo z tego względu było oceniane, ale wtedy rzeczywiście rozpoczęły się, kto jest dziewiątym roku rozmowy co nie przeszkadzało oczywiście też rządowi uderzać kościół winny sposób i te rozmowy doprowadziły właśnie te od lata 3009 . roku do podpisania w kwietniu tegoż porozumienia, ale jak właśnie jeszcze trzymają się tamtego okresu MOK można było tworzyć atmosferę rozmów myśleć o powołaniu właśnie takiej komisji mieszanej, kiedy nawet sam ten czas, kiedy Stefan Wyszyński jedno przejmuje właśnie funkcję po Auguście lądzie no właśnie cały czas się spotyka z jakimiś działaniami panów w płaszczach z podniesionym w liceach kołnierzami kapeluszach tak to prawda, tym bardziej że też Ben te działania były nieduże spotyka, ale te działania były coraz ostrzejsze prawda ten to jest kwestia notesie osobowości prymasa, który po, który uznał, że takie działanie jest konieczne potrzebne i to działa się na korzyść społeczeństwa już tutaj on nieraz Zośka pro Memoria pisze, że wiele upokorzeń spotykało w czasie tych rozmów z przedstawicielami władz przede wszystkim myślę o Franciszku mazurze oficerem marszałków Sejmu, który był oddelegowany przez takie do rozmów właśnie z z Wyszyńskim Wielgo man upokorzeń spotykało, ale te rozmowy właśnie z tego powodu prowadził żaby, żeby umożliwić Kościołowi pracę duszpasterską w UE, bo doświadczenia innych kościołów pokazywały to, czego może właśnie dość myślę o tym, że, kiedy OFE jest dziewiątym roku miał ingres do katedry w Gnieźnie i w Warszawie to w tym czasie odbywał się przecież na Węgrzech proces Wincentego skazanego na dożywocie byli już też aresztowani hierarchowie i n p . w Czechosłowacji nie mówiąc o tym co działo się oczywiście w Rosji czy z kościołem greckokatolickim prawda i ona oczywiście miał ich wiedza na ten temat już okresu międzywojennego i powojennego, więc i cały czas są jego on jakby linię działania leżało to, aby jak najbardziej uchronić tkankę kościoła i zapewnić po prostu wierzący możliwość wznawiania wiary, a poza tym też przygotować jak by wzmocnić kościół przed tym atakiem mocniejszym któregoś spodziewał cały czas w Polsce klinik to doprowadziło właśnie do dnia do tego porozumienia, tym bardziej powiedziałam już czterdziestym siódmym roku jesienią zaczęły się pierwsze wytyczne takie wystąpienie Julia Brystygierowa na inne spotkanie kierownictwa kierownictwa Anny ministerstwa bezpieczeństwa publicznego, kto jest dziewiąty rok jesień już mamy KC PZPR, kiedy właśnie jest wytyczanie nowej linii działania, kiedy zmasowany atak coraz bardzie na kościół stosowany w teraz do informacji taka sama po nich wracamy do naszej historii Maciej Zakrocki witam ponownie do historii Polski w studiu pani dr Ewa Czaczkowska raz jeszcze coś Witan Cichy rozmawiamy dzisiaj, bo to 14 kwietnia o takim porozumieniu, które zostało podpisane przez Episkopat Polski z władzami komunistycznymi w porozumienie, które jest czynne w treści jak sieje przywołuje taki dosyć zaskakujące trochę trudna, bo m. in. kościół w tym porozumieniu zobowiązuje się, że potępi np. wszelką działalność zbrodniczą Band podziemia, że będzie piętnował i i karał duchownych, którzy będą brali udział, w jakich działaniach antypaństwowych do ich częścią nawet w gronie hierarchów kościelnych uważała, że to było porozumienie zbyt daleko idącej, że kardynał Stefan Wyszyński, który za tym stał na poszedł za daleko i w już na koniec pierwszej części pań min zlotych narastającej takiej atmosferze na atak na kościół w ten, kto może jeszcze by warto przywołać słowa w Józefa Cyrankiewicza z marca czterdziestego dziewiątego roku, który mówił rząd nie będzie tolerował agresywnej postawy poszczególnych przedstawicieli kleru, zwłaszcza w hierarchii kościelnej i próby wtrącania się ds. państwowych trzeba stwierdzić, że mnożą się przypadki współdziałania reakcyjnych przedstawicieli kleru spod ziemi z wrogami państwa Ludowego trzeba stwierdzić, że wszelkie próby wykorzystywania ambony czy szat kapłańskich dla podniecenia namiętności przeciwko państwu ludowemu lub popierania podziemia będą przycinane z całą stanowczością i surowością prawa to jest dosyć ostrym czytanek pamiętamy pan Cyrankiewicz w pięćdziesiątym szóstym Poznaniu mówiła obcinanie rąk podniesionych na socjalizm w, a tylko właśnie to jest w tym momencie rzeczywiście kwestia wspierania współdziałania przez duchownych przez kościół przez poszczególnych księży podziemia pani właśnie mówiła, że tego nie są to pozory bliskości w czasie raczej nie występuje czy w takim razie w tonie ma jednak większego związku z tym problemem, który się pojawił po wojnie w Polsce i który zresztą właśnie przez władzę komunistyczną był wykorzystywany to jest sprawa zachowania biskupstwa z okresu, kiedy ziemie zachodnie należały do Niemiec i z punktu widzenia kościoła zmiana granic, która nastąpiła w wyniku wojny, która oczywiście było ono ważne bardzo elementarnym całej polityki polskiego rządu po drugiej wojnie światowej, że to jednak też dużym stopniu o to chodziło, że Watykan w, podpierając się tą zasadą nieusuwalności biskupów mówił że, owszem, są granice się zmieniły tak, ale goście de facto dalej biskupi niemieccy mają zwierzchnictwo nad tymi biskupstwa i tak które, które już był właśnie nie należą do Niemiec tylko do powierzenia tak to rzeczywiście jest to 1 ze spraw, która w moim przekonaniu była wykorzystywana pre-pack propaganda, bo przede wszystkim przez rząd w Polsce, dlatego że doskonale wiedzieli my komuniści, że ono prawo międzynarodowe tak stanowiło że, dopóki nie będzie podpisanym w po podpisanym układ międzynarodowe dotyczące granic, bo o tym, też mówił przecież układ w Poczdamie prawda to nie może również Watykan zmienić, jakby organizacji struktur kościelnych na ziemiach zachodnich to po pierwsze po drugie MF z kolei polscy biskupi myślę o prymasa myślą o Auguście chrom się i o prymasie Wyszyńskim naprawdę zrobili bardzo dużo dla ustanowienia tych tymczasowych struktur administracji i administracji i nawet August Hlond wykroczył trochę ponad swoje uprawnienia 1945 roku, powołując właśnie tych administratorów apostolskich Niemcy właśnie we Wrocławiu w Opolu tak w Szczecinie Gdańsku w Olsztynie nie wykroczył trochę się z tego tłumaczyć się też w Watykanie poza tym prymas Wyszyński naprawdę starał się i to przez kilkadziesiąt lat do tego siedemdziesiątego drugiego roku tak, gdy stało się już możliwe i bullą papieską zorganizowano na islam wprowadzono stałe diecezji starał się naprawdę, aby ci jak biskupi i tak się z czasem stało byli lepsi ranking gmin administratorzy apostolscy byli biskupami w randze rezydencja biskupów prymas Wyszyński dobrze rozumiał, że niezwykle ważna jest właśnie tam synowi ministra stałych struktur z uwagi też nam na PIT za pana to ludność, która w wyniku przesiedleń tam zam . na zachowanie utrzymanie utrwalenie odnowienie ożywienie polskości i religii tak i katolicy katolicyzmu, więc tutaj on miał z metod można powiedzieć, że rząd myśleć o czy jeszcze w czasach Bieruta czy później właśnie Gomułki miał wsparcie Wyszyńskim, który rzeczywiście muszą się liczyć z realiami stolicy Apostolskiej jak wiemy oczywiście też dobrze no też lobbowali biskupi niemieccy, którym też trudno jak społeczeństwo było się pogodzić z urazami tych ziem w darze to są po prostu szerokie uwarunkowania, ale akurat ani Wyszyński ani Hlond nie byli przeciwni tej reorganizacji, które my ich ustanowienia stałych struktur, a ta sprawa bez wątpienia była wykorzystywana przez rząd, dlaczego dlatego m. in . że przecież celem UE w tym okresie stalinowskim przede wszystkim mówimy było rozbicie kościoła i totalne podporządkowanie państwu, czyli odłączenie też oderwani od Watykanu od Rzymu po i to była 1 z elementów tej walki z kościoła niż do tego weźmiemy sprawy Piusa dwunastego, który 3009 . roku wydał ten słynny dokument, który na ekskomuniką wszystkich katolików, którzy byli w parkach prawda komunistycznych i t d. to tutaj jedyną w Polsce to rzeczywiście można było nad tym dyskutować, więc tym tych elementów, które mogły właśnie w jaki sposób zagrażać stosunki było było więcej, aczkolwiek trzeba powiedzieć, że prymas Wyszyński no tak holm prymas Wyszyński w tym okresie co widzimy po porozumieniu nie podzielał do końca tej bardzo ostry antykomunistyczny polityk wirusa dwunastego rozumując rozumiejąc, że w związku z tym, że kościół, czyli katolicy żyją w takim ustroju w takim państwie musi pro musi próbować porozumieć się z nim w tych oczywiście tylko kwestia, których można i tu warto jeśli pan pozwoli powiedzieć jeszcze, że to porozumienie jest z 14 kwietnia 1950 roku ono było znacznie szerszy miał 19 punktów i oprócz tego co pan przeczytał oczywiście Bonobo zobowiązanie kościoła były też jeszcze punkty, w których państwo ze swojej strony zobowiązywało się właśnie do tych nazwijmy to ustępstwo czy wiadomo, że newsem tylko gwarancji gwarancji tego, że ten właśnie to ciekawe, że tam, gdzie jest mniej ni inny tam, gdzie jest będzie mogła być nauczana religia w szkołach, że tak szkoły katolickie, które są będą mogły nadal działać, że będzie wychodziła debet np. prasa wydawnictwa katolickie będą istniały, że będzie funkcjonować swobodnie katolicki Uniwersytet lubelski co było niezwykle ważne, a więc źle jak wydziały teologiczne w Krakowie Warszawie tak jakby gwarancja tego status quo tego stanu kościoła, ale i już nie powrót do sytuacji teza 0506 . roku, kiedy te ne możliwości działania kościoła były znacznie większe niż n p . że kapelani, którzy byli wyrzucani przez te lata ze szkół c z boiska naprawdę zaś jest prawda ze szpitali oni już mogli być tylko w tych, gdzie byli w momencie podpisania porozumienia wcześniej, więc kościół, jakby otrzymywał pewne gwarancje, które oczywiście były od początku łamane i wsi, ale czy znane są właśnie na jakiś dokument, który był mówiły o problemach kardynała Wyszyńskiego no w swoim środowisku związku sporu z podpisaniem tego porozumienia to znaczy może dokumentów samych miałem nawet i nie my nie mamy tego w protokołach konferencji Episkopatu Polski z tego okresu dlatego żonę te protokoły są znane, ale są niezwykle szczątkowe w sensie niezwykle skrót chowem powiedziała tak protokoły to wynikało z tych obaw zresztą słuszne, że to mogą gdzieś wyciekną prawda i być wykorzystane również przez ne przez władze, ale ze wspomnień bez wątpienia o tym, wiemy, a przede wszystkim wiemy o tym, inne przykłady chodzi o samo porozumienie z 1950 roku tak są pewne dokumenty myślę też o o dokumentach np. leminga, które zostały po ambasadzie rządu polskiego na wychodźstwie przy stolicy Apostolskiej Ks korespondencji Kazimierza papę ambasadora Annie również wyróżnienie się na różnych relacji i relacji wspomnienie związane właśnie z opiniami kardynała Sapiehy na temat tego porozumienia tak one są, aczkolwiek oczywiście wolno nie ma ich dużo czasu, ale krytycznie jak kamień tak tak krytyczny albo albo może podające w wątpliwość tak czy to było słuchaczy to był słuszny krok zresztą element takie, jakby pewne informacje również w samym samym pro Memoria prymasa Wyszyńskiego turecka notuje się przychodzi do niego jakiś np. jezuita i mówi o o pewnych opiniach krążących tak w społeczeństwie, więc takie informacje były rzeczywiście do niego również dochodziły do prymasa Wyszyńskiego szczególnie w tym okres takim okresie, że te ustępstwa, bo przecież od dziesiątego roku do pięćdziesiątego trzeciego roku jest więcej antykościelnych innych kroków podejmowanych w bardzo ostrych przesył przez władze dalsze rozmowy prowadzone przez Wyszyńskiego to rzeczywiście do ze środowiska dochodziły do niego też informacje o tym, że zbyt dalekie są już te ustępstwa, bo właśnie o to pytam, bo można, by powiedzieć, że pomylił się to jest ambitny to można powiedzieć także się pomylił to znaczy do końca życia prymas bronił, że to była dobra decyzja należało ją podjąć chodzi o to porozumienie i rzeczywiście historia dalsze dzieje pokazują, że to był dobry krok, dlatego że nie było to celem prymasa jak on sam pisał mówił pro Memoria Hans streszczał swoje rozmowy z Mazurem przedstawicielem rządu w tych rozmowach z nim, że nie było jego celem tylko takie pragmatyczne działanie, że nudne, że rozmawiamy dlatego tylko, żeby opóźnić atak na kościół to się stało, jakby nazwijmy to przy okazji też tanie dobre sformułowanie o naprawdę liczą, że można się porozumieć i że obie strony będą respektowały tego porozumienia i to rzeczywiście na spotkał się z GROM -u z jego strony rozczarowaniem i można powiedzieć tak jak powie pan powiedział na aresztowanie jego wydanie tego dekretu o obsadzie stanowisk kościelnych 401953 roku to można powiedzieć, że była w ten sposób Putin w pewnym sensie klęska prymasa w tym momencie jego aresztowanie wrzesień 53 no ale efekt tego jak wiemy i 50 szósty rok jest zupełnie inne to by w trzeciej części się o tym, porozmawiamy ale, ponieważ właśnie nad sprawa tego dokumentu jest dzisiaj głównie pretekstem naszej rozmowy czy w takim razie można powiedzieć, że z i jest jak pani w stanie wygrać wreszcie po co u władzy było podpisanie z tego porozumienia skoro tak na dobrą sprawę no jak rozumiem nie masz od następnego dnia nie trzymano się ducha tego porozumienia tylko nazwą walka z kościołem nasila on tak nasiloną syn przypuszczają historycy rzeczywiście to było potrzebne tylko efekt propagandowy władz, która nie była jeszcze właśnie do dostatecznie przygotowana nie było tak jeszcze z infiltrowane środowisko całe katolik kościoła katolickiego głównie chodzi o hierarchię kościelną od 3009 . roku mamy przecież my działania na rzecz rozbicia kościoła duchowieństwa przede wszystkim myślę tutaj o o stworzeniu tych struktur i budowie tych struktur księży patriotów, czyli rozbijanie kościoła duchowieństwa od wewnątrz, czyli rurki, czyli te działania były intensyfikować no oczywiście przez władze i tutaj chodziło właśnie uspokojenie chyba też nawet opinii międzynarodowej, że ten kościół nie jest atakowany skoro skoro podpisujemy porozumienie, że nie są takie złe przecież warunki życia kościoła w Polsce skoro możemy się porozumieć i gwarantujemy NHL gwarantujemy Rennes życie Kościołowi czy czy kwestie dotyczące działalności duszpasterskiej i tak jak pan powiedział od chwili podpisania porozumienia było ono łamane i my też, jakby kościół to on był też z 1 czy kościół był testowany przez władze jak daleko jeszcze pójdzie na ustępstwa jak daleko wytrzyma, ale i tak jak w 1950 roku jeszcze przed podpisaniem porozumienia to warto powiedzieć miesiąc wcześniej w marcu zostało przyjęte unijne ten dekret o przejęciu dóbr martwej ręki, czyli zabranie Kościołowi podsta w egzystencji materialnej co było poważnym uderzeniem kościół ten to był ten pierwszy taki istotny krok, a drugim to było właśnie ton dekret z 1953 roku obsadzie stanowisk kościelnych, czyli tutaj kwestia podporządkowania personalnego kościoła to były 2 największe ważniejsze decyzje, który miał doprowadzić do totalnego podporządkowania duchowieństwa kościoła państwo jest to nowa władza też musiał się do tego przygotować biorąc pod uwagę, że wcześniej całe siły myśli co w ministerstwie bezpieczeństwa publicznego tak dalej były skierowane na przede wszystkim właśnie pod ziemię tak czy wcześniejsze działające partie legalnie opozycyjne podziemie i dopiero wtedy na kościół, więc ty też pewnie jakiś przeorientować niż u Dyszona koniec tej części powiedzmy czy Czech czy dzieła może akurat mnie pani tych rzeczy nie padała, ale czy cokolwiek wiemy na temat reakcji no właśnie ludzi podziemia nawet niż ona już było słabe nieliczne, ale na pewno wielu rodzinny chociażby akowców przecież to jest czas, kiedy się nasilają represje wobec tych ludzi no, którzy się dowiedzieli, że oto właśnie takim tekście podpisanym przez władze kościoła jest zobowiązanie tej instytucji no do zwalczania zbrodniczej działalności Live Band podziemia to określenie musiało boleć bardzo tak rzeczywiście to jest takie propagandowe propagandowe określeniem taka nowomowa prawda ówczesna tak jak pan powiedział ja tego nie badałam rzeczywiście MNI trudno jest powiedzieć o tych reakcjach, jakie były może się tylko oczywiście domyślać, że to było bolesne zaskakującej na pewno krytykowane, ale im też rynny trzeba wspomnieć o tym, że prymas Wyszyński jeszcze jako biskup lubelski on np. namawia k był, kiedy były ogłaszane kolejne amnestię i to nawoływanie do ujawniania się prawda one działacze tych podziemia niepodległościowego zbrojnego on tak namawiał też do tego do wychodzenia do ujawniania się również tych duchownych, którzy tam związani byli z tymi organizacjami podziemnymi uważał chyba rzeczywiście on uważał, że trzeba trzeba, że za dużo już Polacy Polska straciła krwi, że trudniej jest, ale trzeba budować pokoju w takich warunkach, jakie są oczywiście w tych granicach, jakie są możliwe też bardzo dziękuję to była druga część audycji historię Polski teraz informacje, ponieważ sam to Maciej Zakrocki witam ponownie to są historie polskich sztuk i pani dr Ewa Czaczkowska rozmawiamy dzisiaj o tych strasznych czasach głównie w latach pięćdziesiątych, a pretekstem do naszej rozmowy jest liderem porozumienia między władzami kościoła katolickiego władzami komunistycznego państwa z czternastego piąta dziesiątego roku to ich spróbujmy właśnie pójść pójść już dalej wiemy właśnie o tym, że w błąd to porozumienie zostało podpisane prymas Wyszyński miał z 1 strony przekonanie żona jest konieczne i pewnie część osób z jego otoczenia również Polacy jakiejś części pewnie zrozumieli to to działanie na, aczkolwiek właśnie następne miesiące lata wskazywały na to że, że to był pewien zabieg po prostu władz propagandowych, a być może też o to, żeby właśnie zdeprecjonować kościół w opinii tych osób, które uważały, że z komunistami rozmawiać ani paktować nie powinno no imamy właśnie tę sytuację, w której wyraźnie pani już sygnalizowała ten trend ten moment, kiedy to można powiedzieć ta polityka szukania ugody przez kardynała Stefana Wyszyńskiego upada wiąże się to z tym dekretem, które wprowadzają władze 4 dotyczącym obsady tak wysokich stanowisk w kościele przez władze państwa, bo i tak de facto ten dekret stanowi, że w zasadzie żadnego stanowiska w kościele od wikariusza do biskupa niemożna było obsadzić bez zgody władz państwowych od wikariusza do biskupa, czyli oznaczałoby to każdy no mu każdy właściwie pochodziłoby z nadania nowych władz, a konkretnie chodziło o to, żeby awansować osoby z tej grupy właśnie tzw. księży patriotów to też jest prawda ciekawe sumowanie księża patrioci księża patrioci, czyli ci lojalni wobec władzy komunistycznej nie inni to i to było niezwykle groźne dla kościoła jak powiedziałam ta pierwsza kwestia, czyli zabranie Kościołowi tych około 150  000 ha ziemi to jeszcze prymas, zwłaszcza tych bardzo ciekawe, że podobno władze myślały, że prymas zacznie negocjować z władzami czyli, żeby zostawić jakąś część tego majątku w zamian za co może być na inną Stencel z związane właśnie z tymi sprawami personalnymi, ale prymas w ogóle nie podjął tych rozmów na ten temat uważam nawet co może dziwić że, że dobrze się tak stało zresztą mówił dlatego uważał, że lepiej, że proboszczowie zajmują się duszpasterstwem, a nie Rogacz znał na konto mówił, że te bliskie relacje z wiernymi i że będą dobrze pracować spowodują, że będą mieli na utrzymanie i ten dekret z pięćdziesiątego trzeciego roku byłby niezwykle niebezpieczne i prymas jeszcze próbował rozmawiać, bo one NN z innym wykonawczym unijne przepisy do tego dekretu wyszło w maju 1953 roku próbował jeszcze rozmawiać myślę, że Włosi będą jakieś łagodniejsze ze strony władz, ale władza rzeczywiście wtedy był zdecydowany na zasadnicze uderzenie i ich słynną się okazało, że te przepisy wykonawcze w maju pięćdziesiątego trzeciego roku MEN są jak najbardziej ostry w związku i w związku z tym właśnie na konferencję Episkopatu Polski w Krakowie powstał tam podjęta została decyzja o napisaniu memoriału do władz, które by podsumowywał te 3 leci w relacjach państwo-kościół od 1600 pięćdziesiątego roku od pisania porozumienia, które kończy 7 słynne sformułowanie non possumus, czyli że dna nie pozwala to nie pozwolimy tak na to, żeby co zarasta stawiać się na ołtarzu nie możemy się właśnie na to zgodzić, żeby biskupi nie byli wybierani przez władze duchowne, że tu dłużej sądzę, by zabierać premier tak wojewoda proboszczów tak czy rzeczywiście na oddanie zupełnie tej tej władzy władzy świeckiej cel tej niezależności to jest ono coś niezwykle tak istotnego tej tej niezależności wolności w tym się właśnie wyrażające, że to są wolni poza tym ze mną były doświadczenia z tego okresu Józia i zakresu późniejszego z innych krajów Europy środkowo-wschodniej, że właśnie z takich kręgów wybierano tych lojalności owych zresztą trzeba wiedzieć, że po pięćdziesiątym trzecim roku po aresztowaniu prymasa Wyszyńskiego to szybko wspomnę, że rzeczywiście ten władzom udało się obsadzić się swoimi księżmi tymi patriotami pewne stanowiska nie nie biskupów, ale proboszczów np. itu w Warszawie około 30 % później prymas po wejściu w pięćdziesiątym szóstym roku z więzienia mini więcej 30 % proboszczów zmienia właśnie tych, którym się udało władzy zmieni świat tzw. cholera, tyle że lojalnościowych przepraszam w MDM to niezwykle dramatyczny okres myślę o tej wiośnie 1953 roku prymas to wynika z jego dzienników pro Memoria dobrze czuł, że coś się skończyło, że władza nie chce już dalej prowadzić negocjacji, że jest przygotowana zresztą to było 50 do drugiego roku na uderzenie właśnie mocniejsze na aresztowanie niego jego pamiętamy przecież od pięćdziesiątego pierwszego roku siedzi już więzieniu biskup Czesław Kaczmarek 50 drugi rok to jest pokazowy proces kurii krakowskiej prawda, czyli te wszystkie działania, które były prowadzone wobec wobec bym mu tych w opozycji niepodległościowej prawda te procesy procesy publiczne o te same zostały wprowadzone do kościoła i ta walka rzeczywiście przybierała na siłę już pomijam sprawę właśnie zamykania wyrzucenia religii się ze szkół tam, gdzie jeszcze była zamykania szkół katolickich zamykania seminariów duchownych niszy prawda wyrzucania z budynków ich Penny oczywiście kłopoty prasy katolickiej zamykanie też tak dalej, więc etc ten atak wyszedł z coraz coraz większe i samą prymasowi chyba też, gdy chodzi o wiosce 0503 . roku coraz trudniej było utrzymać właśnie tę atmosferę powiedzmy rozmów i negocjacji to jest taka ciekawa rzecz recept może nie ja specjalnie dla niej jakąś przywiązuje wagę ale kardynał został aresztowany tak jest to 5 września i dowiedzieliśmy się czy w sensie Polacy mogli dowiedzieć o kulisach tego aresztowania po tym, jak Józef światło uciekł na zachód i w audycji Radia wolna Europa opowiada młodych kulisach tam m. in. właśnie pojawia się taka relacja jego, że kiedy właśnie te tematy to skala tych represji wobec kościoła się nasilała Bierut nie razem z Franciszkiem Mazurem, w którym pani wspomina udali się do Moskwy rozmawiali ze Stalinem właśnie w kwestii aresztowania Stefana Wyszyńskiego Stalin miał powiedzieć, że jest jeszcze za wcześnie, więc to jest o tyle ciekawe, bo może może to by wskazywało, że te wszystkie działania, które też teraz pani też wymieniła właśnie, a więc i zamykanie wysokiej rangi hierarchów kościoła w więzieniach czy proces krakowski właśnie tak dalej to była jakaś nadgorliwość Bieruta i jego jego władzy w stosunku do zaleceń samego generalissimusa wdała się tu są też różne, jakby relacje przeróżne wnioski wynikające z badań historyków czy w końcu to była zgoda ostatecznie Moskwy myśli już Wrzeszczu czy już ośmielona Stalina czy musiała być zgoda na Moskwę czy ci nasi ludzie zostali umrzeć w chmurze można już aresztowany za trzeci nasi czekali na taką zgodę czy też nie myślą nasi nasi przywódcy wcześniej tak MTS rzeczywiście ciekawe, a Stanin wg właśnie mnie innego ze świadect w miał powiedzieć, że on, że to łatwo jest aresztować Wyszyńskiego prymasa jest łatwo wy zróbcie z jego komunistę to dopiero będzie sukcesem w reż rzeczywiście to jest nie do końca jasne czy musieli czekać we wrześniu też na nas na zgodę Moskwy czy też ich to była decyzja, ale też biorąc pod uwagę wydusił z po śmierci prawda Stalina, że tam zaczynają się lekkie ruchy takie maile, jakie ruchy nazwijmy to po odwilży owe przez kilka miesięcy trwające to jest dziwne, że wtedy się decydują decydują na aresztowanie prymasa no i w związku z tym, że to nastąpiło gdy, choć okres stalinizmu dosyć późno w związku z tym też efekty, które były związane z aresztowaniem prymasa i to mocniejsze uderzenie właśnie chodzi o wykonanie samego dekretu o obsadzie duchownych stanowisk kościelnych było już słabsze, bo też krótszy, bo w 50 i nie zdecydowano się już na publiczny proces Wyszyńskiego do czego były przygotowania prowadzone są dokumenty, które znajdują się w IPN-ie pokazujące, że były prowadzone przygotowania do tego aresztowany ze sztabu po to, żeby właśnie doprowadzić do takiego procesu, który na miał doprowadzić do kompletnej dyskredytacji i samego prymasa i oczywiście kościoła tak osłabienia jego no ale właśnie dzięki temu, że nastąpiło tak późno ten 50 piąty rok już mamy lekką lekkie takie prawda przebłyski odwilże i dzięki temu to się skończyło się zupełnie inaczej niż właśnie zakłada Janik 50 trzecim roku byli pewni, że zwyciężę i że wygrali komuniści, chociaż 3 obawiali się reakcji społecznej to jest warto może pojawić właśnie, że kiedy go aresztowano no to m. in. właśnie 1 wiceminister bezpieki gen. Konrad Świetlik miał mówić o jest to taki pacjent, którego nie można trzymać dłużej w 1 miejscu, bo zaczęłyby się procesji pielgrzymek ojca on głową przed przerwą przydam się do niego Antczak i to co pan powiedział to, że światło uciekł na Zachodzie zaczęto Broda nadawać audycje i inne dla Radia wolna Europa musieli go przebić ze Stoczka, bo w Stoczku tam przez Stoczek dla przyjęcie prymasa przygotowywał właśnie światło nadzorował tą całą aparaturę podsłuchową wszystko inne Janota zaczął mówić w związku z tym trzeba było przewieźć go przewieziono go do Prudnika Śląskiego w 2 tysiące czwartym roku to pewnie tak jest naturalnej psychologicznie zrozumiałe, ale czy właśnie czy właśnie wtedy, kiedy doszło do jego aresztowania na to mocne przecież właśnie uderzenie w kościół następuje taki rodzaj konsolidacji wokół były prymasa, który czy to jest bez wahania zaś omówiliśmy ci tak teraz ma w 2 zatem swoje po pomysły negocjacji z komunistami z chemii i rzeczywiście tez był bardzo trudny okres, ale myślę, że większej grze przeważała konsolidacja wokół prymasa po tym pierwszym okresie szoku i zresztą powiedzmy szczerze inną bardzo niewłaściwego zachowania się Episkopatu, który od wystraszonych odciął się od prymasa i to trzeba mówić całą szczerością, bo czasami czytam gdzieś jakieś teksty próbujące wybielić nie dokumenty mówią jednoznacznie rzeczywiście byli urabiania naciskani przez MEN do 26 września przy rządowych przez rząd do 28 września przez różne osoby prawda ci biskupi urabiania przez różne osoby z setek osób z władz tak po najwyższe szczyty, ale podpisali dokument, który odcinał się właściwie od prymasa był ten dokument odczytywany w kościołach w całej Polsce gdzieniegdzie tylko nie w związku z tym rzeczywiście tak się stało, ale oni byli zastraszeni obawiali się, że to samo może za chwilę spotkać aresztowany prymas i jeszcze weźmy pod uwagę, że przecież Episkopat był wtedy zdziesiątkowany do kilkunastu biskupów albo było wyrzuconych w diecezji albo siedzieli tak jak np. Kaczmarek przecież byli wcześniej też chwilowo Rospond w Krakowie prawda był aresztowany Baziak, więc i wyrzucani z diecezji, więc naprawdę te represje były duże tak samo, a administratorzy apostolscy niż badali strachu strachu podpisywali ten dokument, ale później nastąpiła rzeczywiście pewnego typu konsolidacja, bo prymas w tym momencie cierpiał widzieli wszyscy siedzieli, czyli cierpi tak samo jak my cierpi tak jak Lech ileż 1 z setek duchownych zakonników wyrzucanych więzionych, bo to był też setki osób widzianych w tym okresie tych, którzy byli skrycie mordowanych, którzy byli wywożeni w PRL na wschód ten, że cierpi tak samo jak my i prymas sam co wynika z jego zapisków też miał tego świadomość i ich z tego powodu wiedział, że dobrze się stało tak, bo wtedy działał na rzecz tego, żeby uchronić ocalić kościół jak najwięcej Najda jego tkankę jak najbardziej osłonić, ale uznał, że teraz daje świadectwo swojej wierności Kościołowi Bogu, ale ich wierności właśnie w więzieniu tak cierpieniem swoim i el to bez wątpienia miało duże duże znaczenie w społeczeństwie duży odzew myślę chociażby już dno przeskoczy przepraszam w Berlinie 1006 . roku, kiedy prawda są te słynne śluby jasnogórskie narodów wisi narodów w sierpniu pięćdziesiątego szóstego roku składane bez prymasa w Częstochowie jest 1 000 000 osób, którzy widzą prymas siedzieli tam ten pusty fotel czekający na prymasa, który jest jeszcze uwięziony, ale im prymas bez wątpienia zyskał społecznie na autorytecie i samym episkopacie, które rzeczywiście był krytyczny jego część była krytyczna właśnie tą polityką do pięćdziesiątego trzeciego roku ale kiedy prymas wyszedł pięćdziesiąty szósty AM to rzeczywiście jego autorytet z uwagi na to 3 lata więzienia cierpienia bardzo w Rosji i społeczeństwie i oczywiście samym kościele w samym episkopacie od tej pory rzeczywiście był już prymasem tutaj jest kwestia oczywiście, dlaczego wyszedł 50 wrzuca do Szczecina sprawa prosta, ale właśnie liście powiedzmy no bo to rozumiem, że 90 szósty jest symbolicznym też okresem w ogóle takt tej słynnej odwilży zmian politycznych w Polsce i Gomułka i wiele znałem pod Pałacem kultury i tak tata tak taki wydaje się właśnie czas wolny w UE, w których ta te elementy te represje wreszcie znikną będzie tzw. demokratyzacja w ramach w ramach ustroju, ale ta na koniec jeszcze powie Smuda, ale właśnie co się dzieje w tym okresie tego internowania prymasa również z punktu widzenia władz no bo tak jak pani wcześniej mówiła, nawiązując do jakich relacji jak Stalin reagować na ten pomysł, że aresztować to łatwo tak tylko maści można, by zadać pytanie to po co co chcemy osiągnąć aresztowali go i co aresztowali go jej przygotowywali się do wytoczenia tego publicznego procesu Wyszyńskiemu tak rzeczywiście były prowadzone z tego powodu był np. podsłuchy inwigilacja z tego powodu miał obok siebie 2 TW prawda, żeby zbierać jak najwięcej informacji o nią oczywiście był inwigilowany od momentu, kiedy był biskupem lubelskim ta siatka w obu wokół niego tych TW rosła i później to aresztowanie miało być przygotowaniem do procesu takiego, jaki został wytoczony Kaczmarkowi przecież przed jego aresztowaniem jest ogłoszenie wyroku na czas dla biskupa Czesława Kaczmarka i Tomasz zarządzana tego, bo co, bo coby się z nim, bo po pierwsze, UE chyba uznano, że dowodów na jego właśnie oskarżeni o zdradę szpiegostwo i t d. nie ma wystarczająco mocnych po drugie, wiedzieli z podsłuchów, że Wyszyński będzie się bronił tak czy będzie się bronił, że nie pójdzie z nim łatwo po trzecie zaczęła się powoli jednak po pięćdziesiąty czwarty rok jeszcze, ale sytuacja powoli zaczyna się zmieniać w Polsce tak ten tt odruchy odwilży, więc wszystko razem pewnie sprawiło, że do tego nie doszło, że nie zdążyli już wytoczyć tego procesu były przygotowania prowadzone były nawet nawet pytanie, jakie mają stawiać w rozmowach z nim, ale ten pełen podsłuch, jaki mieli, gdy chodzi o owe właśnie Wyszyńskiego wiedzieli doskonale rząd będzie się bronił na szykany, które były stosowane w tym okresie wobec niego różnego typu miało go też bardzo mocne mają go po prostu osłabić tak, ale to się też nie udało widzieliście sięgnął do bardzo dziękuję za bardzo ciekawą rozważań zdradza pani Szelągowska Uniwersytet kardynała Stefana Wyszyńskiego była z nami to była audycja historii Polski zapraszam teraz na informacje w TOK FM do usłyszenia Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: HISTORIE POLSKI

Więcej podcastów tej audycji

POPULARNE

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj wszystkich audycji Radia TOK FM kiedy chcesz i jak chcesz - na stronie internetowej i w aplikacji mobilnej!!

Dostęp Premium

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA