REKLAMA

"Przez ruiny i zgliszcza. Podróż po stu zgładzonych gminach żydowskich w Polsce"

Data emisji:
2019-05-12 20:00
Audycja:
Wywiad Pogłębiony
Prowadzący:
Czas trwania:
56:38 min.
Udostępnij:

O książce Mordechaja Canina Anna Wacławik-Orpik dyskutuje ze swoimi gośćmi prof. Moniką Adamczyk-Garbowską, prof. Jacekeim Leociakiem, dr Piotr Pazińskim oraz dr Łukaszem Krzyżanowskim.

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

dobry wieczór państwo Anna Wacławik-Orpik niedawno nakładem wydawnictwa nisza ukazało się książka Mordechaja Celina przez ruiny i zgliszcza podróż po 100 zgładzonych w gminach żydowskich w Polsce w muzeum Polin odbyła się dyskusja poświęcona książce, w której udział wzięli tłumaczka książki prof. Monika Adamczyk Karbowska literaturoznawca historyk literatury prof. Jacek Leociak z centrum badań nad zagładą Żydów doktor nauk humanistycznych redaktor naczelny Rozwiń » miesięcznika midrasz Piotr Paziński oraz socjolog historyk dr Łukasz Krzyżanowski zaproszą do wysłuchania obszernego fragmentu z tego spotkania, zanim zaczniemy rozmowę tak się składa, że jest z nami też wybitna reżyserka i dokumentalistka Agnieszka Arnold, która miała ten przywilej, że poznała autorem książki osobiście Mordechaja cywilnej chciałbym, żeby zaczniemy rozmowy poprosić panią, bo od pani wspomnienia z tego spotkania jakąś opowieścią o autorze dowiesz państwu ról ja tu miałem szczęście poznać Carlo Celina w latach dziewięćdziesiątych, kiedy pojechałam w do Izraela realizować taki film o w Kutnie i choć omiata żeby, lecz chciał zrobić film o wybitnych Kutno owiana Neue m. in. 1 z nich był Salomon Ależ ten Jaś zorientowana, mimo że pod Tel Awiwem jest willa szalona nasza zamieniona na alarm muzeum to jednak on jest 0 kanonu kulturowego Izraela zupełnie wykluczone nie wiem jak jest teraz sąd w każdym razie pamiętam, że wówczas zdaje się w głowach niejedna praca magisterska na w Uniwersytecie mamy ich działanie bardzo wiedziałam jak dotrzeć do kogoś, kto mógłby mi opowiedzieć o salonie, a Szumowo tak to dysponowała tylko literaturą i dokumentami i paroma zdjęciami no właśnie w taki sposób zetknęłam się z panem cel Ninę dowolnie spotkaniem niezwykle ważne jest to ogromnie przeżyłam, dlatego że my tam sarniej 2 był, jakby tak koło osobą pół jakich w Polsce już właściwie się nie spotykało to był pan do, którym miał w sobie przeogromną zupełnie kulturę i delikatność taką niesłychaną wrażliwość i jednocześnie był bezpośredni dojazd wyobrażam jak ja musiałem go o śmieszyć z tą swoją taką wiedzą dość ogólną o szalonych anchois Tusk po mszy z panem, który poznał, który pamiętał ten ogromny sukces Kasia i ich właściwie dzięki panu ceni nowi zrobiłam ten zimny odcinek poświęcony Salomon chętniej Adasiowi przykro tylko, że ten film ujrzał światła dziennego, a w od PZU ale, ale był zrobiony w inny i coś wreszcie mogę mu powierzyć mu nie jest zachwyciło to, że spotykał się w Tel Awiwie w upale pana, bo dżentelmena niebywałego menu bardzo pięknego to bardzo piękna postać byłam to co wpadło cenieni ujęło to jego gest on miał takich to było takie, by to był gest bardzo blisko ciała, ale jednocześnie bardzo wiele mówiący strasznie delikatny taki półokrągłe po to, było coś zupełnie niesamowitego ja innym po w całe szczęście, że to co mówił było nagrywane przez dzieci i dźwiękowe cała była po prostu siedziałam naprzeciwko, iż nie mogą oderwać wzroku od samej postaci no, a przy tym dowód to był karny, który właściwie w tym Tel Awiwie w tym upale przy tej kawie raptem gwizdali znaleźliśmy się w Warszawie taki przeskok i on doskonale się orientował w tym mieście przedwojennemu doskonale się orientował stolikach w tym domu literatów w redakcji w redakcjach żydowski gazetom wiedział co, gdzie w oczy, bo jak wciągną mnie w sytuacji, w której ja też tam byłaby to niebywała zbrodnia postać tak piękna i zda się już niespotykana ciekawa jestem jak ten pełen uroku opis sama się do treści książki, o których dzisiaj będziemy rozmawiać, bo gigahercami urodził się w 1906 roku w Sokołowie podlaskim pisał Owidiusz prof. Adamczyk Karbowska przetłumaczyła książkę na język Polski zresztą książka nie doczekała się tłumaczenia na angielski do tej pory, dlaczego pisał Owidiusz w do tego widoczna lider był jego mózg językiem on był w zaczął pisać widzi dla prasy żydowskiej przed wojną w Polsce także w Polsce wydano 2 książki w języku jidisz, a później w Izraelu był czołową postacią życia i Wojciech życia i deszczowego on jeszcze walczyło przetrwanie Ibisza w Izraelu był redaktorem krytyki to bardzo ważnego Dziennika bilet cena jest tam często mnie to co pani powiedziała co pani Agnieszka Arnold powiedziała o tej jego delikatności elegancji zresztą od tej w książce mają państwo okazję zobaczyć jego zdjęcie wygląda jak i węgierski dżentelmen, ale z drugiej strony w nim była ogromna siła właściwie to co mnie ujęło, kiedy pierwszy raz nam się z jego twórczością to właśnie ogromna siła ogromna niezależność także inni bardzo bardzo złożona postać znajdował to był jego język jak go, gdy właściwie na początku to poznałam Mieszczak uczynić, gdyż nie miał okazji bezpośredniego poznać wraz z nim rozmawiam przez telefon, ale pierwszy raz szedłem kiedyś o nim w ogóle do widziałam to było w latach osiemdziesiątych, kiedy zajmowałam się bolszewicy my Finger le bon był znany jako wielki przeciwnik Basiewicz Ratzingera, o czym zresztą jak buty wspomina we wstępie co było zresztą normalne, bo każdy szanujący się pisarz widzisz powinien być przeciwnikiem bolszewicy z interakcją było, że był traktowany jako piszący pod publiczkę dla amerykańskiej publiczności pierwszy raz zetknąłem się niejako PKN tamtego miejsca w Warszewicach Singera natomiast później, kiedy zacząć zajmować księgami pamięci pierwszy właściwie tekst jego stryj książki, na które natrafiłam to było w księdze pamięci Kazimierza nad Wisłą, by opracowałem tylko antologia tekstów tłumaczonych z różnych języków właśnie dotyczący Kazimierza nad Wisłą i to był jego reportaż z pobytu w Kazimierzu i uderzyła mnie oryginalność tej wizji, dlatego że wyjazd, zajmując się literaturą i dziś znałam relacji innych podróżników żydowskich reporterów np. Sznajderman Jakowa, a po hali masz coś jest Salt to były takie bardziej może układ Johnny oficjalne relacje natomiast to było tak z krwi i kości reporter piszący też znakomitym językiem bardzo barwnym bardzo zróżnicowany to niebyła taka nie dałem rady relacja taka sobie, bo musimy pamiętać, że nowy 1 poznajemy poprzez ten reportaż, ale on był byłym powieściopisarza monet i są ponad 20 różnych powieści zbiorów opowiadań był też leksykograf temu pracowało słownik hebrajską i niszowy no pamiętajmy, że zna, by żył 103 lata jak kiedyś z nim rozmawiam przez telefon miał 101 lat, ale mówił bardzo tak innym mocnym głosem bb pytam go właśnie wtedy o zgodę na tłumaczenie tego tekstu do antologii tak bardzo bardzo rozszerza i tak sobie wyobrażałem, że byłby bardzo zaskoczona, ale bardzo, by się cieszył tym zainteresowani mi, że do tej państwo przyszli, bo sądzę, że nigdy nie spodziewał się, że w ogóle kiedyś ta książka ukaże inny okaże się po polsku czy w ogóle wyżyć się ukaże w innym języku, bo ona została złożona tylko na hebrajski, ale byś nie miała jakiegoś specjalnego odzewu to dr Płażyńskiego może pytanie, jakie były losy i to też wyjaśnienie dla państwa, którzy może nie znają dobrze historię życia Mordechaj c nie mają, gdzie spędził wojnę i z jakiej perspektywy pisał książkę, o których dziś wieczorem będziemy rozmawiać wiecie państwo to jest mój kraj historia i histeria jest następująca znacznie i był 1 z ludzi, którym się udało z Polski już po napaści Hitlera uciec uciekało jak podaje Wilno na słynnych wizach US Ługi Harry, ale do Japonii patent z Japonii trafił trafił do ziemi Izraela na początku jeszcze w czasie wojny i tam osiadł i stamtąd właściwie się już ruszył, bo bywał korespondentem prasy i deszczowej w Londynie o Ameryce no i przyjechał kilka razy mniej do Polski także on był od Falenicy i nie było co lewicę w tym sensie nie było wcale nic się, że jeśli przyjmiemy jakąś taką wąską kategorię czy definicja ocaleli samo to nie przeżył okupacji hitlerowskiej w Polsce nie widział obozów nie widział gest widział dopiero to co co to zostało z ich c została z nich czterdziestym 0506 . roku, kiedy do Polski zaczął przyjeżdżać jako 1 z reporterów tak jak pani profesor powiedziała 1 z dziennikarzy żydowskich, którzy przyjeżdżają do Polski zobaczyć, czego w niej już niema tak czy ściślej rzecz biorąc jak wyglądają ruiny ruiny tego żydowskiego świata co przeczuwałem co opowiadano sobie przekazywano do elity jakaś taka historia też niezwykle osobista, bo przypuszczalnie Mordechaj całym wyjeżdżał z tego Will not 33 z Kowna dalej przez via Moskwa do do Władywostoku razem z częścią mojej rodziny, która ma na wizach Sługi Harry też się z Europy wydostała i trafiła później do Ameryki i wreszcie do Izraela, więc tak myślę, że być może się nawet spotkali się go już dzisiaj oczywiście żaden sposób nie jestem w stanie zweryfikować trzeba było o to pytać 20 lat temu, ale za późno pytamy różne rzeczy i potem żałujemy, ale efekty wejścia dlatego nie wiedział o istnieniu ceni i przypomina się opowieść mojego wuja, który w czterdziestym szóstym roku przyjechał po raz pierwszy do Warszawy, ale z nowego Jorku opisał potem te ciągnące się po horyzont ruiny Warszawskiego getta Warszawa to co widać głos hotelu Polonia 1 nie zburzonego weźcie to i tak oswoją zupełnie bezwładny spacer po ruinach na miejsca, w którym jesteśmy z grubsza tak nasze akurat rodzinny dom mieścił się z 200 m stąd na ulicy gęsiej, więc to, zwiedzając wszystko, próbując jakoś się wytresować swoje przejścia w ruinach gęsiej Zamenhofa w napadzie i nalewek i t d. próbował się zorientować, gdzie jest to pisał jak pisał w liście do swojej żony m. in . jako 1 z takich właśnie troszkę reporterów amatorów, którzy wrócili zobaczyli, czego nie maja powiadomili wielokrotnie, że wróciwszy do nowego Jorku na takim spotkaniu już nie pamiętam czy to była Miss Draghi czy to było czy to był wczoraj 3, a w każdym razie jakiś taki duży konwent cykl żydowski w nowym Jorku 4 koła pewnie czterdziestego szóstego roku, kiedy wrócił powiedział, że z żydowskiej Warszawy został tylko cmentarz na gęsi i jej wstał jakiś człowiek wiedział pan kłamie to jest niemożliwe i zemdlał, więc w taki 1 z głosu pra w do ludzi, którzy wracali, żeby się skonfrontować z tym, czego nie mamy oczywiście co nie stanie do takich reporterów należało tylko, że ona nową drużynę do innych, którzy odwiedzili swoje jedno miasteczko czy drugie on wykonał niesłychaną podróż przez pół Polski prawda podróże to przerywaną to trzeba teraz powiedzieć pewnie o tym jeszcze wspomnieć, że przerwaną przez władzę ludową, a która nie życzyła sobie cudzoziemca uważany był cudzoziemcem albo na polskim paszporcie trzydziestym dziewiątego roku wyjechał z drugiej Rzeczpospolitej miał w kieszeni paszport Polski w zasadzie było człowiekiem z chodnika ani znikąd indziej to Hitler go stąd wyrzucił natomiast władza ludowa go wyrzuciła po raz drugi uważając, że skoro sytuacja w kraju się normalizuje budujemy nową wspaniałą przyszłość to grzebanie się żydowskich trupach i żyli mówienie o o zagładzie, która zdarzyła się parę lat temu, których uczestniczyli być może także Polacy, w której uczestniczyli później w grabieży mienia w zajmowaniu tych po żydowskich domków i domów w Europie wschodniej położnic i mienia ruchomego, że troszkę nie wypada w drugim roku istnienia Polski ludowej jak po zakończeniu wojny takie sprawy poruszać, ale też miał jeszcze 1 przeciwnika to, żeby mu, żeby uczciwości stało się zadość trzeba powiedzieć na czym władze ówczesnej centralnej komisji Żydów w Polsce, które również trochę pod wpływem władzy władzy ludowej, ale trochę trochę też jak, więc co wskutek własnej polityki normalizacji po wojnie próbą odbudowy życia żydowskiego, ale nie życzyły sobie pobyt to no jednak tak jak to postrzegano wtedy antagonizuje mającego prawda gościa reportera który, który pisał przykre rzeczy o tym jak wygląda po żydowskiej pejzaż troszkę uważano, że tym nie należy mówić troszkę uważano, że to już było, że teraz należy się skupić na przeszłości troszkę też obawiano się i władzy i idei obywateli którzy, którzy mogliby prawda nie cieszyć się z tym z takiego, a po Powiślu współczesnym językiem szkalowania Polski prawda, jakie science, opisując to co widział co za słyszał wtedy uprawiał, więc z tej Polski wyrzucono wskutek żydowskiego donosu wyrzuciła go władza ludowa już nigdy, o ile wiem do Polski nie wrócił prawda on i te wszystkie reportaże, które szły w kolejnej żydowskich gazetach znany na świecie deszczowych w Izraelu w Ameryce wreszcie zebrane w tym 1 tomie, który czekał kolejne 60 lat, żeby się ukazać w języku polskim trzeci to gdzie powinien był się okazać ja wiem co w drugiej połowie lat 50 miast teraz nadrabiamy nadrabiamy zaległości ostatnio pan premier powiedział, że w sprawach polsko-żydowskich nic nie zrobiono przez 70 lat powtórzyli to niektórzy dziennikarze zwolennicy pana premiera, więc to jest 1 z takich pierwszych prawda nadrabiają zaległości, żeby nowa władza była zadowolona, że książki się pojawiać właśnie nowe polsko-żydowskiej, więc to jest chyba pierwszą taką dużą ważną książką, która się każdy może wtedy łatwo nie było dzisiaj też jest dr Łukasz Krzyżanowski Mordechaj, zanim mógł napisać ten reportaż właściwie zbiór reportaży chyba, dlatego że jeździł pod przykrywką on jeździł po Polsce jako Żyd dobry wieczór i może jeszcze nawiąże do głosów współ rozmówców i trochę skomplikuje obraz Mordechaja cenimy to znaczy Mordechaj Mordechaj, zanim było w Warszawie 70 ósmy roku jadąc jadąc na do Sztokholmu i na ceremonię wręczenia nagrody Nobla z Interowi i i także także był tutaj, ale nie, ale co ciekawe on nie chciał już objeżdżać Polski jako rodzina, która tutaj została proponowała mu i jego siostrzeniec proponował mu objazd po Polsce pojechali do Sokołowa i odmówił czegoś się bał myślę, że każdy kto, kto przeczyta książkę wie, czego mógł się bać jeśli chodzi o jego drogę drogę do Palestyny przez Kowno i Ibis ze japońską to to ta droga też była bardziej skomplikowana dlatego rząd był żołnierzem we wrześniu wszyscy dziewiątego roku wg opowieści rodzinnych trudno jest powiedzieć może pani profesor to potwierdzi bądź zaprzeczy on prawdopodobnie dostał się do niewoli sowieckiej i z której uciekł i przedostał się do Warszawy, bo kochał się na zabój żonie pewnego wziętego Warszawskiego adwokata i tą żona tą kobietę razem są jej synem wyciągnął z Warszawy i będzie wyjechali do pasem do Kowna i tam uzyskali wizy i razem wyemigrowali w sumie Dora jest żona ceniona jest taką wielką Viacom nie wybrano gmach jest taką wielką nieobecną tej książki znaczy ciężka jest jej dedykowana jej, ale i, ale właśnie militarnym oprócz no ale jeździł z mężem więc, więc to jest to jest to jest jedno, dlaczego on mógł mu podróżować po Polsce i opisywać to co pisał tak jak opisywał oprócz tego że, zanim był zanurzony w języku jidisz stąd też był zanurzony w języku polskim i to można stwierdzić oglądając w internecie filmiki, na których ich cen wypowiada się po polsku absolutnie bez żadnego cienia akcentu to był człowiek zanurzony w świecie literackim przedwojennej Warszawy oczywiście przede wszystkim Dziwisz, ale również polskich literatów i te 2 światy niekoniecznie były tak rozdzielne jak dzisiaj się o nich myśli i on mieścił jeździł po Polsce przedstawia się, że jest angielskim dziennikarzem i wysłuchiwał historii takich, jakie ludzie opowiadają o zupełnym outsiderem tak ludziom którzy, którzy nic nie rozumieją i którzy mają prawo zadać idiotyczne pytania, a im trzeba cierpliwie wytłumaczyć co w lesie są to się działo a zanim to wszystko przyjmował myślę, że ta po postawa, o których pani pani Agnieszka Arnold mówiła takiego ciepłego człowieka dużego jak rozumiem, ale też i też pewnego siebie w tym po w tym pomagała teatrzyku tak ją po prostu o to chyba taki typ czy człowieka, który potrafi rozmawiać z każdym wg opowieści rodziny to był to był człowiek niezwykle ciepły w odróżnieniu od tory, która była taką osobą taką zasadniczą to co nie było był ciepły, ale jednocześnie też potrafił potrafił stanąć do walki kiedy, kiedy tego sytuacja wymaga ono to było świetne atrybuty dziennikarza właśnie, który czyni literata, który jeździł po Polsce i opowiadał o tym co robić, a prawdopodobnie na tego rodzaju rozmowy, które on tutaj przetaczanie mógłby liczyć te 1 wjechał i mówił, że jest Żydem, że z polskim Żydem, do której chciałbym sprostować, że to jest on bardzo różne przybiorą można powiedzieć takie maski i on w zależności od tego z kim się kontaktował, ale oczywiście, kiedy spotykało Żydów na 3 wykład w Łodzi to mówią z nimi widzisz też z Polakami, których w, którym jakoś UFO czy przedstawiał się mówił, że jest Żydem także tą większością zaczynał rzeczywiście zwłaszcza, gdy w małych miasteczkach udawało lekkiego lekarz przybysza gdzieś z wielkiego świata natomiast nie zawsze także test bardzo różne takie persony, żeby się na łyżwach po dzięki temu taki skuteczny, bo dostosował się do sytuacji w każdym razie powstała książka, w której autor na długo przed Janem Tomaszem Grosse opisywał złote żniwa przed Guns mamy relacjonował rozmowę ze świadkami np. zawiadowcą stacji w Treblince pytanie do prof. Jacka locie Kapłon ma do czynienia ze źródłami właściwie non-stop, w czym ta relacja cen Nina różni się od tekstów, z którymi pan ma do czynienia na co dzień może się nie różni jak i zaraz zaraz odpowiem na to pytanie naszemu jeśli państwo pozwolą wita wszystkich powiedzieć coś co chcą chciałbym jak wziąć przed nawiasach tej naszej rozmowy ocenienie co jest dla mnie ważne Otóż ta książka jest tak myślę to jest inna taka formuła Moya w tej chwili interpretacyjne, że ta książka jest napisana z bólu i wywołuje ból przy czytaniu i Sii to jest ważne są IZ mało jest takich książek bardzo mało takich książek, które są z bólu i wywołują ból to nie jest pornografia i sentymentalna emocjonalnej, czyli 3 nie wiem jeszcze w w jaki sposób to określić co jest nieautentyczne to jest autentyczne i to po w naprawdę w lekturze pierwszych stron tej książki jest jest widoczne dojmująca dlatego sądzę, że to jest tak niezwykła lektura, a teraz odpowiada na pani pytanie ja uważam, że książka tkanina ten jego zbiór reportaży absolutnie w trzeba uważać za źródło zaś źródło historyczne, a czym ono się różni od odwagi innych źródeł czasami w ogóle niczym się nie rusz w sensie ostrości i IAI do takiej dramatyczną części tego doświadczenia, który jest zapisany nie różni się z po psy innych wielu źródeł tym poziomem właśnie takiego zranienia, które jest opisywany nie różni się poziomem teraz styczności z efektów wydarzeń, które są o o opisywane w państwa to nie jest w tej chwili naprawdę książka, która jest dla historyków objawieniem prawda, która jest czymś takim nowym prawda po 60 latach wydanym ujrzała światło dzienne nie ta książka jest ważna nie, dlatego że ona odsłonie jakieś nowe nowe obszary prawda, które nie były znane historykom ona jest ważna dlatego, o czym będzie na samym początku to jest niezwykły zapis doświadczenia i teraz jeśli pani pozwoli nam chciał pomogło, bo dla mnie jako literaturoznawcy to jest chyba też bardzo bardzo ważne chciałem powiedzieć, że tę książkę trzeba czytać w kontekście wzorców gatunkowych, które ona podejmuje nie czytają jej jako taki prosty neutralny widnieje zapis fotograficzny ona takim zapisem nie jest, jakie myślę, że podejmuje twój wywiad z jakimi wzorcami gra ta książka, bo to jest gra z gatunkiem niewątpliwie to jest pod tym względem też jest fascynująca lektura, bo widać w tej książce ocalić go było znakomite w wodę facetem grana świetnie władał piórem i był świadomy literatury prawda był świadomy tego co on może zrobić ze słowem jak on może ukształtować narracji ja myślę, że tak, że 1 z niewątpliwego z najbardziej oczywistych takich kontekstów gatunkowych też w morzu reportaż literacki żydowski reportaż literacki jest też pierwsza tradycja pierwszy taki obszar, w którym się fani Wisły, ale to nie wszystko w zemście i da państwu czytał tę książkę to słyszeć coś innego też nie reportaż o coś innego co się słyszy zwróci państwu uwagę na takie referendum owe powtórzenia n p . na takie Persja wędrujący moty w prawda po jest z 1 strony tak taki wzorzec elementach seryjne to jest to są tereny z bardzo stary w inny gatunek prawda to są tereny bez opłat kiwanie to jest 11 jak by wątek a, a drugi i pomyśle, by narzucać jako taki bardzo istotny kontekst to jest pewien typ modlitwy proszę nie poprawi dziś będą mówią, że precyzyjnie poświęcony pamięci ludzi, którzy zmarli i SKOR E-sport jest w ogóle pamięta prawda ta tak i tata tata modlitwa ma swój wzorzec gatunkowych ona się składa właściwie z takich wyliczeń imion prawda wyliczeń imion postaci i po i właściwie to wszystko prawda jest taka to jest tak na medytacji na deszcz tak powiem nam medytacyjne wspominanie o konkretnych ludzi wydobywanie ich z tego z tego zapomnienia genialnym przykładem tego typu gatunku jest, iż skoro w 1943 Racheli Auerbach ona napisała ukrywając się w Warszawie właśnie po czterdziestym czwartym roku no i cały ten poemat prozą można powiedzieć o uszy składa z takich wyliczeń to są posiał numerach z wieców wyliczenia imion Stanów społecznych zawodów grup społecznych prawo, które ona żegnała, a jednocześnie przywołuje raz jeszcze w pamięci i to jest wg mnie ewidentny co rok obrachunkowy wciąż są wciąż czeka Nina i jeszcze 1 problem pewnie mógłbym wyliczył też jakoś tak jakby spotyka ze sobą, ale myślę, że to jest martyrologii to jest jakiś kolejny co bardzo bardzo starożytny jest z ukształtowanej w pierwszych wiekach naszej ery prawda styl w piśmiennictwie żydowskim wśród rabinów ta tama licznych prawda, gdzie kiedyś zaczynał prześladowania Żydów ta data za cesarza Hadriana prawda przede wszystkim są to pierwsze prześladowania i wtedy opisuje się tych męczenników prawda i tworzy się wzór martyrologium, czyli opowieści o tych, którzy zostali zamęczeni za to, że byli Żydami za wiarę prawda ich za za trwanie przy tej wieś a jakie ten z postaci rabina Cidry po na in wydaje mi się, że rzecz stadnin również potrąca tę strunę po strun no bardzo skomplikowana książka wyrafinowana formalnie powiedziałbym niezwykła i bardzo przecież, że wziął na siebie ja mogę się na zapowiedzi troszeczkę chce nawiązać do tego co pan, że co pan Piotr Mowlik Otóż tak rzeczywiście gniewem i jaki jest zastawek choroby naszego premiera z naprawdę nie aspiruje do takiej wiedzy ale, ale tę książkę można, by mu podesłać prawda jak co będziesz tak to jest też, że to jest też to też był taki taka moja refleksja, gdy czytam Tęcza z czytelni książkę ceni można unieważnić czy można je zarzucić kłamstwo, że można je zarzucić manipulacji czy można je zarzucić anty polskość czy można je zarzucić opluwania narodu polskiego prawa do wiemy, że takie zarzuty padają w stosunku do historyków do książek, które są wydawane dzisiaj ciekawy jestem jak sam nim będzie oceniany to jest to jest książka napisana napisana w latach 24547 prawa uznajemy ten 40 siódmy rok za za zadatek jest jakby zakończenia prac nad całością, czyli tyle lat ile lat przed urodzeniem premiera Morawieckiego, o ile lat przed moim 10 lat przed wojną Europy, a więc ciekawy test ciekawy test PS ceni atak co nas po morze chciałbym dzisiaj można dodać bywa też jako literaturoznawca, więc odbierana inaczej ten teksty co mnie mnie jako tłumaczka też bardzo fascynował sposób jego pisanie o bogactwo jego języka i tutaj do tych gatunków, które wymienił Jacek oczywiście jest Jeremie nadal stoi skoro, ale to są też elementy powieści łotrzykowskiej detektywistycznej i to też inny przemawia oryginalności tej książki, że tam jest też bardzo dużo ironii czarnego humoru Wyśnione potrafi też bardzo takiej główny skoncentrowany sposób, by opisać scharakteryzować swoich rozmówców także to jest też to też od oryginalności tej książki świadczy i jeżeli chodzi o to receptę oczywiście nie wiemy, jaka będzie ta recepcja, ale ja jestem zaskoczona do tej pory przynajmniej bardzo pozytywną w pewnym sensie recepcja może dużo ludzi dostaje też listy pani Bratkowska wydawca tej książki jeszcze nie powiedzieliśmy to ogromna zasługa pani grodkowskiej też jakoś wydawcy jako Kling w gronie nie jest to wywołać po prostu, żeby w wysiłkach, żeby tą książkę wydać i też ja jako tłumaczka jestem bardzo wdzięczna za redakcję taki naprawdę redaktorki nierzadko, jeżeli państwo pozwolą jak dostałam już sporo listów od Łodzi w różnym wieku niektóre, dla których ta książka jest bardzo ważne tutaj, jeżeli można to przeczytam oczywiście anonimowo, ale w taki krótki list, który dostała pani Bratkowska od pana to nie wymienię nazwisko 836 letniego pana nie potrafi dobrać właściwych słów, by należycie ocenić wielkie znaczenie decyzji wydania książki pana Mordechaja tkanina przez ruiny zgliszcza byłem krótko, bo zaledwie około godziny świadkiem Holokaustu i mimo moich 86 lat do dzisiaj towarzyszą mi okropne obrazy i słyszą wyraźnie straszliwy krzyk ludzi, którym odbiera się godność nadzieja życie dzieciństwo starość rodzinę Boga i ojczyzny takiej ojczyzny praca autora nadają szlachectwo prawości honoru moje myśli kieruje ku naturze i Bogu, który obdarzył go długim życiem to jest właśnie takie zaskakujące przejmujące świadectwo zaświadczenie żydowskiego świat po zagłady takich w mu też właśnie relacja od starszych ludziach też od młodszych ludzi na chronione są wstrząsającej też pokazujące jak czy i jak to jest ważne jest jeszcze za książkę o wyjątkowo na co zwrócił uwagę dr Łukasz Krzyżanowski, dlatego że opisuje doświadczenie powrotów tych nielicznych Żydów, którzy usiłują znaleźć się po zagładzie w miejscach, w których kiedyś zostali wywiezieni to co ich spotyka po powrocie jest to nie do przyjęcia i tak nie może jeszcze dodam tylko, że Europa w pani pytanie do profesora, lecz jako źródła to wreszcie nowy nawiąże i przejdę płynnie do odpowiedzi na pani pytanie, że dla historyka nie ma źródeł idealnych to znaczy są każde źródło ma jakieś wady i zalety wielką zaletą książki cena jest to, że to jest się, bo bardzo autentyczne pod względem psychologicznym znaczy on opisuje ten powrót i opisuje spotkania z ocalałymi z nielicznymi ocalałymi, które spotyka w różnych miasteczkach i są bardzo autentyczne opisy i dlaczego to jest takie ważne, dlatego że ich źródeł o powrotach mamy stosunkowo bardzo niewiele znaczy wiadomo, że taką perspektywę psychologiczną przede wszystkim pokazują dzienniki pamiętniki wspomnienia, ale i większości pamiętników wspomnień pisanych przez ocalałych z zagłady ma 200 stron pos poświęconych zagładzie i jeśli dobrze jeśli mamy szczęście to 10 stąd po poświęcone powrotowi, a to ciężko szukać takiej książki, która ma 10 stron, bo po prostu to doświadczenie zagłady było tak tak trudne tak bolesne, że powrót już było tylko takim to Anka Grupińska, która to jest na sali napisała, że ten ten moment po wojnie dla tych choćby taką przeciekają i bardzo często w takiej narracji, gdzie człowiek zaczyna opowieść o tym, wojny albo jeszcze od przedwojnia bardzo płynnie przechodzi opowiada o tym, powrót w kilku dosłownie zdaniach potem się zbudowanie życia gdzieś gdzieś poza polską jest dlatego książka ocenił jest taka taka ważna i nogami jak dla historyka czy socjologa atrakcyjna też po on pokazuje to co my znamy właściwie głównie z takich źródeł od tegoż nie da opowiedzieć bez historii osobistej to znaczy ja, pisząc książkę o powrotach Żydów do Radomia po wojnie liczyłem, że właśnie dotrą do tych listów do do pamiętników do wspomnień od czynników ludzi, którzy któż to przeżyli i okazało się to niemożliwe to raczej musiałem przez, a na nowo zaplanować całą pracę bo, bo historie powrotów przede wszystkim musiałem opowiedzieć o 3 od strony instytucji od strony komitetu żydowskiego, który istniał jeszcze, a książkę cena wypełnia tę wypełnia tę lukę i opowiada o tym co ci ludzie mogli czuć i dlatego jesteś taka bolesna, bo to jest, bo to jest ono bowiem niesamowity bagaż ten człowiek naprawdę bardzo dużo tutaj przeszedł test książka pisana w powiedział pan profesor, że z bólem, ale one spisane z wściekłością również jednak jest to trudna lektura nie tylko, dlatego że zawartość tych, dla których czytanie o podłości polskiej podłości o tym co spotykało wracających ludzi co się stało z ich dobytkiem jak byli traktowani mordowanie okradani wyganiali autor zadaje pytanie spotyka z tych nielicznych Żydów co ich jeszcze trzyma, dlaczego oni zostali w ogóle nie on on pyta z niedowierzaniem nie wiedzie czemu oni tu są ktoś się z kimś ktoś ma żonę ktoś ma męża, a to może dlatego został ktoś udaje Polaka ja nie wiem czy 3 tryby wściekłość dominuje w tej książce raczej gorycz i ból, bo wściekłość jest tak czuły takim efektem bardzo agresywny, że tak bowiem prawda taki mecz dynamicznym taki, jakby tak to tu tak chyba nie ma to jest właśnie w taki strasznie dojmujący ból jeśli państwo pozwolą to w tym kontekście wciąż coś zacytować zdani na, a tam jest taki wątek mówi Motyka od powtarzania się wobec tak da i czytanie w konkretnym kontekście gatunkowym tej książki może też po pomoc nam zrozumieć pewne szyper Bolek i uczeni na pewno taką emocjonalną efekt akcje to po jest widoczny w tej książce np. znakomicie wydawcy epatują przypisami wszystkie liczby, które fani cytuje jeśli chodzi o np. nie wiem, że ile było Żydów tam w tym czym innym mieście przed wojną tylu ilu zginęło tak da te liczby są zawsze większe i zawsze większa to jest bardzo charakterystyczne sposób właśnie, jakby radzenia sobie z czystym z tym faktem no i to i to się wpisuje się w tradycje gatunkowo pewnej emfazy taki, ale czym co innego powiedzieć Otóż jest wciąż są też powtarzający się motyw to jest straszne to jest jedno z najważniejszych, ale z tak złe doświadczenia torowych moich stał z tą książką Otóż co lin wielokrotnie podejmie taki moty w patrzenia, a tu w twarz i żydowską jak i 3 wobler Polacy patrzą w twarz przepraszam bardzo tak Polacy patrzą w twarz Żydów i i chcę powiedzieć, że to są cytaty ja tego nie mówi jak cytuje mają zabiera na sumieniu boją się spojrzeć Żydowi Watch to jest Kazimierz Dolny miejscowi spadkobiercy Żeromskiego dobytku nie mogą znieść widoku żydowskiej twarzy Time przypomina, że nie mieszkają we własnych mieszkaniach, że handlują nie we własnych sklepach i że nawet ich bielizna należała do zamordowanych to jest Izbica żydowskie twarze zanadto przypominają mimo zbrodni, w której kiedyś wzięli udział z niemieckimi bandziorami i ukraińskimi bestiami dlatego nie są w stanie znieść widoku żydowski twarzy to jest stacja w Czyżewie, kiedy rozmawiasz z Polakami w Białymstoku oni nie patrzą w oczy między wami, a nimi stoi gruby mur nie do przebicia i czujecie, że ponoszą dużą część winy za zagładę i że o tym, wiedzą Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: WYWIAD POGŁĘBIONY

Więcej podcastów tej audycji

POPULARNE

DOSTĘP PREMIUM

30% zniżki na hasło: WYBORY2019 - wpisz kod na stronie tokfm.pl/aktywuj aby skorzystać z rabatu!

Aktywuj teraz

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA