REKLAMA

O wielkich gadach morskich i otwarciu Geoparku pod Tomaszowem Mazowieckim

Data emisji:
2019-06-22 13:40
Audycja:
Homo Science
Czas trwania:
24:36 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

dzień dobry państwu witamy w audycji Homo science Aleksandra Stanisławska Piotr Stanisławski Crazy nauka PL jest to nasz gość dr Daniel Borowski pale biolog z muzeum ziemi Polskiej Akademii Nauk dzień dobry nasz gość jest współtwórcą koncepcji Geoparku owadów Brzezinki w województwie łódzkim niedaleko Tomaszowa mazowieckiego dobrze wie doskonale koncepcja Geoparku owadów Brzezinki to może powiedzmy trochę tym Geoparku on zostanie wkrótce otwarty dokładnie 23 czerwca, Rozwiń » czyli w najbliższą niedzielę o godzinie czternastej Geopark będzie poświęcony czemu, bo nazwa wskazuje na to, że owadom czy chce dobrym trafem idei tym razem poniekąd tak ta koncepcja ona powstała w związku z odkryciami palą teologicznymi, które mają miejsce na terenie kamieniołomu owadów Brzezinki jest to kamieniołom, który znajduje właśnie w gminie Sławno niedaleko Tomaszowa niedaleko Opoczna nie jest to jedno z takich najważniejszych stanowisk paleontologicznych w ogóle na świecie, które zostało odkryte w 2012 roku przez naszego już niestety nieżyjącego kolegę dr Adriana kina, który tam odkrył pierwsze skamieniałości skrzypu łączy to solidni przykład to są takie żyjące dzisiaj stawonogi, które nie zmieniły się od właśnie okresu Jurajskiego, bo te skały w kamieniołomie owadów Brzezinki one są dotowane przez nas na grupa 148  000 000 lat, czyli sam koniec okresu Jurajskiego i Adrian tam znalazł te pierwsze z miłości przy płocie potem myśmy zaczęli prowadzić tam wykopaliska powstał cały taki interdyscyplinarny zespół w obrębie, którego byli palą biolodzy geolodzy bio straty gra folie ludzie zajmujący się klimatem minionych epok geologicznych również, a więc był m. in . dr Błażej Błażejowski z Instytutu paleobiologii byli profesorowie Wierzbowski maty ja wydział geologii UW byli badacze z państwowego Instytutu Geologicznego i cała śmietanka cała śmietanka geologiczna taki palę to logiczna no myśmy zaczęli prowadzić takie wykopaliska właśnie w 2012 roku 3 tygodnie w terenie ze studentami z całej Polski jak i zagranicy i to wykopaliska do dzisiaj nie trwają i my tam wykopujemy różne organizmy poza skrzypcami, które są właśnie takimi unikatowymi skamieniałościami bardzo rzadko spotykanymi w zapisie kopalnym zwierzętami i są np. spektakularne szczątki wielkich morskich gadów tutaj ja doktorat m. in. poświęciłem chciał za euro takiej grupie wielkich gadów wodnych niespokrewnionych jakoś szczególnie blisko z dinozaurami, które kształtem przypominały ryby, ale też wśród tych gadów były jedne z najstarszych żółwi morskich to takich przystosowanych do odżywiania się pokarmem morskim są tam wielkie drapieżne ryby takie do 2 m długości, ale zwierzęta również lądowe np. owady jednak owa jednakowo są są ważki są chrząszcze są pasze koniki to takie całkiem spore, bo skrzydłowych pasikoników to tak kilkanaście centymetrów mając to wykupujemy gigant, czyli całkiem spory takie Jurajskie owady i to co na to wody polowało, czyli gady latające pterozaury, więc ogromna różnorodność biologiczna tego świata z końca okresu Jurajskiego, ale rozumiem, że nazwa owadów Brzezinki z kreską pośrodku to nie pochodzi od nazwy owadów tylko od nazwy miejscowości, których zlokalizowane zlokalizowana jest stanowisko dokładnie tak kamieniołom znajduje się na granicy wsi owadów Brzezinki po prostu stąd jest to nazwa to tam znaleźliśmy owady to jest gest ze strony historii tak miły gest ze strony historii naturalnej, a z właściwie takiego szczególnego jest w tym rejonie, dlaczego to tam tyle znajdujemy powiedział, że to jest unikalne na skalę światową stanowisko co tam się takiego działo też od razu ważne pytanie wtedy zdaje się jeszcze Polski nie było nawet wielkiej Lechii, więc co w tym miejscu było jak był wtedy świat ukształtowanych wygląda plon wielka Lechia to był duży cudzysłów i Piotra się tej przyćmiewa można być może tak to było rzeczywiście bardzo dawno temu jeszcze przed przed prawda erą zlodowaceń przed tym wielkim wymieraniem, które było na granicy ery mezozoicznej i Kanadzie liczne, bo okres Jurajski wtedy Polska zresztą, jaki większość kontynentu Europejskiego była pokryta płytkimi morzami z grubsza moglibyśmy sobie wyobrazić tak jak dziś wyglądają Karaiby albo Bahamy winie dla mnie nie jest tak to prawda, więc takie jakieś laguny płytkie zbiorniki morskie archipelag jakiś wysp nie no i w tych morza powstawały skały węglanowe wapienie, więc tam się wydobywa wapieni w tych opiniach te szczątki znajdujemy to ma znaczenie, dlatego że nie 2 pień nie są szkołami, które zapewniają doskonałe zachowanie szczątków one powstają w środowiskach takich mówiąc językiem Geoff chemicznym alkalicznych zasadowych czy kiedy PHS powyżej 7 w tych warunkach skamieniałości przed kości wymarłych zwierząt doskonale się zachowują, gdyby środowisko było bardziej kwaśne to tak szczątki rozpuszczalnej wystąpienie zapewniały doskonały stan zachowania i dzięki temu możemy bardzo dużo tych szczątków znaleźć to sprawiło, że to stanowisko powodowie Brzezinka zostało zaklasyfikowane do takich światowej rangi stanowisk zwanych oknami fotonicznych mi albo mówiąc bardziej po polsku złożami skamieniałości to, że tak ładnie z niemieckiego po niemiecku to nazywa Rosji dla warsztaty, czyli dosłownie złoża skamieniałości są takie słynne stanowiskach np. południowo niemieckie wolę Hofman w Bawarii albo hol Madden również w Niemczech albo czy jungle w Chinach są takie naprawdę światowej sławy stanowiska, gdzie tych środków jest bardzo dużo też szkielety są często do kompletne albo niemal kompletne i czasami zachowane również tkankami miękkimi, bo przecież zazwyczaj zachowuje tylko szkielet, a w tych stanowiskach tego typu są części miękkie takie, które no bardzo bardzo łatwo rozpuszczają karty skrzydła owadów prawda są bardzo delikatne struktury, a tu się zachowują, więc to sprawiło, że to jest oczywiście to stanowisko światowej rangi no i ta różnorodność biologiczna bardzo duża tylko, żeby potem jeszcze badają stanowisko z roku na rok, bo te badania trwały one jakby zostało ogłoszone to odkrycie roku dwunastym, ale potem potem badania cały czas trwały każdy z nas zajmował się małą działką tego się zajmowałem tymi kręgowce ami morskimi mój kolega dr Błażej Błażejowski się właśnie skrzyp oczami zajmował, gdy profesorowie UW, a monitorami, czyli takimi spiralnie zwinięty mi głową nogami każdy jakąś działkę sobie obrał no i te badania trwały co się okazało po jakimś czasie okazało się, że to stanowisko ważne jeszcze 1 względu mianowicie w okresie jurajskim w ogóle też w erze mezozoicznej Europa była podzielona na 2 takie duże regiony takie prowincje bio geograficzne trochę tak jak dzisiaj prawda mamy inne zwierzęta żyją powiedzmy Eurazji, a inne żyją w Australii prawda mamy np. ssaki łożyskowe no raczej nie występują tak naturalnie w Australii tam dominują torbaczy jest prowincjonalizm bio geograficzny i tutaj było tak samo na terenie Europy w mezozoiku wił, że mieliśmy prowincję, bo realną na północy, czyli taką związaną z Arktyką z tymi zimnymi wodami i mieliśmy wielki ocean Tetydy, który był na południu ciepłe morza taki właśnie tropikalne są tropikalne trochę jak Skandynawia kontra region śródziemnomorski ład nie tak zresztą na ocean Tetydy mówi się, że to była prowincja medycy irańska też, bo właśnie ma to związek z tym obszarem południa Europy morza Śródziemnego i telefony były różne przykładowo owady o tutaj od, których ktoś zagrał powracający co chwilę no one są charakterystyczne dla tych środowisk południowych np. został opisany taki nowy gatunek zawodowa ważki nazywa się EUR bez na Adrian opinii na części nazwa Adriana kina właśnie w ich rodzaje chmur bez taty linia ewolucyjna, które znalazłem Hoffenheim Bawarii żółwia, którego opisałem z kolegami nadaliśmy nazwę owadów via na cześć stanowiska on SUV-ie w tym czasie są znane tylko też tych południowych prowincji Niemcy południe Francji i Szwajcaria w tych obszarach północnych ich nie ma, ale już ich KIO z aury, czyli te wielkie drapieżne morskie gady to jest rodzaj kryterium jego nazwałem kryteriów skierowane na cześć pani prof. Zofii Kielan Jaworowski, która swoją drogą opisywała wykonywała dinozaury saki z Mongolii w latach sześćdziesiątych no i ten chciał za ten rodzaj, który do tej pory znany ze Spitsbergenu no to co się stało, że 1 stanowisku się łączyły tak odległe powiedzmy od siebie gatunki, które lubiły bądź to zimno to ciepło nowości stało się to, dlatego że były połączenia morskie w tym czasie oczywiście pewne obszary były izolowane policzmy sam sam ocean Tetydy oto gdzieś tam znajdował daleko na południu, ale jakieś płytkie morza od niego się wcinał tutaj na północ tak samo jeśli chodzi o ten zbiornik moralny na północy to skutek opisywała mi się Zaura to w pracy zrobią taką mapę Paleo geograficzną gdzie, bo pokazane jak wyglądała Europa wtedy, gdy co ciekawe sytuacja była odwrotna niż dzisiaj, bo tu, gdzie Polska było morze, a tam, gdzie Bałtyk dzisiaj był ląd w ogóle Skandynawia to był taki kontynent duże na jej morza, jakby pływały w Skandynawii od Wschodu Zachodu się zbiegały na południu na terenie Polski no, więc zejście z aury mogą spływać sobie z północy albo Zachodem, czyli powiedzmy przez obszar Wielkiej Brytanii północy Francji albo Wschodem przez obszar Rosji Stommy na tych trasach coś tak wyrażę znajdujemy też stąd właśnie chciał za euro jest były połączenia morskie zwierzęta się tu zbiegały stworzyliśmy taki termin, że to stanowisko było takim węzłem Paleo biograficznym tutaj się różne organizmy z różnych regionów Jurajskiej Europy spotykały mówiąc tak kolokwialnie tutaj się przez klub bywało wszystko z 1 zbiornika do drugiego mówiły, że to było płytkie morze ciepłe morze gdzie, kiedy czytam, a właśnie takim archipelagu konkretnym, które na tym może mógł występować właśnie tym archipelagu mogły być w owym czasie góry Świętokrzyskie na skraju, których znajduje się to stanowisko owadów Brzezinki czy to się zgadza się zgadza to się zgadza, więc współczesny tak to jest jak wspomnieliśmy województwo łódzkie, ale z geologią tego punktu widzenia to jest północno zachodnie obrzeżenie gór świętokrzyskich góry się wszystkim do budowy, że trzon palec liczne dookoła jest masa skał mezozoiku Jura kreda to jest po prostu taka struktura geologiczna syn klina tomaszowska się nazywa to rzeczywiście były takie płytkie płytkie środowiska sama Góra, a sama górna część kamieniołomu to są utwory już takie jak nowe, gdzie właśnie mamy te zwierzęta lądowe jak o sobie próbuje zrealizować mamy te piękne Karaiby takie sprzed 148  000 000 lat właśnie te góry Świętokrzyskie w owym czasie i na płyciźnie osiadają szkielety wielkich zwierząt morskich, które to dzisiaj zbadasz tak jest dokładnie tak to wyglądało, ale wizja to jest ten, kto się stało, że dopiero w 2012 takie stanowisko odkryto skoro wiemy, że tu się działo to co się działo, czyli były Karaiby to właściwie powinniśmy być wszędzie bez przerwy, zwłaszcza w każdym kamieniołomy od bardzo wielu lat czemu dopiero 2012 no może powiedzieć to przypadek w tym trochę zadecydował rzeczywiście kanionu znany wcześniej biologom postępy geologów tam jeździły to jest z drogą młody kamieniołom Bonn w latach dziewięćdziesiątych powstał na tym był znany jako po prostu kamieniołom wapieni jurajskich jakich jest w sumie sporo na obniżeniu gór świętokrzyskich był znany tam są monity ludzie wiedzieli, że sąsiad ostrygi takie powiedzmy no mniej spektakularnej nie aż tak unikatowe skamieniałości natomiast w roku 2012 Adrian jak wracał z Lubelszczyzny Adrian wtedy Adrian jak rynki tak o 7, a unitami kredytowymi na Lubelszczyźnie i wracając z 1 z takich wypadów żoną Kasią zajechali do obwodowej, bo chciał jeszcze pozbierać trochę tych jurajskich amonitów z tego regionu, ale kasie była znudzona tym posłom trochę inny inną część Kamil mój znalazł go przytłacza, więc to był przypadek a dlaczego nikt wcześniej nie znalazł, dlatego że znaleźć taki skamieniałości w kamieniołomie jest bardzo trudno w opinii są białe czy tak jak obecnie jasne kremowe, a te kości np. iście zarówno te są duże mamy kręg, który ma średnicę kilkunastu centymetrów to ma kolor toczący skały jeszcze jak prowadzimy wykopaliska w sierpniu jest, że tak wyrażę lampa postu światło świeci i no to wtedy bardzo ciężko cokolwiek wypatrzyć jest naprawdę no to wymaga siedzenia tam długi czas i Kopania pójście tam naraz na godziny 2 i chęć znalezienia czegoś graniczy z cudem trzeba mieć naprawdę duże szczęście w drugiej części audycji będziemy dopytywać wszystkim sam Geopark, ale też te odkrycia, bo zaczęło się robić tak lekko detektywi stycznie to będzie po czternasty po informacjach Radia TOK FM, a naszym gościem jest dzisiaj dr Daniel Borowski pale biolog z muzeum ziemi Polskiej Akademii Nauk i rozmawiamy o geo parku owadów Brzezinki dzień dobry państwu witamy w drugiej części audycji Homo science, a studio z nami dr Daniel Borowski Pala biolog z muzeum ziemi Polskiej Akademii Nauk czy dobre jeszcze raz rozmawiamy o geo parku Geoparku, który właśnie jutro będziemy otwarcie, więc dobry moment Geopark jest położony, żeby nie było problemu z lokalizacją w pobliżu Tomaszowa mazowieckiego też Geopark owadów Brzezinki i tam jest 1 z najważniejszych na świecie stanowisk paleontologicznych w kamieniołomie jakże i fajnie, że powstałe kiego park nie tylko siedzą tam również bardzo poważni naukowcy pod jakimiś osłonami namiotami gdzieś tam grzebią, więc co w tym Geopark właściwie będzie dla główna atrakcja Geoparku tą będzie muzeum paleontologiczne, w którym będzie można zobaczyć wyniki tych naszych wykopalisk tego co właśnie naukowcy wykopali przez lata pod tymi namiotami czy skamieniałości po prostu najlepsze okazy będzie można tam zobaczyć wystawy się oczywiście co jakiś czas będą zmieniały, ale na razie to będzie taka wystawa stała z tymi głównymi skamieniałości ami będą będzie taki kolaż do zobaczenia zdjęć z wykopalisk, czyli jak to wygląda tak od kuchni tak wyrażę no powiedzmy, że laik nie ma wstępu w zasadzie na teren kopalni, więc będzie można zobaczyć jak to jak to wygląda no i będą poza oczywiście planszami zdjęciami jakimiś jakimś tekstem takim naukowym, dlaczego stanowisko ważne to będą modele zwierząt, które żyły w tym kamieniołomie naturalnych rozmiarów jak również takie makiety ze szkieletami czy będzie trochę jak w tych euro parkach i trochę tak, aczkolwiek no tutaj te modele robiła nasza warszawska pale artystka Marta Szubert, która specjalizuje w robieniu takich naprawdę przy życiowych dobrych modeli Marta ma w swoim mieszkaniu ma garaż przerobiony na taką pracownię paleobiologii z tą tam do niej co jakiś czas jeżdżę i przez ostatnie miesiące mówiłem tutaj tylko temu ciężarowi np. to trochę kolor zmienić tak, a tu dodać coś tam, a tuż przed tali Bach czy miała takie ustawianie inne, żeby to wyglądało jak najlepiej zwiedzą naukową Martę Szubert Tychowa kojarzymy z czaszki rekonstrukcji czaszki największego gada z epoki przed dinozaurami, które to, na którą czaszkę robiliśmy zbiórkę w internecie, żeby przekazania muzeum ewolucji w Warszawie czaszkę ostatecznie i udało nam się zebrać razem z dyrektorem muzeum ewolucji kierownikiem tym razem, a wracając do parku czy to jest raczej dla bardzo mądrych ludzi, którzy wiedzą wszystko albo przejmie część na ten temat, jakie tam przyjadę z dniem życia kami one też skorzystają z tego z czekami zdecydowanie z dzieciakami to stawiamy na to czy stawiamy na tą edukację, żeby to miało walor przede wszystkim edukacyjny ta będzie mnie taki trochę czysto popcorn nowej rozrywki nazwijmy to, ale taka edukacja, choć wizualnie bardzo atrakcyjna, bo te modele naturalnych rozmiarów plus, jakby w momencie wyjścia z muzeum zwiedzający wchodzą na ścieżkę taką edukacyjną, która prowadzi na szczyt takiego dużego kopca, który jest usypany przy samej krawędzi kamieniołomu na szczycie tego kopca poza różnymi atrakcjami już stoi taki 12 metrowy pomnik ich już aura nie będzie można zrobić zdjęcie przy takim wielkim pomniku banie, gdzie za ile miałem największe dochodziło do kilkunastu metrów ten znaleziony rzeczywisty no no może nie aż tak 1 z cyklu scena piąta po 45 m tak ale, ale w ogóle w obrębie tej grupy były takie giganty natomiast poza tym chciałem tego kopca jest przepiękna Panorama tego kamieniołomu cały czas jest do użytku tak powiem tak też czynny zakład górniczy + 8 powiększa jak byśmy zaczęli tam prace lata temu on był to niewielki kamieniołom, a teraz on jest no w trakcie dalszej eksploatacji kolejne tereny do kosze będą Geoparku będzie już no tak wzdłuż Geoparku, więc ktoś stanie na szczycie tego kopca to zobaczy jak ta eksploatacja idzie, a ktoś przyjdzie w sierpniu n p . kiedy tam prowadzimy wykopki to będzie mógł zobaczyć jak paleontolodzy pracują cholera czytamy, iż te stanowiska fakt czy można zobaczyć będzie czy to jest także z racji te czyny zakład górniczy to tam cały czas karmią się zmienia jak ja tam przyjeżdżam co roku na wykopaliska to tylko nie wygląda inaczej co chwilę jakiś jego części się zmieniają, więc te miejsca w tych byśmy kopali np. 23 lata temu już nie istnieją teraz są nowe w innych częściach to też sprawia, że my mamy dostęp do coraz to nowych warstw, ale też się śpieszyć, żeby trzeba się spieszyć tak nogami i np. no my teraz też się staramy nowe dofinansowaniu granty Narodowego centrum nauki prawda, więc tam staramy się udowodnić, że skoro nowe warstwy się pojawiają, gdzie mamy zupełnie nowe skamieniałości takie, które są jeszcze nieopisane takie, których jeszcze chyba nie tutaj nie wypada mi mówić no to no to chcemy mieć dofinansowanie, by móc jak najszybciej z miłości wykopać i ile czasu trzeba liczyć na zwiedzenie tego tak spokojnie no powiem tak może pominąwszy ten dzień otwarcia, choć rzeczywiście samo otwarcie zapraszam tam będą różne imprezy jest organizowany co taki piknik będzie naukowy z warsztatami z z nóg jako naukowcy będziemy też tam wprowadzać potem muzeum to myślę, że tak spokojnie na na taki jedno popołudnie można można na to poświęcić od już po otwarciu codziennie tą będzie czynny bank czy można w ciemno przyjeżdżać tak otwarcie się odbędzie 23 czerwca o godzinie czternastej i uwaga informacje na ten temat może można znaleźć na wydarzeniu na Facebooku no wydarzenie nosi nazwę otwarcie Geoparku owadów kreska Brzezinki proszę szukać tam wszelkich danych na ten temat, a jeszcze w przerwie porozmawialiśmy sobie trochę zębach, bo ponoć to najwięcej tam zębów specjalnością przewalają wszędzie to znaczy prehistorycznych zębów parno i ludzi kręgowce to tak tych zamówień rzeczywiście dużo czy są razem to są, żeby Ryki gadów dziwną w zasadzie wszystkiego tego co żyło sobie Toni Wodnej i te zwierzęta u nich no po prostu, żeby podlegają wymianie sami się mówi tzw. uzębieniu rewolwerowych to n p . jeśli chodzi o rekiny prawda rekiny mają takie spirale zębowe jak 1 z mu wypadnie to drugi się po prostu w wystawia wtedy staje się tym zębem funkcyjnym tak powiem to zwierzęta no nie, jakby tak zgubi ZOM takich co za czy ryba w dzień to uszczerbku na zdrowiu tak jak nam ssakom no no nie nie nie jest taka krzywda dla nich artykuły te zęby masowo tam w tym rejonie tak tak dlatego tych zębów to znajdujemy najwięcej proszę zwrócić uwagę to implikuje czy no 1 osobnik mógł produkować bardzo dużo tych zębów i te zęby mamy bardzo różne są zabici za rów, które są takie duże stożkowate wiście za nimi nabijał sobie, a monity albo ryby albo jakiś milczały głowonogi mamy zęby takie duże zakrzywione wielkich ryb drapieżnych takiego gatunku kaptur z gigantem wóz, który tak napisał niedawno tak rzeczywiście bardzo duża ryba drapieżna, który miał dodatkowy rząd zębów z przodu pyska czy miał 2 rzędy zębów czy był takim naprawdę drapieżna ryba, ale też znajdujemy zęby takie dziwne płaskie ogólnikowa ATA czasami całe takie szczęki uziemione pokryte takimi uliczkami i są polskie zęby takich ryb coś nazywały piękno gonty to były ryby przypominające dzisiejsze ryb rafowych np. papugą ryby i one po prostu łapały jakiegoś mało życzę sobie to poście i tymi polskimi wątkami rozstrzelały tego mało żywiły się taką skupioną fanów to jest tych zębów można całkiem dużo czytać tak można być kim był właściciel można powiedzieć, jaki był jego tryb życia się jego biologii ekologii powiedzieć czym się żywił no jak się zrobi bardziej takie zaawansowane analizy np. analizy izotopowe, które teraz my prowadzimy na tych zębach to dzięki dofinansowaniu swoją drogą Narodowego centrum nauki to można powiedzieć no, jaki panował klimat w czasie, kiedy żyło to zwierzę takie rzeczy ze szkliwa zębów można odczytać, a nawet była temperatura ciała tego zwierzęcia zakładam, że poza zębami tam jeszcze inne członki też znajduje się tak nie to, że same zęby z nich wszystko odtwarzać nie jest, choć kręgowce z kości stopowe bardzo dużo no przed krokodyla znaleźliśmy też niedawno, bo to jest w zasadzie cały szkielet niemal non kompletny jeszcze był z jak to się mówi pan antologia artykułowane, czyli taki no jakoś nie były pomieszane kładą ładnie ułożone Tamarą tak sobie poznać całą mózgu czaszką tak zachowano, jakby to była czaszkę w zasadzie dziś, że zwierzęciu jasne bardzo dziękujemy jutro o godzinie czternastej zapraszamy jutro 23 czerwca to jest Geopark owadów Brzezinki koło Tomaszowa mazowieckiego otwarcie Geoparku, a naszym gościem był dzisiaj dr Daniel Borowski, ale biolog z muzeum ziemi Polskiej Akademii Nauk, które współtworzył koncepcję tego Geoparku dziękuję bardzo zapraszamy za tydzień na naszą audycja teraz informacje Radia TOK FM Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: HOMO SCIENCE

Więcej podcastów tej audycji

POPULARNE

DOSTĘP PREMIUM

Z Dostępem Premium TOK FM odsłuchasz każdy podcast! Wybierz pakiet Aplikacja i WWW - słuchaj gdzie chcesz i kiedy chcesz!

Kup teraz

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA