REKLAMA

Jak archeolodzy wykorzystują badania izotopowe i molekularne?

Data emisji:
2019-07-26 20:00
Audycja:
Wieczór - Hanna Zielińska
Prowadzący:
Czas trwania:
49:44 min.
Udostępnij:

Hanna Zielińska rozmawiała z dr Dariuszem Błaszczykiem z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego o współpracy archeologów i genetyków, która pozwala odkrywać pochodzenie naszych przodków.

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

wieczór Radia TOK FM piątkowy wieczór Radia TOK FM rozpoczynamy magazyn Horyzonty przy mikrofonie Hanna Zielińska z nami w studiu jest dr Dariusz Błaszczyk z Instytutu archeologii Uniwersytetu Warszawskiego dobry wieczór dobry wieczór dr Dariusz Błaszczyk specjalizuje się w archeologii wczesnego średniowiecza Polski Europy, ale też specjalizuje się powiedziałbym różnego rodzaju metodologia archeologicznych w zastosowaniu badań izotopowych molekularnych w badaniach Rozwiń » archeologicznych o nich będziemy się opowiadać, bo to są niezwykle fascynujące pogranicza archeologii historii biologii chemii, ale najpier w chciałbym pana poproście takie krótkie wprowadzenie, zanim wejdziemy pana z panem do tych wszystkich jam grobowców, które pan bada, bo my oczywiście mecz szeroko rozumiana społeczności zainteresowania poszły zainteresowana poszerzaniem wiedzy kojarzymy sobie archeologię wykopaliskami jest bardzo drobiazgowym szczegółowymi badaniami różnego rodzaju artefaktów czy to są przedmioty czy to są pozostałości szczątki ludzkie czy czy zwierząt, ale takie badanie niemal organoleptyczne rozumiem, że to jest nurt który, który nie jest głównym czy najbardziej wartościowym nurtem dla pana a gdy tego tak nie na zwałach, a oczywiście ma pani rację większości ludziom niezwiązane z Elbląga rolę jak żyć z wykopaliskami ale, choć wykopaliska to jest pewna metoda trener tak de facto pozyskujemy dane natomiast dane później trzeba interpretować rzeczywiście coś powiedzieć o przyszłości tych ludziach z przeszłości, a rzeczywiście do niedawna chodzi głównie skupiali się na badaniu przedmiotów czasami też złośliwe w nazwie artefakty loggię lub antologią natomiast jest jakiś FANT i on jest jakąś zagadką zagadkę stopniała częstuje patrząc na FANT to prawda, a to wynika z tego, że jak na to co się zachowuje, choć sam się przedmioty, a przyjąć, że wielu moich kolegów koleżanek archeologów wynosi tylko z Legią rzeczywiście Nigel kocham te przedmioty natomiast ja stawiam historia biologia i przyznam się, że jakby zaś jak wam coś więcej Warhola już dziś ostatnie lata, a pod prąd doprowadziły do rozbicia się pewnych nowych metod z 1 strony coś co nazywane archeologią za topową trochę się wykorzystuje izotopy do badania geologiczne, a z drugiej strony mamy archeologię molekularną troskliwy kosztuje dana to są dosyć nowe metody cały czas rozwijamy się utrzyma swoje plusy minusy jak każda z metod na to by zatrzymajmy się Opowiedz mu chwilę o archeologii i atopowej, dlaczego jest topowa, dlaczego chodzi o atomy w takim, a nie innym konkretnym układzie taki taki rodzaj atomów, o co tutaj chodzi jak wykorzystać w badaniach archeologicznych i po to, właśnie polega na tym, że właśnie wykorzystujemy w badaniach izotopy, dzięki którym możemy okresie 2 rzeczy przez ministra staram się określić pochodzenia z drugiej strony może określić dietę chodzi o to pyta co się może też krótko przynosi stopy są może pić są takie różne wersje tego samego pierwiastka to polega na tym, że mają one bowiem taką samą różnią się liczbą masą tak to czy ma różną masę i za to najczęściej taką samą liczbę protonów i elektor wiąże, ale różności neutronami np. z takich stron występuje 4 różnych wersjach najczęściej właśnie bada się, by stosunek 1100 drugiego dzięki temu możemy zbadać różne, a różne aspekty no tak jak to możliwe co to co ma wspólnego ta proporcja 1 i za to do drugiego 111 wersji danego pierwiastka do drugiej warstwy atomów strefa mówi odwiedź np. to żadne straszydło trochę opowiedzieć to i tak na początku musimy dać próbkę może się zatrzyma tego najczęściej pochodzi z kości przyczynek, by też może wam powiem, jaki zatem wykorzystujemy, bo się wszystkie już zapowiedział, że stron tutaj najmniej znany z tych pierwiastków, ale też jest węgiel azot Siarka to problem czy do określenia pochodzenia czy też do mobilności wykorzystują wyższe z reguły izotopy strontu i planach na ten, jeżeli sam się dowiedzieć od miecza to czy się badam izotopy węgla azotu i ostatnio Siarki a bo Siarka dziś można trochę więcej powiedzieć o konsumpcji ryb a jakby cała procedura polega na tym, że pobieramy próbki ze szczątków ludzkich przy czym, jeżeli chodzi też za to tlenu i strontu z reguły pobieramy zębów, gdy szkliwa, a to, dlatego że szkliwo z najbardziej, jakby trwałe i też nie to jest ważne nie ulega zmianą odcisnąć, żeby formują się wczesnym dzieciństwie i właściwie nie zmienia tego się zyskujemy dzięki temu taki sygnał jak taka sygnatura za topową miejsca, w którym dana osoba urodziła, a ilość pobiegł, badając to się bardzo często przedstawiają się tym zajmują tym sami wykonują tego typu badań zlecam, a pobiera próbkę przygotowuje i wysłał do laboratorium, gdzie te rzeczy są badane i otrzymuje wynik o i staram się go interpretować, a może wreszcie powie śledczym UB i jako druga zasada tego typu badań analiz oczyszczone oparty na starej idei, że jesteśmy tym co jemy generalnie z pożywieniem i wodą dostają się naszego organizmu ten się wspomniany izotopy ze stron jest także on się występuje w skałach w zależności jak stare są skały lub jak dużo tego izotopu pierwotnie zawierały ich z natury różni się w różnych miejscach i poddasze z wodą i pożywienia, które spożywamy one dostęp do organizmu, a ponieważ strony jest podobny do wapnia jest budowany do dróg apetytu to on zaś wbudowane w kości zęby i 8 wykorzystujemy, jakby Grekom sygnaturą miejsca strefy dana osoba pochodzi dobrze, czyli stront przede wszystkim, ale też tlen pozwala nam izotopy tych pierwiastków pozwalają nam określić pochodzenie, a izotopy węgla azotu i ostatnio Siarki pan powiedział diety to prawda, bo on z kolei też są zbudowane z pożywienia w do organizmu z kolei też, by zawierane są pewne informacje, że chodzi o węgiel, a tylko badamy taki stosunek węgla c 12 do 13, a i on z kolei informuje nas od 2 meczach z myślą o ekosystemie czy też ekosystem, czego pożywienie chodziło ekosystemu lądowego wodnego czynów, czyli naciągaczy też w sobie ryby oraz o rodzaju spożywanych roślin to jest związane granie systemem fotosyntezy są 3 takie systemy C3 są gorsi rodzaju 34, a my nazywamy Kan możemy popierać, bo strasznie tropikalnej generalnie nie stanowią ważnego elementu diety ludzi natomiast 34 są ważne ciekawe rośliny C 3 są takie rośliny, które w większości występują w klimacie umiarkowanym to są wzburza, choć tak jak pszenica Żyto jęczmień większość owoców warzyw to są tego typu rośliny, a te 4 to są z kolei określenie tropikalne róż na cześć różnego rodzaju trawy, a tak jest np. przede wszystkim są z sorgo trzcina cukrowa tutaj też w chodzi np. kukurydza, ale też to, czego obecnie wszyscy ostatnio dużo i ostatnie 1, czyli to, czego się robi Kasia n p . a i tak, by dzięki temu możemy określić, jakiego rodzaju rośliny właśnie wchodziły w skład diety człowieka natomiast azotem z kolei związane z proteinami ona mówi o 2 rzeczach o tym, ludzie i ile spożywali mięsa n p . Kobiałka generał wierzącego czy to się albo mięso mogą to być jajo może być lekko ogólnie rodziny pochodzenia zwierzęcego i drugi element to jest, a różni się w zależności od poziomu graficznego czy możemy powiedzieć czy ktoś był roślinożercą wszystko z Barcą, a czy zapewnienia zarządcą jest to osoby te informacje to dzięki temu uzyskujemy im to wszystko informacje, o których pan dotychczas powiedział są zbierane na podstawie badania próbki szkliwa nie właśnie to może o tym, działem jeśli chodzi o dni od dieta to tutaj pobieramy próbki kości, bo badamy kolagen znowu badamy też to ty się ją kolega nie kolagen jest zdobyć kilku powodów po pierwsze bardzo trwałe w kość niezgody przez Tysiąclecia dlatego właśnie z niego może pobierać próbki trzeci pobieramy próbki z tzw. kości długich to musi być kość udowa kość piszczelowa ramienna też promieniował lub z żeber, ale jesteśmy ważną rzecz, bo tu jak będą 16 słuchali to zdrowe uwagę na to, że te wszystkie badania zawierają wiele niuansów, które podobnie z kośćmi trzeba uważać się czasem wydaje, że kości na te ataki bardzo twarde tkanki niezmienne nic bardziej mylnego, a kości, jakby bali się zmienia w ciągu życia ulegają tzw. remodelingu owi to jest, więc taki okres w ciągu tego 50 % tego składu chemicznego kość ulega wymienia także warto pamiętać, że Bytom ten wynik uzyskujemy z wynikiem 2 rzeczy wiele stron po rodzaju pożywienia, którą dana osoba jadła, a z drugiej strony się tego dobrze modelingu, czyli interpretując wyniki musimy pamiętać, że kości długie to jest informacja przez ostatnie 70 lat dzieci i kości się szybciej zmieniamy tę informację de facto ostatnim roku wszyscy będziecie panie wiedzą jak szybko rosną, a sklep badamy żebra to jest informacja ostatnich 24 lat tu też od razu zaznacza też czeka uważa, że biorąc próbki z różnych kości możemy ustalić jak zmieniała dieta tego człowieka w ciągu życia czasami bywa tak, że kobieta po pogrom gości długi, żeby jest tak samo, ale okazuje się czasami tak też zmieniała i człowiek co spora różnica, że tom i to można wychwycić właśnie w najbardziej pamięta, jakby zmiany nawyków żywieniowych co może oznaczać np. przemieszczenie się tak też, bo rzeczywiście czasami, gdzie obywatel wykorzysta ona do określenia pochodzenia ludzi bywa tak właśnie, w jakich regionach pewne rzeczy są częściej sadzony niż mniej, a krytycy uważać, by bywa też czasu także po ludzie przybywają dane miejsce jedzą lekką będzie to, chociaż tutaj właśnie ostatnio były badane takie kości z okresu rzymskiego w Polsce robił to Łukasz pospiesznie i prezes Zdzisław Wrzałka, którzy badali takie cmentarzysko z okresu rzymskiego Tkaczyk i to wy tam się identyfikowali 1 osobę, którą ja bardzo zmienna GT w dużej ilości opartą na proszę czy właśnie rośnie 4 otwarte dziś w przeszłości w okresie rzymskim wcześniej liczyliśmy polskich proszę bardzo popularne dlatego jedzono się w postaci kaszy, ale też piwa nie zapominajmy, że też sobie z tego piwo dodatkowo w ramach tych badań będą także strona tu też pokazywał, że osoba jest inna ma sygnalizator powinni z tego miejsca nie z Kujaw, a krótko rzecz się potwierdziło to proso i też wiemy, że takie duże ilości prosa jak to osoba wykazywał wcześniej na południu Europy, więc też sygnalizator oby też budzić stamtąd my to pokazuje, że trzeba to pokazuje, bo warto przecież w dobrych słów łączyć różne metody, bo on wtedy jak pokazują dokładnie wyniki, bo niestety do metody na różne sposoby nie są doskonałe, a ich połączymy je wtedy jakby wynik jest bardziej jasne mówimy teraz archeologii i topowej, ale jeszcze zapowiedzieliśmy, że opowiemy o archeologii molekularnej czy pan tą archeologią też się zajmuje, a tak odkryty przez Sejm będzie na początku drogi to rzeczywiście w stopach już nam się ze sporą wiedzę teraz dna też od pewnego czasu wciąż jest archeologia molekularna wykorzystuje dna tak po badania czy bada się tzw. kwas deo krzyże, bo klej nowe ci w skrócie dna, który zawiera taką informację genetyczną organizmem każdy z nas posiada nabyć też pobieramy próbki kości, ale też rozkład nie jest łatwo po niestety dane każda sytuacja logiczna rozpada się czasem ataki te dotychczasowe doniesienia o tych badaniach dna, a w ramach archeologii mówił nam, tyle że właściwie pozostaje zazwyczaj tylko mitochondrialnego dna do badania nie one najłatwiej do 12 się też pani słusznie zauważyła, że generał mamy 2 takie rodzaj 1 jedno to się nazywa się mitochondrialnym następuje ich w mitochondriach matczyna akcje takie organy w komórce, ale zajmują się dostarczaniem energii z tego zbyt wielu kielczan był ostatnim organizmami wbudowana w komórki rzeczywiście one są przygotowane tak przekazywane Niżyński czy właśnie matki na córkę czy my kobiety mężczyźni, a teraz jeszcze drugi dana, a tzw. jądrowe, które występuje w jądrze komórki, a część my szczególnie chodzę koncentrują się takim jego części, która występuje w chromosomie Irek Tusk jest przekazywany z ojca na syna jest tylko w linii męskiej natomiast rzeczywiście są pewne problemy z badań tygodnia, bo tego co on realnego bardzo dużo ta pani dosyć łatwy w badaniu dlatego przez długi czas, chociaż zawiera znacznie mniej informacji dokładnie służb, ale dlatego się długość na nim koncentrowano, bo łatwo je jak pozyskać mnożyć natomiast tym ile dana wobec tych właśnie jądrowy jest trudniej jest dużo droższa w badaniu dużo trudniejsze, gdyż część bohaterów przez długi czas koncentrował się ekonomii to medialnym rzeczywiście to Gd na dużo więcej informacji z drugiej, aby zakresem tej informacji to są, jakie pola, bo ile archeologia i topowa przynosi informacje na temat pochodzenia danego człowieka diety danego człowieka to dna wydaje się, że w dużym stopniu mogą być podobne informacje, chociaż nie ani pochodzenia nie mieli nic innego niezupełnie raczej raczej co noty co też co prawda też, gdy się fascynujące, że dzięki tym metodom może być naprawdę dużo ciekawych rzeczy powiedzieć tak może powiedzieć o kolorze skóry może powiedzieć o kolorze oczu i też głosów, choć też to są cały czas nowe badania tym takie standardowe koszty 1, a w archeologii to wszystkim się płeć, a jest tzw. prócz tutaj genetyczna ja mam się być kobietą mężczyzną oczywiście Logi do tej pory wykorzystywane metody oparte na antropologii biologicznej, ale okazuje się, że czasami to znaczenia były mylne, bo n p . stare kobiety uznawane za mężczyzn do OFE nie oszacowano kobiet w populacji, a szczególnie przydatne w ośrodku dzieci znowu nam się wydaje, że odróżnia dzieci dziewczynkę od chłopca natomiast okazać, że kości jest bardzo podobny okres dojrzewania, a zwłaszcza antropolodzy nie są w stanie tak piętnastego roku życia się określić płci aden nam to mówi, a kolejna ważna rzecz toczyć się po pokrewieństwa bardzo przydatne do kolegi, bo dzięki temu, że powiedzieć, kto kim spokrewniony, a kolejna rzecz to też tu jako tutaj pogrywa z ze stopami mecze badania dna są także wykorzystywane do śledzenia migracji, a do paszy pojawienie się różnych grup ludzkich mieszania się tutaj każdy coś z tym coś co nazywamy Apple grupami to są tych nowości w sprawę to są takie grupy ciasteczek w dna, które posiadają wspólne mutacje pochodzą od wspólnego przodka to znaczy, że w, jakim momencie pojawiła się mutacja ono właśnie zliczono a jakby w ramach tych ludzi, podając przykład czy to może być kształt nosa jakiś klient nie jako mutacja genu to jest strona koduje ta mutacja czy ona ogólnie postęp jestem pewna zmiana daleko oni CHP grupy nie wpływają tutaj na wygląd są oznaką informacją dają na zdrowie na cokolwiek aż nie to jest taka po mutacji, które ciśnienie wpływa na zdrowie czy wziąć byka, ale jest po prostu dziś lata przekazu tak one w czasie w tym nie kodujących część dolna, bo tu chodzi się o to, żeby nikt nie następował mieszanie do tego właśnie wykorzystujemy te też Apple grupę niecodziennego i kod też być ostrożnym, ponieważ jak założymy się dla nas bardzo popularne statystyki dyskusją w ogóle popełnia dużo błędów czasami nas archeolodzy na taką tendencję, żeby utożsamiać Apple grupę z grupą lotniczą jest absolutnie błąd, bo czyścimy z biologią, a tożsamością zasadniczą nie ma jakby prostej relacji, a tu kosztujące 1 okazuje się, że wszystkie populacje ludzkie najczęściej w nich jest różna haplogrupy świat bez takich współczesnej polskiej populacji Bober 1, a 11 en i t d. natomiast to wykorzystają tych z jakby często szykują się w różnych populacjach, ale niektóre kluby są częstsze, a inne, że trzeba n p . wśród Słowian w tym Polaków najczęściej tak, aby grupa 1, a jeszcze taki wariant 1, a 17, a też 50 ludzi w Polsce ma coś takiego badał pan siebie nowości nie przynosi, ale czy zamierzonych przez odkładam też do tego czasu, ale postawiłem sobie, że w tym roku zrobić tak, bo to interesuje w końcu coś co co tam jest, a nowość ale by różne grupy posiada też haplogrupy wszak Skandynawowie, który co bardzo tutaj popularny w Polsce nie w tym okresie Wikiński szef nie wiecie nawet u nich czasem ustępuje Hawk Apple grupa 1 to jest 2030 %, a i ona może wskazywać, że ten, kto uczy się z Pawia Królewskiego, ale wywłaszczyć uważa, iż należy wziąć pod uwagę kilka elementów ze wsi badania izotopów zobaczyć w sobie obrządek pogrzebowy w tym czasie został pochowany i też przedmioty, które towarzyszą przecież w Polsce zidentyfikowano określony mieć przynajmniej takiego mężczyznę, bo w ogóle w ogóle mamy ogromną dyskusję chodzenia skandynawska ogólnie mam wielką dyskusję w Polsce właśnie roli Skandynawów jesteśmy wieczór to jakby Stamma, który bardzo popularne, a kilka temu z badań takie stanowisko budzi nad Wisłą jest na Kujawach bardzo ciekawym obrządku, a i okazał się tam też pochowany mężczyzna, który notabene zginął od uderzenia mieć głowę czy tak gwałtowną śmiercią, a był bardzo wyposażony m. in. miał mieć zdobionych nam się, by w tzw. skandynawskim stylu mamy zrobione danego badania izotopowe, który powiedział, że to jest taka sygnatura taki sygnał, który nie występuje na Kujawach występuje kilku innych miejscach w Europie między na Ukrainie też w Danii i zrobiono badania dna okazało się, że właścicielką haplogrupy 1, które bardzo często się w Skandynawii, a te elementy razem mogę powiedzieć rzeczywiście był Skandynawia w tym wypadku być może tzw. wariancie Skandynawami Wschodu podatkowymi taki pas zdobiony takim znakiem Rurykowiczów izbę, a także to właśnie taki przykład tak on być wskazani tutaj tutaj została połączona zarówno ta tzw. antologia, czyli akt nadania po rządku i artefaktów, które świadczyły o tym, obrządku jak właśnie archeologii molekularnej przypominam państwu, że my słuchamy się archeologa nie genetyka ani biologa nie my Chemika i też bardzo ciekawe czy dzisiaj czy wie pan może czy archeolodzy i doszło już na archeologii jako na wydziale, na której studiować młodzi ludzie doszło już do takiego aliansu archeologią biologią chemią czy są zajęcia genetyki czy to jest np. wiedza, którą pan sam zdobywał jeszcze kiedy pan studiował takiej zaawansowanej wiedzy nie było nastąpi, a jest to, że treść na studiach jest coś się zabiła Homo biją ją właśnie ten polega co prawda ja bym ja poznawałem to sam, bo też już wspomniałam dopiero testują 4 archeologia i też powiedzieć że, gdy święta historia robią to w Poznaniu tam 2 w 1 budynku, choć zajmowali wyższe piętra historycy niższa i z pewnym podziwem patrzyliśmy na kolegów, gdy taka prawdziwa nauka też taka nauka też to co przyciąga do ekologii to jest tak wiele różnych dyscyplin, które ona łączy, a i właśnie to jest przykład na to, że jak archeolodzy, żeby interpretować ten świat kosztują wiele my też swoje tradycyjne ekologiczne, ale się adaptują Lewski pomysł właśnie i badania dna izotopu w tym sensie to bardzo żywa nauka dokładnie to warto bardzo zależy od tego co coś co na bieżąco dzieje się to jest odkrywany, jakie metody jak różne dziedziny nauk rozwijają być może w przyszłości to będzie informatyka być może to będzie fizyka to różne dziedziny mogą się przyczynić do rozwoju archeologii tymczasem spróbujmy wybrać się na wycieczkę z panem do tych miejsc, w których prowadził pan realizował swoje projekty swoje badania przy użyciu tych tej metodologii, której nam pan opowiedział, czyli archeologii i atopowej i archeologii molekularnej zobaczymy spróbujmy przekonać się zrozumieć co można zweryfikować, jakiego rodzaju wyniki mogą przynosić takie badania przez bardzo ciekawe i może, zanim przejdziemy do negocjacji, czyli zrealizowałem Mutko wspomniał o takich 2 rzeczach, które właśnie okazało się przełomowe dzięki między zastosowaniem blondyna, a pierwsza rzecz to tutaj w Europie bardzo dyskutowaliśmy na temat z tego skądś rolnictwo a bo wielka dyskusja część orlego uważa, że takie, że rolnictwa, by to głównie miejscowego rozwoju społeczności zbiera Skubis, który mieszkał, a część to jednak była migracja ze Wschodu obecnie właśnie teraz bliskiego Wschodu ci Syria Palestyna i t d . a i to bardzo często bywa są 2 grupy są rozmawiają rywalizują właśnie była taka patowa sytuacja teraz tutaj zastosowanie demo a kiedy zbadano tylko dane techniczne tych ludzi i tych łowców późniejszych rolników rozstrzygnęła ten wielki spór okazał się rzeczy to są migranci właśnie ze Wschodu, ponieważ odcinek spaliśmy dodana nie zawsze jednoznacznie jako tutaj wyniki były dCi jedno czy Francji ze Wschodu, którzy po prostu przynieśli kulturę prawniczą na te teraz czy promocji kultury, ale też technologie uprawy hodowli, a chodzi o to, że w takich sytuacjach są dosyć jednoznacznie też badamy populację wcześniejszą pana wpływową też badamy miejsce, z którego oni mogli misji pochodzić czasem rzeczywiście takie Apple grupy występują właśnie na tych terenach wschodnich bliskiego Wschodu nie były wcześniej w Europie przed przybyciem rolnictwa o tych wczesnych rolnikom dokładnie takich klubów czy n p . chodzi o tzw. NT denata z Lecha Piotr cha jedno nie będzie obecnie popularne w Europie czy prądu Paka, a chodzi, o ile dana to jest polityka Apple grupa 2 k 2 o Top one taką APr 18 edycji, czyli wasz człowiek z lodowca to była 1 rzecz, którą właśnie dana pozwolą nam rozstrzygnąć druga wielka kwestia to też strój taki bardzo gorący temat teologów była tzw. kwestia i Europejczyków albo pewnie tutaj przez państwo wiele obecnie większość ludów resztę Europy mówi językami europejskimi także w Polsce język Polski to też jest w europejskich dosłownie kilka, ale nim Europejski języków, choć Beksiński dziś na obrzeżach Europy natomiast tym wszystkim są europejskie oczywiście bardzo wielka dyskusja skończy Europejczycy wzięli, skąd oni przyszli czy w ogóle przyszli, a i też powstały w biegu na tory 1 to było nie zaproponowano taką litewską archeolożka, które wypracował przez czas naznaczony Marię buta trochę tzw. tory Kucha nową mówiła o tym, że te ludy mówiące językami europejskimi żyły na stepach na północy morza czarnego czy teren obecnie Ukrainy Rosji była tzw. kultura grobów jamowych i one właśnie w późnym liczy wczesnym branże eksponował na zachód przybył tutaj jeździło się swoją kulturę swój język to by takie wojownicze kultury wasza partia parametry chacie związane z używaniem konia, który dawał tą przewagę i przyszłością Europy był taki charakter styczeń robimy tzw. kultury surowej takie pod kurhanami właśnie też bogato wyposażone też notabene z naczyniami do picia czy ta kultura picia była oczywiście różnych płynów alkoholowych to powstała później druga teoria, bo się w momentach zawsze odnoszące się negować to robimy co sobie dobre notowania spokojnie da się zweryfikować tak, ale to była prowadzi, ale też Tymoszenko Polarze środek podważali najgorsze pytał inna teoria ta bardzo popularna brytyjskiego archeologa Colin Farrell film, który zapewne inny mechanizm mamy do Wielkiej Brytanii i pokrewnych akurat nie, że to właśnie z bliskiego Wschodu, ale tzw . czasem dolicza on by zastanowił nad tym jak może być zmiana językowej styk przyszedł kiedyś była wielka fala jakiś obcych ludów w Europie i oczywiście to był wasz czas monolit, kiedy przybywają ci rolnicy bliskiego Wschodu nas już to właśnie wtedy rolnicy migrowali właśnie znowu smaki Wschodu przez Turcję Grecję i dalej rozpoczyna się w Europie ta dyskusja trwała długo długo długo do czasu właśnie, kiedy przeprowadzenie badania dana i tych rolników o tych właśnie czasem brązowych pasterzy no 1 pozwoliło nam już teraz rozwiązano kwestię dyskusja skończyła już wiemy, że to byli ludzie trafili ze Wschodu nam się na psią minę litu wczesnego brązu, a właśnie z tych terenów na czele morskich, gdyby nie da nam to dyskusja trwa do tej pory osoby wynika z tego, że ludy wcześniejsze mieszkańcy Europy miały zupełnie inne haplogrupy natomiast ci, którzy przybyli ze Wschodu i wszystkich, kiedy wjechał do grupy 1 i 1 będą to taki właśnie teraz dominują w Europie, a znowu to był możliwe tego, że zbadaliśmy dom kultury mową i on właśnie taki apel grupy pozbyliśmy się tych wczesnych tutaj bezmiar ludzi wczesną brązowy, który też dokładnie takie samo hasło grupy zupełnie inne tych ludzi wcześniej także ta metoda pozwoliła nam odpowiedzieć na ważne pytanie archeologiczne, czyli to zadziało się dzięki tym badaniom w takich bardzo głównych nurtach dyskusji archeologii jak wyglądały pana poszczególne badania poszczególne projekty, w których korzystał pan tej metodologii to prawdę się też postanowił sięgnąć po metody do rozwiązania, a innego ważnej kwestii mecze w Polskiej rodzinie w czasie wietrznej, bo taka dyskusja dotycząca tzw. grobów komorowych to są takie okazałe grobowce monumentalne, które występują w Polsce w okresie 102 tysiące 1012 . wiekiem, a one mają taką artystyczną dziedziną komora bardzo czasu ci zmarli chowani są w trumnach czasem bardzo bogato wyposażeni tylko sztuki zewnętrznej albo postać kurhanu oby tzw. domu zmarszczki drewnianej konstrukcji, a tutaj, jakby wszyscy, choć byli zgodni są pochówki, ale natomiast byłoby elit tak elitarna ludzi o wysokim statusie społecznym natomiast było pytanie kim ludzie są a gdy etnicznie pochodzenia no i znowu tutaj jak wiemy w Polsce wielu jest też bardzo popularna kwestia wikingów Skandynawów i obecności w Polsce roli w powstaniu państwa polskiego i duża grupa archeologów uznał, że coś się pochówki Skandynawów czy także wikingów głównie wojowników kupców ich rodzin, a którzy waszymi przybywa tutaj, żeby polskie wchodzić w skład elity Państwowej waszymi być chowani w tym w grobach natomiast w tym momencie tato jest to, że zaczęła być podważano na początku właśnie w oparciu o badania przedmiotów pierwszy taki archeolog ze Szczecina Janowski przyjął się początkowo podejmowano przeszedł przedmiotom stwierdza, że chyba tak to nie są kardynałowie, bo nie mają właściwie żadnych skandynawskich przedmiotów jest chyba raczej są lokalne elity kolejne badania Leszka gardeł, które też przy przedmiotom ona sporą wiedzę o świcie skandynawski też zanegował to liderzy są przed laty skandynawskim zarzuty są luksusowe przedmioty po różnego pochodzenia miejscowego z zewnątrz, ale raczej wyznaczyć tej elity z kolei po mieście inna, choć Jerzy Sikora też już ten obrządek pogrzebowy to on uczy się łączy z powstawania wczesnych państw, by przyjrzymy Europie dziś od 0405 . wieku od Zachodu najlepszym taka fala, kiedy pojawia się czasem państw, kiedy pojawia się obrządek szkieletowy chodzi chrześcijaństwo to elity wyróżnia swój pochówki wasz budyń groby komorowe odnosi na tym znam sporo biegali ministra wobec Niemiec później się znad Skandynawii Rusi wpłynąć jeszcze po 7012 wieku pojawiają się w Polsce jest właśnie rozstrzygnął to pytanie też szyny pod nowe metody ze strony po z posiadania i atopowe, bo wykorzystano głównie badania stron tu, żeby spróbować powiedzieć to ludzie miejscowi czy przybysze ewentualnie, skąd oraz dieta, bo chciał kupić coś zobaczyć czy ta dieta ludzi z elit chowane w grobach różni się od takich zwykłych ludzi chowano zwykle grobach próbowaliście stosunków z badania dna od tuszy nie udało z tego powodu, że to niestety koszty w tym roku z reguły są źle zachowane, bo może też warto powiedzieć czasami bywa tak, że materia stawia oprócz, choć mamy świetne metody, ale jeśli niema dna to nic nie zrobimy tym częściej za to najczęściej zachowują się długo długów lepiej za to wyśle dane nie wyszło z tym niewiele mogłem powiedzieć w środku 200 grobów, którzy to zawsze jak ta informacja właśnie, a i te badania de facto potwierdziły już przypuszczenia na wcześniejsze kolegów, że jednak sygnały, że to pobyty są sygnały ludzi stąd lokalna czy to będą też groby wywiązała się z lokalnymi chińskimi elitami ewentualnie bywali tam migranci, ale to raczej w ramach 8 polskich boi się tutaj nazwach Polska też występuje pewna lewicowa niż topowe on się raczej przemieszczali w ramach Polski to nic nie wskazuje na to, że byli ze Skandynawii z 1 wyjątkiem, a mianowicie obecnie realizowany projekt dotyczący cha tak jest Tuska w ciepłym jesteś nad Wisłą na ziemi Chełmińskiej i okazało się, że tam też są też takie groby mężczyzn bardzo bogato wyposażonych w dzień broń to są wstępne wyniki natomiast one pokazały, że prawda bronić mężczyźnie jednak nie byli miejscowi mają taki sygnał, który podjętego w Danii nie ona tak będzie będzie sensacja tak też się to tutaj nad tym projektem kieruje swą rywale banderole z Gdańska ze ściekami jego wyniki dna, że my się potwierdzono to rzeczywiście okaże się ta grupa ludzi, bo rzeczywiście rzeczywiście winno, a co więcej niektóre groby też są metropolity komorowe z takimi grami podwójnymi czynią kobietę mężczyzna razem pochowanych to jest bardzo wdzięczny, jakby temat do badań a bo okazało się, że bardzo często się tylko tymi jako małżonków natomiast wszystkich wypadkach szczytu, bo akurat 2 takie wyroby 1 wszystko doszedł jeszcze będą jakoś się, że mężczyzna kobieta pochodzili z innych miejsc to też ciekawe, bo ile kał dusze mężczyzna był miejscowy, a kobieta była imigrantką przybyła kość prawda jest drugą stronę Wisły umowy i sygnaturę odpowiada, więc trasę bez Wielkopolski Kujaw czy też Niżnik tylko Polska Kujawskiej to sklep w ciepłym było odwrotnie to właśnie mężczyzna był przybyszem prawdopodobnie kardynałem, a kobiety miał idealnie miejsce, ale tak miejscowe tak na, ale to może świadczyć na rzecz teorii było to małżeństwo w ich najbardziej tak chodzi o to żeby, że te osoby też różne powody tak to też ciekawi co, więc należną dietę wasze kolejnym elementem było badanie DTI to jakby się od tej spodziewałem, że wielu ludzi z elit była inna od dzieci od 2 noga leżała właśnie ryby m. in. także okaże się, że do tej pory państwo idą do sklepu kupić ryby to wiedzą, że są drogie ktoś nie zmieniło, bo ceniono jako potrawa rzeczywiście się elit jak ryby przyznajcie się takie posiada dwu środowiskowe typuje środków do tej pory cenioną bokiem w Polsce występował stawy tępione ja też więcej protein zwierzęcych po to, widać właśnie dzięki wysokiej wartości azotu i okólnik biedna była zdecydowanie lepsza od reszty populacji natomiast co też ciekawa, gdzie tak kobiet mężczyzn grobu komorą też różniło okazuje się, że jednak mężczyźni nie będzie też lepszą mieli dostęp do lepszych produktów niż kobiety także elita czy targi te komin może to kobiety zachodziły w ciąży rodziły i następnie karmiły piersią, dlaczego zaraz przejdziemy, bo to są też bardzo ciekawy obraz dla, czyli no no po prostu to jest z kolei jakiś jakaś informacja śladowa rozumiem o kulturze patriarcha się także pewnie chyba kolejność dostępu do możemy się uczy się 2 rzeczy jest to pani powiedziała te badania izotopowe to są to nowe nie do końca znam wszystkie niuanse nie można do końca wykluczyć, że pewna różnica fizjologii można wpływać na skróty teraz widzimy jak teraz interpretujemy 1 wynika to, że kobiety miały trochę osiągnięte się bardziej taką określa populacji z 13 z grobu komornik wyraził inną w razie lepszą wyraźnie bogatszym te partyjne wsi liczby co też ciekawe, bo wcześniej był prowadzony inny projekt, który z kolei badał elity polskiej litewskie mniej więcej od siedemnastego osiemnastego wieku, a jako sieci, gdzie też było dużo lepsza, a i tak bogata ryby, ale dieta to czas 7011 wiek elit była inna od tej 1713 licznych tysiące trzynastym dziękuję panu więcej takich ryb słodkowodnych natomiast ta dieta tych elit wczasowicze, bo bogatsze bardziej w taki wóz dwu środowiskowe zbyt ingerująca w sygnał tutaj wizyty bez różni się częścią tych 2 rodzajów lub no a co z tym z tą informacją o karmieniu piersią czy o czasie do jakiego wieku karmiono dzieci mleko matki, bo tu się okazuje, że archeologia też może coś przynieść jakieś informacje nie na podstawie przedmiotów artefaktów to prawda, bo okaże się, że to właśnie może też wykorzystywać do badania tzw. też banki sklepy ogólnie straci odstawienia pierwsi to głównie kosztuje w Azoty 8 i stopy azotu i planu jako wykorzystałem azot chodzi o to, że dziecko, które karmi piersią matki, jakby w tym formacie graficznym o 1 poziom wyżej Czyżby strategię Predatora, a i to właśnie widać w tym zaczęli liczyć się tutaj w przypadku tych grobów komorowych dziś też były chowane potocznie rządy elit i bardzo wielu takich po 1010. stanowisku pień też nad Wisłą jest ziemia Chełmińska, a Katyń był w różnym wieku okazało się, że jedno z nich, kto miał mocy około 2 lat jako szef kazał te wartości stron tu było zdecydowanie karmione jeszcze mlekiem matki, bo te drugie dziecko trzyletnie Tusk miał takie oto próbka złożony z możliwości przejścia jeszcze zmiany lecz, ale już przychodzi taki stały pokarm i była cała reszta dzieci tak już 3 do mnie tak 1314 lat już 8 auto stały pokarm, gdy wartości wśród osób inne niż tak jak zresztą spocząć rozumiem, że z tego możemy wysnuć wniosek, że przynajmniej w tych my w tej konkretnej kulturze czy nawet w elicie tej konkretnej kulturze dzieci były dzieci przychodziły na stałe pokarmy w trzecim roku życia taki 10203 . rok życia to jest okazuje się dosyć artystyczna tych danych społeczności teraz karę dosyć krótko dzieci pierwszemu się też pół roku do maksymalnie tym okazują się te badania kości dawnych ludzi pokazują, że te dzieci były karmione co najmniej 0203. roku życia nie tylko liczbą, że mamy takie dane nie chcę teraz od Angie zrobiła taką dużą próbę w 70 zlote zysku gwarem Persji i to okazało się też siedziby karmę drugiego roku życia którzy, choć nastały pokaz oczywiście zaznaczyć, że ten moment przejścia na stały okres bardzo ważny, bo te kilka ważnych informacji polskim wymarsz Midem sprawy, ale dla dziecka to taki pierwszy blok biologiczny kryzys bardzo ważna też z Wit czasem sobie na szkielecie to są dzieci w tym okresie w ogóle umierały, bo bardzo dużą umieralność w tym okresie, więc to jest ważne, żeby wiedzieć, kiedy imię miało miejsce jakieś odbywało poza to też znaczenie być może dla wychodzenia ciąży, bo przyjmujemy tylko tutaj proszę teraz tych resztek stres wystarczy, bo nie ma właściwości w tym zakresie, ale płace w literaturze przyjmuje się, że w dawnych czasach tylko metodą antykoncepcji miał być właśnie długa laktację czy jeśli kobieta karmiła dziecko to miało nie schodzi wciąż zmniejsza prawdopodobieństwo oczywiście nie wyklucza to jest dzisiaj rzeczywiście ginekolodzy w szczególności mówią o tym, wręcz, że jest to mit, że już tak właśnie, że proszek był tutaj snach nie spra w wyższych także organizm, który jest już w drugim n p . roku karmienia nieco wykończony, ale tym cały czas wydatkowaniem na rzecz biologicznego punktu widzenia pasożyta najcenniejszych składników minerałów bez czerwone wypływają razem z mlekiem matki, że taki organizm z mniejszym prawdopodobieństwem zajdzie ciążę niż organizm w pełni sprawnej zasilający tylko siebie mając mniej wydatków energetycznych, ale nowa oczywiście coś w tym, że wciąż jest właśnie tam zawsze podkreślam tylko literatury, a nie osobiste doświadczenia, ale no być może tak jest tak tak to się czasem przyjmuje też ma ważne w tej aspektami demografii tak tego dodatku typu rzeczy możemy się spodziewać, że w takim razie co dwa -trzy lata najwcześniej pojawiały się kolejne dzieci w rodzinie być może i teraz pytanie to nie bardzo ciekawi jak to interpretować, bo to ta dyskusja wokół karmienia piersią wróciła w ostatnich latach dużą siłą jest to trwa ogromna kampania wciąż ona jest potrzebna na rzecz przedłużonego karmienia piersią powyżej 3 miesięcy powyżej 6 miesięcy dzisiaj ma bardzo wiele matek te, które mogą sobie pozwolić na to by karmią rok lub dłużej, a dyskusja cały czas trwa teraz to, że archeologiem mówi tak we wczesnym średniowieczu zarówno wśród elit jak i wśród tej społeczności niżej usytuowanych dzieci były karmione 23 lata tak my to potwierdzamy czy to dla nas oznacza, że to była kultura czy to była matura czy to była biologia, bo te dzieci np. nikt nie był w stanie przygotować przecież kicz gotowa na marchewki po prostu one by zmarły nie karmione piersią czy to była taka właśnie relacyjne obyczajowości w rodzinie już, że to jest trudne pyta nie potrafią obecnie odpowiedzieć, bo właśnie ta metoda rzadko pozwala stwierdzić natomiast niestety nie wiem dlaczego, bo dotychczas nie mamy ani żadnych informacji obyczajowość mam w opisanych jest niepoprawnym politycznie myśli, dlaczego to robili, więc koszty robili wiem też etnografię wielu innych spoczął też tak bywało, że takich prawdziwych czy w takiej etno graficznych czy to miało miejsce przynosi, dlaczego to do końca nie jestem pewien, iż kultura czy biologia czy możemy się to po im pewnie jednak drugie tak to widział, ale nie potrafi od razu powiedzieć o powiedzmy teraz jak wyglądają badania próbek, które pan pobiera miejsca w stanowiskach, w których trwają projekty, które pan uczestniczy pobiera pan taką próbkę co się z nią dzieje dalej czy pamięta w jaki sposób musi zabezpieczyć oczyścić pokryć jakąś specjalną substancją, że nie pokrywa się na Mazurach, ale powiem tak rzeczywiście problem tych badań archeologii w zmieniać sposób badań po to jest także, jakbym tak wspominałem tutaj trzeba chronić próbki właśnie przed tzw. kondygnacją zabrudzeń szczególnie dotyczy dana kategoria 2 tych dawnych badań z lat osiemdziesiątych obecnie podważanych 50 czasu te rzeczy były dotykane odpowie za za ubezpieczone, a tuż przy procedura polega na tym zna się nie pobiera próbkę przy czym może pobierać 2, jakby 2 sposoby jednostek w tym tzw. świeciła się wprost wykopalisk, a drugie już szkieletów trybun, bo w przyszłości są szanowane w magazynach tego się obecnie mam jeszcze taką nowość z dyscypliną teologiczną nazywane archeologią magazynową taką turnus już tak tak, choć danych ściąg dokładnie chodzi o to, żeby w przyszłości się jeszcze 10 lat temu mieliśmy tej metody tracona jest taki zresztą są dostępne dziś wracamy pobierane z nich uzupełnia informacje, które brzmi szczególnie taki mecz się polega na tym, że z 1 strony pobieram chodzi o to właśnie izotopy na pochodzenie czy tę stronę planeta pobieramy się z Zembaczyńskim taki sam pozyskać czasami wyrwać odbyłem 2 trudne, bo w dawnych czasach ludzie mieli bardzo dobrej zabawy nie było cukru litewski naczelny sąd zwraca też są 2 takie wielkie wydarzenie w historii ludzkości i stomatologii jedno to adaptacja rolnictwa, bo wtedy właśnie wchodzą węglowodany zbóż oraz to, że uciera Ano to ziarno na mąkę i tam dużo takiego bez tego kamienia to już, jakby taki pierwsze uderzenie w nasze zęby, ale to jeszcze nie najgorzej natomiast kiedy zaczyna się cukier dużą skalę w dzielnicy od osiemnastego wieku wtedy zaczyna raj dla dentystów zaczyna się epidemia próchnicy w średniowieczu ludzie czy inaczej się bardzo dobre zamiary nie mieli próchnicy mieli nie chcemy być już jesteśmy się pojawia bardziej w tym właśnie w związku z dzielnicy pomysł na niewielką skalę wpłynąć w tym czasie zaczął późno próchnicę mógł wpływać nie tylko cukier jak pan też mówi taki pył kamienne tak uczelnie publiczne starcie z miasta oraz od firmy wtedy książkę uszkadzane ani tak dokładnie się w tym czasem bardzo startera to się ten pył z kolei właśnie węglowodany to próchnicą musimy taki sam pozyskać czasami z trudem, a czasami z trudem to są, żeby się Tribute, czyli za wyrywano, ale też jedyna metoda jest wszystko powie później pobiera otrzymaliśmy krótką mieści się te metody są ręce mam taki ząb wkłada pan jakiś torebki jedzie do kuratorium tak soczyście opisywaliśmy dokładnie opisać co to za ząb, skąd pochodzi i rzeczywiście pakuje najpóźniej wysyłamy, aby złożyć osobiście dla Bordeaux do laboratorium z kolei nagietek jak wspomnę pobieramy właśnie z kości tak to się tak, aby bierze się formy kościół się wycina kawałek kości, czego się też wysłać do bardzo ją z kolei chodzi o dna tutaj 2 też pobiera próbki albo zębów, bo właśnie Wenty na cenę zawierają dna nie zawiera ich na książki we zęby są bardzo lubiane do tych badań dna lub ostatnio też bardzo czasu tzw. część skalista kości taki element czaszki tam denata siebie zachowujemy się czasem też innych części szkieletu przy czym się zdać bardzo uważać, żeby właśnie doszło do tej kompromitacji, a więc np. nie należy się bardzo dotyka tych kości, żeby zostało nasze Diana Bonowicz mama oczywiście rękawiczki takich najbardziej dobrze mi rękawiczki dobrze jest mieć wzięty jakoś zdezynfekowane takie są takie substancje zabiją dna, a dziś dobrze jest też jakaś setka i wtedy się pobieramy to po taką próbkę pakujemy i właśnie wysyłam Doda do laboratorium niektórzy chodzą sami są w stanie przygotować krótki inny sposób zbierają Łukasz wysyłają i później właśnie w laboratorium pobrany fragment kości próbki różni się czym co znaczy przygotowania próbki, bo taką trutkę się później goście zjedli jedno taką kość później trzeba przygotować się częścią wsi ja się mieli już oczyszcza i mechaniczne chemiczne z różnych zanieczyszczeń, a i właśnie wtedy 6 podejść różnym badaniom w przypadku 8 chociażby ze stopów jest spektrometr masowy gdzieś się, jakby się Adam choćby ten, a za węgiel na diety no tak szybko spalam się mierzy się w tym właśnie w tym inspektor na 3 takty widmo tych tych izotopów na podstawie tego się szersze określa także tu na tym polega próbkę prostu trzeba pobrać odpowie przed tworzyć na część ulega zniszczeniu na szczęście to malutki elementy te kości też mam taką zasadę, że reguły wszystko reszta pozostaje wraca jest, żeby ważne do starego związane z tą etyką, a i tak też na szczęście się dopóki samo to samo dotyczy choćby badania 14 takie podstawowe metody datowania to też polega na trwanie życia organicznych najbardziej medialnej jako prawda tej metody takiego radioaktywnego właśnie tego prawa, lecz choćby to jest sprawa strony chińskiej gdzieś, gdzie też tę metodę wykorzystano od razu powiem, że tam dane powiedział, że to jest więcej, że trzynastego czternastego wieku przypada na 3 niezależnych laboratoriach natomiast tutaj też ostatnio kosztem tego metodycznie z AMS, czyli ma tylko metody masowej spektrometrii to też się jest o tyle lepsza, że bardziej precyzyjna jest w Permie 30 lat też pozwala brać naprawdę mało się próbki, które otrzymało niszczą to jest jest też ważna, bo pamiętam, że kości zawsze ograniczona ilość tych umów z ograniczoną ilość emocji nie powinno brać wszystkiego tak tymczasem nauka kwitnie zaraz przyjdą kolejne metodologię nowe różnego rodzaju innych prawach i oprócz topowej molekularnej czy takie właśnie podstawowej fantom logicznej to jeszcze na koniec pytanie o to jak pan ocenia szacuje widzi poziom zaawansowania czy wydolność naszej archeologii w szczególności właśnie tych 2 metodologię i topowy i molekularnej w stosunku do Europejskiej czy światowej wydolność naszych laboratoriów stan wciąż pytać o dofinansowanie, ale nie zadam pytania poznamy odpowiedź na to pytanie jeśli chodzi o polską naukę na te oczywiście ten problem tego nie do reform jest duża, ale one zawsze omijają finansowanie to się zgadza tak, aby oczywiście bez finansów nie ma nauki nie ma laboratoriów i nie ma rozwoju, ale jednak możemy próbować sytuować tę naszą onkologię na tle innych jak jak to wygląda czy mężczyźni najgorzej od 17 w urzędzie jest także ci się spieszy drugi świat rzeczy się bardzo rodzi się na Zachodzie tam świetne laboratoria na duże doświadczenie duże finansowanie, ale w Polsce jest też tego coraz więcej samo dobry, bo te, które w środę dodaje, że to powiem, że jednostki lepszy jest w 2 w Poznaniu prowadzony przez prof. Zdzisława Belka wziąć robi to badania straty z Geremkiem, że prezydent zawsze się też oczywiście konsultujemy też tylko Piotrowi stron więcej sią jesteś także te metody de facto już było przyznane wykorzystywane m. in . przez biologów, bo musiałyby paść izotopy to był rzecz w tym takich badań wykorzystano do badania migracji zwierząt te metody też kosztują geolodzy czy nawet gdy ja podam też to pytanie to wykonałem tutaj w polskich gminach w Warszawie w laboratorium geologiczne, gdzie te rzeczy są robione dziś wchodzi za to jest już kilka dobrych obywateli w Polsce jeśli chodzi o denat też są dobre początki wprost co jeszcze trochę na małą skalę, ale zyski tak dobrych ośrodków tym Warszawy jest też ośrodek w Poznaniu muszą teraz realizuje bardzo ciekawy projekt dotyczący genomu Piastów wszystkie schody teraz czekają na na jego wyniki jest kilkanaście innych ośrodków jest też przyczynia się bardziej zajmuje takim współczesnym dna między z ekshumacji, a jest też ośrodek w w Łodzi w tym kieruje prof. Hanny wita z okolicznych zaznacza, bo jeszcze inną ciekawą rzecz, której wspomnieliśmy mianowicie wąsko bada gen tolerancji laktozy też bardzo ciekawa rzecz a bo to jest Gentry nie wszyscy mają ja nie mam, a pozwala właśnie trawić mleko jest bardzo ważny dla placu już mleko krowie tak tak oczywiście, bo wiemy wszyscy pijemy mleko też tego 0304. już dzieci są w stanie trafić później przestajemy, a jakość tych północnych populacjach jest dosyć popularnego właśnie możliwość życia, ponieważ czasem tak o brąz bez tych enzymów trawiennych aktor na północy tak jest to ważny element, gdyż produkt naczynek od daniny prowadzimy proces ludzi poszedł gigant na południu Europy prawie nikt i to jest właśnie tam jest w połowie tej drogi jak pani, bo nie lubią mleka po 0304. kościelnych, ale także tych produktów jest się, że Polska nauka daje radę tak na to trzymamy kciuki bardzo to była ciekawa dzisiaj podróż Emmy i do przyszłości do przeszłości dziękuję za rozmowę naszym gościem był dr Dariusz Błaszczyk z Instytutu archeologii Uniwersytetu Warszawskiego, który ma dla państwa, które do poleceń, a takie też się bardzo dziękuję, ale tych państw, którzy chcieliby, by rozszerzyć swoją wiedzę i wykreślenie izotopów idea na jest świetna książka napisana przez świecką taką dziennikarkę naukową Karin Boys przetłumaczono na Polski nazywa się moja Europejska rodzina pierwsze 541000 lat, a tam państwo mnóstwo fascynujących informacji na temat wykorzystania dna izotopów archeologiczną określające powiem są jeszcze mówić oczywiście Scott dotyczy tego tematyce mnóstwo innych metod np. jesteś badanie różnych substancji chemicznych, które osadzają się na ściankach naczyń można powiedzieć co jedzono na wyniki badań zwykłych garnków, ale też do czego wykorzystywane np. gdy udał się do zimy politycznej, który stwierdził, że ganki używane do gotowania zupy rybnej i jako przyprawy używane czosnku niedźwiedziego, więc naprawy z ekologią opierają się fascynujące możliwości bardzo dziękujemy za rozmowę polecamy państwu lekturę książki moja Europejska rodzina, a teraz zapraszamy na informację Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: WIECZÓR - HANNA ZIELIŃSKA

Więcej podcastów tej audycji

POPULARNE

DOSTĘP PREMIUM

30% zniżki na hasło: WYBORY2019 - wpisz kod na stronie tokfm.pl/aktywuj aby skorzystać z rabatu!

Aktywuj teraz

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA