REKLAMA

Co steruje harmonią we wszechświecie?

Data emisji:
2019-09-10 23:00
Audycja:
Wieczór - Tomasz Stawiszyński
Prowadzący:
Czas trwania:
40:48 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

godzina filozofów, a w studiu prof. Agnieszka Pollo dobry wieczór dobry wieczór, a stroną Kaka Smoleńska narodowe centrum badań jądrowych i Uniwersytet Jagielloński kiedyś okazała się po polsku taka książka w latach dziewięćdziesiątych Eugena reforma NATO bardzo ciekawy autor niegdyś ksiądz katolicki przyjaciel Józefa Ratzingera psychoanalityk zarazem, który wszakże po jakimś czasie z kościoła wystąpił przez swojego niegdysiejszego kolegę został obłożony zakazem Rozwiń » wypowiadania się i w ogóle mnóstwo bardzo ciekawych książek w związku z tym opublikował już po tym, jak z stanu kapłańskiego zrezygnował ta książka nosiła tytuł, który daje się bardzo adekwatny w kontekście tego, o czym dziś będziemy rozmawiać mianowicie istotnego nie widać tak się nazywało rzeczywiście coś w 2 czy mogę przytoczyć fragment 1 z ocalałych fragmentów twórczości Heraklita z Efezu, który wiadomo prawdopodobnie napisał całkiem sporo, ale tylko takie enigmatyczne formułki pani pozostały 1 z tych fragmentów ocalałych przytaczam go w tłumaczeniu Kazimierza mrówki brzmi harmonia niewidzialna od widzialnej silniejsza również bardzo dobry cytat ilościowej trafimy, o czym będziemy rozmawiali w takim razie mamy rozmawiać o wszechświecie o tym co steruje tę harmonię we wszechświecie właśnie i czego nie jesteśmy w stanie na dobrą sprawa dostrzec zaobserwować poza tym, że nam wychodzi jakoś z obliczeń, że jeszcze coś powinno być poza tym co właśnie mieści się jakość naszych obserwacjach on tutaj trzeba, aby przejść do pytania co to znaczy, że coś możemy zaobserwować no właśnie generalnie obserwacje astronomiczne to jest taki temat dość skomplikowany to nie jest nasza praca luneta i wpatruje się pani nie do jedno kiedyś tak może bywało, ale teraz to jest znacznie bardziej skomplikowana seria pomiarów z tych serii pomiarów ekstra szacuje się informacje na podstawie tych informacji Szeregów liczb robi się obliczenia i tak naprawdę jak mówimy o obserwacjach to mamy na myśli już to co jest ekstra chowane z pomiarów i zawsze musimy pamiętać, że na każdym etapie jakaś jakaś tam część naszej wiedzy we wszechświecie o wszechświecie w tej interpretacji już już choć, więc to jest to jest dosyć skomplikowany proces jak dochodzimy do tego czym jak przekładamy nasze obserwacje to właśnie patrzymy na nie, bo robimy zdjęcia nieba do tego co ostatecznie co ostatecznie ekstra czujemy z tych informacji no ale rzeczywiście nasza obecna wiedza wskazuje na to że, że coś tam się między tymi obserwacjami a, a wiedzą nie do końca klei i nasza najlepsza w tej chwili interpretacja jest taka, że wszechświat generalnie wypełniony jest czymś, czego do końca nie rozumiemy nie znamy ciemną materią ciemną materię i jeszcze dodatkowo rozpycha Andy przez coś, o czym wiemy jeszcze mniej, czyli ciemną energię rozpycha na dodatek tak jest powiedziała pani, że wiemy, że coś się tutaj nie klei to znaczy nie klei się jak rozumiem naszych obserwacjach naszych obliczeniach czegoś brakuje albo jest jakiś czynnik, który działa jeszcze z ukrycia, które gdzieś wychodzi w tych wszystkich operacjach, ale my nie jesteśmy jeszcze do końca w stanie powiedzieć co to takiego jest, a jak się w ogóle jak my na to wpadliśmy w sensie wy naukowcy, którzy zajmują się tymi kwestiami jak to się stało, że w ogóle pojawiła się rzekłbym kolokwialnie na tapecie ta ciemna materia mniej hoteli no, więc to już jest historia sięgająca dosyć daleko w przeszłość, bo lat jeszcze trzydziesty, kiedy to cenniki robił pomiary gromady galaktyk no i patrzył jak w tych gromadach poruszają się galaktyki Wiki to ważna postać ważna ważna postać w historii astronomii historii historii kosmologii 1 z tych takich wielkich wielkich obserwatorów no i tutaj to kiedy mówię, że nam się obserwacji nie do końca kleją z tym, czego byśmy się spodziewali to tak naprawdę oznacza, że jeżeli obserwujemy wszechświat to z drugiej strony przekładamy to sobie do tych teorii, które mamy no i w dużej skali tak naprawdę wiodąca siła, która decyduje o tym, że we wszechświecie cokolwiek się porusza to jest Grawitacja te wszystkie przepływy i to, że ziemia wokół słońca słońce wokół centrum galaktyki galaktyki w gromadach i cała struktura Wiesiek świata wielkiej skali to wszystko porusza się dzięki krwi grawitacji no i Grawitacja to jest coś co jest dobrze opisany w pierwszym przybliżeniu przez teorię Newtona w nieco rozwiniętej formie przez teoria Einsteina no i spodziewalibyśmy się, że to powinno działać, a tymczasem okazuje się, że właśnie w tych dużych skalach czegoś tam zaczyna brakować no i w szczególności Gromada galaktyk okazuje się, że galaktyki się poruszają bardzo szybką znacznie szybciej niż byśmy się spodziewali na podstawie tego ile tych galaktyk tam widzimy im więcej ich jest im więcej tam jest Massy tym szybciej one mają prawo się poruszać no ale jak dodamy wszystko co widać to jeszcze nam nie uzasadnia tych szybkich ruchów galaktyk one są naprawdę grupie to przyspiesza jak są w grupie analizuje realizują nawzajem się mobilizują, ale tutaj widać, że tej mobilizujące siły jest jeszcze więcej no, więc możliwości są 2 albo teoria Newtona teoria Einsteina w tych dużych skalach jednak nie do końca działa trzeba ją poprawić albo jest tam więcej Macy, który nie widać, ale która sprawia, że rzeczywiście one mają prawo się poruszać szybciej potem do tego do tej obserwacji doszła cała seria innych obserwacji wiemy np. że gwiazdy w galaktykach też poruszają się szybciej niż powinny wiemy, że bardzo trudno było zbudować stabilne galaktyki spiralne, jeżeli po prostu byłyby takie, jakie widać bardzo trudno byłoby takie disco w dysk owej struktury i 3 czy później nasze obserwacje poszło jeszcze dalej, dlatego że teraz obserwujemy już nie pojedyncze galaktyki już nie tylko pojedyncze gromady galaktyk, ale też obserwujemy całą strukturę wszechświata obserwujemy jak ona się rozwijała wiele miliardów lat wstecz no i tutaj też widzimy że, gdybyśmy założyli, że ona się rozwija wyłącznie pod wpływem siły grawitacyjnej związanej z tą materią, którą widzimy to nie umiemy wytłumaczyć tego, że ona wygląda tak jak wygląda nie rozwinęła się tak jak teraz nie mielibyśmy tych wszystkich pięknych struktur no i nas też, by pewnie w tych strukturach nie było natomiast, jeżeli tam dużo czcimy troszeczkę niewidzialnej materii w dobra rację ja już tam 5 × więcej niż niż te IT tej którą, którą widać to już wszystko zaczyna jest wiele gadać ci już wszystko wygląda, dobrze więc tak naprawdę z punktu widzenia nas astronomów ciepła bateria to nie jest jakiś specjalny problem po prostu się tam dosypuje trochę krajobrazu się zgadza wszystko zakładamy, że ona jest i wszystko się zgadza z punktu widzenia fizyki to trochę większy problem, bo fizycy zadają pytanie co to jest i czym my możemy takie cząsteczki ciemnej materii na ziemi złapać, bo to jest jednak ciekawe to jest właściwie prawda znaną historię nauki było wiele takich sytuacji kiedy, kiedy np. używano różnych pojęć albo wprowadzano jakieś takie siły właśnie, które później okazywały się dziełem fantazji, ale one powodowały, że można powiedzieć suma się zgadzała to znaczy, że pewne obliczenia np. dawały rezultat czy cechował się przewidywalności dobrą natomiast później okazywało się do regulacyjnego chodzi jakiś inny czynnik nie ten eter nie cie plik i t d . tylko jakiś zupełnie inne wielkości oczywiście no, więc tutaj także teraz może może tak być w tym wypadku też takie głosy się pojawiają, że może to jest taka proteza właśnie taki rodzaj eteru czy taki E-pit cykl, który tam dodajemy do całego modelu, żeby nam wszystko pasowało się zgadzało, a tymczasem tej ciemnej materii tak naprawdę nie ma tylko jest coś innego tyle tylko, że pytanie co jest już jak na razie nie ma dobrej odpowiedzi, bo właśnie wszystkie poszukiwania alternatywnych teorii grawitacji, które właśnie gdzieś tam by wprowadziły jakieś modyfikacje w teorii i już, by zadziałało takich teorii istnieje bardzo duża tyle tylko, że wszystkie mają to do siebie, że wyjaśniają dobrze jakieś tam pojedyncze aspekty natomiast mają problem z wyjaśnieniem wszystkich możliwych obserwacji naraz, a rozumiem, że ten czynnik, którym mówimy czynnik x ciemna materia ciemna energia, że jak się to tak zdefiniuje wtedy wszystko zgadza podnosi też wszystko się zgadza znacznie lepiej w przypadku ciemnej materii jeszcze o czym jest, o czym jak dotąd nie wspomniałam takim najtrudniejszym może do wyjaśnienia z punktu widzenia alternatywnych właśnie teorii grawitacji wynikiem obserwacją są obserwacje oparte na nas oczy w Kowali grawitacyjnym tutaj nie wchodząc w szczegóły intrygujące nie wchodząc szczegóły soczewką wanie grawitacyjne pozwala nam tworzyć ma AP masy wszystko jedno czy to jest masa świecąca czy nie świecące, więc to jest w pewnym sensie metoda na obserwację ciemnej materii nic, dlatego że masa świeci czy nie świeci ma te własność, że trochę może zaginąć światło, więc to jest efekt bardzo subtelny, ale jeżeli obserwujemy np. gromadę galaktyk i gdzieś tam w tle za to gromadę galaktyk mamy dużo innych galaktyk kwazarów to światło tych obiektów, które są z tyłu, przechodząc przez naszą gromady galaktyk jest troszeczkę de formowane ich kształty są troszeczkę reformowane jasności są troszeczkę reformowany, jeżeli sobie zrobimy ma apetyt deformacji to możemy odtworzyć rozkład masy w naszej gromadce no i tego rodzaju badania się robi w ten sposób teraz od niedawna powstają nawet takie całe ma mapy struktury wielkoskalowe no i tematy rzeczywiście pokazują taką strukturę wielkoskalowych utkaną z materii ciemnej materii właśnie, bo Jasnej materię widzimy tam znacznie mniej pokazujemy właśnie te struktury, jakiej byśmy się spodziewali i tutaj takim klasycznym przykładem jest tzw . Gromada pocisk mamy przykład takich 2 Gromad, które niedawno się zderzyły 1 z tych Gromad przeleciała przez drugą najwyraźniej ze sporą prędkością, więc widać, że gaz z tej gromady utworzył taką te formy pocisku właśnie mogło tam od działał z zadziałał z gazem z tej gromady, przez którą przeleciał natomiast widać też, że ten gaz spowolnił został z tyłu natomiast sama masa ta materia, którą nie widać poleciała sobie dalej, bo ona oddziałuje znacznie znacznie słabiej, więc widać, że w pewnym sensie Gromada PL różne elementy gromadzi się od siebie oddzieliły właśnie przez to że, że inaczej inaczej zachowuje się materia ciemna inaczej zachowuje się materia świecąca i to jest tak naprawdę 1 z tych najmocniejszy efekt, który świadczy o tym, że ta materia to może jednak być materia, bo bardzo trudno wymyślić inny mechanizm, który by te obserwacje wyraźnie czy to ma jeszcze jakieś poważne konsekwencje poza tym może występuje taki czynnikom gdzieś się pojawia jak się tam w LM takich obszarach, które nie zgadzają dorzuci to wtedy się wszystko zgadza i właśnie nie ma się więcej niczym czym przejmować czy to jest także, że to ma jeszcze jakieś inne poważniejsze konsekwencje, że to jako zakłóca obraz świata wynikające z jakichś innych teorii jeszcze i t d . czy na zasadzie jak powiedziała, że właśnie nie tyle zakłóca ile dosyć dobrze nam wyjaśni, dlatego że tak jak powiedziałam, gdybyśmy opierali się tylko na tej materii, którą znamy mówimy na to materia bardzo nowa no to bardzo trudno byłoby nam wyjaśnić, dlaczego ten wszechświat wokół nas wygląda tak jak wygląda, jeżeli założymy sobie, że mamy w nim ciemną materię no to znacznie łatwiej nam zrozumieć w jaki sposób się tam ukształtował i dlaczego struktura wielkość skalowania świat, że jest taka, jaka jest, żebyśmy dobrze zrozumieli, dlaczego to jest nazywane ciemną materią, dlaczego cały czas mówimy o tym, że, że to jest czynnik nieuchwytny w jakim sensie on wychodzi z obliczeń, ale jest nieuchwytny walne przez jakiekolwiek narzędzia obserwacyjne do obserwacji empirycznej tak jakbym jawne powiedziała trochę inaczej to jest coś co nie świeci, a większość większości informacji, jaką zbieramy wszechświata jest oparta na falach elektromagnetycznych to co do nas przychodzi ze świata są głównie Foton, ale nie tylko przychodzą do nas szczęście świata deszcz cząsteczki n p . natomiast większość obserwacji to są to są fotony natomiast czy możemy powiedzieć, że obserwacje to są wyłącznie obserwacje fal elektromagnetycznych wyłącznie fotonów, więc chyba nie no bo jak przylatują do nas jakieś wysokoenergetyczne cząsteczki z kosmosu to też je rejestrujemy, czyli obserwujemy, jeżeli mówimy np. rejestracji fal grawitacyjnych czy to jest obserwacja czy nie w pewnym sensie to jest obserwację, więc w tym kontekście też bym powiedziała, że jeżeli widzimy deformacje obrazów odległych galaktyk i jesteśmy w stanie ją interpretować jako obserwacje ciemnej materii no to to też jest w pewnym sensie obserwacja tylko podlegająca pewnej skomplikowanej być może interpretację, ale cząsteczki takiej materii nie potrafimy wziąć ci umieścić w jakimś przyrządzie zbadać czy ona ma taką samą strukturę np. jak nowa materia ta nasza cząsteczki ciemnej materii ana materia jak dotąd nikomu nie udało się zaobserwować no i tutaj to jest rzeczywiście pewien kryzys, dlatego że np. wielki Zderzacz Hadronów CERN nie był zbudowany m. in. właśnie zmyślą o tym, że wreszcie upoluje my tamte cząsteczki ciemnej materii, więc tutaj no 1 niewątpliwym sukcesem było odkrycie bozonu Higgsa to też był był wynik, na który czekano no ale tej ciemnej materii jak nie było tak nie ma co to może oznaczać no, więc to na pewno eliminuje pewne kandydatki na ciemną materię to nam, mówi że 13 Stecki który, których się spodziewamy mają takie cechy, że wielki Zderzacz Hadronów nie jest w stanie zobaczyć i takie cząstki nadal nadal mogą istnieć tylko no pewnie, żeby nie mogą być cechy w takim razie czy to wiadomo mniej więcej no i myślę, że eliminacje skoro nie mają takich no to może jakieś typy na to, jakie cechy mogą mieć no więc, więc tutaj tutaj mamy mamy pewne typy i to też na podstawie różnych różnych przesłanek, więc to, o czym dzisiaj mówimy to torze ta ciemna materia, z którą mamy do czynienia to jest pewnie zimna ciemna materia zimna oznacza, że to są cząsteczki takie niezbyt szybko się poruszająca dosyć masy, ale przez to one właśnie mogą być dosyć trudne do uchwycenia w takich w takich naziemnych eksperymentach jest taka cała gama teorii, które mówią że, że te cząsteczki mogą istnieć jako takie przedłużenie tego układu cząsteczek, które my damy, bo ten układ cząsteczek, które znamy to fizycy się mówi, że to jest, że to jest taki model standardowy no i one mogą istnieć jako takie przedłużenie tego modelu, więc teoria daje tutaj pewne możliwości z tym tylko, że właśnie w ramach przedłużenia modelu standardowego moglibyśmy się spodziewać, że te cząsteczki dałoby się zobaczyć, jeżeli oprócz od oddziaływań grawitacyjnych on jeszcze podlegają jakimś innym oddziaływaniom, a w tym wypadku mówi chodziłoby od oddziaływania tzw. słaby oddziaływania słabe mają to do siebie żony są rzeczywiście słabe, więc faktycznie to może wyjaśniać, dlaczego winny sposób w ogóle ich nie możemy zaobserwować, ale jednak jakaś szansa na detekcję, by oni natomiast poza tym jest jeszcze otwarta możliwość, że te cząsteczki ciemnej materii są w ogóle trochę innej bajki i one oddziałują wyłącznie grawitacyjnie żaden inny sposób no i w tym wypadku rzeczywiście jedyny sposób na ich detekcję no to są jakieś metody oparte na dedukcji związanej z grawitacją, czyli to właśnie co robimy w tej chwili Alto to to by oznaczało, że co one są w ogóle dla naszych instrumentów zmysłów nieuchwytne, bo nie wiem są po prostu niewidzialne, a nie obserwowali tylko oddziaływują wielkiego wskazują grawitacyjnie nic wie możliwe teoretycznie to czemu nie wszechświat jest pełen nowych możliwości czy to nie oznacza, że w takim razie wszystko jest możliwe zależy jak zdefiniować wszystko no tak nie wiem np. niematerialne osobowe byty duchy też są niewidzialne mają wszystkie te same cechy też są też są niewidzialne nie sposób ich empirycznie uchwycić namierzenie udało, stosując pod rygorem pewnym metodologicznym jakieś narzędzia, ale niektórzy twierdzą, że odczuwają wprawdzie nie jest także jest to nam potrzebne to istnienia postulowane duchów do tego, żeby nam się wszystko łączyło może niektórym tak, ale zasadniczo nie, ale tak się zostałem skoro w zasadzie tego typu dziwne rzeczy się dzieją to może myślę, że dziś zagra spełnia jednak zalicza się do trochę innej kategorii, dlatego że jednak jesteśmy w stanie ją wykrywać pewne metodami to nie jest tak, że ktoś się odczuwa raczej wręcz przeciwnie nigdy nie naczelnik zdać bezpośrednio i nie odczuwam można powiedzieć, że właśnie te duże struktury grawitacyjnie oddziałujące to ją odczuwają no ale obserwujemy jej działanie właśnie dlatego edukujemy, że jest, ale nadal może być także to jest jakiś inny mechanizm, którego nie rozumiemy, który sobie umownie ciemną materią nazywa jak się ta ciemna energia ma do tego ciemna energia to jest jeszcze inny mechanizm to się tak ładnie składa 1 całość, bo mówimy, że ciemna materia ciemna energia ciemna strona wszechświata 90 % wszechświata to jest coś ciemnego właśnie powiedzmy, że to jest 90 % 9055 nawet i to co my widzimy to jest po prostu jakiś naprawdę niewielki kraj co widzimy to jest jeszcze znacznie mniej, bo całej materii barionowej też nie widzi nawet mamy problem z zaginioną materią widzimy mamy na myśli już wszystkie zaawansowane urządzenia nie oko tak wszystkie zaawansowane urządzenia wszystkie metody detekcji tej materii którą, którą możemy wykrywać, więc tej materii, którą znamy we wszechświecie jest bardzo mało nas tworzy tylko taki niewielki procent tego bilansu materii energii wszechświata, a jeszcze na dodatek w tej materii widzimy tylko niewielką czy ci, więc tak naprawdę to można powiedzieć, że to co siedziby to jest strach i to jest taki lukier na torcie na tak natomiast sam tort pozostaje nie widział i energia też przejawia się w obliczeniach też, kiedy taki czynnik uwzględnimy to Spójnia nam się obraz rzeczywistości, więc na poziomie matematycznym natomiast też nie mamy jej w jaki sposób zbadać zmierzyć uchwycić inaczej niż tylko właśnie poprzez obliczenie, więc tutaj tutaj można powiedzieć, że z ciemną energię problem jest taki, że nas jeszcze trudniejsza do do zbadania niższy niż ciemna materia też z tego powodu żona, że jej oddziaływanie jest znacznie bardziej subtelne, więc takim koronnym mi w zasadzie jedynym bezpośrednim dowodem czy argumentem na jej istnienie to są pomiary tzw. świec standardowych czy obiektów, które uważamy, że jesteśmy w stanie powiedzieć jak jasno świecą w różnych etapach wszechświat na różnych etapach istnienia wszechświata no i widzimy, że te świece standardowe supernowe 1, a konkretnie w odległym wszechświecie są troszkę słabsze niż byśmy się spodziewali na podstawie naszej standardowej teorii no to one są troszkę słabszy może oznaczać, że właśnie działa dodatkowa siła, która od jakiegoś czasu sprawia, że wszechświat coraz szybciej się rozszerza i tutaj też trzeba dodać, że to jest taki bezpośredni argument, ale niejedyny, dlatego że jak uwzględnimy tę ciemną energię w rachunkach, toteż ta cała historia tworzenia całej struktury wielkoskalowe wszechświata robi nam się znacznie bardziej konsystencji na znacznie lepiej się układa, więc to też jest element, który jest nam w tej układance wydaje się w tej chwili potrzebne natomiast nadal jest otwarta kwestia czy to jest czy to jest sztucznego co sobie tutaj dodajemy, żeby nam pasowało czy czy czy jakiś, jaki rzeczywisty mecha a co by to miało znaczyć, że to jest coś sztucznego co sobie dodajemy to znaczy po prostu, że nasza teoria teorią są niedoskonałe i że brakujące mechanizmy, których nie rozumiemy wypełniamy, wprowadzając Grubno czynnik, który tak naprawdę można można to tak ująć można to tak ująć to to to nie są czynniki, które byłyby tam jakoś bardzo dziwne czy egzotyczne, bo to, że dodajemy jakąś dodatkową materia to z punktu widzenia teorii to nie jest taki wielki problem dodanie tam stałej kosmologicznej, którą właśnie dzisiaj interpretujemy jako ciemną energię to też nie jest to też nie jest coś strasznego z punktu widzenia teorii natomiast inna sprawa to jest zinterpretowanie myślenie co tak na zdrowy rozum może być jak do pasuje do tej do tej materii barionowej czy do tej materii, którą znamy tyle tylko, że właśnie w tym całym układzie to może raczej należy się zastanawiać odwrotnie, czyli jak to materii barionowej, którą znamy pasuje do tej całej reszty no bo to ona stanowi tutaj mniejszość, ale jednak budzi pewnego rodzaju metafizyczne poczucie dziwności jeszcze głębsze niż kontakt w ogóle z tym co istnieje, bo nie wiadomo dlaczego właściwie co wszystkim chodzi to jest takie podstawowe ludzkie doświadczenie, że nie wiadomo, o co chodzi tu się okazuje, że jeszcze bardziej nie wiadomo i to naprawdę już na pewno przekracza pewna może stać się jak kontakt ze wszechświatem płci poczucie dziwności poczucie, że to jednak jest trochę poza naszymi granicami Poznania, bo jednak miejmy świadomość, że mówimy o czymś co jest o wiele wiele rzędów wielkości, czyli tysiące miliony miliardy i t d . i t d. większe rozległej się już Polska, ale oczywiście, choć to się wydaje niewyobrażalne tam musi się dziać coś w Czechach na jasnym proszę powiedzieć Niemcy to jest dobrze zadane pytanie czy ten eksperyment myślowy jest jest przeprowadzany w ogóle, ale czy są jakieś domniemania dotyczące tego co by było czy jakie mielibyśmy możliwości, jakiego rodzaju możliwości w dłoniach, gdyby się okazało, że umiemy już zidentyfikować ten czynnik to znaczy, że wiemy co to jest mamy go konkretnie, że w dziewiczym locie na materiale to jest mamy to mamy to zmierzone jesteśmy w stanie zidentyfikować zmierzyć zobaczyć w jakim sensie przejmujemy nad tym z nami w pewnych granicach jakąś kontrolę do czego moglibyśmy wykorzystać co będą potencjalnie dała znajomość tego nieznanego obecnie czynnika, więc tutaj tutaj muszę powiedzieć, że trochę literaturze filmach science fiction z różnymi otacza ciemnej materii tak dalej ona niezwykłe spustoszenia sieją zazwyczaj to wydaje mi się jednak mało prawdopodobne też właśnie, dlatego że ciemna materia ma to do siebie, że ona bardzo mało jest w stanie zrobić ona, jeżeli ona oddziałuje tylko albo prawie tylko Grawitacja idzie to realnie oznacza, tyle że 1 taka cząsteczka praktycznie nie oddziałuje Grawitacja to jest bardzo słaba silnik brzmi to tylko spektakularnie w istocie możliwości są prawdopodobnie dość skromny to jest spektakularny ze względu na skalę, jeżeli tej ciemnej materii zgromadzimy bardzo dużo bardzo dużej skali no to wtedy jej możliwości są ogromne, dlatego że właśnie w takim takich łóżek ciemnej materii mówimy halo ciemnej materii może się stworzyć Galaktyka mogą się dziać różne rzeczy ale, ale to jest kwestia skali, czyli to jest taki rodzaj jest takie pojęcie w lekach masa ta Bullet to, że jest to substancja, która naprawdę działa, a reszta to masa ta Bullet też ciemna materia te Furmana nie chcą, aby te wszechświata bardzo się równać można, by można, by to sobie troszeczkę tak wyobrazić oczywiście może też będzie wtedy jak już odkryjemy te cząsteczki to stwierdzimy, że one mają jakieś niespodziewane właściwości, ale ale, gdyby miały jakieś właściwości, które sprawiają, że oddziałuje życie materia oddziałuje ze znaną materią winny sposób na to byśmy już widzieli jakieś symptomy tych oddziaływań powiedziała pani, że bardziej właściwe dla fizyków jest interesująca sama natura tej ciemnej materii że, że dla was kosmologii to jest może mniej istotne, ale pani, że właśnie tą ciemną materią zajmuje na co dzień to jakiś 1 z obszarów pani pani głównych zainteresowań to było troszeczkę troszeczkę ironiczny państwowych, dlatego że ja nie jestem skłonna aż tak bardzo fizyki astronomii rozwijać no, więc ostatecznie wszyscy zajmujemy się tym samymi i robimy to samo i nawet jeżeli to nazywamy trochę inaczej to znaczy, że po prostu wykorzystujemy trochę różne narzędzia do poznawania i badania tego samego to tym się pani czym się pani zajmuje, zajmując się ciemną materią skoro w zasadzie pewnej perspektywy to jest drugorzędna co do takiego, bo na poziomie obliczeń po prostu się to dosyć dosypuje się tej ciemnej materii i obliczenia nabierają konsystencji, więc no tutaj tutaj znowu troszkę rozbija to co wcześniej powiedziałam powiem, że to zależy ich to zależy jak ty to, o czym ja się zajmuje no to jest właśnie struktura wielkoskalowe wszechświata to, jakie badacz jako nasze rozwijała no i teraz obserwacje z jakimi mamy do czynienia, badając wielkoskalowe struktury wszechświata no to są obserwacje tej materii, która świeci no i teraz obserwujemy to jak ta materia się zachowuje jako nasze grupuje, żeby tworzyć galaktyki, jakie procesy w tych galaktykach dzieją no i to co się dzieje w galaktykach jest w pewnym sensie sterowane własnościami ciemnej materii tej ciemnej materii, której w, której te galaktyki siedzą jak jak rodzynki w cieście no i teraz takiej dużej skali w pierwszym przybliżeniu rzeczywiście można powiedzieć, że jest nam dosyć wszystko jedno dopóki uważamy, że to jest zimne ciemna materia, czyli właśnie taka niezbyt szybko poruszająca się tworząca takie zgrabne kokony, w których siedzą naszej galaktyki, które to już mniejsza z tym czym ona jest, ale jak przechodzimy do szczegółów chcemy zobaczyć jak to rzeczywiście to wszystko się odbywa w małej skali i i jak galaktyki się ze sobą grupują jak się poruszają względem siebie Noto już wtedy się okazuje, że ta fizyka ciemnej materii może zacząć mieć mieć pewien wpływ to czy ona rzeczywiście jest całkiem zimna czy może tam dałoby się dosypać trochę ciepłej i wtedy będzie trochę inaczej to to to wszystko zaczyna zaczyna odgrywać pewną rolę no, więc to nie jest tak, że to jest nam do końca obojętne wszystko zależy od tego na jakim poziomie uogólnień operuje, czyli to jest cały czas jakby kwestia związana z takim zrozumieniem jak przeszedł właśnie tak z takim takim konstruowaniem pewnego obrazu zbliżaniem się do maksymalnej adekwatności tego obrazu osiąganiem jakiś, jakiego stopnia przewidywalności tego co co tam się dzieje i także oferowanie jak i jakie mechanizmy decydują o tym, że wszechświat jest taki, jaki jest, gdyby pani tego nie miała to znaczy gdyby, gdyby gdyby, gdyby pani nie znała tej koncepcji ciemnej materii czy toby jakiś istotny sposób rzeczywiście zmieniało pani ogląd rzeczywistości czy toby było także w myśl, że przy obecnym stanie obserwacji, gdyby ciemnej materii jeszcze nikt nie wymyślił to trzeba by ją pilnie wymyślić, bo to jest nadal najprostsza rzecz, jaką można wymyślić, żeby obserwacje pogodzić teoria, a jak wyglądają właśnie prace mające na celu zidentyfikowanie tego już w sposób bardziej konkretne powiedziała pani o tym, zdarzać Hadronów wielkim, że to było urządzenie budowane także zmyślą o tym, żeby tę materię uchwycić czy są jakieś inne tego typu inicjatywy przedsięwzięcia, które właśnie ukierunkowane są w szczególności na to, żeby dowiedzieć się co tam tak naprawdę siedzi w 95 ponad procenta dowiesz się ja i są są różne naziemne eksperymenty w różny sposób zaprojektowane, które właśnie są nakierowane na to, żeby próbować przechwycić jakieś nieznane jeszcze cząstki właśnie takie oddziałujące słabo w różnych zakresach Energi no ale jak dotąd jak powiedziałem żadnemu z tych eksperymentów nie udało się rzeczywiście jak każdy jakaś znacząca detekcja się nie udała bywały doniesienia, że już już wydaje się, że coś tam jest no ale ale to się nigdy nie potwierdziło, więc podejrzenia są takie, że być może te eksperymenty, których potrzebujemy powinny być znacznie większe znacznie potężniejsze pozwalające na badanie innego zakresu masy energii tych cząstek no tyle tylko, że na takie eksperymenty trzeba jeszcze dostać fundusze tak to jest ważna rzecz w, a proszę powiedzieć czy oprócz ciemnej materii ciemnej energii istnieją jeszcze jakieś takie obszary wyjątkowo zagadkowe to znaczy wszystko jest zagadkowe to wiadomo wszystko jest 1 wielkim pytaniem co dookoła nas my sami również natomiast często oczywiście paradoksalne jest w ogóle mówienie o tym, czego nie wiemy, bo skoro tego właśnie nie wiemy to na dobrą sprawę być może nawet nie potrafimy wyobrazić tego, czego mielibyśmy nie wiedzieć byśmy potrafili wyobrazić tak jak w przypadku ciemnej materii byśmy już to poniekąd jako wiedzieli mogli tego używać, ale czy istnieje jeszcze jakieś zjawiska pani obszaru zainteresowań pani działki, że tak powiem naukowej, która powiedziałbym statusie epidemii czy innym i ontologicznym przypominająca ciemną materię, że są takimi, jakimi tajemniczymi zagadkowym mi czynnikami, których natury właśnie do końca nie znamy, a które na coś nam rzucają światło, ale ograniczone no, więc ja tutaj powiedziała, że akurat ciemna materia ciemna energia są w pewnym sensie stosunkowo proste dlatego wszystkich to co to tak jak pan redaktor powiedział to są takie pojedyncze hasła, które łatwo się przekazuje opinii publicznej łatwo się wypowiada UE liczą się liczyć się łatwo łatwo jest powiązać z czymś konkretnym, więc w tym w tym sensie one są nie są nawet tak zagadkowe, bo to albo albo coś jest albo jest coś innego ale, ale w każdym razie wiemy wiemy dobrze jak to ulokować w tym całym obrazie świata, jaki mamy w tej chwili, który może się w każdej chwili zmienić i musimy z tym, że dojazd i to i jeżeli chodzi właśnie o kosmologii astronomię generalnie no to powiedziałabym, że tutaj właśnie fajne jest to z mojego punktu widzenia jako jako naukowca że, że tam nadal bardzo niewiele wiemy, że tak naprawdę ten cały obraz wszechświata, jaki sobie składamy to jest takie składanie puzzli i wypełnianie tego, czego nie wiemy nie widzimy dodatkową wiedzą i teorią i próbowanie wymyślania jak to możemy testować i tutaj jest bardzo dużo rzeczy odkrywaniem choćby, zaczynając od takiej bardzo podstawowej rzeczy, że mamy mechanikę kwantową, która opisuje nam rzeczy małych skalach mamy teorię grawitacji, która opisuje nam rzeczy w dużych skalach jak i nadal nie może umiemy tych 2 teorii trzeci, mimo że wiemy, że rozliczenia one świetnie działają jest bardzo ciekawa tak o tym, żeśmy parokrotnie z Janem Chwedeńczukiem tutaj rozmawiali, który właśnie mechaniką kwantową się zajmuję to jest niezwykle interesującej osobliwe ale, toteż nie przeszkadza tak do końca to zależy co znowu to zależy co uważamy za przeszkadzanie, gdybyśmy wszystko wiedzieli wszystko rozumieli to nie mielibyśmy co robisz ich i byłoby trochę nudno jak nie wiemy i właśnie zajmujemy się wymyślaniem jak wszechświat działano to jest fajne, jeżeli mamy przesłanek nie tak dużo no to wiadomo, że nasza rekonstrukcja rzeczywistości może się w pewnym momencie okazać mylne i właśnie to robimy szukamy metod, żeby podważyć to co wiem, ale to na tym polega cała zabawa w ramach tych procesów, które pani bada powstawania galaktyk tam też więcej pani nie wie niż pani wie, ale oczywiście nadal tak naprawdę nie wiemy jak to, jakie zostały tak naprawdę tutaj mamy pewne teorie wiemy na pewno lepiej więcej niż wiedzieliśmy 10 lat temu, ale to nadal jest otwarta kwestia jak to tak naprawdę się działo etapu powstawania galaktyk nigdy nikt jeszcze nigdy tak dokładnie nie widział nie wiemy dokładnie jak to się działo, że powstały różne typy galaktyk nie widzieliśmy nigdy tak naprawdę przekształcania się 1 jak 1 typu galaktyki drugą, a wiemy, że takie procesy powinny powinny zachodzić, więc nawet nawet nad na tym punku więcej musimy jeszcze wyjaśnić niższy niż wiemy wiemy tak na pewno oczywiście rozumiemy coraz lepiej jesteśmy w stanie coraz lepiej rekonstruować historię powstawania galaktyk, ale to jest osobny bardzo ciekawy temat co tam właściwie się działo i dlaczego właśnie tak rozumiem, że pomieszczenie, w którym się znajdujemy też jest wypełnione ciemną materią zapewne ta w bardzo dziękuje prof. Agnieszka pola, gdzie była państwa gościem wrócimy jeszcze do tej rozmowy może, bo jeszcze te kwestie związane z Galaktyka ami są niezwykle interesujące także przyjemność ciemnej materii także z góry zaprasza na jakąś kolejną rozmowę dziękuję państwu też dziękujemy Szczepan Maziarz wydawał ten program Lidia Prądzyńska realizowała jak nazwał Tomasz Stawiszyński dobrej nocy życia i do usłyszenia dobranoc Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: WIECZÓR - TOMASZ STAWISZYŃSKI

Więcej podcastów tej audycji

POPULARNE

DOSTĘP PREMIUM

30% zniżki na hasło: WYBORY2019 - wpisz kod na stronie tokfm.pl/aktywuj aby skorzystać z rabatu!

Aktywuj teraz

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA