REKLAMA

„Jánosík” ramię w ramię z Niemcami w '39

Data emisji:
2019-09-15 19:00
Audycja:
Historie Polski
Prowadzący:
Czas trwania:
47:06 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Maciej Zakrocki dzień dobry zapraszam na historię Polski, a zajmiemy się dzisiaj zdarzeniem, które w kontekście 80 rocznicy wybuchu drugiej wojny światowej w zasadzie nie istnieje w taki naszej debacie już nie kuszące jakichkolwiek obchodach doskonale wszyscy oczywiście wiedzą o napaści Niemiec hitlerowskich na Polskę 17 września i agresji wojsk sowieckich na Polskę, ale rzadko zwraca się uwagę, że wraz z Hitlerem do Polski wkroczyły również wojska słowackie i o tym Rozwiń » zdarzeniu dzisiaj opowie nam studiów w Krakowie pan dr Michał Węglarz naczelnik Oddziałowego biura badań historycznych IPN dzień dobry pan czy Nor czy to jest także ta operacja wojsk słowackich była tak właśnie nie znacząca czy czy nie miała takiej specjalnej roli w kampanii wrześniowej to dlatego na zasadzie pomijamy, obchodząc we wrześniu rocznica wybuchu wojny, jeżeli popatrzymy na ilość żołnierza sowieckiego na jego znaczenie militarne w tej w tej wizji to w porównaniu z wojskiem niemieckim tak samo z wojskami sowieckimi to po to, rzeczywiście marginalne natomiast nie zmienia to faktu, że nie może 1,51000 żołnierzy sowieckich wzięło udział atak na Polskę ataku zbrojnym wkroczyli na polskie terytorium i co więcej część polskiego terytorium została trwale zajętej przez całą wojnę była tam sowiecka okupacja natomiast od razu powiem, że historia ataku słowackich wojsk na polskie jest sobą znana w Polsce, ale równie słabo znana na Słowacji niedawno gościliśmy w krakowskim oddziale IPN -u grupa studentów słowackich studentów prawa, którzy nie mieli o tym, najmniejszego pojęcia o agresja była już słowackiej przez polskie terytorium ginęli polscy żołnierze z rąk słowackich część polskiego terytorium okupowane od oświaty w takim razie może będzie okazja, żeby studentom słowackim podesłać potem miękną podczas naszej audycji myślę, że bliskość języków ułatwia ich również wysłuchanie naszej rozmowy zwykle dobrze jest jeśli mówimy o procesach historycznych przyjrzeć się ich genezie cóż mogło powodować suwakami, że postanowili użyć oczywiście trochę zbyt może potocznego języka skorzystać z okazji przyłączyć się do do Niemców i wziąć udział w agresji 1 września czy sięganie do konfliktów terytorialnych, jakie były między polską, a powstałą osiemnastym roku Czechosłowacją i wydarzeniami później 3008 . roku to jest wreszcie to są jedyne wydarzenia, w których należy upatrywać przyczyn właśnie działań słowackich wojsk we wrześniu 3009 . roku można powiedzieć, że była główna przyczyna był pretekst to, o czym pan mówi, czyli chęć odzyskania odebrania uzyskania przez Słowację tych kilku kilkunastu kilkudziesięciu wiosek, które albo w roku dwudziestym, ale później w roku 3008. zostały włączone do państwa polskiego to tylko pretekst pretekstu, by pozwolił wytłumaczyć żołnierzom obywatelom państwa Słowackiego przyczyny udział obok Niemców to adres natomiast przyczyna realna zasadniczo to było usytuowanie geopolityczne państwa Słowackiego właśnie wtedy w połowie 3009 . roku wydaje się, że trzeba trochę ruszyć wstecz i powiedzieć, skąd wzięła w ogóle państwo słowackie wobec tego nie wyjaśnimy tę sytuację i pamiętajmy, że Słowacja Słowacy właściwie nie ma tradycji państwowych do tego momentu nie, licząc jakichś wczesno słowiańskich epizodów Księstwa nie w chińskim to była przez wieki część Królestwa Węgier Słowacji szczególnie pod koniec wieku dziewiętnastym byli poddawani bardzo gwałtownym procesem motoryzacyjnym w kontrze do Madziarów do Węgrów rodził się słowacki ruch Narodowy najwybitniejszą postacią księdzem Andrzejem Chinkę na czele i kiedy w wyniku pierwszej wojny światowej państwo austro-węgierskie upadło Słowacy chętnie skorzystali z sytuacji, żeby spoty węgierskiej dominacji się uwolnić i przyjaciół szukali bliskich sobie językowo kulturowo Czechów tylko, że kiedy liderzy Sowa rozmawiali z Czechami utworzenie nowego państwa czy Słowacji myśli autonomię ustrój Federacyjny tak stanowiły tzw. umowy, więc polskie zawarte w stany Zjednoczone między przedstawicielami Czechowi i Słowaków, ale później, kiedy Czechosłowacja powstała rządy praskie były bardzo centrali styczna tę autonomię zapomniano Słowacy czuli się zdominowani przez Czechów napły w czeskich urzędników nauczycieli, którzy się zdominowani i politycznie gospodarczo i słowacka partia ludowa księdza rynki później jego następców pracownika księdza Jozefa Tiso była anty czeska, ale nie dożyło niepodległości tak naprawdę, ale do autonomii do federacji i dopiero upadek państwa Słowackiego sprawia również usuwa chcę się zmieniło najpier w, kiedy po Monachium Niemcy zajmują obszar Sudetów ze znaczną mniejszością atak naprawdę tam większość niemiecką wtedy Słowacy ogłasza autonomię to jest marzec trzydziestego wrzesień 3008 . roku, a później, kiedy w marcu 3009 . Niemcy zajmują Czechy Morawy zaczyna się okupacja powstaje protektorat Czech Moraw wtedy Słowacja ogłosiła niepodległość retor nie jest także oni czekali choć, kiedy tylko o niepodległość będą mogli ogłosić, ale tak naprawdę niepodległości się obawiali czy mają wystarczający potencjał gospodarczy potencjał Administracyjny czy mają kadry i tak naprawdę to Niemcy 4 Control w rozmowach z księdzem Tiso z innymi przedstawicielami słowackimi naciskają teraz Słowacja musi ogłosić niepodległość jak nie to zasady dane będą mówili Niemcy północ wezmą Polacy południe rozmowę z bobra oczywiście Polacy nie mieli takich takich zapędów, ale większe pewnie chętnie bez takiej propozycji skorzystali tak jak skorzystali przy pierwszym arbitrażu wiedeńskim w listopadzie 2008 . roku, zajmując cały południowy po Słowacji mieszka zresztą większości przez Węgrów no i te naciski Berlina powodują, że 14 marca 3009 . roku parlament podejmuje decyzję właśnie o powstaniu niepodległej Słowacji ta dokładnie dodam jeszcze, że Polska państwo polskie, który był ewidentnie prowadził politykę anty czeską jest tymczasowa jako taką w konflikcie między wojną na tym zależy oczywiście sprawa Zaolzia pamiętam tę historię ten niespodziewany atak mimo wcześniejszych, które już wcześniej ustalonej linii demarkacyjnej po nim być sam plebiscyt do plebiscytu nie doszło do niego do Polski momencie większość tego terenu rada ambasadorów przyznała Czechom Polacy tego nie mogli wybaczyć w końcu w listopadzie październik listopad 3008 . roku zaś zostało przyłączone do do Polski no w sytuacji niezbyt niezbyt dogodnej propagandowe, bo właściwie w sąsiedztwie działań Niemców zajmujących Sudety tak łatwo było wtedy powiedzieć, że Polacy właśnie wtedy wraz z Hitlerem przyłożyli rękę do do zabrania Czechom czy Czechom Słowakom Czechom Słowakom niepodległości moment był moment fatalny, choć mieliśmy rację realnie patrząc Etnograficzne po bo tam wciąż jednak tutaj tysięcy Polaków wierzy to moment kiepski, ale niektórzy też będą tłumaczyć, żebyśmy tego nie zajęliby Niemcy też w prasie zachodniej później pojawił się takie słowa, że żołnierz Polski wyjął Bogumił z plecaka żołnierza niemieckiego Bogumił, czyli ważne węzeł kolejowy na nas zależy natomiast, prowadząc politykę anty czeską Polska wspiera Słowaków jako pewien pewne tendencje odśrodkowe, które mogły osłabić rząd rząd praski ksiądz Andrzej Chinka bywał w Polsce był fetowany był oznaczony polskimi orderami słowackiej partii ludowej byli też politycy ewidentnie propolski jak Car Rosji dur, którzy rozsądnie rozumował, że jeżeli Węgrzy są naturalnymi wrogami nieporozumienia nie będzie, czego nie lubimy NATO może się oprzeć nowe państwo słowackie czy autonomia właśnie właśnie na Polsce natomiast ze Słowacją również były te drobne konflikty graniczne one dotyczyły terenów Spisza Orawy i paru wiosek tzw. rejonie Radecki słowa o tym, wielki sukces to jest Beskid Beskid żywiecki czysto szkoło szkoło Zwardonia tancerz nie być plebiscyt też do plebiscytu nie doszło Polska dostała jedynie skrawki tych terenów apetyty był o wiele większe śpiewano wtedy taką piosenkę nie damy Poprad owej fali nie później na na melodię piosenki ułożone pałacyk Michla żytnia Wola w tej piosence takie słowa aż pani winy aż po akcji po wag, gdzie miały dołożyć do konia do 300 polskie w polskich aspiracji Polska czuła się po roku dwudziestym poszkodowane w tych rozstrzygnięciach najdłużej toczył się sporo Jaworzno Tatrzańską górską wioskę razem z Doliny Jaworowej tam podział był nienaturalny wręcz, odcinając polskie wioski Jurgów Rzepiska od oddolnie, w których Góra stamtąd dotąd pisali swoje owce czy od czasów, w których prawie drewno ten spór został rozstrzygnięty na korzyść czy Słowacji roku 2004. kiedy pojawiła się okazja dla Polaków wtedy, kiedy zabraliśmy zależy również w listopadzie 3008 . roku dokonujemy korekty granicy z dzieckiem kilka wiosek na Spiszu Orawie naprawie praktycznie 2 wioski tylko sucha Góra głodówka na Spiszu leśnicy koło Szczawnicy jakieś drobne korekty o wiele mniej niż żądaliśmy w roku dwudziestym chodzi tutaj o to symboliczne wręcz Jaworzno Tatrzańską, ale taka symboliczna korekta spowodowała wielki żal Słowaków i pozwoliły później uzasadnić udział w taką Polskę no właśnie tak może kończąc tę pierwszą część powiem czy przywołam fragment artykułu, jaki napisał pana kolega z oddziału IPN-u w Krakowie pan dr Dawid Golik w tygodniku powszechnym, a właśnie, przywołując te pan to nazywa wejście preteksty bo, bo w istocie wyjaśnia pan, jakie były realne rzeczywiste powody tej decyzji o wejściu do Polski we wrześniu 3009 . roku na to, że właśnie propagandowo się ciągle mówiło o tych zdarzeniach z roku 3008 . i pan dr David coli przywołuje fragment z notatnika 1 ze słowackich oficerów pisał tak mam inne odczucia niż rok temu wtedy była sobota dziś sobota, ale z tą różnicą, że wtedy był listopad teraz jest sierpień wtedy nam zabierali teraz my im pierzemy co nam się należy najpóźniej dodawał wykonujemy rozpoznanie i rozmieszczane oddziały po południu znowu obejrzałem miejsca, gdzie walczyliśmy przed rokiem przy czym obejrzałem też grób mjr. Rango, który znajduje się tu jako znak ostrzegawczy dla tych który, których podstępna ręka chciała sięgnąć po nasze, że chodzi o mjr Stefana Jago, które w tym okresie właśnie zajmowania tych terenów przez wojska polskie w listopadzie 3008 . roku zginął na przełęczy dziarski potem był z honorami pochowany w Polsce na na Powązkach i o tym pisze ten słowacki oficer znamy już cało tło tych zdarzeń o tym jak zaczęły przebiegać opowiemy już po informacjach TOK FM Maciej Zakrocki witam ponownie zaprasza na historię Polski w naszym studiu w Krakowie pan dr Michał węgla, który opowiada nam o okolicznościach, a teraz opowie nam przebiegu wejścia agresji interwencji wojskowej zaraz dowiemy jak należy nazywać wojsk słowackich we wrześniu 3009 . roku do Polski powiedzieliśmy, że pan powiedział, że to były bardzo liczne oddziały zresztą ta mobilizacja zaczęła się na Słowacji dość późno dopiero 26 sierpnia no, niemniej jednak oddziały były gotowe i wczesnym rankiem 1 września ruszyły w stronę w stronę Polski no właśnie pan sam nazywa to agresją na Polskę czy jak był ewidentnie to była 1100 agresja bez wypowiedzenia wojny wojska słowackie razem uzyskamy niemieckimi wtargnęły na terytorium Polski właściwie jeszcze do końca sierpnia prawie nie było wiadomo czy pomocą Wacka ograniczy się tylko do udostępnienia terenu, z którego Niemcy mogą atakować do udostępnienia lotniska w nowej wsi Spiskiej i w ostatnich dniach sierpnia ostatecznie zapadła decyzja, że również wojska słowackie w tym ataku wezmą udział została w wyniku mobilizacji powołana słowacka armia polowa o kryptonimie pewno jak ona liczyła łącznie z 1 września około 13  000 oficerów żołnierzy składa się z 3 dywizji, ale tak naprawdę to 13  000 to było tyle liczyła 1 dobra niemiecka dywizja Górska łącznie ze Słowacji atakowało 130  000 Niemców prawda, więc na to co ludzie słowacki był, by nie zadłuży, zwracając się do tego momentu mobilizacji, bo pan pan wspomniał pierwszej części naszej rozmowy, że ksiądz Józef Tiso no właściwie nie miał jakiś takiej specjalnej niechęci wobec Polski nie wiem czy to jest też właściwy język w momencie, kiedy tworzyła się tworzyła się to państwo słowackie mówiliśmy też tym momencie ogłaszania niepodległości wspominał pan, że było to bardziej pod taką presją niemiecką, a że w ogóle ten ruch Narodowy słowacki wspomniany również przez pana ksiądz Andrzej Andrzej Chinka nie litość przyjaźnie do Polski na nastawienie no, a w tym takim rozkazie czy w komunikacie ogłoszonym w prasie i radiu tym apelu prezydenta księdza Józefa Tiso czytamy takie zdania wspierajcie nasze przyjacielskie wojska niemieckie przejeżdżające w tych poważnych chwilach przez naszą ojczyznę w celu ochrony niezawisłości integralności terytorialnej naszego młodego państwa Słowackiego przed zagrażającym mu polskim niebezpieczeństwem na terytorium państwa Słowackiego przybędą niemieckie oddziały wojskowe, które w razie potrzeby ramię ramię z naszą bohaterską armią słowacką będą wspólnie bronić terytorium naszego kraju czy to się wpisywało też tę propagandę niemiecką właściwie ten agresja na Polskę to jest obrona przez atak tutaj propagandy niemieckiej sceny nie łączy to propaganda była już tylko na użytek ze Słowacji Słowaków rzeczywiście problem Polski dla polityków słowackich wcześniej nie był problem zasadniczy była rywalizacja z Czechami w ramach Czechosłowacji było stałe zagrożenie ze strony Węgier dążące do rewizji granicy z polską, jeżeli był spory to to naprawdę drobne natomiast trzeba było jakoś uzasadnić wkroczenie wojsk niemieckich na teren Słowacji i współpracę wojsk słowackich z wojskami niemieckimi stąd ta propaganda, która mówią rzeczy absolutnie fikcyjnej, czyli o tym, rzekomym zagrożeniu wojsk polskich, które chciałyby ponoć od północy zaatakować Słowację nic takiego nie było, ale też dodajmy, że nie wszyscy politycy słowaccy takie w tej propagandzie brali udział pamiętajmy ksiądz Jozef Tiso był stosunkowo umiarkowany natomiast miał u boku radykałów tych związanych z rynkową gardą czy organizacją, która wyrosła jako partyjna bojówka stała się rodzajem nie może być bezpieki w państwie słowackim takie osoby jak Wojciech sztuka jak Aleksander Mach tata był to propaganda jeszcze mocniejsza antypolska, a ci się do nich dołączą dopiero wtedy, kiedy rzeczywiście musi uzasadnić ruchy ruchy wojsk słowackich, ale też udział obok Niemców w ataku na Polskę pozwalał rządowi państwa Słowackiego podbudowa trochę autorytetu chwilę wcześniej stracili południa kraju na rzecz Węgier to jest wystawa 3008. roku pierwszy arbitraż wiedeński później, kiedy powstaje państwo słowackie na Zachodzie powstaje protektorat Czech Moraw Węgrzy biorą całą Ruś karpacką wcześnie na różnicę czasu pracy, ale biorąc równocześnie zagarnia kolejne kilkadziesiąt wiosek należących do Słowacji i tam Słowacja próbuje bronić, ale nie ma na to żadnych szans, więc po tych porażkach możliwość odzyskania tych kilku kilkudziesięciu wiosek na północy daje możliwość pełnego podreperowania wizerunku władzy jako tej władzy silnej tej, która jest we właściwych sojuszach, który jest w stanie walczyć sowieckie terytorium w radiu ciężko się opowiada o mapie czy geografii ale gdyby zechciał pan jako właśnie nam zobrazować te linie natarcia dywizje dywizja piechoty Janosik tak to to Róża to armia armia Paula Bernala była podzielona na 3 dywizja pierwsza dywizja Janosik druga dywizja szkół Tety trzecia dywizja oraz ZUS wszystkie nazwy nie były przypadkowe one odnosiły się albo do językoznawców, którzy kiedyś tam modyfikował język słowacki dowodząc, że jest osobnym językiem albo do pisarzy literatów na docenia nasze, który po bohaterem Ludowym jednak słowackim niepolskim pierwsza dywizja Janosik była ulokowana na terenie mniej więcej od Tatr do linii biegnącej tak pomnikowe od nowego Sącza do starej Lubowli, czyli gdzieś tam na pograniczu Pienin i Beskidu sądeckiego się kończyła dalej na wschód była ulokowana trzecia dywizja raz ZUS to jest teren Beskidu niskiego i trochę Bieszczad natomiast w odwodzie pozostawała druga dywizja szkół Tety no właśnie i nam się kojarzy ta niemiecka agresja bombardowaniem samolotami polskich miast nawet jak my też tegoroczne państwowe uroczystości zaczęły się właśnie w Wieluniu, przypominając w ten sposób to zbombardowanie tego tego miasta czy inny obraz, który ma chyba każdy w pamięci ze względu na zapis archiwalny tego zdarzenia, więc salwy Szlezwik-Holsztyn na Westerplatte jak wygląda no ta wojna czy ta agresja w wykonaniu armii słowackich Słowacy mimo, że to była osobna armia słowacka to tak naprawdę poszczególne dywizje były podporządkowane lokalnym dowódcą wojskowym zasadniczo czternastej armii niemieckiej generała lista pierwsza wizja nasze uderza najpier w na PiS najpierw 1 września na te wioski zajęte wszyscy są przez Polskę na Jaworzynę Tatrzańską i odpady, ale później dalej na PiS na te tereny, które Polska ska dwudziestym roku, a później w kolejnych dniach na Podhale przestępne w stronę strony Gorców i tam to nie udział symboliczny koniec udział symboliczny Niemcy toczyli dot to ciężkie boje, żeby idąc doliną Dunajca od Krościenka na północny nowego Sącza jak najszybciej zająć Nowy Sącz jak najszybciej przebijać się na północ, żeby odciąć wojska polskie broniące się na Zachodzie to miał być blitzkrieg to miał być wojna błyskawiczna tych kilometrów od granicy do nowego Sącza jest dużo tymczasem zajmuje to Niemcom dobrych kilka dni między nimi, dlatego że Dolina Dunajca była dobrze umocniona punkt oporu wcześniej przygotowany w Krościenku na wzgórzu lecznica koło Limanowej i Słowacy przez to, że nie atakują frontalnie górą, ale doliną, ale obchodzą górami obchodzą szczytami Gorców te pozycje zmuszają Polaków do odwrotu z Krościenka później walnie przyczyniają się do zdobycia przez Niemców tych umocniony pozycji nawet nic to się wielką 0405. 6 września to są to jest ważny udział realny znam też relacje zarówno polskie niemieckie i słowackie z tych walczy pojedynczy epizody to jest normalna agresja zbrojna normalna walka czy z wojska właśnie mają świadomość tego, że może zostanie za zaatakowani przez Słowaków, że może właśnie oni się wyodrębniając z tej armii niemieckiej, której pan wspomniał no bo to musiało być jakimś sensie zaskoczenia mimo wszystko Polacy wiedzieli już od momentu powstania państwa Słowackiego, że prawdopodobnie będzie tak również z tej strony nie wiedziano, że Słowacy wezmą w nim udział zresztą też mówią sami Słowacy właściwie do końca sierpnia jeszcze jeszcze nie zapadła decyzja o tym jeszcze nie widzieli ten żołnierz sowiecki różnią się mundurem to były też wojska nieco gorzej uzbrojone lekkie i tak Polacy mieli mieli świadomość, że to są rzeczy są Słowacy do walk dochodziło również na wschód tam, gdzie była wizja razu pod Piwniczną Żegiestowa Muszyny tam już w pierwszych dniach wojny miał miejsce 2 ciekawe epizody, których może warto wspomnieć pierwszy to już ranki 1 września wtedy, kiedy zaczyna się wojna Słowacy próbują z 2 ciągami zdobyć zapory przeciwpancerne pod Piwniczną zostają zatrzymani, ale od słowackich ginie 1 funkcjonariusz polskiej Straży Granicznej Antoni Wit okres pierwszą ofiarą wojny w ogóle na Sądecczyźnie pierwszą ofiarą z rąk słowackich, a drugi epizod ma miejsce w Barwinku na przełęczy Dukielskiej tam, gdzie mamy dzisiaj przejście graniczne dzisiaj swobodnie przekraczamy tam stacjonował batalion obrony narodowej i batalion korpusu ochrony pogranicza Dukla rzucony wcześniej ze Wschodu jedno oficerów porucznik remont Świętochowski miał zwyczaj, że rano wychodził na granice spotykali się z nim strażnicy słowaccy wymieniali prasy dałem się Czechowski Polskę zbrojną zmieniali się informacjami rozchodzili tak zrobił jeszcze 1 września tak zrobił też 2 września, ale wtedy strony słowackiej dołączył do rozmowy działaczy owych rynkowej gardy biegli kolejni żołnierze słowaccy wymierzono broń por. Świętochowskiego kazano mu się poddać on zareagował, szacując broń wg większości relacji prawdopodobnie zdążył strzelić, do którego ze Słowaków, ale wtedy w jego stronę zostały skierowane strzały apotem porwano go na stronę słowacką Polska ochrona osłona nie mogą tutaj zareagować obawiano się, że jakaś pułapka próba wciągnięcia w głąb terytorium i dopiero później Polski atak forma odwetu został skierowany na stronę słowacką niż komornik spalono strażnicę graniczną, a po kilku dniach Słowacy oddali ciało por. Świętochowskiego właściwie trudno orzec czy zginął wtedy na miejsce został później przez Słowaków dobity, ale takie wydarzenia już od początku ustawiały w ten sposób relacje między rządzą słowackim polskim pokazywały, że to pytanie jest pozorny atak, chociaż naprawdę będzie walka na śmierć życie, chociaż jeszcze były też podejmowane jakieś takie próby przekonania na jest, że to chyba nie jest nie jest właściwe nie wiem jakich używać słów w tym kontekście znalazłem informację o ulotkach, które były kolportowane przez polskie oddziały 1 z takich ulotek brzmiała tak Słowacy myśmy wasi bracia chcemy do was strzelać nie posłuchajcie zdrajców waszych naszych śmiertelnych wrogów uchwalić nam przypinają cie białe opaski Polacy były rozrzucone takie ulotki były w języku polskim języku słowackim rozrodu powiedzmy, że one nie odniosły wielkiego skutku nikt tych białych pasywnie nie nakłada nie próbował się poddać Polakom co wynikało z kilku przyczyn pierwsza to jest po prostu pewna lojalność żołnierza czy poczucie potrzeby spełnienia obowiązku żołnierskiego, jeżeli jest rozkaz dowódcy tego realizujemy po drugie jednak część można większość żołnierzy sowieckich wierzyła w to, że idziemy to nasze tak po słowackiej wioski, które rzekomo zagarnąć wcześniej Polska znamy takie zdjęcia propagandowe ukazujące się tuż przed atakiem sowieckiej prasie, na których żołnierz słowacki małym chłopcem pokazuje na północy mówi kiedyś synku tam słoweńską jak już są natomiast ten jest Słowacja na końcu jednak dla części oficerów była to okazja do was do kariery do odznaczeń i chcieli się wyróżnić w tej walce zbywali również stroną stroną aktywną większość po prostu walczyła spełnia swój obowiązek natomiast można od razu powiedzieć że, że były pewne protesty, że nie wszyscy Słowacy na to się zgadzali no, chociaż oczywiście są też relacje tu wracam do wspomnianego już czym artykuł w tygodniku powszechnym pana dr Dawida Golika on pisze, że 1 z kobiet, z którą rozmawiał o tych wydarzeniach zapamiętała przetaczające się przez wieś kolumny żołnierzy słowackich, którzy uśmiechali się i mówili wyście nasi, a my wasi no i że takie poprawne zachowania zdarzały się w relacjach np. mieszkańców Krościenka, gdzie indziej zaglądali żołnierze na podwórka, żeby się napić wody, bo wrzesień był gorący i upalny no i zawsze mówili, że puścimy się z Jaworzyny ale, ale nie było przynajmniej widział działaniach nie wszędzie przynajmniej na coś takiego terroru prawna tak tak Słowacy wobec ludności cywilnej zachowywali się poprawnie bliskość językowa sprzyjało tutaj takiemu nawiązywaniu kontaktów i rzeczywiście nie było represji wobec ludności cywilnej równolegle zarówno Niemcy jak i Słowacy bardzo obawiali się tego co określa jako polscy partyzanci ta propaganda niemiecka przestrzegała, że każdy będzie strzelał czy kobieta mężczyzna czy dziecko z każdego z każdego domu ktoś może radziecką z 3 do polskiego żołnierza i Niemcy często również na tym odcinku również Doliny w Dolinie Dunajca, jeżeli gdzieś pan jakiś strzał, którego nie potrafili wytłumaczyć uważali, że pewnie z tej chałupy wyciągali z TVP i mordowali były takie przypadki nieraz Słowacy do takich działań się nie posuwali teraz będą informacje w TOK FM, a po nich zapraszam na trzecią część audycji historię Polski historię Polski Maciej Zakrocki witam ponownie są historii Polski studiów w Krakowie pan dr Michał Węglarz rozmawiamy o agresji wojsk słowackich na Polskę wraz z armią niemiecką we wrześniu 3009 . roku działania wojsk słowackich kończą się dziś chyba w Bieszczadach dziesiąty 11 września tak już pierwsze tygodnie września Słowacy nie idą dalej idą dalej na Wschodzie 8 września są zwróceni na Słowację częściowo pozostaną jeszcze na zapleczu armii niemieckiej w rejonie wylicza Muszyny w samym Zakopanem tak dużej będzie Słowaczka Warta, ale wkrótce z terenu, które zostaną zajęte przez Niemców i włączony do generalnego Gubernatorstwa z tego terenu się wycofają natomiast pozostanie słowacka administracja sowiecka władza na północnym Spiszu Orawie na tych ziemiach, które od dwudziestego roku należały do Polski tam zaczyna się normalna słowacka okupacja, która dla polskich księży nauczycieli osób, które się jawnie opowiadał jako co jako polscy jako osoby związane z polską narodowością czy w końcu dla tamtejszych Żydów to wcale nie była przyjemna no właśnie powiedzmy teraz trochę od tych konsekwencjach tego działania poza zdobyczami terytorialnymi, o których pan wspomniał właściwie mówiąc na dość dobrze o państwie słowackim czy w dążeniu słowackich na służb zastanawia nad słowem czy nacjonalistów czy patriotów do posiadania swojego państwa wiele zwani było tymczasem nie wiem w jakim stopniu to propaganda również z czasów PRL -u wpłynęła na NATO, że o państwie księdza Tiso no generalnie mówimy czy skojarzenia mamy jak najgorsze czy to w jakim stopniu związane jest również ze sposobem, jakim słowaccy okupanci traktowali Polaków w tym właśnie na tych terenach, które zajęli się np. głośna sprawa czy los Heleny Marusarzówny w jednak rozstrzelany zamordowanej przez Niemców i torturowany przez Niemców, ale jest też jakoś związana ze ze Słowakami, że mogli pomóc taka, a przyczynili się do tego, że znalazła się w rękach niemieckich czy to są takie oskarżenia, które historycy mogą potwierdzić czy raczej jest to potoczne wyobrażenie w ogóle właśnie o o tym co się wtedy działo jak strasznym państwem i człowiekiem był ksiądz Jozef Tiso wydaje się, że ksiądz Jozef Tiso był politykiem, który starał się być politykiem umiarkowanym samego dążenia do niezależności narodu Słowackiego nie można czynić zarzutu to, że była to partia Stronnictwo nacjonalistyczne to sprawy pytanie, gdzie jest granica między tak jak pan zauważy patriotyzmem, a nacjonalizm niewątpliwie element antysemicki był tam różnym nasileniu zawsze, ale był antysemityzm raczej gospodarczy nie rasistowski tak jak tak jak w Niemczech natomiast to, że włączyli się, że państwo słowackie zawdzięczało istnienie Niemcom to, że tylko Niemcy gwarantowały im nienaruszalność granicy z Węgrami największym zagrożeniem to, że po powstaniu państwa Słowackiego Słowacja musiała zgodzić się wykładach na to, że swoją politykę zagraniczną gospodarczą podporządkuje Niemcom to wpływało na kształt tego państwa, jeżeli chodzi o te ziemie okupowane polskie okupowane przez Słowaków to tam proces Słowak izolacji tak, czyli sprawienia, żeby nowe jak uważali były to tereny czy stosować takie właśnie ta polityka wymierzona w polskich nauczycieli księży odbierano, chociaż polskie książeczki do nabożeństwa z drugiej strony z taką polityką i marchewki na ten teren były kierowane specjalne dostawy, żeby zaopatrzenie tam była lepsza nie tylko niż na Podhalu, gdzie panowała Nędza, ale też niż w innych rejonach Słowacji, która generalnie w czasie wojny prosperowała całkiem nieźle, ale jednocześnie zwalczane było przynajmniej przez oficjalne organy państwa Słowackiego walczono, by prowadzić czynności polskiego podziemia kurierzy jak w przypadku tutaj wspomniany narusza równe byli zatrzymywani przekazywanie władzy niemieckiej oczywiście inaczej zachowali się zwykli ludzie często było wielu rodaków pracujących z polskim podziemiem, ale państwo jako takie cały czas było sojusznikiem sojusznikiem Niemiec i co więcej pod wyraźnym naciskiem niemieckim Słowacja również przystąpiła do działań przeciwko ludności żydowskiej, który na początku miał charakter przejmowania majątku odbierania majątku jak mówili relacji czy to przedsiębiorstw czy lokali i to jeszcze było związane jakieś mierze z wcześniejszym programem słowackiej partii ludowej, która uważa oskarża również żydowską, że MON monopolizuje pewne pewne zawody czy jakieś gałęzie gospodarki, że trzeba to ze słowa kierować natomiast później jednak Słowacja też przystępuje do Holokaustu i 3002. roku zaczynają ze Słowacji wie, że transporty Żydów, które trafią do obozów zagłady na terenach na ziemiach polskich utworzonych przez Niemców i Słowacy będą na początku tłumaczy, że oni tam jechali tak jak mówili, więc do pracy, ale odkryliśmy musieli wiedzieć musieli wiedzieć co się z nimi dzieje i dobrych kilkadziesiąt tysięcy Żydów słowackich ginie w ten sposób wydanych przez samych przez samych Słowaków to było w jakim sensie zinstytucjonalizowany w rozumieniu prawnym we wrześniu 400 pierwszego roku został przyjęty w państwie tzw. kodeks żydowski czy można zatem mówić, że to jest właśnie nie tylko takie włączenie się do Holokaustu ze względu na polityczną współpracę z Niemcami, ale że jest to również pewien element no taki programowy tak tak jak właśnie w państwie niemieckim to jest trudno trudno ocenić słowaccy historycy też tutaj różne opinie jest strona konserwatywna albo może nacjonalistyczna, która będzie realizować zupełnie księdza Tiso i państwo słowackie, ale jest wiele publikacji, które rzetelnie opisuje ten ten czas wydaje się, że te działania zmierzające do przeniesienia własności przedsiębiorstw kamienic lokali w ręce słowackie to jest coś co absolutnie było wcześniej przez słowacką partię ludową zapowiadanej to coś jeszcze w tym programie natomiast zagłada Żydów o tym, wcześniej mówiono zresztą, kiedy powstawał państwo słowackie, toteż mało, kto się spodziewał jak to naprawdę będzie wyglądać do końca nie wiemy czy kiedy zaczynały się transporty czy ksiądz swoje kierownictwo państwa Słowackiego mogą wiedzieć, że to rzeczywiście zakłada, że nie tam nie jadą do do pracy o tym, są spore, ale od, którego momentu musieli wiedzieć, ale mówi się może m. in. właśnie to, że w, którego momentu mieli wiedzieć to, że jednak w czterdziestym trzecim roku była próba sprzeciwu wobec nacisków Berlina co do kolejnej akcji deportacyjnych no właśnie, bo to trzeba powiedzieć, że obok księdza Tiso była strona radykalne premier Tusk był Aleksander Mach oni chcieli piąć się dla nas złota, a nie chcieli po tak tak nie chcieli w pełni realizować politykę na wzór niemiecki nawoływali jak najszerszych deportacji i jest tutaj trochę trochę lawirował, ale podkreśla resort drugiego roku transportu ustają zarówno niektórzy radykalni czasowe, jakie politycy niemieccy donoszą Hitlerowi, że ksiądz Tiso nie chce wydawać słowackich Żydów co więcej, że pewno pewnej ilości, że zostały wydane specjalne zaświadczenia, których od deportacji zwalniały znowu ci, którzy raczej darzą sympatią księdza Tiso powiedzą, że to był 35  000 osób i nie będą nieco te liczby ograniczać, ale jest faktem, że ileś tysięcy słowackich Żydów takie zaświadczenia dostał nie będzie wznowienia deportacji Żydów aż do momentu wybuchu powstania Słowackiego, czyli moment, kiedy wojska niemieckie wkraczają na Słowacji tak naprawdę Niemcy przejmują rządy przyczyn to deportacje będą się toczyć we współpracy z instrumentami państwa sowieckiego przede wszystkim z nową rynkową gardą można powiedzieć, że podobny mechanizm, jaki wystąpił na Węgrzech no właśnie jeszcze może kilka słów, choć nie jest to może najważniejszy element naszej dzisiejszej opowieści większość tych państ w pracujących z Niemcami no nawet znamy oczywiście wiele przypadków tworzenia dywizji SS w takich państwach, które wspierały działania później na Wschodzie armii niemieckiej czy Słowacy poza tą wspólną agresją na Polskę są dalej takimi sojusznikiem militarnego punktu widzenia wspierającym Hitlera, owszem, biorą również udział w walkach na froncie wschodnim jako pierwszy między nimi chodzą do Rostowa nad Donem coś ocenia jako takie największe sukcesy na tym froncie żołnierzy sowieckich, ale generalnie jest tych wojsk stosunkowo mało chociażby w porównaniu z Węgrami czy Rumunami i to nie biją się najlepiej nierzadkie są przypadki dezercji na na stronę słowacką niemała ilość słowackich żołnierzy znajdzie się później w wojsku głosować w tworzonym na terytorium związku sowieckiego, które później będzie przez Przełęcz dukielską próbował wejść do do Słowacji z drugiej strony to regularne wojska słowackie na terenie państwa Słowackiego też nie były w pełni lojalne wobec Niemiec, kiedy toczą się plan przygotowania do powstania Słowackiego już myślą o pewnym odwróceniem sojuszy zdawano sobie sprawę jak toczą się losy wojny, kto będzie przegrany, który grany co przewidywano, że korpus wschodnio słowacki będzie trzonem tego powstania i to, że Niemcy model się wcześniej ten korpus otoczyć rozbroić odwzorować między wpłynęło na tego powstanie porażka no właśnie teraz na koniec jeszcze tylko powiedzmy no bo wiemy jak wojna się skończyła czy ta sytuacja ta ten udział razem z Niemcami w ataku na Polskę właśnie o odzyskanie ze słowackich punktu widzenia tych terenów, które uważali zostały im niesłusznie odebrane czy to jest temat, który wraca w czterdziestym piątym roku na zasadzie to teraz znowuż wam odbierzemy, jaki jest jak jest na ten temat jak jak wygląda dyskusja na temat właśnie tych tych ziem Słowacy mają takie powiedzenie czy może dowcip, że 2 × obok Niemców rozpoczyna wojnę światową pierwszą jeszcze w ramach monarchii austro-węgierskiej i potem drugą 2 × wychodzili jako członek zwycięskiego takim złożyło, że pokrywanie światowej uzyskali bardzo wiele i po drugiej wojnie światowej właściwie wraca do sytuacji do status quo anten nie, licząc tego, że wkrótce głosować stanie się państwem komunistycznym red terytorialnie odzyskują wszystko to co zabrali Węgrzy nie, licząc mówią co stosować Rusi Karpackiej, którą bierze związek sowiecki natomiast na północy granica wraca do kształtu sprzed 3008 . roku, czyli sprzed tych polskich korekt po komorach jeszcze 400 piątym roku ani ani Czesi czy Słowacy nie Polacy nie byli pewni jak jak jak ta granica będzie wyglądać Polacy również to nowa władza komunistyczna liczyła, że może coś żal, że uda się uratować był sporo Kotlinę Kłodzką Głubczyce Racibórz i nie wiadomo było również będzie gorzej sytuacja ze Spisza Orawy Słowacy mieli nadzieję, że cały Spisz Orawa to również te tereny zajęte 3010 . roku zostaną przez Słowację, kiedy pierwsze oddziały polskiej komunistycznej, ale w dużej mierze złożone tam z byłych akowców milicji próbują się tam zainstalować lice Obywatelskiej już na Spiszu Orawie to muszą walczyć muszą walczyć z regularnymi oddziałami sowieckimi będą strzały często czy to w Podwilku czy czy jadące dopiero przybycie regularnego wojska polskiego tutaj uspokoi sytuację i na te strzały zamilkną i północny Spisz Orawa wrócą na wrócą do Polski, ale jeszcze przez parę lat urząd bezpieczeństwa władza będzie pilnie patrzeć na pojawiające się od czasu do czasu takie prostackie jakieś akcję np. wywieszenie sowieckiej flagi myślę, że dzisiaj słuchaczy miłośnicy aut z historii Polski otrzymali porcję bardzo ciekawej i mało znanej wiedzy za co bardzo dziękuję pan dr Michał węgla naczelnik Oddziałowego biura badań historycznych PN w Krakowie był z nami dziękuję panie dziękuję bardzo no, a tak jak powiedzieliśmy też na początku może i słowaccy studenci nie tylko prawa trochę się też bliżej przyjrzeć swojej historii, bo to, że jest tematem kłopotliwym czasem nawet może wstydliwym tak znaczy, że nie nie wystąpił raz jeszcze dziękuję panu doktorowi dziękuje słuchaczom to były historię Polski Maciej Zakrocki do usłyszenia zapraszam na informacje w TOK FM Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: HISTORIE POLSKI

Więcej podcastów tej audycji

POPULARNE

DOSTĘP PREMIUM

Teraz 30% zniżki na Dostęp Premium! Wybierz pakiet "Aplikacja i WWW", aby słuchać podcastów TOK FM na komputerze i w aplikacji mobilnej już dziś.

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
Przedłuż dostęp Premium taniej!