REKLAMA

Jak powstał Komitet Obrony Robotników?

Wieczór Radia TOK FM
Data emisji:
2019-09-23 22:00
Audycja:
Wieczór Radia TOK FM
Prowadzący:
Czas trwania:
43:27 min.
Udostępnij:

To było dokładnie czterdzieści trzy lata temu, kiedy kilkanaście osób - w tym Jacek Kuroń, Jan Józef Lipski, Antoni Pajdak, Antoni Macierewicz czy Stanisław Barańczak - popisało Apel do społeczeństwa i władz PRL-u. To symboliczny początek KOR-u. Rozwiń »

Jego działacze przeprowadzą opozycję z etapu listów otwartych do etapu działań.
Było to możliwe także dlatego, że dorosło to pokolenie, które nie doświadczyło na własnej skórze stalinizmu. Formację uzyskali podczas wydarzeń Marca i Grudnia.
Ani się władzy nie bali, ani nic od niej nie dostali.
Za to byli gotowi małymi krokami - bo na rewolucję nie było szans i możliwości - iść ku upragnionej normalności. Zwiń «

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
wieczór Radia TOK FM w naszym studiu jest już prof. Andrzej Friszke Polska Akademia Nauk dobry wieczór pani profesor dobry miecz będziemy mówić o powstaniu KOR -u ale zanim dojdziemy do września 71006 . roku to porozmawiajmy o tym co stało się w sierpniu 71005 . i w czerwcu 71006. najpier w rok siedemdziesiąty piąty będziemy w Helsinkach 1 sierpnia przywódcy 35 państw uroczyście podpisują akt końcowy KBW UE to był dokument, który miał utrwalić podział Europy na Rozwiń » komunistyczny wschód i demokratyczny zachód, a stał się narzędziem rewolty od takiej paradoks może rząd stał się narzędziem rewolty to za dużo powiedziane, ale w każdym razie ją jakoś ułatwią w pewnym sensie no bo tam chodziło nie tylko utrwalenie podziału Europy, ale też o przyjęcie pewnych zasad, które obowiązywać powinny wszystkie państwa to się nazywało trzeci koszyk dotyczyło wolności obywatelskich pra w praw obywatelskich przepływu idei informacji i oczywiście związek radziecki traktował to, podpisując jako, a nic nieznaczącą deklarację jak już nieraz bywało tymczasem okazało się wkrótce potem, zwłaszcza dzięki prezydentowi kartelowi jego administracji, która przywiązywała do tego wagę i o tym, dużo mówiła no, że to nagle stało się tak to jest problem traktowany przez zachód realnie oczywiście na to było realne traktowanie z przymrużeniem oka wiadomo było, że ten system się nie zmienią, ale można się było tak, by upominać np. prawda potem 7 takie konferencje przeglądowe KBW UE, gdzie zjeżdżały się państwo, które podpisywały n p . do wygrania Ano tym państwem, które nie przestrzegały tego trzeciego koszyka może stosują represje, że zwierzę jest brak wolności sprawa stała się głośna w mediach na i t d . ale chyba pani prof. Moskwa, podpisując ten dokument nie zdawała sobie z tego sprawy, bo była też traktowana jako główny beneficjent tej umowy zresztą pomysł inicjatywa wyszła z Moskwy oficjalną propozycję takiej Europejskiej konferencji bezpieczeństwa zbiorowego współpracy wysunął jeszcze w latach sześćdziesiątych Adam Rapacki minister spraw zagraniczną realną tak Otóż pragnę za zupełną natomiast jak powiedział to jest oczywiście element zwanego procesu pyta odprężenia, które Moskwa była zainteresowana, żeby ograniczyć wyścig zbrojeń, żeby zwiększyć wymianę handlową wschód zachód wiemy, że w Polsce prawda to jest czas wielkich pożyczek zaciąganych tak, ale to dotyczyło także związku Radzieckiego gospodarka radziecka już była słaba nie dawała radę nasza z hodowlą, a zatem z wyżywieniem potrzebował amerykańskiego zboża i to jest taki system naczyń połączonych prawda konieczności pozyskiwania pieniędzy i świadczenia także pewnych technologii z Zachodu powodowały, że notą retorykę taką zimnowojennej starano się ograniczyć no i temu miały służyć właśnie ta odprężenie na jej ograniczenie zbrojeń Helsinki były częścią tego procesu, tyle że komentarze po Helsinkach były takie, że to Moskwa staje się głównym zwycięzcą tak naprawdę ten akt to jest przypieczętowanie gdańskiego podział Europy utrwalenie podziału koniec no oczywiście takie komentarze były albo inne to niemożna tak powiedzieć, że to była klęska z punktu widzenia zawarłem ludzie myślą rozumie obrotu korzystne dla obu stron nota obie strony były zainteresowano tak, dlatego że mając na potwierdzenie podział Europy to było patrzyli to jeśli realnie o 30 lat istniał ten podział jest jakby nic nowego się nie stało, a zachód też już dawno pogodził z tym podział, więc to raczej, że tak no niektórzy tak oceniali, ale nawet patrząc z punktu widzenia emigracji, które się dość pilnie zajmowałem do tej londyńskiej no to nie po potępione jakoś tak wyraźnie to prawo były były jako element właśnie detal, a zatem przesuwało rozważania z zakresu myśli politycznej na to czy jak będzie przebiegała dalsza ewolucja sytuacji w Europie czy Polska na tym może skorzystać czy stracić to były takie rozważania być generalne na pewno już tak zrobiły środowiska niezależne w związku Radzieckim w Polsce Czechosłowacji na Węgrzech czy NRD niezupełnie daczy dlatego, że to jest sytuacja jest różna rzeczywiście radzieccy decydenci, czyli opozycjoniści przeciwnicy tego reżimu tak potraktowali jako nadzieję i założą w roku siedemdziesiątym szóstym 77 tzw. grupy Alice niskie ds. przestrzegania postanowień Helsińskiej na to władze odpowiedzą ostrymi represjami w związku Radzieckim wiele osób będzie aresztowanych sam znam pana, który dostał 20 lat więzienia za udział w takiej grupie Helsińskiej, a inni zostaną wyrzuceni jak Orłow ścierają ski został po prostu deportowani ze związku Radzieckiego, więc w związku Radzieckim sklepem oni jasno pokazali, że to jest w ogóle nie obchodzi podpisaliśmy, ale będziemy relacjonować w Polsce będzie sytuacja inna w pierwszym apelu ruchu obrony praw człowieka i obywatela z marca 71007 . roku przywoływano akt końcowy jako zobowiązanie władz PRL do poszanowania praw człowieka wolności jednostki podkreślając, że zostało podniesione do rangi normy rządzące stosunkami między państwowymi na naszym kontynencie no to była taka retoryka tej grupy, która tworzyła ruch obrony praw człowieka obywatela dzietność stworzenie takiego ruchu na rzecz właśnie uznania tego pozytywny postanowień końcowych jako właśnie części można być konstytucji polskiej prawa polskiego prawodawstwa, że można się wprost było na to powoływać no oni taką mieli koncepcję gruncie rzeczy można powiedzieć, że tak jak cała opozycja chodziło o to, żeby władze na dzień, żeby takie prawa, które formalnie istnieją, ale nikt nie traktuje poważnie zacząć traktować poważnie i tej całej retoryce opozycyjny mówił zresztą prawo obowiązuje, lecz również szanuje Che i powoływać na to prawo korytarz to będzie, czyli trochę przesunąć także punkt ciężkości takiej retoryki antykomunistycznej na żądanie przestrzegania praw człowieka obywatela tak jest, bo retoryką antykomunistyczną tak jak dzisiejszy prawda równa była kompletnie nieczytelna całkowicie demagogiczne to jest to kompletnie nikogo nie przemawiała tu było jasne, czego się domagają tak jest konkret konkret bardzo wyraźny konkret to teraz czerwiec 70 tego szóstego roku to co się wówczas stało Mieczysław Rakowski tak podsumował w Dzienniku w moim przekonaniu cała niemal ekipa rządząca zasługuje na to by kopnąć się w tyłek dostatniej chyba punkt zaczęło się od ogłoszenia przez rząd Piotra Jaroszewicza wprowadzenia drastycznych podwyżek cen urzędowych na niektóre artykuły konsumpcyjne średnie podwyżki sięgnęły 70 % np. ceny mięsa miały wzrosnąć o 69 lepszych wędlin o 100 % masła słoniny smalcu serów tłustych 50 cukru z tą warzyw i niektórych przetrwał przetworów o 30 % ta operacja cenowa się nie udała, bo pod wpływem strajków protestów buntów rząd musiał się z tych podwyżek wycofać w ciągu 24 godzin i publicznie Rona ogłoszono ją w sejmie, a następnego dnia wieczorem premier odwołał w telewizji i to, bo oczywiście no poczucie czegoś zupełnie niezwykłego niezwykłego sukcesu poczucie cofnięcia się władzy jak powiedział, że ta podwyżka musi być rozpatrywana w 2 kategoriach po pierwsze, czystej gospodarki rynkowej ona oczywiście miała pewne uzasadnienie ekonomiczne miał ściągnąć tzw. nawis inflacyjny w rękach ludzi zgromadziły się dosyć duże pieniądze, na które nie było pokrycia w towarach w związku z tym pomysł podwyżki miały zatem zrównoważyć rynek się nie udała ta podwyżka no oczywiście ludzie nie zamierzali płacić tyle więcej za żywność w związku z tym, że sytuacja polityczna za chwilę o tym, będziemy mówili, ale ekonomicznie to oznaczało, że Polska weszła w stan coraz większej nierównowagi rynkowej i tu mamy potem tego skutki prawda czy puste sklepy puste półki tak fatalna była też panie profesorze sytuacja w rolnictwie notowała takich cytat Józef Tejchma o ministrze rolnictwa pisze Kazimierz Barcikowski mówił tak jego trudności mają wręcz fizyczny wymiar do zbiorów obecnego roku brakuje w bilansie 1 000 000 ton, czyli 200  000 000 USD dzisiaj wydusił decyzje na 500  000 ton importu nasłuchał się przy tym serii uwag o braku dyscypliny w skupie zbóż kosztownym imporcie no to jest właśnie pokazuje tę gospodarkę braki na rynku trzeba za za zaspokajać zatem przez import na ten import coraz bardziej brakowało pieniędzy dewizy były potrzebne dewizy były potrzebne to dewizy były trudne przypominam to nie by nie było wymienianej złotówki trzeba było coś sprzedać na Zachodzie, żeby tę dewizę otrzymać albo uzyskać pożyczki no to jest dalsze elementy naprawdę ciągłe pożyczki kolejne pożyczki kolejne pożyczki one będą skutkowały tym wielkim słynnym zadłużeniem, które właśnie załatwi PRL kompletnie tak jak mówił pan profesor 24 czerwca Piotr Jaroszewicz ogłasza w sejmie te podwyżki, mówi że będzie konsultował przez weekend ze społeczeństwem, ale już 25 czerwca o godzinie dwudziestej wystąpił w telewizji powiedział, że w czasie konsultacji zgłoszono tak wiele propozycji ich rozpatrzenie wymaga paru miesięcy, więc rząd wycofuje ten projekt to chyba była taka sytuacja, że rząd został upokorzony ta władza została upokorzona musiała się cofnąć się czy stąd ta nerwowa reakcja wymierzona w tych, którzy mieli odwagę protestować no tak znaczy to jest także z nastrojową kilkadziesiąt zakładów, ale w 2 miejsca do 12 no ustalenia MSW no proszę na terenie 12 województ w o 112 zakładów 80  000 osób 80  000 nam się, że więcej w sumie musiało być przynajmniej przynajmniej biernie, jakby poznali zakłada, ale generalnie jest także w gruncie rzeczy w 2 miastach doszło do zajść ulicznych, czyli w Radomiu przede wszystkim w Ursusie no i teraz sytuacja oczywiście tak się rozwijała, że władza musiała się liczyć z tym, że ten proces będzie się rozlewać może się przerodzić w coś już wyłącznie grudzień 70 tego roku zaledwie 56 lat temu ta w związku z tym kresie zacznie lać no i nie wiadomo jak z tego być na szóstym oni postanowili uciec do przodu odwołać całą operację i tym samym cały ruch ten protestacyjne stracił rację bytu, więc ustabilizowano gwałtownie sytuację polityczną no ale władza oczywiście postanowiła wziąć odwet wziąć odwet na uczestnikach protestów, zwłaszcza w tych ośrodkach, w których ten protest przybrał radykalne formy, żeby zastraszyć ludzi, żeby nie drugi raz nie protestowali jak będą będzie kolejna próba podwyżki, bo taką wyliczono to wiemy już taką liczono, że po wakacjach czy coś wrócić do sprawy no i stąd mamy tak po bardzo brutalne działania, który właściwie od wielu lat i już nie było, a zatem prawda aresztowano setki ludzi nie bardzo patrząc już, kto tam za co odpowiedzialny tylko wszystkim tak byłem, traktując jako uczestników tego protestu jeśli branża Wałęsa brał odpowiedzialność aresztowano na ulicach część z nich skierowano do Kolegium karno orzekających i oni byli skazywani na paru tygodniach areszty część z nich skierowano do sądów w trybie przyspieszonym część z nich skierowano do dużych spra w sądowych, zwłaszcza tych już mieli coś na sumieniu, kiedy siedzieli mieli jakieś wyroki za sobą w sumie to jest grupa kilkuset robotników, którzy przeszli, zwłaszcza tych co w sądach, bo właśnie nie mamy jasności dokładnie ile było też w tych kolegiach nie był skazany natomiast jeśli chodzi o sprawy sądowej kilkaset osób skala represji, który w Polsce nie było od wielu wielu lat w związku z tym no to były ogromne zdarzenia co więcej zastosowano niezwykle brutalną siłę wobec aresztowanych tzw. ścieżki zdrowia, czyli no to także popamięta prawda pytam się nie działo dziś ściąga z sprowadzono ludzi do aresztów, a tam byli uczeni bici pałkami przez szpalery milicjantów, a nieraz też prawda w pokojach przesłuchań tam były historie z przygotowaniem do kaloryfera wyrywanie włosów szarpanie oczywiście nie mówiono żenił i t d. to miało być tak jak zresztą Gierek to powiedział do Gierek to powiedział w rozmowie takiej telekonferencji z prawdę pierwszymi sekretarzami komitetów wojewódzkich w im powiedzieć jak my ich nienawidzimy tak możemy zabrać to zrozumieć jeśli pan profesor pozwolił światu i za chwilę pani dane natomiast chcę powiedzieć, bo książka jest, która jest mało znana pana Arkadiusza Rutkowskiego właśnie p t. jak my ich nienawidzimy represje sądowe Radomski po radomskim czerwcu siedemdziesiątego szóstego roku to zresztą interesują szczegóły jak te procesy wyglądały kogo aresztowano, jakie grupy co się potem z tymi ludźmi stało w tej książce jest ogromny materiał co się tyczy zakładów, które strajkowały uważam trzeba załodze tych 40 paru zakładów powiedzieć jak ich nienawidzimy jacy to są łajdacy uważam, że trzeba stworzyć atmosfery potępienia dla tych zakładów to musi być atmosfera pokazywania na nich jak na czarne owce jak na ludzi, którzy powinni się wstydzić, że w ogóle są Polakami, że w ogóle na świecie chodzą, a nowość to Gierek nie był takim radykałem rzadko musi coś takiego teraz ustala no to jest wyraz niesłychanej emocji jak musiała w nim, że gotowa, a może po prostu czerwiec obnażył już słabość władzy państwa tak z tego powodu oczywiście data emocje, czego się bierze właśnie z tego, że nagle prawda klasa robotnicza w wielu miejscach dział weto i władza ma związane ręce w zasadzie sztabu system, którym władza kontrolowała wszystko robią co chciała, a zatem tu nagle się okazało, że nie ma, że jest presja społeczna jest presja, że jest skuteczna, że skuteczne weto właściwie weto to słowo trzeba mocno zaznaczyć, bo ono będzie właśnie elementem później tak ustrojowym trochę, że potężne oddziały klasy Robotniczej dużych zakładów mogą partii powiedzieć nie i to pociąga zło całe mnóstwo konsekwencji partia nie może wszystkiego co chciała partia musi dbać o poziom prawdę zatrudniać tych płac tych dużych firmach nadal w związku z tym no potem wsteczny to kolejne weto przyniesie Solidarność prawda wielki strajk robotniczy lata 80 tego roku, więc Gierek, jakby rozumiał jak też groźne, a zarazem oczywiście ten rodzaj kompromitacji władze PRL -u też lubiła celebrować jest taka dobrane są ojcowie narodu i tak da Atu nagle taka sytuacja czy wydarzenia czerwca w tym 1006 . roku panie profesorze odegrały rolę takiego katalizatora dla opozycji jak najbardziej jak najbardziej opozycja w czerwcu 71006 . roku już była w stanie takim być po organizacji, bo kilka miesięcy wcześniej, czyli styczniu lutym rodzin styczeń luty 70 tego szóstego roku odbywa się tzw. sprawa konstytucji poprawek do konstytucji władza, bojąc się nagle wymyśliła, że wpisze do konstytucji zasady kierowniczej roli partii i przyjaźni ze związkiem Radzieckim to wywołało falę protestów w postaci licznych listów protestacyjnych do władz prawda odmową uznania tych poprawy ze sprzeciwem wobec tych poprawek akcja objęła kilka etosu inteligencji przeważnie środowisk twórczych środowisk naukowych dawnych opozycjonistów i tych z, tak więc niedawnych wydarzeniach marzec 68 i z tych dawnych i ludzi prezes polskiego państwa podziemnego czy przedwojennych działaczy politycznych, którzy jeszcze żyli, kiedy chciałem opozycja no nagle coś zrobiła, czego nie robi od lat wystąpiła wspólnie w 1 sprawie bardzo podobny sposób i to oczywiście oznaczało, że nagle ludzie się spotkali zaczęli rozpoznawać zaistniały kontakty między między różnymi osoba ta tkanka opozycyjny tak jest, ale to jest, że to jest taki trochę salon faktycznie, ale ten salon z tak PEM zaczął żyć, a zatem był zdolny do tego, żeby po czerwcu po pierwsze, szybko się porozumieć co robić, a następnie podjąć konkretne działania powstaje 23 września komitet obrony robotników i to jest ten dzień, kiedy cor ogłasza apel do społeczeństwa władz PRL, informując jednocześnie swoim powstaniu w tym apelu wzywano do przyjęcia do pracy wszystkich zwolnionych ogłoszenia amnestii dla skazanych więzionych za udział w strajkach ujawnienia rozmiarów zastosowanych represji i ukarania osób winnych łamania prawa mamy wśród tych, którzy są na początku w komitecie obrony robotników zarówno starszą generację opozycji antykomunistycznej np. Lipski, ale też młodą generację Naimski Krupski, którzy mają po 25 lat Celiński 26 Borusewicz czy Chojecki 27 Macierewicz Onyszkiewicz 28 Michnik Lityński trzydziestka Wujec 35 Kuroń jest właściwie w tym gronie seniorem ma 42 lata niektórzy twierdzą, że ta młodość miała kluczowe znaczenie ten dar krótkiej pamięci z 1 strony nie pamiętali nie znali lat stalinowskich i tego strachu, który towarzyszył tym czasom, a z drugiej strony ta młodzież też nie należała do pokolenia czterdziestolatków, którzy zachłysnęli się pierwszą częścią dekady Gierka i mieli coś do stracenia, bo czegoś tam się dorobili tak to jest właściwa, a właściwa ocena sytuacji znaczy, zaczynając od końca czy oni jakby na ogół te osoby, które pani wymieniła nie mogą się niczego robić w pierwszej połowie epoki Gierka, bo znowu zdobyli weterani marca 68 uczestnicy protestu często powięzi dniach w areszcie co najmniej i tacy ludzie byli przez ten system od razu spychanie na margines żadnej dobrej pracy żadnych stałych zatrudnienie tak dalej więc, jakby oni byli skazani na to, żeby wegetować na marginesie dużo do stracenia w sensie materialnym nie mieli, ale oczywiście trzeba się było liczyć z tym, że reżim NATO akcji odpowie aresztowaniami dlatego, że to co pani powiedziała jest wydarzeniem zupełnie niezwykłym PŚ po raz pierwszy od roku czterdziestego siódmego, kiedy został rozbity PSL po wojnie opozycja wystąpiła jawnie w konkretnej strukturze organizacyjnej komitet był tak była to jednak jakoś tam organizacji imiona nazwiska adresy numery telefonu wiadomo, kto to jest takie, czyli to było przekroczenie pewnego Rubikon, który wcześniej udało się nie do przekroczenia i tak jak pani tutaj to Stryszawa to pomiędzy czerwcem czy końcem czerwca, a tym 23 września tu się toczy ogromne dyskusje ogromne napięcia były i obawy czy to jest w ogóle możliwe, żeby utworzyć taki komitet rozpocząć taką działalność przez władze NATO musi odpowiedzieć represjami wśród tych starych ludzi, którzy tam przy tym byli no to tam są ludzie, którzy mają pod osiemdziesiątkę, a więc działali przed wojną jeszcze i byli często prawnikami się, zwłaszcza panie nie uiszczając Belgowie i Ludwik konie to byli przedwojenni adwokaci, którzy pamiętali też to zabawne właśnie taki szczegół, że przed wojną była taka formuła prawna, która nigdy nie została odwołana jak n p . jest powódź w jakim miejscu to może powstać ad Hok komitet dla ratowania powodzian i nie musi nigdzie legalizować i oni, aby poszli tą ścieżką jak potem ich tam wzywano na przesłuchanie zadaniu byli powołujemy się na ten artykuł, że tak Pence przedwojennego prawa ten komitet też powstaje nagle, bo ma nieść pomoc finansową prawną tym wszystkim, którzy zostali aresztowani po wydarzeniach czerwcowych oraz ich rodzinom tak jest to potraktowane jako rodzaj kataklizmu, gdzie trzeba natychmiastowej aktywności obywa się akcja jest reakcja tak jest oczywiście władza tego nie uznawała takiej takich idei próbowała powie, że tych ludzi zastraszyć po drugie, myślała o aresztowaniach to znamy są publikowane dokumenty jak się władza przygotowana aresztowania miała mieć miejsce w październiku dotyczyć kilkunastu osób, ale w końcu z niego wycofano na najwyższym szczeblu decyzję Stanisława Kani, a być może Gierka zdecydowano nie będzie aresztować, dlaczego dlatego, że władza się przestraszyła prawdopodobnie tego nie wiemy dokładnie możemy się domyślać, bo oni to nie, bo powiedziane expressis verbis ale, że to tylko pogorszy sytuację, że spowoduje jeszcze większe napięcie jeszcze większy ruch w obronie aresztowanych jeszcze większy rezonans w tej sprawie na Zachodzie, bo on już był od czerwca od lipca wśród tych działań o tych, którzy parę tworzą Kor, zwłaszcza Jacka Kuronia to, a potem Adama Michnika jest nagłaśnianie tej sprawy na Zachodzie zachodnich pismach zachodnich stacjach radiowych w związkach zawodowych, a zatem, jeżeli aresztują to będzie jeszcze większy rezonans, a on oczywiście uderzy w interesy Polski na Zachodzie na jej to co żeśmy mówili na początku, czyli to, że Polska przestrzegać pewnych praw obywatelskich to jest potrzebne, żebyśmy dostawali kredyty kolejne to skomplikuje sytuację, więc uznali, że to lepiej przeczekać, że to się rozpadnie rozwali skompromituje, a nie wchodzić w procesy i aresztowania to chciałabym pana profesora zapytać o myśl polityczną nowej opozycji, bo mówimy, że to jest taki wyjątkowy moment, bo to jest ten moment przejścia opozycji etapu listów otwartych do działań społecznych akurat z czego 9 września wychodzi pierwszy numer komunikatu Kor i w nim podano nazwiska 33 członków komitetu nie adresy oraz telefon jeszcze nie był dobrze by nam było 17 osób na początek potem oczywiście tak, bo Kor będzie się uzupełniał, ale to jedno tam jeszcze 2 osoby 3 osoby dojdą w styczniu 70 był, ale kluczowe jest to, że one występują pod swoim imieniem nazwiskiem oddają swoje dane adresowe i mówią do nas konkretnie można się pod ten adres zgłaszać pod numer telefonu dzwonić tak jeśli całkowita jawność co jest dławią szampanem tak ułatwia kontakt, ale zarazem, jakby legitymizuje, bo też ci ludzie ogłaszają przed zbiórkę publiczną na pomoc dla ludzi, a więc wiadomo, że jakiś anonimowy ciało ogłasza zbiórkę pieniędzy tylko te konkretne osoby te pieniądze rzeczywiście będą zbierane bardzo wielu środowiskach dyla jako pomoc dla tych ludzi, którzy siedzą w więzieniach dla ich rodzin z tą pomocą będą jeździć prawda do Radomia do usłyszał Ursusa młodzi młodzi ludzie do docierać będą z nią to jest śledzenie procesów jeżdżenie na procesy to jest opłacania adwokatów dla tych robotników nabory, skąd oni tam mieli mieć pieniądze na adwokata adwokaci prawda tych adwokatów, bo raptem 56 oni, że tak PN występowali tutaj w obronie tych robotników na salach sądowych i nagle te procesy władza sobie wyobrażała Adamiak i robotników w Radomiu do ich skażone palcem nie kiwnie, a tu nagle się zrobiła z tego afera zjeżdżając w Warszawie pisarzy jak dziś studenci jak jak dziś ferment tak Halina Mikołajska znana aktorka, a z drugiej strony dostają oni dobrych adwokatów Warszawy no, którzy tak powiem, że nie boją i stają twardo w obronie wreszcie cała sprawa jest nagłośniona na cały świat prawda no i te nie da się tego zamknąć Podhorce nagle to jest sprawa, która tworzy ruch tworzy ruch początkowo prawda byliśmy koło setki osób, ale po paru miesiącach już kilkuset osób, które też w postaci listów zbiorowych podpisywanych do władz z żądaniem amnestii notowania tych ludzi wypuszczenia z zaprzestania represji to tworzy tkankę ruchu i w gruncie rzeczy trzeba powiedzieć to jest ważne znajomości wtedy zawarte wspólnota wtedy jak w ogromnej mierze trwa dzisiaj ludzi, którzy wtedy, że poznali wtedy nabrali do siebie zaufania przeszli przez ten problem należało spodziewać, że projekt przeszli szlak bojowy przeszli szlak bojowy opozycji i to to są to są często kontakty związki przyjaźnie, które dzisiaj są, a które po drodze całej miały znaczenie Solidarności w osiemdziesiątym dziewiątym roku w trzeciej RP i do tego wszystkiego zmiana myślenia wybrała 3 teksty panie prof. Leszek Kołakowski tezy o nadziei beznadziejności Adam Michnik nowe rewolucjonistów i Jacek Kuroń myśli o programie działania to tak pokrótce Kołakowski mówi tak sowiecki model socjalizmu nie poddaje się reformom nadaje się do usunięcia w całości ale, ponieważ nie jesteśmy w stanie teraz tego zrobić my opozycja to możemy za pomocą nacisku społecznego sprawić, aby ten system był dla nas mniej uciążliwe Michnik mówi tak opozycja musi się zwracać do społeczeństwa, a nie do władz nie trzeba zabiegać o względy komunistycznego księcia, lecz tworzyć niezależnie od instytucje, solidaryzując się z buntujących się społeczeństwa czy taka strategia ewolucyjnego poszerzania swobód obywatelskich i w bardzo podobnym duchu także Jacek Kuroń no słynne nie palcie komitetów tylko zakładajcie własne śmierć rewizjonizmu powstanie nowej opozycji antysystemowej anty totalitarnej i niepodległościowej to w tekście opozycja polityczna w Polsce to też jest zmiana myślenia jesteśmy w stanie zrobić niczego rewolucyjnie, bo doktryna Breżniewa ciągle obowiązuje, ale drobnymi krokami mam jeszcze 1 cytat, bo moim zdaniem on jest najlepszy w tym momencie Wiesław Władyka mówił tak takie Kuroń owe lanie wody powiada rynku ani hydrant temp było niezwykle trudne uciążliwe wymagało heroicznej pracy, bo fajnie jest być rewolucjonistą prawda na barykady obalić stary porządek stworzyć nowy, a jak się nie daje trzeba tak krok po kroku to trwa długo NATO nie jest to ani spektakularne ani fajne, a jednak prowadzi do celu no tak, ale zgoda, ale to zależy jak jest etap nasi ludzie wtedy nie nie zamierzali w gruncie rzeczy ryzykować życia wolności bali się na ten system był stabilny trwał już doków na zmiany nie zdołała trwał tyle lat widoków na zmiany nie było sytuacji Europejska stabilna wiara w to, że tu nagle może komunizm upaść po prostu to nic to nie wiesz przecież na początku osiemdziesiątych dziewiątego roku nikt jeszcze nie zdawał sobie z tym, albowiem po połowie lat 70 w związku z tym to co wydawało się realne i co można było kogoś przekonać do takich działań to właśnie działania zmieniające po troszkę zmieniające odcinkowy i właśnie proponujące uczestnikowi to jest bardzo też ciekawe w formule Horowski opozycyjny zaangażuje się tyle, gdybyś chciał mógł i najlepsze z takim, a zatem możesz wstąpić do KOR -u możesz pojechać na proces do Radomia tam się fotografują wszyscy obecni brzmiał kiepsko prawna, ale zwrócę możesz jak się chce zaangażować tak mocno proszę bardzo, ale może działać po cichutku nikt specjalnie nie dowie może przepisywać komunikaty KOR-u rozdawać przewróciło się groszem może pozbierać i rodzinie i wśród swoich znajomych pieniądze dla tych robotników możesz potem te im przekazać właśnie tym kombi byłe to są działania obliczone oparte na różny poziom odwagi na różny poziom gotowości za ryzykowanie i to jest strasznie ważne, bo też bardzo wiele osób tak, by przechodzić będzie te etapy najpier w tylko zbiera potem się gdzieś tam ujawni podpisze coś potem jeszcze dalej pójdzie ten ruch i ta propozycja Kuronia Michnika przede wszystkim jest właśnie taką propozycją na ile cie stać, a wiadomo, że nie robimy rzeczy szalonych nie będziemy podpalać, bo nie będziemy tak Pm robić jakiś dramat nie będzie żadnej przemocy działamy w ramach prawa działamy w ramach nacisku społecznego co oczywiście wymaga i to nie wolno lekceważyć wymagało dużej odporności psychicznej twardego kręgosłupa pogodzenia się z tym, że przyjdzie taki dzielić bezpieka będzie przesłuchiwać wtedy, że ARP musi wykazać twardość jak powiedział jak znamy te dokumenty IPN teraz przede wszystkim znamy wtedy to prawie wszyscy zachowali trzeba tak takie osoby co pękły to są bardzo nieliczne przypadki w związku z tym ten ruch powodował, że tak po, że też utworzyło się środowisko to było takie poczucie wzajemnej lojalności wzajemnej wspólnoty bardzo ważne, że ma się zaufanie do ludzi, z którymi współpracuje to w gruncie rzeczy potem umożliwi umożliwi te wszystkie dalsze etapy wtedy powstały te środowiska w sumie liczące moim zdaniem no kilkaset osób, ale poniżej 500 raczej, które tak tworzyły to struktury podstawowej wtedy to wszystko się zaczęło tedy to wszystko się zaczęło i właśnie był realistyczny znaczenie mówimy, że od jutra będziemy mieli niepodległą demokratyczną Polskę wypożycza pracował, gdzie musi wdrożeń idziemy w tym kierunku, kiedy dojdziemy licho wie to zależy od sytuacji międzynarodowej wielki polityczny, ale już dziś możemy mieć konkretne poczucie zwycięstwa to jest bardzo ważną Kuronia czyli, jeżeli walczymy od robotników jak doprowadzimy, że nie wyjdą na wolność to przecież wielkie zwycięstwo Rona i tu jest zwycięstwo, że oni weszli na wolność, jeżeli tak założymy pismo i rozpowszechnił to pismo znajdziemy go czytelnikowi, żebyśmy dalej będzie ukazywać kolejne zwycięstwo Ross rozszerzamy płaszczyzny wolności w Polsce braku cenzury braku podległości nonkonformizmu mówimy co chcemy i czujemy się w porządku nie musimy kłamać my nie kłamiemy my mówimy co myślimy to są strasznie ważne rzeczy takie psychologicznie opozycja rozkład to zrobił prof. Jan Skórzyński opisywał cechy opozycji Kor i wskazywał na jawność działania, o czym już mówiliśmy działanie bez przemocy brak hierarchicznej organizacji decentralizacja inicjaty w Solidarność konkretne cele społeczne tak, czyli pomagamy konkretnym ludziom prześladowanym przez państwo takie samoograniczenie polityczne, ale też coś, o czym przed chwilą pan profesor powiedział, czyli radykalizm etyczny, czyli w parze z takim umiarkowanie politycznym działaniem bez przemocy szedł maksymalizuje etyczne, czyli nie wspieramy władze w żadnym wymiarze nie kłamiemy nie bierzemy udziału w tym peerelowskim teatrze życia publicznego nie udajemy wiarę wioski Potiomkina w skład tę postawę później Václav Havel nazwie takim życia sprawcza ta ta to zresztą brało to pierwsze Sołżenicyn powiedział, żeby nie kłamać nie uczy no ale dla związku Radzieckiego to był postulat maksyma listy uczniów nie kłamać co urzędnicy w końcu na tym, żeby deportowali ze związku dziecka w Polsce warunki jednak były inne dużo lepszy, bo była opon to też trzeba będzie opozycji, by nie było nie byłoby stać na taki sukces jednak ogromny, gdyby istniała ogromna sfera taka obok toczyć wokół, czyli różnych ludzi, którzy nie do końca akceptowali, którzy tak powiem myśleli tak naprawdę boję się tam coś publicznie powiedzieć, ale wiadomo, że szlachetni ludzie, którzy mogli coś pomóc coś przechować w dacie ich pieniądze nie angażowali się bardzo dotyczyło to różnych środowisk uniwersyteckich to literacki teatralny, ale też po prostu studenta RI prawdę byli wtedy studentem pamiętam jak wyglądały jak to było inaczej wiele osób, jakby się bało tam zaangażować, ale niewątpliwie miało sens sentyment sympatie i to na to też można było liczyć, że rzecz, że ta wąska grupą opozycyjną działa w takim dużo szerszym kręgu towarzyskim, który wspiera moralnie, a potem przyjdzie czas coś przechować no to kraj, bo to niegroźny tam już pieniądze, jakie druki jakąś maszynę potem czasem lorda to jeszcze muszę pana profesora zapytać o najbardziej dramatyczny okres historii Kor, czyli o śmierci Stanisława Pyjasa czy uczestnika ruchu Kurowskiego z Krakowa to są wydarzenia między majem, a lipcem 71007 . roku no właśnie to jest trochę tak, że władza się szykowała na jednak, żeby rozwalić wszystko i to prokuratura w kwietniu siedemdziesiątego siódmego roku przystąpiła do regularnego przesłuchiwania Kuronia lipskiego Michnika wtedy jak Michnik wrócił do Polski 1 maja i zamierza wytoczyć proces i rozwalić wszystko oni doszli do wniosku, że to się za bardzo rozwinęło tak nie może być, bo to zagraża systemowi i w tym momencie przyszła śmierć Pyjas 7 maja znaleziono zwłoki Pyjasa, a zatem to trafiło też na taki grunt ogromnego poczucia, że idzie ostre uderzenie nagle jest jestem ten trup w Krakowie środowisko oraz uznało, że to jest początek prób tak Pm uderzenia ludzi opozycji ludzi KOR -u i zareagował bardzo twardo stanowczo to są manifestacje majowe prawda 0910. maja w Krakowie władza z kolei będzie aresztowaniami aresztowano 11 chyba osób jeśli dobrze w tej chwili nie chcę dzielić, bo to za dużo czasu zajmie, ale około 11 osób z zamiarem rzeczywiście wytoczenia procesu poszło bardzo poważne śledztwo bardzo poważnego nie no i to jest moment faktycznie dramatyczny temu towarzyszyła bardzo agresywna propaganda i temu towarzyszy właśnie to co mówiłem miał pewne znaczenie, czyli próba konsolidacji tego środowiska i prób pokazania, że mimo aresztowania grożą działalność nie zostanie przerwana, a zatem okazywały się dalej pisemka, czyli komunikat biuletyn informacyjny zaczęły za użyto powielacze, że na większą skalę niż do tej pory odbyła się głodówka w kościele Świętego Marcina szereg takich działań, które nie pokazywać, że władza jeśli chciałaby dalej rozwijać musi dokonać dalszych aresztowań, a więc, jakby taki poker w gruncie rzeczy podbijanie stawki i dla władzy to zaczęło być problemem prawda znaczy dla dla tych, zwłaszcza segmentu władzy, które dbało dobre stosunki na Zachodzie dbało o dobre stosunki gospodarcze dbały o stosunki z kościołem przypominam Gierek się wybierał do papieża jesienią 71007. miał być papieża Pawła szóstego nie była tylko taka wizyta kurtuazyjna, bo szyizm no oni mieli świadomość, że kardynał Wyszyński już ma swoje lata no i trzeba się porozumieć co dalej wszystko to razem całej tej tej konfiguracji powodowało, że ostatecznie w lipcu Gierek zdecydował, że mniejsze ten proces wszystkich, bo amnestia i wtedy nastąpiła amnestia wypuszczono aresztowanych członków KOR -u i współpracowników oraz wypuszczono reszty robotników też było ostatnie 5 osób, które dostały najwyższe wyroki, bo po drodze przez te wszystkie miesiące, o których mówimy na gruncie rzeczy to jest taka taka wojna pozycyjna, ale nie do końca, bo opozycja atakuje świat zachodni atakuje, bo opozycja tam steruje kościół też dopomina zwolnienia tych robotników IT władzy tak kolejno z tych kilkuset osób, które miały w więzieniach latem 71006. dach po trochu zwalniają po trochu zwalniają po trochu zwalniają i ostatecznie mówię w maju to już będzie tylko 5 osób i wtedy w lipcu zwalnia się wszystkich i tym samym, że tak powiem jest zwycięstwo totalne to znaczy Kor zostaje robotnicy wszyscy zwolnieni no i nie ma procesu działaczy Kor różni próba sił zakończyła się kierować się zakończyła się zwycięstwem opozycji i od tej pory rzeczywiście opozycja będzie rosła to znaczy wyraźnie wszystkiego nie opowiemy naraz, ale prawda powstaną robotnik pismo dla robotników powstaną pisma dla studentów powstaną pisma dla dla innych grup nawet dla chłopów zostaniu powstanie karta praw robotniczych tak jest generalnie następują dalsze rozszerzenie tego ruchu i każdy z tych odcinków ma swoje tak PN program, ale wszystko to łączy jedno budujemy niezależne instytucje społeczne właśnie ten zamiast palić komitety zakładajmy własne, a wokół tych komitetów gromadzimy ludzi myślmy co należy zrobić co należy zmienić, jakimi metodami walczyć o nasze prawa na potem na końcu już Solidarnych właśnie 23 września 81001 . roku następuje oficjalne rozwiązanie KOR -u podczas obrad pierwszego krajowego zjazdu delegatów NSZZ Solidarność uznano, że trzeba występować pod 1 marką pod 1 się tam, a wreszcie Kor uznał, że w gruncie rzeczy skończył swoją działalność jak powstała Solidarność potem już nie musi podejmować różnych takich działań, bo wszystko odbywało w ramach Solidarności, czyli niezależna prasa niezależne prawda inicjatywy obywatelskie też Horse stał trochę anachroniczny powiedzmy, ale tam taki proces też trochę psychologiczny to aż do września trwało, bo no to ci młodzi zaangażowali Solidarność, a ci starsi państwo, którzy mieli wtedy po 80 lat to dla nich było takie miejsce no chyba honorowe, ale ani nie bardzo chcieli, żeby to tak rozwiązać ci co w związku z tym to troszkę trwało, ale rzeczywiście ostatecznie uznano, że nie można kontrolnego Ts jak dublowanie inicjatywy leśną to ułatwiała taki na opozycji na Solidarność właśnie skorym związana to jest osobne, jakby cała historia tych ataku jak jak władza próbowała pluskwy tych ludzi prawda powiedzieć, że to są jacyś agenci Żydzi cholera wie co masoni cykliści wrogowie w każdym razie Polski ludowej, żeby budzić tak PEM dystans niechęć wobec tych ludzi, którzy byli najaktywniejsi i zarazem najbardziej myślący w tych strukturach opozycyjnych, a potem Solidarność oni mieli z tą świadomością wewnętrznych dokumentach MSW jest wprost napisane, że jakby nie było korków nie było Solidarność to ci ludzie tak wychowani przez opozycję mówimy o Annie Walentynowicz o Wałęsie i gwieździe ja wszystkich, bo to ludzie Borusewicza tam Borusewicz członek KOR -u tam wszystko organizował on jakby przygotował tych ludzi do działania publicznego do jak prowadzić strajk nie zachować Solidarność dramatycznym momencie jakże tak bym się opierać naciskom bezpieki bardzo ważne rzeczy taki system bardzo panu profesorowi dziękuję prof. Andrzej Friszke Polska Akademia Nauk był naszym gościem dziękuję zapraszam państwa na informacja po informacjach wracamy wieczór Radia TOK FM Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: WIECZÓR - KAROLINA LEWICKA

Więcej podcastów tej audycji

POPULARNE

DOSTĘP PREMIUM

40% rabatu w zimowej promocji TOK FM. Nie czekaj - zdobądź swój pakiet "Aplikacja i WWW" z solidną zniżką, aby słuchać wygodniej!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
Przedłuż dostęp Premium taniej!