REKLAMA

Emocje i populizm

Data emisji:
2019-10-01 14:40
Audycja:
Kwadrans Filozofa
Prowadzący:
Czas trwania:
12:31 min.
Udostępnij:

Czy za ekspansję prawicowych populizmów odpowiada między innymi nadmiarowa koncentracja na emocjach, charakterystyczna dla współczesnej kultury?

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Tomasz Stawiszyński dzień dobry w książce złowrogo brzmiącym tytule gęste empatii, czyli przeci w empatii 1 z najciekawszych współczesnych psychologów Paul Bloom stawia tezę na pierwszy rzut oka obrazoburcze zresztą kontrowersje to poniekąd jego specjalność dobrych kilka lat temu udowadniał np. że już niemowlęta mają wrodzone intuicje moralne, że zatem moralność to sprawa biologii ani wychowania albo przykazań religijnych pochodzących od jakiejś Boskiej istoty Rozwiń » oczywiście w toku rozwoju kultury cywilizacji dopracowaliśmy się systemów etycznych, które znacznie się różnią od tego zespołu wrodzonych dyspozycji, niemniej jakiś zasadniczy zrąb wartościowania na dobro zło dostajemy w pakiecie z genami rzuca to całkiem nowe światło na nasze myślenie o tych zagadnieniach, choć oczywiście dalece nie wszyscy są skłonne przyjąć wyniki prezentowanych przez Bluma badań do wiadomości oto właśnie specyfika epoki postprawdy solidne badania empiryczne mogą objaśniać jakiś aspekt rzeczywistości, a zarazem nikt się tym specjalnie nie musi przejmować niektórzy, więc nadal bez mrugnięcia okiem i poważną miną będą przekonywać jak to niedawno uczynił Jarosław Kaczyński, że jedynym źródłem moralności jest kościół katolicki poza kościołem natomiast rozpościera się bezkresny ocean chaosu i nihilizmu, który wszystko niszczy no ale nie o Jarosławie Kaczyńskim i kościele katolickim będzie to umowa, a w każdym razie niebezpośrednio wróćmy do obrazoburczych tez, które we wspomnianej willi pizzę wymierzonej w empatię stawia Paul Bloom Otóż jako człowiek, któremu na sercu leżą wartości liberalne demokracja równość tolerancja różnorodność pluralizm i poszanowanie godności jednostek postrzega on tę szczególną funkcję ludzkiej psychiki jako uwaga gruntownie i niesprzyjającą zakres działania empatii bowiem definiowanej tu najprościej jako przeżywanie cudzych emocji niczym swoich własnych ogranicza się zdaniem Blooma do bardzo wąskiego zakresu empatii czujemy najczęściej z tymi, których dobrze znamy z członkami rodziny plemienia czy narodu innymi słowy z tymi, którzy są dla nas podobnie wyglądają zachowują się tak jak my niejako automatycznie rodzi to od razu podział na naszych, w których doświadczenie i perspektywę świetnie potrafimy się czuwać i obcych, których nasze zdolności współ przebywania nie obejmują od takiej segregacji jest już tylko krok do przemocy także tej systemowej usankcjonowane różnorakimi ideologami religiami, w których piętnuje się innowierców i przedstawicieli innych nacji ras klasy i przekonań zresztą źródeł powszechnej obecności przemocy w historii ludzkiej kultury upatruje lub częściowo właśnie empatii aktualne zaś apele o jej rozwijanie ze strony polityków czy euro naukowców m. in. Baracka Obamy czy Sejm na barona Cohena poczytuje za potencjalnie tragicznych skutkach potrzeba nam czegoś dokładnie odwrotnego powiada prowokacyjnie, a mianowicie tłumienia empatii rozwijać natomiast powinniśmy inną funkcję psychiczną racjonalne współczucie różni się ona empatii zasadnicza przede wszystkim opiera się na kalkulacji zysków i strat nie zaś na sympatyczny zrywie, który może nas wprawdzie skłonić do doraźnej pomocy cierpiącemu, ale w dalszej perspektywie doprowadzi do negatywnych konsekwencji tymczasem współczucie wywodzące się umiejętności zwanej metali za akcją albo teorią umysłu, która polega na rozumieniu, że inni ludzie są podmiotami o podobnych co my potrzebach pragnieniach korzysta z perspektywy długofalowej chodzi w nim o realne dobro drugiej osoby nie zaś szybkie zaspokojenie emocjonalnego dyskomfortu, jaki odczuwamy sami widząc, że ktoś obok nas cierpi, jeśli więc chcemy zbudować społeczeństwo, w którym autentycznie będziemy siebie wzajemnie 2 ci, którym tolerancja dla różnorodności oraz poszanowanie każdej jednostki nie będą tylko nierealistyczny ideałami musimy wykonać wysiłek przezwyciężenia naszych naturalnych biologicznych uwarunkowań musimy siebie zmienić stłumić w sobie zawodniczą tendencję do odczuwania cudzych emocji, a zamiast tego rozwijać zdolności rozumienia cudzych Stanów mentalnych musimy się także nauczyć ignorowania odruchu wstrętu i odrazy, bo są to drugie po empatii przyczyny dyskryminacji przemocy zarówno na tle rasowym, jaki seksualnym musimy zatem jeśli chcemy żyć tolerancyjnych otwartych różnorodnych społeczeństwach, w których przemoc jest zjawiskiem marginalnym pracować nad przezwyciężeniem naszych naturalnych tendencji dyspozycji wpisanych w nasze organizmy przez ewolucję ta ostatnia siła odpowiedzialna za kształt i funkcję naszych ciał oraz umysłów najzwyczajniej w świecie nie przewidziała pojawienia się nowoczesnych technologii informacyjnych liberalnej demokracji globalizacji i paru jeszcze zdobyczy cywilizacyjnych, z których wcale nie chcemy rezygnować ewolucyjnie, a zwraca dziś na to uwagę wielu psychologów czy euro biologów przygotowani jesteśmy do życia relatywnie niewielkich plemionach ksenofobia czy niechęć do obcych rasizm skłonność do przemocy działanie w interesie własnym własnej rodziny to zesta w naszych przyrządzonych cech, jeśli więc zależy nam na innym kształcie ustroju politycznego musimy nad sobą intensywnie pracować musimy żmudnie rekonstruować wszystkie te właściwe gatunkowi ludzkiemu predyspozycja najlepszym na to sposobem jest rozwijanie intelektu rozumu racjonalności i kształtowanie zdecydowanie sceptyczna krytycznego stosunku do sfery emocjonalnej tak mówi Bloom tymczasem w krajobrazie współczesnej kultury można raczej dostrzec procesy sprzyjające tym negatywnym tendencjom, o których mowa przede wszystkim nadmiar ową koncentrację na sferze emocjonalnej swoisty jak to nazywa Bloom emocjonalny fetyszyzm faktycznie gdziekolwiek dzisiaj nie spojrzeć tam piętrzą się emocje cudze nasze własne, które pod wpływem tych cudze albo pod wpływem rozmaitych innych specjalnie opracowanych przekazów uruchamiają się z całą właściwą im intensywnością na portalach społecznościowych w popularnych programach telewizyjnych celebryci nieustannie informują o tym jak się czują ich opowieści radosne albo smutne traumatyczne albo rzewne dosłownie kipią od emocji specjalne przyciski, które pozwalają nam oceniać te i inne internetowe materiały wyrażają proste uczucia od aprobaty do dezaprobaty i nieprzypadkowo symbolizowane są przez tzw. nomen omen emotikony reklamy wyświetlające się w internecie oraz wyświetlane na ekranach telewizorów czy kin skierowane są praktycznie wyłącznie do naszego ciała migdałowatego, czyli tego obszaru mózgu, który w największym stopniu obsługuje sferę emocji wzruszają straszą cieszą odwołują się do bliskości partnerskiej rodzicielskiej intymności tęsknoty potężny i wciąż rozrastający się rynek gadżetów i usług produkuje definiuje i określa rozmaite nasze emocjonalne potrzeby, a także sposoby przeżywania miłości w debacie publicznej permanentnie stosuje się oparte na emocjach przekazy apeluje do emocji widzów czy wyborców całe sztaby specjalistów pracują nad generowaniem takich przekazów, które jak najskuteczniej jak na sukces nie jest poruszą stany emocjonalne bywają argumentem, który ma w domyśle kończyć wszelkie dyskusje, bo emocje mają status nienaruszalnych prawd objawionych pojęcie adekwatnej nieadekwatnej reakcji emocjonalnej na jakieś zdarzenie praktycznie zniknęło ze słownika skoro ktoś czuje się urażony albo dotknięty oznacza to niechybnie, że ktoś inny go uraził lub obraził nie może to być mowy o pomyłce psycholodzy psychoterapeuci przekonują w mediach, że dbałość o sferę emocjonalną w szczególności uświadamianie sobie i komunikowanie uczuć jest warunkiem koniecznym psychicznego dobrostanu mówi pan pani o tym co pan pani myśli, ale co pan pani czuje to sakramentalne pytanie słyszał bodaj każdy, kto choćby raz odwiedził gabinet psychoterapeutyczne jeśli zatem tłumie albo ogranicza uczucia jeśli nie prowadzi starannej kwerendy nawet najdrobniejszych swoich emocjonalnych poruszeń trwając tym samym w pozycji permanentnej auto obserwacji prędzej czy później doprowadzić do kłopotów środkiem zaradczym będzie tu drobiazgowa rekonstrukcja tego co naprawdę czujesz przeprowadzona pod okiem doświadczonego terapeuty albo terapeutki podążanie za głosem serca posługiwanie się intuicją i uczuciami nie zaś racjonalną analizą poleganie na odruchach i poruszenia wszystko to bywa dziś przedstawiamy jako rodzaj wyższej wiedzy i wyższego Poznania zdecydowanie bardziej wartościowego aniżeli bezduszna i chłodna racjonalność przykłady tego współczesnego pan emocjonalnemu można, by oczywiście długo mnożyć całkiem sporo na ten temat już napisano pojęcie kapitalizmu emocjonalnego ma swoje zasłużone miejsce we współczesnej socjologii zajmuje się nim w szczególności izraelska badaczka Ewa ilu, z której znakomita książka, dlaczego miłość rani ukazała się całkiem niedawno tak także na polskim rynku tutaj jednak chciałbym zwrócić uwagę na zgoła inne zjawisko pozostające być może w ścisłym związku z tezami Blooma, choć on sam takiej łączności nie wskazuje, a mianowicie na ekspansję prawicowego populizmu, jaką mamy do czynienia w ostatnich latach zastanówmy się teraz skoro Blue ma rację skoro faktycznie architektura naszej sfery emocjonalnej przystosowana jest do funkcjonowania małych zamkniętych grupach globalizacja i rozwój technologii informacyjnych musiały być dla Homo sapiens poważnym obciążeniem, a nawet szokiem poznawczym jeśli dołożymy do tego niebywały rozkwit marketingu opartego na aktywowanie sfery emocjonalnej kosztem racjonalności, a także sprzęgnięte weń ideologii głoszącej radykalną wyższość uczynne uczuć nad myśleniem być może odsłoni się przed nami jeszcze 1 zupełnie nie oczywista przyczyna dzisiejszej popularności ugrupowań politycznych odwołujących się do ksenofobii nacjonalizmu jeszcze 1 przyczyna regresu do plemię nosi powrotu nacjonalizmów zamiłowania do niewielkich wspólnot, których członkowie są do siebie pod każdym względem podobni fizycznie psychicznie mentalnie czy to możliwe, że za tym wszystkim stoi m. in. właśnie współczesna koncentracja na emocjach wywodząca się jeszcze kontrkultury lat sześćdziesiątych filozofia podążania za głosem serca, która przez cynicznych specjalistów od sprzedaży została przekuta w Super skuteczne metody manipulacji czy w tym całym dzisiejszym rozemocjonowani w tym bezgranicznym zaufaniu, jakim darzymy własne impulsy i przeżycia zatraciliśmy zdolność do racjonalnego widzenia rzeczywistości cofnęliśmy się niejako do wcześniejszej niż demokratyczna fazy rozwoju ludzkich społeczeńst w co umiejętnie podchwytują populiści żerujące na naszym plemienny dziedzictwie jeśli tak nie dajmy im się uwieść powściągnąć emocje i zacznijmy myśleć Tomasz Stawiszyński bardzo dziękuje Anna Piekutowska wydawała ten program, a wersję pisaną kwadrans filozofa już SA niedługo będzie można przeczytać na stronie internetowej Radia TOK FM Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: KWADRANS FILOZOFA

Więcej podcastów tej audycji

POPULARNE

DOSTĘP PREMIUM

Teraz 30% zniżki na Dostęp Premium! Wybierz pakiet "Aplikacja i WWW", aby słuchać podcastów TOK FM na komputerze i w aplikacji mobilnej już dziś.

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
Przedłuż dostęp Premium taniej!