REKLAMA

Cykl Energia dla Klimatu: Przyszłość regionów węglowych na przykładzie Wielkopolski Wschodniej. Sprawiedliwa transformacja Zagłębia Konińskiego

Data emisji:
2019-10-05 20:00
Audycja:
Weekend Radia TOK FM
Prowadzący:
Czas trwania:
51:55 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

dzień dobry państwu Ewa Podolska proszę państwa rozpoczynamy kolejny program cyklu energia dla klimatu w tej audycji zajmiemy się przyszłością regionów węglowych w szczególności będzie nam chodziło o te rejony, gdzie wydobywa się węgiel brunatny np. wschodniej Wielkopolski będziemy rozmawiać o transformacji Zagłębia końskiego, bo chyba to nazwa to słowo konie nieznany większości naszych słuchaczy jako miejsce Zagłębie Końskie wydobycia węgla brunatnego o innych Rozwiń » miejscach może wiemy trochę mniej w studiu obecni są pani Izabela Zygmunt dzień dobry dzień dobry państwu Polska Zielona sieć w tejże organizacji jest pani ekspertką ds. transformacji energetycznej w tym polityki i funduszy unijnych oraz sprawiedliwej transformacji w Polsce razem z nami przez Skype włączyliśmy się z panią Mirosławą Stępień dzień dobry dzień dobry ekspertka ds. elit transformacji partii zieloni kandyduje pani drugiego miejsca na liście koalicji Obywatelskiej w wyborach do Sejmu z Konina jest z nami i przyjechał i cieszymy się, że chciał przyjechać, bo to nie tak blisko 300 km pan powiedział pan Józef Drzazgowski dzień dobry dzień dobry pani dzień dobry państwu prezes stowarzyszenia ekologicznego Eko Przyjezierze działacz ruchu anty odkrywkowego w Polsce oraz współprowadzący ten program znany doskonale państwu pan Radosław Gawlik Eko Unia dzień dobry dzień dobry ja chciałbym byśmy zaczęli od takiego usytuowania, czyli wyjaśnienia dokładnie o jakich miejscach mówimy i co się tam działa od lat jak te miejsca wyglądają teraz jeśli idzie o istniejący tam przemysł wydobywczy, zanim zaczniemy mówić o tej zmianie myślę, że Miłosława Stępień w Koninie jest najlepiej to powie bardzo proszę to tutaj może zacznę no właśnie mówi się Zagłębiu konińskim natomiast w trakcie ostatnich prawie 3 lat jak pracujemy właśnie nad sprawną instalacją regionu zaczęto częściej używać ten termin Wielkopolska wschodnia, dlatego że w ten sposób zaznaczamy, że nie tylko chodzi o koniec tylko chodzi o cały cały region, który mocno odczuwa skutki wobec działalności odkrywek w regionie no i tu przy węglu brunatnym to trzeba zaznaczyć, że węgiel brunatny w taki sposób działa, że tak naprawdę nie jest zbyt nie można tego transportować na duże odległości nie można tego węgla transportowa w związku z tym elektrownie zawsze powstają w pobliżu odkrywek i taką sytuację właśnie mamy w Koninie, gdzie obecnie są 3 funkcjonujące elektrownia jest elektrownia Konin elektrownia Pątnów 1 elektrownia Pątnów 2 tylko, że to są wszystko bardzo stara elektrownia na część jest już w tej chwili zmodernizowane 1 została zbudowana nowa, ale tak naprawdę odkrywki węgla brunatnego w naszym regione regionie zaczęły zaczęto tworzyć się w latach pięćdziesiątych i od tamtej pory powstało 11 odkrywek obecnie otwartych jest 3, czyli to jest odkrywka drzewce odkrywka już IIB i odkrywka Tomisławice jeszcze częściowo funkcjonująca jest odkrywka w Adamowie, a tam w zeszłym roku zamknięto z kolei elektrownia Adamów to jest w miejscowości Turek natomiast mówi się właśnie Wielkopolsce wschodniej, dlatego że ta odkrywki znajdują się na dosyć dużym obszarze i m. in. właśnie Józef Drzazgowski tutaj z nami jest, dlatego że na skład skór skutki od kre w odkrywek szczególnie odkrywki Tomisławice odczuwają mieszkańcy Pojezierza gnieźnieńskiego i np. miejscowości Przyjezierze, o czym na pewno szerzej powie pan Józef Drzazgowski to jest region, w którym np. jezioro na lustro wody opadło o 5 m, więc to jest na znaczące różnice to widać się w ogóle w jeziorach w całym regionie czy na pewno właśnie pan Józef Laskowski powie szerzej i z najciekawszych takich informacji ostatnich to na początku tego tygodnia w poniedziałek miała być podjęta decyzja o otwarciu nowej odkrywki właściwie o decyzji środowiskowej czy może być otwarta odkrywka Ościsłowo i ponownie już tak jak przez ostatnie 2 lata przesunięto tę decyzję na grudzień przez to, że właśnie niepodanie podjęto decyzję tę decyzję o o otwarcie odkrywki właściwie wiadomo już, że bardzo trudno będzie uruchomić z tą odkrywka to przyspieszyło prace nad transformacją energetyczną w naszym regionie, ponieważ przy obecnych odkrywkach, które są przewiduje się, że najpóźniej to 2026 prawdopodobnie skończą się złoża właśnie tych odkrywka, które są najdłużej funkcjonujący będzie właśnie będzie odkrywka w Mysłowicach natomiast już, więc AB i drzewce będą zamykane w przyszłym roku być może 2021 w związku z tym ta transformacja energetyczna, która ma się odbyć tutaj w tym regionie wydarzy się w przeciągu najprawdopodobniej 56 lat ja mam pytanie czy dobrze zrozumiałem są 3 odkrywki tak aktualnie sobie w węgla brunatnego takiego węgla chcemy i możemy wydobywać z jeszcze na 56 latek pani powiedziała i i toczy się proces tutaj od tej decyzji środowiskowej której, jakby tutaj proces inwestycyjny jeszcze nie otrzymał toczy się właśnie cała procedura, której celem na końcu celem inwestora miałby być na końcu to, że powstanie nowa odkrywka tak tak tak, jeżeli nie powstanie nowa odkrywka to właściwie kończy się era elektrowni kopalni w naszym okręgu, czyli jest ostatnie 70 lat historii tego regionu zostanie właściwie zamknięta w przeciągu najbliższych ba dekady maksymalnie dlatego tak duże emocje wzbudza kwestia właśnie otwarcie kopalni kości słowie, bo były 2 opcje były dęby szlacheckie, które tak naprawdę została rzucona parę lat temu, ponieważ mieszkańcy Pawiaka, gdzie właśnie miałaby się znajdować się ta wypowiedź premiera, by znajdować ta kopalnia w referendum podjęli decyzję, że nie chcą, żeby w tym regionie powstało i też stwierdzono, że tam byłoby to zbyt trudne pod względem ekonomicznym, ponieważ ta byłaby olbrzymia przesiedlenia w związku z tym starania są w ostatnich latach ze strony rzepaku, żeby to jest brak surowcowej co to jest rzepak zapach to jest za zgodą nauczyciela zarządza właśnie nadzór właściciel największej prywatna grupa energetyczna w Polsce zakład energetyczny Pątnów Adamów Konin, a dla naszej władzy jak dawne Zagłębiem tak pani użyła określenia prywatna to znaczy, bo my my ciągle myślimy, że przepis bardzo, ale ktoś chce zarządzać środkami kopalniami tak dalej państwowe w tym jest za to do do niedawna bardzo ostrożnie oko ponad dekadę temu sprzedano grupę kapitałową ze zespół elektrowni Pątnów Adamów Konin sprzedano i większość większościowym właścicielem jest pan Zygmunt Solorz Solorz Żak i właściwie tak jak mówię w tym momencie jest to prywatna grupa energetyczna, która zarządza zarówno elektrowniami w naszym regionie, jakie właśnie odkrywcami w tym w tym właśnie Zagłębiu końskiej rozumiem, że patrząc z punktu widzenia tych, którzy chcą węgla wydobywać tu konkretnie inwestora także patrząc z punktu widzenia interesów to jak spostrzega aktualną władzę to jest tak, że kończy się węgiel brunatny w tym, czego odkrywka będzie myśleć o przyszłości, ponieważ w dalszym ciągu będziemy potrzebować węgla brunatnego inwestor prywatny widzi, że będzie zapotrzebowanie na węgiel mógłby się to nie pchał w związku z tym co się kończy, ale tutaj pokłady są możemy dalej zaczynać tak tylko, że coraz bardziej zastanawiają się nad tym czy w ogóle w to inwestować właśnie, dlatego że ta decyzja środowiskowa dotycząca od słowa coraz bardziej odczuwana jest w czasie i to opóźnia całą procedurę, która związana z otwieraniem właśnie takiej odkrywki i coraz częściej słyszy się w mediach lokalnych też media krajowych i właśnie różnorakie wypowiedzi rzeczników zapachu, którzy wypowiadają się na temat tego, że będą szli w kierunku właśnie odnawialnych źródeł energii i tak np. elektrownia czy są różne pomysłem inwestycyjnym między nimi duże farmy fotowoltaiczne albo jak wiatraków terenach pokopalnianych niekoniecznie węgiel jak ja rozumiem wobec tego, że coś środowisko, które państwo reprezentujecie no z tego się cieszy, ale chce chce wrócić tam na miejsce i Toma i tu mam pytanie do pana Józefa, że Żeligowskiego, bo można, by sądzić z różnych takich doniesień, że duże, że wszyscy ci, którzy zamieszkają nie chcą tych w tej nowej odkrywki chcą, żeby jak najszybciej zakończyła się wydobycie tego co jest, by chronić przestał być tym symbolem jak był dla mnie prawda, gdy nie chodziłam do szkoły wiedziałam, że skłoni węgiel brunatny nigdy tam nie byłam widziałam na zdjęciach olbrzymią prowadzi dziura taki pejzaż pisze krater czy nie czy są ludzie, którzy chcą, żeby dalej wydobywano węgiel brunatny panie daj Boże znasz należałoby zacząć od tego i powiedzieć to jest kopalnia odkrywkowa jak to wygląda może byśmy zaczęli tego i w podatkach ludków, żeby powstała kopalnia trzeba zniszczyć tysiące hektarów ziemi, a więc n p . to planowano tylko Ościsłowo to jest opanowana i chcę się wydobywać węgiel lista trwają starania to jest powieść tysiące 600 ha ziemi dokładnie 1580 ha trzeba zwykle dzieje się tak to jest taka niewidzialna gigantyczna dziura w ziemi 1580 ha trzeba zdjąć nadkładu około 500  000 000 ton ziemi, żeby dokopać do węgla odpompować kolejny 1 000 000 miliony setki milionów metrów sześciennych wody na tym terenie mamy kulturę mamy rolnictwo mamy lasy trzeba zniszczyć 250 ha lasu natywny powierzchni jest cmentarzysko megalityczne sprzed 51000 lat jest rolnictwo przemysł Rolno-Spożywczy jest kultura i to musimy wszystko zniszczyć, żeby wydobyć 28 , 81 000 000 ton węgla to jest bardzo mało tego węgla w tej od lipca planowany jest tylko na 9 lat po 9 lata mamy problem, bo węgiel się kończy zostaje gigantyczna dziura w ziemie, doprowadzając do dalszego pogorszenia po pogorszenia skutków środowiskowych Pojezierzu gnieźnieńskim i odczuwali dziś jaskółka środowiskowych, bo dobrze i ale trzeba powiedzieć tak to dalszą prezent dla mnie może to słychać też, jakby w obrazie nigdy przeczytałam, że głębokość owej dziury w ziemi to jest tak, żeby się tam wieża Eiffla dniu Ninie to jest zasada ta jest z panią w Bełchatowie własnego ma pytanie tak głęboko utrwalone matowego Welter, ale tutaj powiedzmy jest ta dziura w ziemi 70 m na jej znają prawa fizyki jeziora mają powiedzmy do 30 m to będą zawsze ta woda będzie spływała w kierunku głębszej dziury przez 75 latach Miłka wstąpiła w rejon subregion koniński był eksploatowany zwęgla dlatego i niszczą to środowisko niszczył inny rozwój innych gałęzi przemysłu, doprowadzając do katastrofy ekologicznej m. in . Pojezierza gnieźnieńskiego, jeżeli związki są wspaniałe jeziora polodowcowe to są piękne lasy powstała odkrywka Tomisławice suszyła rzekę Noteć na odcinku 30 km o tym, się też mówić bardzo głośno w Polsce w ogóle wywiad rzeka dziewiąta pod względem wielkości w Polsce rzeka wysycha drodzy państwo, bo tak jednak krótka, która została zakończona lub stóp jest z 1 strony rzeki obecna odkrywka Tomisławice z drugiej strony rzeki jednak pompuje wody głębinowe druga usłyszał wody powierzchniowej rzeka Noteć z nich język oraz powieści mapy Polski, bo pokazuje się poniżej i zrzutu wód kopalnianych do i Noteci i jeziora Gopło to tymi wodami też mało teraz mówi płyną różne zanieczyszczenia rocznie do opraw 520 ton zawiesiny suchy zawiesiny tego szlamu węglowego to nie wszystko, bo grupa będą też metale ciężkie 2013 roku wpłynęło do Kloppa 42 kg kadmu 71 kg rtęci 737 kg niklu 840 kg ołowiu dosyć z tych 3 odkrywek już, więc bez drzewca Tomisławice i to wszystko trafia do systemów ekosystemu zabija roślinność zabija w konsekwencji na złoto trafia do systemu pokarmowego m. in. ludzi poprzez gleby wody w Rzymie obniżenie poziomu, że oczywiście nie powiedział, że opowiem liczona tracą wodę i 578 m zanika turystyka zanika rolnictwo straty w rolnictwie spowodowane przez odkrywki tylko planowanej odkrywki Ościsłowo to są większe zyski z tego węgla, bo wartość węgla od lipca o planowanej odkrywki Ościsłowo jest około 2 , 2 do 3 miliardów straty tylko w rolnictwie przemyśle około 4 miliardów złotych to jaki jest sens budowania odkrywki wiadomo, że straty są większe, a zaraz chwileczkę czy straty zaraz, bo dochód wolny do wejdzie do kieszeni tego, który jest właścicielem zainwestował tak, a straty, kto też poniesie proszę panią z zasady w zasadzie powinno być tak, że na strych co inwestor inwestor ma pieniądze przeznaczone na rekultywację terenu i naprawienie szkód górniczych tylko my tego nie będziemy tego na pracę przewyższały no dobrze to nie, ale będzie musiał więcej wyda na rekultywację skoro się w Hanoi do sali liczy rozwiązanie dla zdrowia to jego straty do profesjonalnych w razie paryskich bistro wieś przecież nie liczyć się kosztów zewnętrznych tego jak osuszenie terenu w promieniu kilkudziesięciu kilometrów nie mówi się od wygranych Noteć na tę chwilę, że nie dotyczy nie liczy o zniszczeniu jej rząd nie mówi się o zniszczeniu lasów nie mówi się o kosztach zdrowotnych nie mówi się o kosztach społecznych czy ludzi przy trzeba przejść przez, że będzie się, żeby przybysze dziś o tym, się nie mówi, gdybyśmy policzyli wszystkie koszty to okazuje się, że wartość węgla jego spalanie to jest nic w porównaniu z tym co tracimy tracimy naprawdę wiele, bo tracimy najważniejszą rzeczą my tracimy tym wszystkim też nasze zdrowie, bo w wyniku spalania tego węgla i emisji gazów cieplarnianych w cieplarnianych różnego rodzaju zanieczyszczeń w postaci gazowych popiołach czy tej wody z tymi zanieczyszczeniami metalem ciężkim setki ludzi rocznie umiera nie ma wspominam Ochodlo chorobach spowodowanych spalaniem pali w kopalnych takich jak węgiel brunatny Józef, jeżeli mówienie o tym, że za krótka, że teraz będziemy próbowali się jakoś naprawić należy jak najszybciej zamknąć elektrownie mamy tego trochę węgla na okres przejściowy i nie myśleć o tym, że powstała kolejna odkrywka trzeba będzie ości słowo czy złocie czy inna odkrywka w Polsce w ramach kontroli elektrowni w odkrywkę odkrywka elektrownie naprawdę możemy przejść na inne źródła energii na pewno tym okresem przejściowym będzie gaz to może musimy w tym kierunku na pewno ich bo, bo nie zrobi się z dnia na dzień jakieś tam rewolucji energetycznej, ale my nasze Stowarzyszenie walczy z 15 lat mówiliśmy o tym, 15 lat temu lubicie to, bo to nas czeka nie słuchano teraz wszyscy budzą dobre kropkę pani osobą bardzo krótko tak jak chciałam się od nowa prawdopodobnie 1 z powodów, dla których tak długo trwa cała procedura przyjęcia lub odrzucenia właśnie decyzje środowiskowe dotyczące jeszcze są one właśnie kwestia wodę, dlatego że w przypadku 2 otwarcia tej odkrywki Tomisławice nie zapewniono odpowiedniej rekompensaty za szkody środowiskowe w szczególności dotyczące właśnie zakresu wodnego i to powoduje, że w tej chwili właśnie ten pro ta procedura jest znacząco wydłuża ona też trzeba wziąć pod uwagę, że 1 z powodów, dla których np. niektóre gminy się decydują na to, żeby poprzeć n p . co powstanie odkrywki to jest to, że do budżetów gmin w różnych miejscowościach są oddawane właśnie pieniądze od kopalni jak ja jako też jakaś forma kompensatę i to czasami są olbrzymie zastrzyki finansowe dla tych budżetów, jeżeli nie wykorzystają przez okres, w którym niebem FOT pobiera się znajduje odkrywka to też pozwala na rozwój takiej gminy dlatego też często nie ma aż tak dużego sprzeciwu różne krajowe w pobliżu w Kleczewie chociażby taki przykład tak, ponieważ z kopalni dostają jakieś tam konkretne pieniądze, które są sąd żądanie korzystna inna kwestia państwa to, że elektrownia kopalnia to są jedne z najlepszych, ale były, bo w tej chwili to powoli się zmienia, ale była 1 z najlepszych pracodawców w regionie w związku z tym bardzo dużo ludzi było zwolennikami tego, żeby powstawały właśnie, a kopalnie w ich sąsiedztwie, dlatego że zapewniały one dobre dochody dochody znacząco przewyższające to co można było zarobić we wszelkich innych miejscach pracy i dlatego też w wielu miejscach tak naprawdę ten sprzeciw wobec kopalni nie była tak wielkim w Koninie też konie tak naprawdę powstał jako miasto dzięki temu, że powstała no tak duże miasto tak, bo to, bo nie, bo trzeba sobie zdawać sprawę, że w latach czterdziestych omal się miasta tam chyba 15  000 mieszkańców przed czterdziestym piątym roku natomiast w tej chwili to jest 75 miasto i większości takie, które rozrosła się w latach sześćdziesiątych siedemdziesiątych czy, podsumowując troszeczkę, bo słuchacze mogli się troszkę pogubić, ale mamy takie najistotniejsze czynniki tego wpływu na negatywnego wpływu na środowisko, bo piłka powiedziała no i słusznie o pozytywach prawda dochody większe i jakby chęć czerpania zysków tylko to to jesteśmy cały czas po tej stronie dochodowej ani nie bilansujemy tego stratami, ale powiedziałeś i słusznie o wodzie moim zdaniem rzeczywiście wodę kluczowa ja przypominam, że moje spotkanie z liczbami rolnymi prawda w Turku, gdzie siedziało pewnie 150 rolników i mówiłem o wpływie odkrywek prawda i na nałożeniu Leja depresyjnego wysłuchaniu myślałem mówiłem, jakby ostro też, krytykując odkrywki byłem przekonany, że spotka jakaś kontra obrona prawda tych odkrywek nie był ani 1 głosu starostami obok ją panie Radku to wszystko wiemy, czyli tam cierpią rzeczywiście rolnicy i chcę przypomnieć, że minister rolnictwa był taki moment, żeby wystąpił przeciwko ścisłą ten przeciwko odkrywce w słowie 1 element drugi element megality mamy się od tej odkrywki w Kołomnie akurat moje Stowarzyszenie było stroną mamy wyjątkowe wyjątkowe zachowane cmentarze są megalityczne kultury po pucharów lejkowatych i można palić rozwija to odkryty zabytek w tej chwili moim zdaniem nie da się, jakby chciał rozbić do odkrywki na pół to cmentarzysko chwilami więcej warte niż ten węgiel prowadzić ten, kto nie z takimi zabytkami z rodzin wiem i ostatnio, o której nie było mowy chciałem podkreślić proszę państwa c 2 to są jednak dziś sądny mit MNI to nieprawda dwutlenku węgla przyczyniające się do zmian klimatycznych odchodzimy od węgla prawda, czyli inwestować w stare elektrownie i odkrywki, które niosą tak jest z jakich byśmy powiedzieli to toż to się nie nie ma sensu prawda też skutki zewnętrzne są badania wykluczą można nie więcej główny problem jest to woda będzie Radek w historię odkrywek konińska wpompowano z tego regionu około 10 miliardów metrów sześciennych wody my szukamy wody na Księżycu szukamy na Marsie marnujemy wodę to, które mamy tutaj na miejscu problem wody się pogłębia rolnictwo susza zmiany klimatu doprowadzą do tego, że nie będziemy mieli żywności, a my bez myśli odprowadzamy miliardy metrów sześciennych wody z tego terenu z terenu, gdzie są najniższe opady w Polsce nie musimy się powstrzymać to państwo minister rolnictwa nic nie pomoże nie będzie wody ten teren teren stanie się pustynią nie możemy do tego dopuścić główną wartość tej wody wody, bo to są wody głębinowe są więcej warte niż będzie dostęp, którzy powiedzieli byśmy, w którym nakreśli proszę państwa diagnozy już już chciałabym byśmy porozmawiali o tym co dalej to już wiemy jak jest, a dzieje się tam, gdzie się ja myślę, że i Zygmunt, która siedzi tutaj cichutko byłoby fajnie, gdyby nam opowiedziała uczestniczy w tym w tym całym procesie sprawiedliwej transformacji zresztą razem razem z piłką, ale ma pewną perspektywę nie z tego regionu jest ich Warszawy jest polskiej Zielonej sieci jest ekspertką jak swojego punktu widzenia to wygląda, dlaczego właśnie ten pierwszy region, który jest trwale taką szansę prawda w Polsce się to może uda to właśnie transformacji, bo jak usłyszeliśmy nawet prawda pan Solorz jego firma zaczęła dołączać mówić o odnawialnych źródłach energii efektywności energetycznej walczy ze smogiem czy niekoniecznie o kopaniu prawda no tak dobry pan Solorz przejść powiedział, że chce, żeby jego dzieci żyły czy wnuki czystym powietrzu no i myślimy, że trzymamy za słowo pana Solorza, że odstąpi od posiadania się słowo słowo, okazując dobrą wolę i będzie tak, żeby nie tylko jego dzieci wnuki żyły czy zaplecza i nasze dzieci wszystkich wnuki żyły czystym powietrzu za, bo tak rzeczywiście ostatnio różnych okazjach bardzo często słyszymy ze strony menedżerów firm energetycznych zapewnienia o tym, że teraz wszyscy będą chcieli inwestować w zielone źródła energii odnawialnej ze PAK nie jest tutaj wyjątkiem to pewnie jakiś z w jakim stopniu wynika ze wzrostu świadomości wzrostu oczekiwań społeczeństwa co do zmiany przyspieszenia tej transformacji z troski o klimat, ale częściowo wynika to też z prostego rachunku ekonomicznego, dlatego że wytwarzanie energii elektrycznej węgla, zwłaszcza węgla brunatnego najbardziej emisyjnego jest coraz bardziej nieopłacalne rosnące czas ceny uprawnień do emisji to jest jakby pieniądze, które to są pieniądze wrocławianie węgla c 2 marca 2 za każdą wyemitowano tonę dwutlenku węgla trzeba zapłacić określone pieniądze i ta cena cały czas rośnie sprawiając, że prąd zwęgla jest coraz mniej konkurencyjne wobec wobec rządu z innych źródeł wiemy, że w tej chwili najtańszą technologią wytwarzania energii energetyka wiatrowa niestety jej lądowa wersja w Polsce cały czas pozostaje zablokowana, bo mamy ustawę odległość ową ale, ale jego myślę, że tutaj można można mieć nadzieję, że również z powodu właśnie czysto ekonomicznych względów zarówno ze tak jak inne firmy energetyczne rzeczywiście na tym kursie znajdą i pozostaną, ale to jego to jest dobry sygnał tylko podpowiedzieć każda każda zmiana, zwłaszcza tak głęboka zmiana mamy tutaj do czynienia z ogromną rewolucją technologiczną tak naprawdę ona musi być przeprowadzona rozumnie żeby, żeby pociągnąć za sobą negatywnych skutków społecznych gospodarczych dla dla lokalnej społeczności tak jak to już zostało powiedziane ze PAK to jest jakby firma, która ma ogromny grzech ekologiczny na sumieniu, ale to jest też kilka tysięcy miejsc pracy to jest również firma, która jest takim jak bardzo może być ono fundamentem gospodarki tam w subregionie konińskim i to nie jest tak, że jesteśmy tutaj bezradni czy jego musimy zdać na nie wiem na na uczęszczanie, bo jest opracowana już od kilkunastu lat i to przez związki zawodowe amerykańskie koncepcja sprawiedliwej transformacji, która mówi, jakie warunki trzeba spełnić żeby, żeby ten proces przeprowadzić taki sposób, żeby nikt na tym na tym nie cierpię czytać na transport mać do Stanów do nas no to my też kilka miast doradzą, ale także Europie to już, jakby to już dzieje i najważniejsze tutaj są tak naprawdę 2 elementy po pierwsze musi być jasna decyzja co do tego, że odchodzimy od węgla i dobry plan jak ten proces ma przebiegać to znaczy, jeżeli wiemy, że węgiel będzie tam spalany jeszcze przez kilka maksymalnie 10 lat musimy sobie zaplanować przewidzieć ile osób, w którym momencie będzie nadal pracowało w rzepaku przy wydobyciu albo spalaniu węgla i czym zastąpimy miejsca pracy, które znikną one być może nie znikną wszystkie naraz, ale będą będą znikać stopniowo musi być plan na to, jakie to będą nowe branże, jakie będzie trzeba dać ludziom nowe kwalifikacje i skąd na to wszystko na to wszystko wziąć pieniądze i jakby nie chcę w tej chwili może tutaj bardzo się na ten temat rozgrywać, ale to już dzieje, bo właśnie w Zagłębiu konińskim to jest miejsce, które przykładem czy rzeczywiście rozpoczął się jako pierwsze się tak tak dialog angażujący na na tym etapie właściwie można powiedzieć, że organizacje społeczne lokalną społeczność i władze samorządowe oraz właśnie tego to wielkie przedsiębiorstwo węglowe czyni czyni ze PAK rozmowa się toczy i ona zmierza moim zdaniem dobrym kierunku tam mam nadzieję, że potem może już nie będę mogła powiedzieć kilku bardzo fajnych pomysłach, które tam się tam pojawiły i jest szansa jest szansa, że to transformacje, mimo że tego czasu jest bardzo niewiele bo, bo powinniśmy te procesy jak rozkładać na okres mniej więcej 10 lat będą miały szansę się powiedzie bez większych wstrząsów odbyć no ale tutaj mamy nadal kilka lat i dzięki temu, że ta rozmowa została przez organizacje społeczne zainicjowana, a później dołączyły się do niej władze samorządowe i ze PAK, a wspiera to wszystko komisja Europejska myślę, że jest tutaj szansę na jakiś pozytywny wynik Miłka ty byłaś na 1 z pierwszych osób, która jeździła do Brukseli i mówił o tej transformacji się jako organizacja pozarządowa rozpoczyna się cały ten proces wiem, że później dołączył marszałek województwa no i w tej chwili mamy ten sygnał o ze strony biznesu pana Solorza jak jak swoje perspektywy to wygląda można powiedzieć jak ten proces wygląda jak jak ocenia prawda po tych kilku latach w jakim punkcie jesteśmy w nawiązaniu do tego co mówiła Iza tak no właśnie byłam tam pierwszy raz z kolegą aktywistą, jakim Koziołkiem z fundacji miasto prowincjonalne i daliśmy się do Brukseli byliśmy zdziwieni, jakie podobieństwa są pomiędzy takim regionem właśnie jak Konin, a innymi regionami węglowymi, które przechodzą bardzo podobne procesy mają podobne problemy i najwyższe chcieliśmy ściągnąć region to w związku z tym w pewnym momencie się okazało, że lekarz zainteresowane tą platformą węglową jest wicemarszałek marszałek Maciej Sytek, która od tamtej pory bardzo mocno zaangażowany w kwestie i zaczęło to toczyć się dosyć szybko w pewnym momencie zostaliśmy oficjalnie przyjęci do do Platformy Węglowej mamy swoje kontry tym czy taką drużynę krajową region skupioną na regionie trzeba wyjaśnić naturalnie to jest Platforma wydała musimy wyjaśnić, bo ludzie tego nie wie za zamach w plan forma węgla to jest to powstało w 2017 roku pod koniec roku taki właśnie do nich na początku nie do końca wiedzieli co to ma być gotowy na początku było po prostu ciągnięcie różnych głównie samorządów z różnych regionów węglowych w całej Europie i przedstawiały one tak naprawdę swoje problemy później to się zaczęło to jest tak naprawdę się modyfikuje w trakcie to jest taka Platforma, na której właśnie się przyjeżdżamy wymieniamy swoimi doświadczeniami i teraz jesteśmy na etapie takim, że komisja Europejska przewiduje pewną kwotę pieniężną na wsparcie tych regionów węglowych na przeprowadzenie pewnych elementów transformacji i na tej bazie mamy właśnie stworzyć też strategię dla regionu, czyli taki plan właśnie, o którym zamówiła ten plan na właściwy to musi powstać tutaj w regionie to jest mamy wsparcie strukturalne mamy wsparcie takie merytoryczne wsparcie właśnie z tego poziomu Unii Europejskiej komisji Europejskiej jednocześnie poprzez to się czujemy możemy staż rozmawiać z innymi regionami, które są na marże wcześniejszym etapie tego wszystkiego w związku z tym teraz n p . prezydent Konina niedawno był na zjeździe burmistrzów z regionu węglowych tam właśnie podpisali takie porozumienia wzajemnego wsparcia pan Maciej Sytek spotkał się n p . ze z bankiem światowym, na którym też rozmawiał na temat wsparcia dla takiego budowania strategii dla regionu i no to już jest cały czas w toku to co, dlaczego zdecydowanie brakuje u nas w naszym regionie to jest, żeby to jeszcze było spięte na poziomie rządowym, dlatego że tu lokalnie jest bardzo duże już wysiłek wkładany to, żeby właśnie przez pójść do przodu, żeby już właśnie być na tym etapie już wiemy co dalej robimy, żeby stworzyć strategię ten plan, który musi być ponad podziałami, bo tutaj musimy usiąść na właśnie z różnymi grupami społecznymi z regionu za paskiem z górnikami z osobami pracującymi w elektrowni z organizacjami społecznymi z rolnikami usiąść wspólnie powiedzieć sobie, jakie mamy problemy jak chcemy zaplanować najbliższą przyszłość komisja Europejska daje nam pewne narzędzia, które mogą uprościć i też w najbliższej perspektywie Europejskiej będą też 8 przeznaczane pieniądze takie fundusze na sprawiedliwą transformację, które mają też wesprzeć właśnie takie regiony jak jak subregion koniński, czego Polska wschodnia i to jest bardzo ważne dlatego, że to daje pewną nadzieję na rozwiązanie problemów, które tutaj są one nas one są bardzo głębokie ludzie się boją po prostu wyznanie chcą wiedzieć, że mają kogoś na na jakie mogą liczyć tak jak mówi no to musi być także jest na wszystkich poziomach, że to jest samorząd lokalny samorząd wojewódzki rząd z cen poziom krajowe i poziom Europejski, która wspólnie właśnie dają te różne poziomy wsparcia również dlatego regionu, które będzie bardzo szybko się, że przechodzi transformację to powiedziała pani Miłosława Stępień ekspertka ds. cywilnej transformacji partii zieloni, która kandyduje drugiego miejsca na liście koalicji Obywatelskiej w wyborach do Sejmu z Konina, a Study obecnie są także Izabela Zygmunt Polska Zielona sieć ekspertka ds. pasma energetycznej pań Józef Drzazgowski prezes stowarzyszenia ekologicznego Eko przyjedzie, że działacz Henryk odkrywkowych w Polsce oraz Radosław Gawlik Eko Unia za moment wracamy do naszej rozmowy bez wracamy do naszej rozmowy o przyszłości regionu, którego symbolem był węgiel brunatny mówimy o wschodniej Wielkopolsce słowo koń zna wszyscy nazwę tego miasta, które wyrosło de facto na tym przemyśle młodzi morsy z tego zdają sprawę osoby w moim wieku doskonale, że tamte lata pamiętają, gdy mówiło się, pokazując jako taki triumfalny przykład rozwoju przemysłu w Polsce rozwoju górnictwa studia Izabela Zygmunt Polska na sieć Józef Drzazgowski Stowarzyszenie ekologiczne Eko Przyjezierze pan do nas właśnie przyjechał stamtąd pani Osowa Stępień, która jest w Koninie jest kandydatką na liście koalicji Obywatelskiej w wyborach do Sejmu reprezentuje partię zieloni oraz Radosław Gawlik Eko Unia mówimy o możliwościach, jakie się pojawiły pani za wygląd dokładnie wyjaśnią akcyzowa takiego i pani Miłosława Stępień nowa Platforma węglowe na czym polega coś się już zadziało co się udaje, czego brakuje pani Izabela Zygmunt no Platforma jak ona spełnia dobrą rolę przez to, że pozwoliła w przypadku Konina skrystalizować rozmowę rozpocząć jakieś procesy, ale ja mam tutaj takie widzę 2 powiedzmy zagrożenia dlatego mózgi tendencji skupiania się wyłącznie na tej Platformie, bo musimy pamiętać, że po pierwsze, ona nie jest jako sama w sobie mechanizm finansowania wiemy, że transformacja musi po prostu wiązać się z ze sporymi wydatkami na nowe nowe inwestycje nowe rodzaje działalności gospodarczej też rekultywację tego co tam zostało zniszczone na, a Platforma to raczej mechanizm pomocy technicznej jak u dzielenia się wiedzą i informacjami pieniądze na naj te inwestycje, których omówione będą oczywiście dostępna będzie ich dużo w ramach przyszłego budżetu Unii Europejskiej natomiast też moim zdaniem nie zaspokoi całości potrzeb i tutaj trzeba pamiętać o takich jeszcze 2 ważnych źródłach finansowania po pierwsze, niezbędne przyciągnięcie kapitału prywatnego i tutaj to jest spore zadanie dla rządu wiemy, że w tej chwili w Polsce, by inwestycje nie są na najwyższym poziomie jedno z głównych przyczyn tego jest niestabilność regulacji, bo co chwila mamy nowe przepisy co chwila co się dzieje coś co było dozwolone staje się zakazane albo zmienia się zupełnie ekonomika tego naj to jakby dla dla rządu po wyborach, jaki on nie był to będzie ogromne zadanie stworzenie stabilnych warunków do inwestowania w odnawialne źródła i wobec tego transformacja będzie po prostu o wiele trudniejsza, a druga rzecz to jest uruchomienie małego kapitału takich prywatnych małych indywidualnych inwestorów jest plan władze samorządowe chcą mieszkańcy żeby, żeby ten region pozostał regionem, gdzie energetyka jest ważnym elementem gospodarki, ale to musi być energetyka skupiona w ramach 1 firmy oczywiście zapach pozostanie częścią tego tego układu, ale muszą być również stworzone warunki i udostępnione fundusze mieszkańcom po to, żeby oni mogli budować swoje własne lokalne małe spółdzielnie energetyczne własne mikroinstalacje i żeby mogli sami również czerpać korzyści z tego z dalszego produkowania energii w tym regionie tutaj mam namyśli szczególnie szczególnie rolników, bo oni jak słyszeliśmy są ze względu na te straszne szkody hydrologii regionu poszkodowani ich dochody są zagrożone i energetyka rozproszona odnawialne to jest jakaś szansa, żeby to zrekompensować, więc ten proces musi również zawierać jakąś ofertę dla rolników też dla branży branży turystycznej tam w regionie kończący się tylko chciał powiedzieć, że my nie biorą udział w tych procesach nie tylko w Wielkopolsce wschodniej ale gdzie indziej również poza granicami Polski obserwujemy taką tendencję do skolonizowania tego procesu dostępu do funduszy właśnie przez firmy energetyczne, które tam do tej pory były tymi największymi zasiedziały mi pracodawcami, ale to to nie jest zgodne z ideą sprawiedliwej transformacji sprawiedliwa transformacja to muszą być również pieniądze i pomoc właśnie do tych rolników to musi być decyzja ze strony rzepaku sprawa odkrywki Ościsłowo jest zamknięta, że ta firma nie będzie dłużej szkodzić, jeżeli chce korzystać ze wsparcia no i również jako beneficjent wsparcia musi część ziemi tych pieniędzy przeznaczyć na naprawienie tego co zepsuł środowisku region jak wiele w życiu zawsze coś się kończy, żeby coś powstało nowego coś się zaczyna i w latach 54 i pięćdziesiątych jak powstawały kopalnie elektrownie ten węgiel był potrzebny był łatwo do wydobycia była potrzebna energia rozumieliśmy to, że trzeba z tego korzystać żyjemy jestem pierwszym wieku zmieniają się technologie opłacalność węgla dlatego z karnego jest nieopłacalna inwestujmy w coś nowego i przejść właśnie pełna ta praca mówi Platforma Węglowa, że damy wam coś za coś, ale dajcie coś nowego nie możemy trwać w węglu i bez nich pan Solorz w swoich projektach pisze m. in. budowanie farm fotowoltaicznych magazynów energii czy forty farmy wiatrowych i tu jesteśmy za przyklaskuje takim inwestycjom, żeby odejść od węgla i te miejsca, które stracimy wy przy wydobyciu, których nie są 1000, ale około 900 miejsc pracy przejdą na inne miejsca pracy w energetyce odnawialnej w tym kierunku powinniśmy się z pierwszy drugie przede wszystkim musimy przypilnować 1 rzeczy naprawienia szkód wyrządzonych do tej pory przez 7 lat 70, a tym rejonie nie może być tak, że się 70 lat ten region był wykorzystywany czerpano z niego ile się dało nie dając nic w zamian, niszcząc środowisko nic, chcąc przedsiębiorstw, choć tych ludzi tam i inne branże z nimi rolnictwo turystykę rybołówstwo no i oczywiście środowisko US ważny problem naprawienie szkód i inwestowanie w nowe nowe no dobrze pan mówi tutaj pewnym postulacie, a w kategoriach praktycznych naprawienie szkód Platforma węglowe chyba nie zajmuje naprawieniem szkód towarem tak przy tak to są pieniądze na Śląsku widzimy już konkretne pieniądze przeznaczone na rekultywację na projekt, więc absolutnie pomysł, żeby zachować tam te miejsca pracy albo transu transportować do nowej energetyki prawda rozproszonej energetyki jest jest też pomysł na to, żeby były podmioty, które będą mogły się zajmować jak Bytom to, żeby nie, bo porzucona ziemia gleba i wody, ale rzeczywiście chce wyraźnie podkreślić, że bez decyzji co do ości słowa czy no jeśli prawda pan Solorz chce się transponować musi powiedzieć zamykamy oczywiście jedności słowa mamy 57 lat prawda na eksploatację dotychczasowej dotychczas złożył już na tej na tej bazie budujemy prawda nową energetykę zarówno rozproszoną jeśli od bardzo dobry pomysł spółdzielniami oraz uwagę na to, że właśnie Sojusz lewicy legislacja do tego spółdzielnie rolnicze konsumenckie prawda są budowane legislacyjnie są małe średnie firmy do 50 kW mogą budować, gdyż inflacji konsumenckiej, czyli Noma zaczynamy mieć jak też obudowę prawną i to to wszystko zaczyna być realne przy starciu dodajemy do niej nie są małe pieniądze to jest około 5 miliardów euro planowanych na 202127 z Unii Europejskiej na te rejony węglowe czy jeszcze nie wszystkie rejony Węglowej weszły i tu 2 słowa w Polsce prawda mamy Dolny Śląsk Śląski i właśnie konińskie, ale nie mamy rejonu łódzkiego prawda Bełchatów jeszcze się nie zdecydował moim zdaniem to jest też rejon, który powinien skorzystać ze świadczeń, o których mówimy tutaj Konina jak wspomniałeś o opis coraz bardziej rosną opłata za emisję co chyba w tej chwili jest chyba 2527 albo zajmą one, gdybyśmy te spółdzielniom produkujące energię z fotowoltaiki czy wiatru zapłacili nawet te za emisję 25 wrócili do miejsca, gdzie się nie emituje już były dodatkowe pieniądze w tej chwili płacimy te pieniądze za dla dziś do Europy nie do polskiego budżetu zapisy budżetu, a wtedy te wnioski były dla do tego co rozumiemy licznik dopłacamy do węgla mamy stanowiliby i wtedy, mimo że ten pieniądz za nie emitowanie c 2 wrócił do człowieka, który to nie emituje tego co o2 produkuje energię, żeby nie było cudownego leku z perspektywy właśnie jak się porównuje jestem jak jest traktowane Śląsk, które tak naprawdę ma mniej dotkliwe problem w tym momencie w zakresie transformacja jest bardzo wspierane porównujemy z tym co się dzieje u nas jako Polsce wschodniej u nas w Koninie np. tutaj ludzie mają poczucie, że zostali zostawieni samym samym sobie, że tutaj ten region od od 3 dekad tak naprawdę podupada z różnych powodów m. in . przez to, że były też zwolnienia już wcześniej masowe w kopalniach elektrowniach i tutaj nadal nie ma planu nie ma planu dla regionu natomiast na Śląsku właśnie parę miesięcy temu został zaproponowany plan transformacyjne został zaproponowany taki taka struktura właśnie okrągłego stołu to zostało zaproponowane poziomu rządowego 1, w których bardzo trudno zrozumieć ostatnio właśnie lata jest to, że tak naprawdę ta rozmowa tutaj pomimo tego, że bardzo próbujemy właśnie pchać się to, że tutaj nas do przedstawić realnie, że to co jest rzeczywistością tutaj rejonie, że to jest duży problem mamy naprawdę bardzo mało czasu pomimo tego faktu inwestorzy tego, że wiedzą to naprawdę osoby też ministerstwa porozmawiamy z nimi to nadal nie ma tutaj konkretnych propozycji wsparcia dla regionu poza na poziomie rządowym i najczęściej tego typu propozycji się pojawiają przy wyborach mam nadzieję, że tym razem po wyborach się okaże, że realnie będą to realizować bez względu na to jaki będzie skład przyszłego przyszłego Sejmu i przyszłego rządu, bo w tej sprawie nie można zostawić to nie jest sprawa tylko wyłącznie którejkolwiek ze stron mapy politycznej to jest sprawa wszystkich osób w tym regionie i to naprawdę trzeba podkreślić, że bez takiej strategii ogólnej ponad podziałami ten region bardzo ciężko przejdzie tam transformacji dzisiaj byśmy to prawdopodobnie gdyby nie aktywność działanie sprzeci w zaangażowanie tych, których to najbardziej dotyka prawda, czyli tych osób na miejscu powstało pan reprezentuje Stowarzyszenie ekologiczne ego Przyjezierze spędziła ruchu anty kryzysowego w Polsce to działanie oddolne jest możliwe ciągle do tej pory, ponieważ w procedurze stanowienia prawa państwo mieli coś do powiedzenia tymczasem szykuje się właśnie na ile to jest realne niebezpieczeństwo zmiana taka, że ten głos społeczeństwa będzie prawnie istotne jest to przerażające, więc z nie do pomyślenia, żeby w 30 latach wolnej Polski grupa 40 posłów skierowała projekt ustawy sejmowej, pomijając normalną ścieżkę legislacyjną, żeby przyspieszyć i to jeszcze kiedy 15 października po wyborach nie może być także w ustawie proponowanej przez 30 dla mnie zaproponowane jakaś zmiana, że inwestor przychodzi do miejsca środowiska i pragnie budować kopalnie i minister ma 21 dni środowisko na wydanie decyzji, pomijając samorządy pozycją mijający mieszkańców, pomijając plany zagospodarowania przestrzennego decyzja zostaje wydana, gdzie konstytucja art. 166 artykuł się tysiące czwarty, a przecież dzieje samorządy, bo wywalczyliśmy o to, żeby samorządy miały wpły w na to, żeby decydować o swoich małych ojczyzna Otóż okazuje się ma być nie mają nic do gadania, a zwykłe mieszkanie jest niczym przychodzi dzień bez węgla i minister oczywiście lobby będzie tu miała wielki wpływ lobby węglowe na torze 40 posłów się podpisał potem, ale kilku posłów już szef po naciskach lokalnych społeczności wycofało się wycofało się z tego szaleńczego pomysłu, bo nie może być także łamią konstytucję sprawą jest nowe europejskie chcemy wprowadzać na siły no rzeczy zmienionej epoki nie może być także montaż zwykli mieszkańcy mali zwiedzający my żyjemy w takie najważniejszej wojny powiedzmy, ale jeśli tak dalej pójdzie to do potraw samorząd po co po co mieszkanie sposób ich organizacje ekologiczne po co organizacje społeczne może doprowadzić do takich absurdów, że grupa posłów mieści, że możemy oddychać zanieczyszczonym powietrzem bony przyjazne dla zdrowia, bo przecież tak może dojść jeśli tak będziemy myśleć jak działo się tak jak wyglądało tak wiem, że tam mamy prawda nie wiemy mieli wyjątkowe prawda grobowce megalityczne mające 5000 lat prawda wartość bezcenna właściwie, że mamy problemy z wodą, które tutaj mogliśmy, że przychodzi prawda inwestor powiedzmy jakiś rozwiązany z węglem do do ministra załatwia sobie 21 dni bez bez konsultacji z samorządami bez konsultacji z organizacjami postanowił z obywatelami to jest jakieś uzasadnienie tego je pani to jest ta ustawa o wsady specjalnego, ale całego zadania ale, choć dziwne, ale są dziwne nie są one wyznaczone do dzisiaj Johnny będą, gdyby to było w tej ustawie, że będzie to złocie będzie to Turów czy Ościsłowo nie ma ma ta ustawa wejść nie wskazywania na miejsce, które mają święte odkrywki czytamy w kopalni postać wysoka dopiero potem wołaniem będziemy z tego zdamy, że to jest szczególnego znaczenia, czego specustawa wprowadzamy i nie ma nic dogadania, bo przecież idziemy żyjemy do państwa obracamy czasem widziane wcześniej nie można miejmy nadzieję, że takiej zmiany nie będzie istniejącym prawie, chociaż hale różne nadzieje niepokojące jest drugą po wyborach prawda sejmowe, ale w tej sprawie Mot, ale jest wielki wielki sprzeciw samorządów organizacji ekologicznych mieszkańców będzie przecież te dla mówili o tym, się, że mówimy ludzie, żeby to usłyszeli czternastego o teraz października będzie na sejmowej komisji środowiska właśnie ten proces projekt procedowany w komisji środowiska zapraszamy wszystkich samorządowców też uczył się zagrożeni też po wyborach już po wyborach, gdy zacznie w poniedziałek na nowej pandzie można, ale co skłoniło grupę posłów, żeby tak szybko działać po wyborach, czego się boją czy chcę powiedzieć trzydziestoletniej karierze ja nie pamiętam, żeby po wyborach się posłowie spotykali prawda ja wiem, że jest formalnie zaprzysiężenie dopiero od pozwala przekazać mandaty, ale wykorzystywanie tej sytuacji po prostu kompletnie jakoś nie nieetyczne nie w ogóle nie wyobrażam sobie jest wybrany nowy Sejm posłowie się spotykają tak ważną ustawę są procedować premier po prostu na takim niepokojącym akcentem kończymy naszą audycję no cóż niech tam, skąd pan do nas przyjechał i tam zawiadomiła zalana Stępień, która ciągle z nami na Skypie startuje na liście koalicji Obywatelskiej startuje do Sejmu niech to będzie taki przykład pozytywny dla innych regionów zobaczymy, a nuż da, bo bardzo pani serdecznie dziękuję zwracam się do osoby, które zawsze możliwości są mniejsze niż nasze studia pani Miłosława Stępień dziękuję bardzo dziękuję państwu bardzo ekspertka ds. pewnej transformacji partii zieloni jak mówiłam kandyduje w wyborach do Sejmu z Konina na listach koalicji Obywatelskiej dziękuję także również państwo pani Izabela Zygmunt Polska Zielona sieć bardzo dziękuję panie Józef Drzazgowski prezes stowarzyszenia ekologicznego Eko Przyjezierze dziękuję zechciał pan przyjechać dziękuję bardzo dziękuję pani o nas pan Radosław Gawlik partia ekonomia dziękuję bardzo to była kolejna audycja z cyklu energia dla klimatu przypominam rozmawialiśmy o przyszłości właśnie nikt nie nie można mówić o przyszłości węgla brunatnego w Rio nie ma przyszłości dla węgla brunatnego z czerwonymi regionalną węglowych, które wydał w tym wydobywa się jeszcze no i no właśnie czy jednak to wszystko zakończy działalność czyta jak chcą niektórzy, by powstała nowa odkrywka mam nadzieję, że nie będziemy rzecz śledzić w każdym razie rzeczy zrozumiał przyciągało runęła znowu pani ma decyzji środowiskowej tak jest bardzo serdecznie jeszcze raz państwu dziękuję Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: WEEKEND RADIA TOK FM

Więcej podcastów tej audycji

POPULARNE

DOSTĘP PREMIUM

Teraz 30% zniżki na Dostęp Premium! Wybierz pakiet "Aplikacja i WWW", aby słuchać podcastów TOK FM na komputerze i w aplikacji mobilnej już dziś.

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
Przedłuż dostęp Premium taniej!