REKLAMA

Czy można zrozumieć Ludwiga Wittgensteina?

OFF Czarek
Data emisji:
2019-11-08 11:00
Audycja:
Prowadzący:
Czas trwania:
37:14 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
wcal e państwa moim go ściem jest dr hab. Marcin Poręba z Instytutu filozofii Uniwersytetu Warszawskiego dzie ń dobr y dzie ń dobr y dzień zdrowia, jak i f ilozoficzny program wcze śniej d ietetyka teraz Ludwiga Wittgensteina zupełnie przypadkow o, al e ludzi Witka stanie, dlateg o że w poniedzia łek i wtorek odbyła si ę mi ędzynarodowa konferencj a po święcona tem u w łaśnie f ilozofowi bardz o, żeby n ietypowe Emu, bo za życia publikowa ł tylko 1 książkę, a prze z Rozwiń » wielu uwa żany za wybitne najwyb itniejszego filozofa dwudz iestego w ieku mało tego tak że, że po opubl ikowaniu te j ksi ążki właściwie myślał o n iej całe życie w różnych tekstach, kt óre pisa ł troszeczkę sam z e sob ą polemizował alb o powol i powol i zmierza ł w k ierunku, jakiej ju ż troch ę innego my ślenia tak mo że jes t tytu łem wstępu wart o dodać, że ta konferencja czy same j mi ędzynarodowa by ła organizowana przed e wszystk im prze z centrum ośrodek kultur y austr iackiej w Warszawie z oczywistych względów jest, wi ęc tak p óźno austr iackim pisa ł właściwie wy łącznie po n iemiecku co zawsz e warto pami ętać, dlateg o że z regu ły funkcjonuj e o n w s ieci angielskich przykładach to s ą w łaśnie tylko przykłady lepsz e lu b gorsz e n o i nocnej w łaśnie chciałem organ izatorom z o środka austriackiego bardz o serdeczn ie podziękować pogratulować bardz o udanej imprezy c o do samego Wittgensteina t o jak podwoz ie koleg a udan ą imprez ę udanej imprezy polega ła na ty m że uda ło si ę poruszy ć bardz o r óżne kwest ie dotyczące przed e wszystk im zar ówno genez y powstan ia głównego opublikowanego dzie ła Wittgensteina to znacz y traktatu logiczn ą f ilozoficznego szczeg óły zar ówno biograficzne, jaki można, by powiedzie ć, i ż psychologiczny ludzk ie tak tak że szereg podstawowyc h kwestii dotycz ących zawartości teg o dzieła jeg o f ilozoficznego sensu ich wyd źwięku jeg o jeg o spójności wewn ętrznej wzgl ędnie brak u takowe j tak dale j, wi ęc w tym sensie t o n iewielka konferencj a, bo prelegent ów by ło chyb a dziewi ęcioro rzeczywiście n o dotknęła dotkn ęła w ielu istotnych spr aw związanych zwi ązanych z ty m w łaśnie wczesny m dzie łem Wittgensteina jak s łusznie powiedzia ł jedyny m jego publ ikowanym życia 9 filozoficznym powinno, czeg o Wildstein ca łą pewno ścią w kategor iach oddzia ływania jes t najwa żniejszą postaci ą filozofii dwudz iestego wieku i sk łonny jeste m podzielić pogl ąd, kt óry w, którego pan odniósł, że jes t t o oczywi ście zarażonej w tej chwili z pewnego dystans u czasowego patrząc mo żna powiedzie ć najwybitniejszy f ilozof m inionego stulecia zastanaw ia się cz y za teg o w łaśnie, że prze z wielu uwa żany też czy wszysc y, którzy byl i na tej konferencj i s ą po usz y zakochani witk ę tajnie nie wszysc y j a np. Niejestem pa n krytyczn ie podchodzi racze j ta k natomiast t o jak w ty m sensie przypadk u f ilozofii to nawe t powiedzia łbym, że jest to jest t o jes t g łębsza form a docenienia jakiegoś zostaj e się z nim n ie zgadzamy jednocze śnie uwa żamy, że wart o się w jego w jak jego my śli jeg o dzie ło Zagłębie jako ś ta m po prostu wewnętrzny cz y wewnętrzny d ialog z n im prowadzi ć rzeczywiście w idoczne jes t tak im f ilozofem w 1 z 1 z takich filozof ów, kt órzy si ę na dosy ć regularnie pojawiaj ą w dz iejach, kt órzy do ść cz ęsto przyci ągają, w których myśl przyci ąga, żebyście wyznawc ów do ludz i, kt órzy wiedzą widz ą w tej f ilozofii jaki ś g łębszy wtajemniczenie n ie s ą sk łoni naszych rozwa żać my śli w niej zawartyc h z punktu widzenia ekologicznej sp ójności tam rzeczywi ście wszystk o trzym a kup y tak przewidują, stając się utrzyma się losam i miasta m ówi rzecznik SA tak, ale sprawa z wie ży ratuszowej wieży dalek a na s łowo, wi ęc i, jakby upatruj e si ę główne głównym zadan iem takim powiedzmy w czuwan iu się to c o zosta ło to bez sete k statyst ów następnie by ć ale, al e powiedzia łbym że, że mo żna też inaczej inaczej widzieć tajnym zajmować inaczej o nim myśleć, żeby pan ma racj ę w tym, że t o jes t postać bardzo charyzmatyczn a tak i fascynujące jes t to, że k iedy myślimy postacie charyzmatycznyc h my ślimy raczej takich przedm iotach, które działają na na s tu i tera z tak albo, że możemy się n ie w iem odnie ść jaki ś film ów n p . cz y cz y przem ówień zachowanyc h w ielkich przyw ódców wa żnych przyw ódców i czujemy, że coś jes t w sposob ie w jaki m ówią alb o sposob ie zachowują tuta j mam y w łaściwie tak iego trochę o d w ódka, kt óry pozostawi ł jaki ś tekst y, a jednocześnie staje si ę postacią charyzmat sta ł się postaci ą charyzmatyczn ą i kastracj a to pa n mówi tak że, gdyb y cz ęść wyznawc ów poszukuj e czegoś, czego by ć mo że n ie m a ja my ślę, że tuta j rzeczywi ście mo że mo że co ś tak iego mie ć miejsce z drugiej stron y faktycznie w 2 ligę tajn e władz, zw łaszcza tej wczesne j jes t tak i bardz o mocno zaakcentowan y w ątek, że z t o o c o chodz i f ilozofii, a zdan iem Wittgensteina tutaj nikt jeszcz e n ie jest szczeg ólnie oryg inalny akurat pod ty m względem f ilozof chodz i o zrozumienie istoty świata n ic mn iej, że w, że t o, o co chodz i filozofii n ie jes t osi ągalne środkami takimi mo żna powiedzieć, których mo żna, by oczekiwa ć od filozofa t o znacz y takiego, argumentuj ąc teg o rozwa żania formułowania twierdzeń za którymi nast ępnie przytacz a jaki ś racj ę t o jes t zdan iem Wittgensteina istotę świata zdan iem Wittgensteina, a co za ty m idzie także istota j ęzyka, bo to się Wittgensteina 1 z drug im ściśle wi ąże jest n ieuchwytna nie wyraża ona mo żna j ą tylk o ukazywa ć bądź tak jak t o czyn i log ika matematyk a b ądź tak jak t o s ą Wittgensteina czyn i w swo im traktacie, zastrzegaj ąc zaraze m, że wszystkie zdan iem składający się na trakt y są niedorzeczno ści am i te j niemieckie s łowo Murzyn się pojaw ia czy, który jest t łumaczony na ang ielski jak o nonsens an a Polski jak o niedorzeczno ść w kontek ście Wittgensteina oczywi ście i że tę istot ę świata tym mo żna powiedzie ć w istot ę wszystk iego można tylk o wy łącznie jakiego ś rodzaj u przeżyciu m istycznym osi ągnąć tak t o jest t o jes t spos ób, na którym uprawiania f ilozofii, który wyjątkowo, że tak powiem wydaj e si ę atrakcyjn y w łaśnie dla ludz i, kt órzy filozof poszukują przede wszystkim, jak iego rodzaj u przeżyć wtajemniczenia g łębszego i t d . n o, a nie an i an i klarowne j już mo żna b ędzie dyskusyjn y argumentacji przede wszystk im bardz o interesujące jest t o, że Wittgensteina sta ł si ę postacią kultow ą n iezbyt s ilnie oddziałującym przede wszystkim w nurc ie tzw . f ilozofii anal itycznej, która zdawać, b y si ę mogło powinna by ć tak drastycznie tak ostro jak t o tylk o mo żliwe przeciwna wręcz wrog a takiemu spojrzen iu na filozofi ę jak tuta j przed chwil ą jak o spojrzen ie Wittgensteina nakre ślił prawd a, ale dzieje się to zaś s ą pełne teg o rodzaju paradoksów n ie jes t to goście n o w łaśnie w Polsce szczególnie uw ielbiane z powod u polskiej epizod ów krakowsk ich jak powiedzia ł, że o n jes t tutaj oczywiście po t o, Polska kart a związana z taką wczesn ą b iegaczom Wittgensteina okres u z okres u pierwszej wojn y światowej jes t niew ątpliwie tak im smaczkiem ca łą pewno ścią tak można sobie my ślę, że większa gdzie ś ta m w łaśnie w tej w Krakowie cz y p óźniej czy p óźniej ta m w okolicach Bukowiny tak m ógł sobie myśleć o t e kwest ie, kt óre Rados istnieniu Alumetal to naraża stan oskar żenia s ą za odmowę jeg o umys ł ile, ale te ż w Polsce mo żna powiedzie ć, że tutaj dzia łalność takiego n o najważniejszego niew ątpliwie znawc y komentatora Wittgensteina prof. Bogusława Wolniewicza i tłumacza zaraze m jego 2 najważniejszych dzieł t o znacz y właśnie traktatu log iczne filozoficznego rozwa żań i docieka ń f ilozoficznych w bardz o si ę do teg o przyczyni ła b o proszę zwolni ć całą pewno ścią wyznawcą Wittgensteina w tym sens ie, kt órym przed chwil ą mówiłem n ie by ł, a jednocześnie uwa ża całą pewno ścią za najważniejszą postaci do dwudziestego w ieku, zw łaszcza trakta t, a c o ważniejsze ob a dzie ła prze łożył spos ób w n ie z n iezwykle do znakomity tak, że t o rzadk o takie przykłady zdarzeń t o do istoty świata powr ócimy po informacjach Radia TOK FM studio dr hab. Marcin Poręba z Instytutu f ilozofii Uniwersytetu Warszawskiego informacj ę o 1120 wcal e państwa maj ą gości jes t dr hab. Marcin Poręba z Instytutu f ilozofii Uniwersytetu Warszawskiego rozwoje m dz isiaj o Ludwiku Witkiem stajn ie prze z wielu uważane by ło za najwyb itniejszego filozofa dwudz iestego wieku rozumie, że wyspiarze jeszcz e n ie skończył, więc jak si ę skończy to by ć mo że rozszerzymy t o także 2001 . ale jeszcz e można startowa ć w konkurs ie, kiedy mówi si ę f ilozofii Wittgensteina t o dzieli si ę na takie 2 okresy właśnie można powiedzieć nogi 2 Witka Stein n ie mo że wczesn y Wittgensteina i później witkę staj e tak jakby w mi ędzyczasie, czyl i nie wydarzy ło i po prost u któregoś dnia widzę staj e się obudził mówi dobr a tera z jestem jeszcze p óźniej Wittgensteina mam zupe łnie inne przemy ślenia na temat poprzednich moich bada ń i przemy śleń i ju ż tak rzeczywi ście tak im najbardz iej popularny m ujęciu m ówi się zwr ócą później ówczesnej p óźniej za ś Wittgensteina czy po prost u wczesnym i p óźnym Wigier stajn ie i zwolenn icy komentatorz y interpretatorzy Wittgensteina n iekiedy dzielą si ę na tak ich, kt órzy większe znaczen ie cz y warto ść przyznającej wcze śniej f ilozofii tak ja k np. wspomn iany przed przerwą przez e mnie prof . Bogusław Wolniewicz i tak ich, kt órzy w uwa żają t o w łaśnie ten p óźny Wittgensteina jes t ty m filozofem prawd a, kt óry do najg łębszych kwest ii dociera najwi ększe są zm iany cechują si ę my ślenia filozoficznego wprowadz a, al e zaraze m w śród no s w dyskusjac h o tyc h przemianach my śli Wittgensteina często pojawiaj ą si ę g łosy pojawia ły ja sam zreszt ą tak uwa żam, że te n podział wczesny p óźniej wygaszan ie całkowicie n ieadekwatne i racze j zaciemniają obra z te j f ilozofii niż pozwalaj ą lep iej zrozumie ć, kto 1 z komentator ów Anthony Kany boda j powiedzia ł, że zwiększeniu to jest także jes t alb o 11100 albo 3 z całą pewno ścią nie 2 dodając, b y taką pośrednią fazę, czyl i w łaśnie taki trzeci środkowy mo żna wr ęcz okre s, a ja na t o spojrzał na podstaw ie mo ich lektur powinny być większe jednostk i i przemyśleń, że t o jest jeszcz e troszeczkę inaczej, że mam y tutaj po prost u pew ien n ieprzerwany ci ąg my śli zaczynaj ący si ę w pierwszych w łaściwie w latach dwudz iestego w ieku w związku ze stud iami Wittgensteina jeszcz e na Politechnice w Berlinie, o czy m potem b ędą sta że w studiach inżynierskich mo żna powiedzie ć, w trakcie kt órych Wittgensteina zacz ął się interesowa ć matematyk ą z oczywistych wzgl ędów matematyka jest w in żynierii w spraw ą podstawową zaczął si ę znale źć naturą matematyki no c nad na d ty m jak on a jes t wstan ie opisywa ć rzeczywistość fizyczn ą w jak im sensie, dlaczeg o tak znakomicie sprawdz a w zastosowan iach w zakresie f izyki cz y nau k techn icznych o d matematyki przeszedł za interesowania logik ą i filozofi ą i o d teg o momentu aż do mo żna, by ostatn ich la t życia mam y n ieprzerwany ci ąg my śli n ieprzerwany proce s myślenia, kt óry an i na chwilę n ie n ie ustaje niezale żnie od zewn ętrznych okoliczno ści, kt óre nieustannie n iemal wszystk ie sk ładniki my śli Wittgensteina ulegaj ą mn iej lu b bardz iej dalek o idącym zm ianom tak i je śli ta k na t o spojrzym y t o droga prowadz ąca od wczesne j do tej p óźniej filozofii z te j okazj i zrozumia ła i trudn o tutaj m ówić o jakim ś zasadn iczym prze łomie zwroc ie reorientacji to na m si ę trakto r doc iekania jawił jak o w łaśnie 2 fazy przedz ielone jakimś zasadn iczym zwrote m cz y czy przełomem tak b ierze si ę st ąd po prost u zazwyczaj n ie czyta si ę prawie nic pr ócz tych 2 książek Wittgensteina, a opr ócz nich o n napisa ł naprawdę bardz o du żo, k iedy widzimy 2 pracę w kontek ście wszystkiego teg o co pisa ł co pozostawi ł po sob ie to w idzimy, że o d 12 prowadzi pewn a droga, która nie jes t wcale drogą już tak iego o dziwnym ol śnienia czy zasadn iczego zwrotu Wilka tajnyc h postulowa ł poszukiwa ł postulował pa n jasno ści prostot y natomiast wydaje się, że sa m pad ł ofiar ą brak u 1 drugiego mia ło niew ątpliwie zar ówno do jasności klarowno ści w my śleniu i p isaniu jak do prostot y stosunek n ie może ligi t o znaczy uwa żał, że d ążenie do jasno ści do prostoty jes t takim tak ą w tak ą fundamentaln ą powinnością cz łowieka zajmuj ącego si ę filozofi ą powinno ścią tak że n ieczysto nieczysto intelektualn ą tylk o tak ą no c w fundamentalnie fundamentaln ie moraln ą c o rzeczywi ście natom iast osiągał n ie osiągał moim zdan iem an i prawdziwe jasno ści w swoich rozwa żaniach to poniek ąd dobrz e tak mo żna powiedzieć, b o w takich sprawac h trudn o jes t jeśli je śli w og óle mo żliwe mówić mówić w pe łni jasno ani prosto, bo jeg o dzieła nale żącej do najtrudniejszych z ca łą pewnością dwudz iestym w ieku natom iast co osi ągnął t o osi ągną wielk ą jako ść literack ą np. umia ł co t o jes t może, tym bardziej typow e dl a Francji austr iackiej literacko filozoficznej nosi dl a niemieckiej potrafi ł pisa ć kr ótkimi zdan iami c o c o daj e pewn e z łudzenie oznaczyli rozda ł cz ęsto tak ta k ta k tak, al e jednocześnie jest t o tak a cech a styl u, kt óra faktycznie faktycznie n o i daje czytelnikowi poczuc ie wielkiej elegancji tyc h jeg o takiego tekst u oczywiście takie tak ie one s ą natom iast faktyczn ie Wittgensteina głęboko wierzy ł w t o, że gdzie ś zagadk a świata zagadka języka raze m gdzieś wi ąże się, czyl i rozwiązanie wi ąże się z e zrozum ieniem, iż gdzieś na jakim ś bardz o fundamentalny m podstawowy m poziomie zar ówno świat, jak i j ęzyk s ą proste prost e w swojej strukturz e, a z łożoność, kt órą obserwujem y w świecie j ęzyków r ównież interakcjach ludzkich w ludzk im sposob ie życia b ierze się st ąd, że ta fundamentaln a prost a struktur a jes t jakb y w ielokrotnie w ielokrotnie powtarzan a i sk łada na coraz większe, że tak pow iem całości mi się wydaje, że t o jes t tak a w iara fundamentaln ie prost y charakte r świata t o, że on jakim ś ta m podstawowym 5 swoich budow y jes t jes t prost y t o jest bardzo wa żna cech a my śli Wittgensteina i w mo im przekonaniu t o jes t tak a cech a kt óra stanow i źródło bardz o wielu jeśli n ie większości k łopotów, jak ie ta f ilozofia teg o myślę, bo padała na r óżnych etapac h jeg o b iograf intelektu t o znacz y t o znacz y że bardzo trudn o jes t rzeczywi ście w sposób przekonuj ący i skuteczn y ex us ług w sens ie, ab y skuteczneg o wyja śnienia wskaza ć jak ikolwiek wpros t wzorze c, kt óry tłumaczył, b y to, jaki i czy m jest świat, jaki czym jes t j ęzyk ludzk i umysł poznan ie generał próbował t o zrobi ć i pr óbował z teg o punkt u w idzenia odrzuca ć różne pojawiające si ę w tok u rozwoju f ilozofii, ale n ie tylk o filozofii tak że log iki tak że matematyk i w dwudz iestym w ieku pr óby t łumaczenia rzeczywisto ści poprze z tak pow iem odwo ływanie si ę racze j do złożoności ni ż do prostot y racze j do teg o, że modele z moc ą, kt órych chcem y świat zrozumie ć tłumaczy rozum iesz myślenie rozumieć j ęzyk pytal i muszą wykazywać si ę odpowiednim stopniem z łożoności tak Wittgensteina te j złożoności n ie chciał zaakceptowa ć w szczeg ólności bardzo dobry m tego bardzo tego ilustracją je śli mog ę jeszcz e bardz o jes t, bo zaczn ą teg o Rasel niedługo po tym, jak bardz o Andras 1 z czołowych lotnik ów ca łą pewnością filozofów dwudz iestego wieku zafascynowa ł również tajny m dosy ć szybk o tak zacz ął dosyć szybko, gdyż zacz ął fascynowa ć dostrzeg ł w n im właśnie n o talent te j klasy, kt óre już mo żna być gen iuszem tak, al e filozoficzny, ale tak że logiczne i Rachel w ty m momencie t o jeszcze by ło przed pierwszą wojn ą światową wygłosił tak taki tak i sąd że, że po Wittgensteina mo żna si ę spodziewa ć kolejneg o dużego kroku istotnego kroku naprz ód w rozwoj u log iki po jego dziele, a śledzie, al e pryncyp ia matematyk ę, które by ło rzeczywi ście u początków dwudz iestego w ieku najważniejszym dokonan iem w zakres ie log iki logiki matematycznie dla 2 Steinbach n ie dl a Wildsteina Otóż ra z się myli ł w ocen ie perspekt yw Wittgensteina kolejny m wielkim krok iem w rozwoj u log iki matematyczne j log iki formalne j podstaw matematyk i także dwudz iestym wieku był opubl ikowany w 1931 roku, wi ęc 10 lat po traktac ie logiczn ą f ilozoficznym artyku ł innego austr iackiego my śliciela i uczonego kurte k dl a p t . o zdaniach formaln ie nie rozstrzyganyc h w systemie 5 matematyka i systemac h pokrewnyc h Otóż tam jest zawarte w ty m artykul e pewn e tw ierdzenie, ale teg o tw ierdzenia przerw ę panu powr óciły po informacje, które będzie z awans u jasne bo, żeby ocenić system ma by ć ponad systeme m tera z zastosujem y dr hab. Marcin Poręba z Instytutu filozofii Uniwersytetu Warszawskiego stud ia po informacje wracam y do Wedla Wittgensteina Rosella informacji 11404 państwa mają go ści jes t dr hab. Marcin Poręba z Instytutu f ilozofii Uniwersytetu Warszawskiego Ludwiga Wittgensteina jego Europa mo żna, b y rzec przerwa łem pan u albo informacji prze z pan u, k iedy kurtkę pojawił si ę w nasze j rozmowie pojawił si ę w nasze j rozmow ie wcześniej pojawi ł si ę w historii nauk i filozofii dwudz iestego wieku myślę, że jes t t o druga powiek ę stajn ie posta ć nieodzowna dl a zrozumienia teg o, o czy m była ju ż dwudziestą wietrzna jest pewn e rzeczy nadal f ilozofia f ilozofia jest, ale tuta j w ty m kontekście chciałbym zwrócić uwag ę na taką właśnie zacz ął si ę z ty m jeg o tw ierdzenia najtrudn iejszym z 3001 . rok u wi ąże mianowicie t o jes t sąd, znosz ąc centralne dl a wsp ółczesnej log iki i f ilozofii matematyk i twierdzenie nie b ędę jego treści w ty m momencie przedstawiały wzrusz a uwagę tylk o na torze t o jes t stw ierdzenie, które swoim formowan iu, zw łaszcza w swo im dowodz ie cechuje się bardz o du żym stopn iu złożoności to jes t stwierdzenie, kt óre w, którego porz ądne wyłożenie przedstaw ienie dowodu n o w wymaga p ół semestr u na Uniwersytecie i Wittgensteina, który by ł świadom istnienia teg o wyn iku świadom tego, że te n wynik mo że by ć traktowan y jako coś o fundamentalny m znaczeniu dla naszego rozum ienia logiki dl a naszeg o rozum ienia matematyki n ie chcia ł teg o zaakceptowa ć i uważał c o dosyć osobl iwe w odniesieniu do twierdzenia w grunc ie rzeczy matematyczneg o uwa żał, że gdzie ś w n im tkw i fundamentaln y błąd i ruc h te n błąd, że tak kolokw ialnie wyra żę namierzy ć i skaza ć obnażyć i teraz moje, b o jak h ipoteza dotycząca teg o co sta ło za jeg o właśnie przeświadczeniem, że te n wyn ik jes t obarczony błędem obarczony jakim ś b łędem jak ąś wad ą fundamentalną by ło t o właśnie t o jest 1 z tyc h wynik ów, kt óre uczą na s cz y próbują uczyć, że je śli chcemy zrozumie ć czy m jest log ika czym matematyka t o musimy patrzeć na t o co najprostsz e tylko na t o c o najbardz iej złożone, że ta m nale ży szuka ć, jakb y w rozum ienia ich istoty teg o giganta n ie chciał przyjąć wiadomo ści maj ą, zanim moim zdan iem, dlateg o że c i w n im bardz o g łęboko jak tak i kul t prosto tak kul t prostot y, kt óry zreszt ą by ł konferencja, kt órej wyszliśmy ukazywan y r ównież tak ich biograficznych szkicach prze z niektórych uczestnik ów te j konferencji wyra żał się tak że w ty m, w jakich gdyb y w jego otoczeniu Wittgensteina ch ętni żył i funkcjonowa ł najprostszy m tak ty m latarnia morsk a ta k tak alb o krzes ło stół najprostsz y możliwy tak i, który mo żna usi ąść coś napisa ć, wi ęc prostota na zewn ątrz prostot a wewnątrz t o by ł jeg o idea ł, a jednocze śnie hoduj ąc m ówili czo łowi pisa ł 1 z trudniejszych bynajmn iej n ie prostyc h rzeczy, których nap isano w filozofii dwudziestego w ieku teraz pojawi ła się tysi ące ksi ążek o lig ę tajn ie i wspomnianej stronie o ty m za konferencj i zastanaw iam si ę czy witkę stan iu si ę ta k prze mielonej przywo ływany już n ie da z teg o n ic więcej wyciągnąć czy to wci ąż jeszcz e ta k w pasie budz i m ówi o tyl e jeszcze tyle jeszcz e mo żna z teg o wycisn ąć jak powiedzia ł, że w kategor iach p isania wioz ą b iografii i f ilozofa Wittgensteina wydobywan ia różnych wątków tak dale j to faktyczn ie chyba niewiele d a si ę dodać, ale prz y wysok im poz iomie, że jeste m dalek i o d pewno ści cz y wart o tak f ilozofa mi się zajmować nawet tak im jak widzę stają si ę wydaj e, że ka żdy, kto kom u filozofia, choć trochę le ży na sercu, kt órzy n ie zajmuj e lepiej zu żyje sw ój cza s, jeżeli przez zawsze w idoczna, na kt órego w kt óregokolwiek kt óregokolwiek spr óbuje my śleć dale j ich w ty m sens ie tego robić wszystk o przed nam i tak zawsze zawsz e znacz y w t o jes t właściwe moim zdan iem spos ób obcowan ia z filozofią kogokolw iek tak trzeba to będzie dl a nas to b ędzie Wittgensteina i n ie analizować jak t o jest zrob ione tak jako ś tak ą nieprawdopodobną dokładnością jak t o si ę czasem rob i tych szczegółów wyra źniej daje oczywiście jak o kogo ś szczególnie interesuje tak to to może si ę tym zajmować się nad, je żeli chodz i wszystk im filozofię to ka żdy taki cz łowiek czeka czy Wittgensteina tak jeste m przekonan y chcia łby racze j, żeby pozwolić jeg o f ilozofii żyć dale j w myśleniu, kt óre poza ni ą wykracz a pr óbuje wykracza cz y sukcesem cz y nie to jes t inna spraw a tak to c o się my śli jes t najważniejsze, że myśli dalej i tak ni ższa ni ż Niżnik ksi ążki, kt óre przeczytali śmy, czyli wted y tak im sukcese m f ilozoficznym by łoby odnalez ienie teg o błędu tw ierdzeniu wedle np. bo być mo że tak, chociaż to jest raczej moim zdan iem ma ło perspektyw iczne zadanie na pewno mo żna posiedzieć życia tak, ale to drzewa, al e czy raczej starczy nam si ę, gdzie znajdzie racze j w porządku wyn ik odleg ły jes t tak natom iast natom iast oczywi ście tuta j można i ść dale j i zna m w ielu filozofów dwudz iestego w ieku, którzy dal i się zainspirowa ć wi ęziennej pod pewnym i wzgl ędami, al e zdecydowanie szl i dale j nowi jest tak KE już w tej chwili można być te ż w ielki klasy k f ilozofii dwudz iestowiecznej filozof j ęzyka, ale n ie tylk o tak ja k o tym, że za chwil ę z wyczuciem j ęzyka, ale można ca łą krytykę ameryka ński filozof, który jes t typowy m przyk ładem kogoś, kt o lek iem pozwolił tak im impulsom id ącym o d Wittgensteina m. in . o d Wittgensteina, b y rozwin ąć si ę w myślenie, kt óre on o jes t po prost u interpretowania Wittgensteina jes t całkowicie oryginalną filozofią st ąd ryzyk o, dlateg o że może się jedna k upomnie ć że, że opr ócz teg o b łędu, który wcze śniej mówiłem moim zdan iem b łędu tak, że Wildstein t o jes t 21 Stein wczesn y i późny t o jes t zdecydowanie mo im zdan iem chyb iony obra z t o kolejny m chyb ionym obraze m elemente m obrazu Wittgensteina, jaki mamy t o jest t o, że 1 z pa ń by ł f ilozofem języka, tote ż mo żna bardz o często przeczytać w au t z popularnych has łach komputerowych tak dotyczący winy an i zwierząt pup ila j ęzyk Otóż s ą zupe łnie zupe łnie tak n ie nie n ie by ło oczywiście o n zastanawiał się na d j ęzykiem tak al e jakb y w t o w n ie jes t nic znow u szczególnego rozważa j ęzykiem jak o narz ędziem do Nico jako jak o w pewny m sens ie narz ędziem myślenia, al e w traktac ie, zwłaszcza znaj ą się na d j ęzykiem nie przede wszystk im w porządku myślenia tylk o w porz ądku świata jak o na pewny m sk ładnikiem świata zrob ionymi z tak ich samyc h kawałków z jakiego zrob iony jes t wszystko inne w świecie to znacz y pewnyc h Stanów rzeczy fakt ów, który t o te n składnik, którym jes t j ęzyk ma t ę szczeg ólną w łaściwość, że jakiś sposób jes t na m bli ższy łatwiej dost ępne do badania i stanowi w zwi ązku z ty m taką pr óbkę z mocą, kt órej badaj ąc, którą możemy się dowiedzie ć pewne rzecz y na tema t struktury świata jak o takiego, kt óry oczywi ście w nie wynajmie sprowadza si ę do j ęzyka ta k nawe t, jeśli wi ęc pani powiedzia ł, że gran ice mojego języka wytyczaj ą gran ice mojeg o świata, al e tutaj podkreślił mojeg o świata ta k, a tym, a ty m, czego zrozumienie chodzi n ie jes t mój świat tylk o świat i w zwi ązku z ty m tutaj j ęzyk pe łnić język tak mówią związek z wiedz ą, że my śli mój b iznes dobiegnie ko ńca jeśli sobie odpow iemy na pytanie dotycz ące j ęzyka tak cz y jest m istyczne znaczenie czy jes t odniesienie wyra żeń tak widzę tutaj zawsz e tak naprawdę zlekceważenie patrzy ł na produkowanie filozoficznego rodzaj u rozwa żenia j ęzykiem jak ktoś tylko te n rodzaj okn o na świat, kt óry językiem n ie jest, kt óre bynajmn iej się do niego w zwi ązku z ty m nie n ie wprowadz a w tym sensie gęsta by ł filozofem, kt óry w kt órego, którego za interesowania cel e badawcz e odpowiedzie ć progra m badawcz y jak już dzisiaj władni, żeby m ówić w kontek ście nauk i daleko wykraczały poza w idok z j ęzyka syste m konsumuje tak i spos ób jak pa n postuluje cz y czy ten projek t, b y poszukuj e pan cz y racze j właśnie, gdyb y wc iela pa n internalizacji integruje zdecydowan ie zdecydowanie tak i spos ób, jakb y postulowa ł oczywiście jak t o powiedzie ć n o t o t o jest t o jest co ś, o czym oczywi ście trudn o jest mi m ówić, bo to już, b y musiało jakiż m ógłby zahaczać o moj e w łasne jakie ś zainteresowania cz y cz y poszukiwania filozoficzne, których nie chcia łbym tuta j specjalnie powa żnie rozwa żyli dzi ś n ie natom iast sąd wnoszen ie dzi ś natom iast, bo 1 na 1 wątek mo że wskaże tak ie jak widzę w poj ęciu osob y poj ęć używanych przez wi ęzienie w traktac ie jeśli mówimy o traktacie dz isiaj bardz iej ni ż doc iekania jes t poj ęcie przestrzen i, które ta m wyst ępuje głównie w postac i ochrony przestrzen i logicznej wydaj e si ę, że Wildstein jakb y, nawi ązując do ówczesnych pierwszej połowy dwudz iestego w ieku rozwa żań z pogran icza matematyki f izyki także f ilozofii dotyczącej w łaśnie poj ęcie przestrzen i sformowa ł pewn e ciekawe czy otwarta przestrzeń nogi, al e żaden z fakt u przestrzen i logicznej ci chodz i, żeby trzeba Inter toto t o by wymagało dalek o id ące oczywiście obr óbki, żeby żeby, żeby zobaczy ć tam w tym w tej te ż jes t w łaściwie zawarte zawartą w n iemieckim torz e, że rzecz, że rzes z, że fakt y nie stanowi ą fakty składający się na świat nie stanowi ą ju ż tak iego luźnego uporz ądkowanego work a tak iego zb ioru tylk o niekt óre są solidnie si ę tak tak także, które są sobie bliższe niekt óre sob ie dalsze to 1 z bardzo ważny dl a traktatu wątków mi si ę wydaj e, że rzeczywiście tutaj wygrać ten f ilozoficzny wyartyku łował coś c o jest bardz o ważną kwestią dl a f ilozofii w og óle ich cz y, rozwa żając c o mo żna mo żna filozofia si ę wydaj e p ójść odrobin ę przesuwa się od gm iny dale j m ianowicie mianowicie, stosuj ąc w łaśnie do zagadnie ń f ilozoficznych poj ęcia zwi ązane na r óżne sposob y z maksymaln ie uog ólniony pojęciem przestrzeni t o jes t 1 z takich przykładów mo żna, że ja w ich życiu napisałem 1 artykuł na tema t Wittgensteina, kt óry dotyczył jeg o f ilozofii matematyk i i i w n o nawe t tam w łaśnie starałem si ę racze j pokaza ć pewn ą dynamikę teg o my ślenia, jakby i w jak im sens ie on o jak wskazuj e dale j drog ę w jaki ś n ieznany obsza r bardzo dzi ękuję dr hab. Marcin Poręba z Instytutu f ilozofii Uniwersytetu Warszawskiego był pa ństwa mo im gościem informacje ju ż kilka m inut o godzinie dwunast y po informacjach Mikołaj Lizut jeg o program dz isiejszy przygotowa ł Paweł Ziętara nad jakością czuwa ł Kamil Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: OFF CZAREK

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Z Dostępem Premium TOK FM odsłuchasz każdy podcast! Nie czekaj, zacznij słuchać wygodniej z pakietem "Aplikacja i WWW".

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
Przedłuż dostęp Premium taniej!