REKLAMA

Czwarta stolica. Kiedy Łódź rządziła Polską

Magazyn Radia TOK FM
Data emisji:
2019-11-09 12:20
Prowadzący:
Czas trwania:
30:28 min.
Udostępnij:

O historii miasta mówi prof. Przemysław Waingertner z Uniwersytetu Łódzkiego, autor książki "Czwarta stolica. Kiedy Łódź rządziła Polską (1945-1949)".

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
sobotn i magazyn Radia TOK FM Przemysław Iwańczyk prz y m ikrofonie chcia łbym byśmy teraz po łączyli się z Łodzią, a ta m historyk Uniwersytetu łódzkiego pa n Przemysław Waingertner jest z nam i dzie ń dobry panie Przemysławie dzień dobry jes t także autore m książki czwart a stolica, kiedy Łódź rządziła polsk ą w latac h 19451949, a to wszystk o w cyklu ludzie w PRL i PRL w Łodzi mam do pan a serdeczn ą pro śbę, ponieważ te ż jestem łodzianinem z urodzen ia Rozwiń » i temat, kt óry za k ilka podejm iemy wzbudz a we mn ie pewn ą nostalgi ę przyjemność sk ądinąd pozwoli pan, że wprowadz imy te ż nastr ój naszyc h słuchaczy, proponując im piosenkę mianowicie b ędzie to Walczyk o Łodzi, kt óry znakom icie oddaje charakte r m iasta w czasac h PRL - u panie Przemysławie uroni ł panów z e, s łuchając tego utworu no t o tak a podr óż sentymentalna, zw łaszcza do czas ów szkolnyc h, k iedy na apelach cz y na akadem iach śpiewaliśmy t o karn ie zdyscyplinowanie by łoby t o bardzo przyjemne, gdy my ślę, że ta k po latach w łaściwie po dekadach mo żna uzna ć, że znakomicie oddawa ło charakte r miasta wówczas t o jest 1 sprawa poz a ty m tak pan redaktor wspomniał to jes t rodzaj tak iej sentymentalnej podr óży tak t o znaczy zawsz e każdemu m łodość niezależnie o d teg o jakich przeb iega w warunkach chyba czase m kojarzy si ę cora z lepiej Radia TOK FM t o tak dl a pa ństwa informacji obj ął patronate m cykl ksi ążek Łodzi pa n jes t autore m czwarte j kwart y stolicy rozwi ąże to te ż sentymentu pan łodzianinem t o pewnie urodzonym w takiej n o i najbardziej har d korow y cz ęści cz ęści miasta wiem sk ądinąd, więc pozwol ę sobie t o to przecież zna m ten to znacz y tak t o s ą okolice 10 luteg o Abramowskiego, czyl i wielce szacown a w cudzysłowie cz ęść Łodzi ciesz ąca si ę zas łużoną s ławą wreszc ie miasta rozum jak o historyk n ie mia ł pa n wyj ścia i swo im miastem musiał si ę pa n zająć to znaczy t o nawet nie jes t kwest ia braku wyj ścia tak to znaczy je śli chodzi o t e badan ia reg ionalne badania Łodzi t o przyznam, że to rob i od w łaściciela kilkunastu i zbiegiem czas u coraz wi ększego nab ieramy przekonan ia, że łodzianie, zachwycaj ąc si ę skądinąd w ielce własnymi miastami tak imi jak Warszawa 3 czy Kraków cz y Wrocław po części czyni ą to, dlateg o że jak sądzę n ie do ko ńca znaj ą histori ę własnego miasta albo kojarzona im si ę tak bardz o potoczn ie nauc z o środek przemysłowy, kt óry rozpocz ął swoją karier ę gdzie ś ta m w końcu dziewi ętnastego wieku, wi ęc zasadniczo by ć mo że nie ma zby t wielu rzeczy do opowiadania, bo to przez tak i kr ótki okre s w porównaniu z e stol icami Polski właśnie, czyl i Krakowem, czyl i Warszawą natomiast n o jak s ądzę w ty m co p isze stara m si ę zaprzeczy ć te j tezie ma m wrażenie, że przynajmn iej w pewny m stopniu si ę udaj e z tego 44 letniego okresu PRL - u zajął si ę pa n pierwszymi 5 właściwe 4 latami zara z po zako ńczeniu drugiej wojny światowej, jak a by ła w ówczas Łódź t o znaczne wydz ielenie teg o okres u, jakb y jest bardz o celowe ta k mi się wydaje, dlateg o że w ramac h tego czasu dz ieje si ę w iele tak ich rzeczy, kt óre potem maj ą swoj e konsekwencj e właściwie n ie tylko dla p óźniejszej Łodzi powojennej, al e nawet także dl a Łodzi po osiemdziesiątym dziewi ątym roku, a z drugiej strony t o jes t również taki pew ien zamknięty okres to znacz y w iele rzeczy również się ko ńczy w ko ńcu la t czterdz iestych rozpoczyna si ę zupe łnie nowa epok a lat pi ęćdziesiątych oczywiście tytu ł te j książki czwarta stol ica jes t tak i n ieco prowokujący, gdyż w iadomo, że d e fact o w spos ób oficjalny Łódź n igdy nieby ła, aczkolwiek miała pewn e szans e, żeby zosta ć stolic ą stolic ą Polski stąd wydz ielenie teg o właśnie p ierwszego tak iego bardz o kr ótkiego zreszt ą w por ównaniu z pozosta łymi książkami, kt óre s ą planowan e z ser ii okres u, bo potem t o ju ż generalnie b ędzie dekadami prawd a, czyl i właśnie poka z stal inizmu epok a gomu łkowska Edward Gierek i jego s łynna dekad a wreszcie gorący okre s lat 80 musi te ż przyzna ć wracaj ąc też do do tego co dzia ło się cho ćby na lekcjach h istorii dekad y temu, że mam te ż m ówiono, że adm inistracyjnie n ie, al e istotnie uczy przej ęła rol ę stol icy w sytuacji k iedy, k iedy Warszawa powojn ie by ła miastem zn iszczonym n iemal całkowicie no t o jest jakby 1 strona medalu t o znaczy t o, że Warszawa w łaściwie funkcjonowała jako ośrodek m iejski, bo przypomn ijmy zosta ła zr ównana z ziemi ą najp ierw w wyniku wal k powstania Warszawskiego później przede wszystk im w wyn iku planowych wyburzeń prowadzonyc h na rozkaz Hitlera prze z Niemców więcej ludz i z 1 strony była tak im o środkiem, który przyci ąga artystów poet ów literat ów naukowców pracownik ów wy ższych uczelni, al e r ównież przedstawicieli el ity partyjne j, ponieważ odgrywa ły kwestie rolę cz y rolę odgrywały kwest ie zupe łnie prozaiczne to znaczy Łódź była m iastem wymiary zniszczoną, gdzie można by ło łatwo znale źć loku m, bo przypomn ijmy przecież odbył si ę s ąd z łódzkich Niemców uc ieczka przed armią czerwon ą w czterdziestym piątym rok u wcześniej n o mia ł m iejsce w Łodzi r ównież wyn iszczenie ludności żydowskiej i t o skutkowało m. in . ty m, że wiele wolnych m iejsc w w iele wolnyc h mieszkań t o mieszka ń bardzo wygodnyc h przed przedstaw icielami ówczesnej kszta łtującej si ę elity pol ityczne i artystyczne j naukowe j po prostu stało otworem, al e my jeszcz e zwróć uwag ę na kwestie jedno m ianowicie kwest ie taką ideologiczną t o znacz y bardz o poważnie rozpatrywano w śród el it ówczesnych pol itycznych tzw. Polski ludowej, czyl i te j nowe j Polski, która miała tworzy ć po czterdziestym pi ątym roku pomys ł, aby Łódź jak o miasto jak okre ślano tradycjam i miasta czerwoneg o miasta proletar iackiej jeg o walk rewolucyjnych, bo to przecie ż rewolucja 1905 roku i strajk i w okres ie dwudz iestolecia międzywojennego, a za tym, żeby ten bast ion myśli lew icowej jak to mówiono sta ł się również w zwi ązku z tym no naprawac h tak iej proste j konsekwencji również now ą stolicą prawda cz y t ą stolic ą nieska żoną konserwatywny m my śleniem jak okre ślano Kraków jak również n ie mia ł być stolic ą Warszawa po p ierwsze z racji zniszczeń, o kt órych m ówiliśmy po drugie, była nie be z racj i uważana wtedy za takie n iepokorne miasto z prośbą o środek polskiego pa ństwa podziemnego środek arm ii krajowej n o jak się spodz iewano mo że stać również o środkiem oporu przec iwko nowe j władzy, kt o przejął w ładzę w Łodzi po czterdziestym piątym roku, jaki był pomysł NATO miast, jakie ono mia ło mie ć charakter t o znaczy tutaj aż dochodz imy, jakb y do bardzo istotnej rzeczy, które zasygnalizowa ły wcześniej t o znacz y Łódź w łaściwie mia ła mieć 2 oblicza w oczac h nowyc h włodarzy n ie tak kierowano ty m miastem to znacz y z 1 strony nast ąpiła tak a do ść paradoksaln a rew italizacja w cudzysłowie oczywi ście u żywam tego określenia w ty m momencie z iemi obiecanej to znaczy tym razem ju ż nie by ła ziemia obiecana w ielki urodza j m ężów przemysłowców polsk ich, a przed e wszystk im n iemieckich żydowskich, al e miasto włókniarek prawda jest te ż te n slogan to jes t to hasło kt óre, jakb y kluc z dl a zrozumienia h istorii teg o m iasta w oczac h ówczesnych n ie by ł wczesnyc h władz, czyl i w ielki ośrodek przemys łu w łókienniczego dodajmy ta kalk a poszła bardz o g łęboko, bo przecież podobn ie jak z iemia obiecana była uzależniona o d Rosji jak o źródła surowc ów bardz o tan i względnie tanich jak r ównież jako rynk u zbytu podobn ie t a nowa Łódź w łókiennicza to miasto w łókniarek było podobnie, że tak pow iem wpl ątany w apara t gospodarcz y tzw. bloku wschodn iego, czyl i na p óźniej tzw . rady wzajemne j pomoc y gospodarcze j, czyli słynnego RWPG tak iego ekonom icznego odpowiednika polityczn ą wojskowego uk ładu Warszawskiego, a także uzale żniona o d związku sow ieckiego zreszt ą c o zreszt ą boleśnie odczu ła po osiemdziesiątym dziewi ątym roku, k iedy sko ńczyły si ę możliwości no to pojawi ło się tak ie przys łowie w śród historyków nawet, że Łódź ma pecha do niepodleg łości tak t o znacz y odzyskan ie suwerenno ści i mo żliwości kszta łtowania noweg o demokratycznego ładu t o r ównocześnie jes t zapaść ekonom iczna spowodowan a utratą rynk ów zbytu i utrat ą źródeł surowc ów, a więc to jest 1 strona medal u natomiast drug a strona medalu t o jest tworzenie Łodzi jak o nowego środka zupełnie noweg o, bo przypomnijmy w dwudz iestoleciu międzywojennym w Łodzi n ie funkcjonowa ły wy ższe uczelnie stacjonarny to znacz y by ła woln a Wszechnica, a zate m jako noweg o ośrodka akadem ickiego t o rzeczywi ście powsta ło tak to m iasto o tym, obl iczu powsta ło w tempie ekspresowy m, bo w łaściwie do ko ńca la t czterdz iestych mam y sytuację, kiedy w Łodzi funkcjonuj e kilkana ście wyższych uczeln i, kt órych po prost u wcześniej n ie było zupełnie tak ju ż na czele z un iwersytetem Warsza z un iwersytetem łódzkim przepraszam z Politechniką łódzką, ale tak że n p . z e szko łami o charakterz e artystycznym z e szko łami wy ższymi o charakterze medycznym i powstaje ca ła infrastruktura r ównież dla student ów tyc h, kt órzy mieli kszta łcić w Łodzi powstaj e czasem s łynne osiedle, kt óre określa si ę później m ianem Lumumbowo powstaj e tak i komplek s dl a student ów Politechniki łódzkiej przy Alejach Politechniki obecnyc h, a więc to by ł, jakby takie 2 drogi którymi miasto mia ło się rozwija ć i proszę zwr ócić uwagę, że przynajmniej 1 spośród nich t o znaczy właśnie udzia ł o środek akademicki n o wyra źnie przetrwa ła te n momen t 81009 . rok u Łódź dostosowa ła do tych m iast o środków m iejskich w Polsce, kt óre posiada ły również statu s o środków akademickich, chc ąc przyjrzeć si ę ty m postac iom, kt óre rz ądziły wówczas w mieście abstrahuj ąc o d sekretarz y partyjnych nale ży wspomnie ć be z w ątpienia o cz łowieku w ątpliwej s ławy, al e jedna k sze f łódzkiego urzędu bezpiecze ństwa Mieczysławie m łociarze tak t o jest nazwisko z łowrogie tak, czyli to był ten, kt óry by ł absolutnym żądzą łódzkiego w szerok im znaczeniu tak też chodziło tak że reg ion urzędu bezpieczeństwa t o by ł ten, który r ównież wsławił si ę wyj ątkowo han iebnym czy best ialskie traktowanie pojmanych żołnierzy cz y to Polakowski czy t o r ównież noweg o niepodleg łościowego podz iemia budynek UB oprzeć przyj ąć tata cieszy ł się wyj ątkowo wyj ątkowo z łą sławą te ż przypomn ijmy, że dl a Mieczysława Moczara ta Łódź jego kar iera urzędzie bezpieczeństwa sta ła się przecież odskoczni ą do awans u w charakterz e og ólnokrajowym chociażby nie, zapominaj ąc o słynnym sławetnym sześćdziesiątym ósmy rok u, k iedy jak o m inister spraw wewn ętrznych jes t g łówną postaci ą jes t głównym aktore m w niesławnym przedstaw ieniu, które okre ślamy m ianem wydarzen ie sześćdziesiątego ósmego rok u, a wi ęc nagonk a antysem icka i również n o ujmuj ąc rzecz pokr ótce rozpraw a inteligencja z niepokonanymi z n iepokornym studentami t o w łaśnie czterdziesty pi ąty rok w łaśnie powstan ie urzędu bezpiecze ństwa w Łodzi właśnie kariera w ty m urzędzie bezpieczeństwa jak o jeg o szefa lokalnego to jest te n momen t, kt óry umo żliwia Motorowi osi ągnięcie p óźniej status u polityka PZPR włoskiego o charakterze cz y w wymiarze krajowym ta k jak pan powiedział teg o han iebna dzia łalność spowodowała, że dosta ł pseudonim krwaw y Mietek n o tak też by ł nazywany w łaśnie zresztą nie bez n iej be z racji tak jak mówi łódzki UB by ło 1 w tych kategor iach porównawczych, jeżeli w og óle mo żna tak porównywać ciesz ący si ę 1 z najgorszych sław je śli chodzi o tego typ u o środki w Polsce wracaj ąc do tyc h, którzy miastem rz ądzili pa n mówił o ty m, łuki n iczym charakterz e miasta i te ż do głosu dochodzi ły kobiety n o tak t o oczywi ście wiadomo, jak iej postaci mówimy to posta ć tak a rzeczywi ście bardz o malown icza, czyli Tatarkówna Majkowska to zreszt ą zaznacza łem to w ksi ążce że niejako pom ieszczania ją pomi ędzy umys ł ówczesnymi w łodarzami Łodzi n ie to w spos ób symboliczny, poniewa ż ona, jakby nie pe łniła of icjalnie tak ich funkcj i tak ich stanow isk, kt óre by ły wystaw y stanowiskami cz y t o wojewod y cz y prezydenta czy p ierwszego sekretarz a organizacji partyjne j, a mimo to poprze z sw ój życiorys poprzez dzia łalność w szeregac h ruch u komun istycznego nowy i zreszt ą też prze z osobowość t o znaczy, jakby rzeczywi ście miała tak ą siln ą osobowo ść potrafi ła rozmawiać n ie tylk o z przedstawicielami w ładz Łodzi, ale przed e wszystk im z przedstaw icielami władz pa ństwa na ty m szczebl u centralnym n o zas łużyła sob ie na tak ą sławę postaci, którą można w iele rzeczy załatwić to znacz y tam, gdzie ktoś inny n ie mo że tam Tatarkówna Majkowska zapewne d a radę n o i rzeczywiście w w ielu momentach t o posta ć zresztą ocen iano i oceniają h istorycy w spos ób niejednoznaczny to znacz y z 1 strony jest też kob ieta, kt óra rzeczywiście w ielokrotnie zabiera ła g łos bardz o s łusznych sprawac h np. ekonom icznych socjalnych cz y r ównież przyczynia ła si ę do pewneg o awans u kultur a kulturalnego Łodzi tak że jako środka biorąc udzia ł w rozmaitego typ u dzia łania, kt óre powodowa ły powstawanie instytucji kulturalnyc h na teren ie miasta, a z drugiej strony też niew ątpliwie żeli chodzi o poglądy nale żała do tego gron a tak ich bardz o zdeklarowanyc h twardych n o nazwijmy t o przysłowie n ie reformowany n iereformowalny zwolenników my śli komunistycznej za kilka wracam y do naszej rozmow y przypomn ę tylk o naszy m słuchaczom, że połączyliśmy się z Łodzią tam jes t pa n Przemysław Waingertner h istoryk z uniwersytetu łódzkiego auto r ksi ążki 1 z 5 Łodzi czwart a stolica, kiedy rz ądziła polsk ą w latac h 19451949 pozwoli pa n pozwol ą pa ństwo również zaproszę oraz informacji Radia TOK FM po nich wrócimy b ędziemy kontynuowa ć nasz ą rozmow ę sobotni magazyn Radia TOK FM Przemysław Iwańczyk k łaniam się pa ństwo na powr ót łączymy się z Łodzią, a ta m pan Przemysław Waingertner historyk z uniwersytetu łódzkiego dzień dobr y k łaniał się pa n ponownie dzie ń dobry ponown ie jes t pan autore m ksi ążki czwart a stolica, kiedy Łódź rządziła polsk ą w latac h 19451949 to 1 z 5 tomów, kt óre pokazuj e jak funkcjonowa ło m iasto centru m Polski n ie be z kozery Łódź okre ślało się m iastem na styku 4 kultur zreszt ą tak i fest iwal przynajmniej z tego pamiętam odbywał si ę niegdyś wywodzi si ę c o dalej trw a i ma swoj ą kontynuację, a c o w powojenne j Łodzi zosta ło z teg o konglomerat u kulturaln ą narodowo ściowego naznaczyła to jes t jeszcze 1 element, który decyduj e o pewny m specyf icznym charakterz e tego p ierwszego okresu powojennego Łodzi po czterdziestym piątym rok u, bo ta k jak pa n redakto r s łusznie s łusznie wspomnia ł Łódź jeszcz e przełomu dziewiętnastego dwudziestego w ieku jeszcze Łódź przed pierwszą wojn ą światową to jes t w istocie miasto 4 narodowości 4 religii 4 kultur, chocia ż oczywi ście rozmaitej proporcj i, bo oczywi ście Polacy łódzcy Niemcy łódzcy Żydzi no i jeszcz e n ie zapom inajmy o kolonii rosyjsk iej tak s ą rosyjscy urz ędnicy rosyjscy wojskowi z garn izon wojskowy t o s ą oficerowie rosyjsc y, kt órzy w Łodzi stacjonują, którzy nierzadko, że dzi ś np. z Polkami łodzian kam i te ż były teg o typ u przykłady p ierwsza wojna światowa k ładzie kres przynajmniej 1 części tej uk ładanki jednak 1 segmentowi t o znaczy oczywi ście znikają, cho ć do dz isiaj tak że mieszkają, al e generaln ie jako pewn e skup isko tak znikaj ą Rosjanie natomiast z kole i drug a wojn a światowa t o jes t katastrofa przede wszystk im dla ludno ści żydowskiej zamieszkuj ącej w Łodzi, bo t o jest gett o łódzkie i wyniszczenie te j ludno ści co prawda mówi się, że getto łódzkie funkcjonowało najd łużej, al e wsza k w końcu zostało prze z Niemców również zl ikwidowane, ponieważ podobn ie jak inne teg o typu zamkniętej dz ielnicy tzw. specjalne żydowskie na z iemiach na ziemiach polskich no wreszc ie uchodz ą przed armi ą czerwon ą przed zbliżającymi si ę wojskami sow ieckimi b ędą tak że polskimi no c o du żo mówić r ównież przed takim tak ą takim przeczuciem zemsty z e strony polsk ich mieszka ńców miasta łódzcy Niemcy, a więc d e fact o Łódź staj e si ę oczywiście te ż pewne uproszczen ie, al e rozum iem, że rozmaw iamy tutaj nie na tyle d ługo, abyśmy mogl i si ę wydawa ć szczeg óły Łódź staje si ę m iastem nazw ijmy t o polskim tak t o znacz y jeszcz e po drugiej wojny światowej w łaśnie w tej pierwszej w te j w tej drugiej dekadz ie la t w drugiej 5 lat la t czterdziestych mam y do czynienia z tak ą sytuację, k iedy na bazie powrot u do Łodzi je j mieszka ńców, którzy opuścili w okres ie np. drugiej wojny światowej b ądź przymusow o b ądź też, dlatego że szukal i po prost u możliwości prze życia na prowincji mam y si ę sytuacj ę, k iedy nast ępuje znow u powrót pewne j cz ęści ludno ści żydowskiej t o znacznie lepiej obrót co mo że te ż przyjazd z z iem polskich nie tylk o z iem polskich i to jest r ównież bardzo ważny środek te j nowej kultur y żydowskiej po 3005. roku, al e bardzo szybko się okaza ło, że t o by ł przystanek w łaściwie tak, bo też pamiętajmy w czterdziestym ósmym rok u powstaj e pa ństwo Izrael i okazuj e si ę, że duża część spo śród tej ludno ści wyb iera taką drog ę tak t o znaczy żyć jad ą po prost u d o do swojego noweg o państwa ta k do teg o kt óre, które mia ło sta ć si ę, jakb y taką gwarancję bezpiecze ństwa po okropno ści Holokaustu drugiej wojn y światowej no, więc związku z tym oczywiście je śli chodz i o Łódź p óźniejszą to mam y pamięć o rel igii mam y pamięć o kulturz e mamy pamięć o Łodzi jak o mieście wielonarodowym co n ie zm ienia fakt u oczywi ście r ównież Polacy pochodzen ia żydowskiego nada l w Łodzi mieszkaj ą nada l mieszkaj ą r ównież Polacy pochodzen ia rosyjsk iego cz y pochodzen ia n iemieckiego natom iast oczywiście już n ie m ówimy w tyc h kategoriach du żych gru p narodowo ściowych tak jak to by ło przed drug ą wojn ą światową, k iedy przypomn ijmy Polacy od mn iej więcej pow iedzmy sobie t o jes t oko ło 23 mieszkańców mieszka ńców miasta natom iast reszt ę stanowią w łaśnie Żydzi Niemcy powiedzieli śmy jak Łódź wyglądała strukturalnie je śli chodzi o ludno ść teg o miasta te ż m ówiliśmy o ty m, charakterze, jak ie zyskiwa ło miasto wybitnie przemysłowy by ł t o charakte r mam pytan ie w jak i sposób liczy ł w og óle ktokolwiek w Łodzi o ty m, pomyślał, b y wykorzysta ć ten przyw ilej bycia m iastem samy m centru m jak infrastrukturalny rozwija si ę t o m iasto w zakres ie komun ikacji te j wewn ętrznej ja k jak zewn ętrzne, bo myślę, że pa n też w łaściwie czytając książkę pan te ż te j tematyk i dotykał tak znaczy t o troch ę tak a sytuacj a paradoksaln a poniewa ż, zwracaj ąc uwag ę na to c o działo się je śli chodz i o rozbudow ę miast polsk ich po drugiej wojn y światowej przed e wszystkim staramy si ę położyć nacisk cz y te ż kładziemy nacisk si łą rzeczy na to, że mamy te n wielki kontras t, a więc jakie ś m ierze zn iszczone np. nowe polsk ie miasta wtedy now e polskie miasto, czyli Wrocław czyl i, czyl i Poznań zn iszczona Warszawa, wi ęc miasto, kt óre przecie ż n ie przeżyło najp ierw okre s powstan ia Warszawskiego pote m wyburzeń na ty m tl e Łódź wygląda znakom icie jak o miasto, które rzeczywiście tyc h zniszczeń mia ło stosunkow o najmniej natomiast to si ę zemściło te ż w jak i sposób t o znaczy n o Warszawę jakiś sposób mo żna było budowa ć na rozleg łych obszarac h właściwie od pocz ątku cz y, planuj ąc wygl ąd m iasta w przypadk u Łodzi Łódź jes t m iastem, kt óre d e fact o powstaj e jak o w ielki o środek metropol ia miejska w łókiennicza przemysłowa jedn o o d schyłku dziewiętnastego w ieku do p ierwszych la t wieku dwudz iestego te n rozwój Łodzi wted y n ie do końca by ł planowy i tan ie do ko ńca planow a zabudow a miejska przeprowadzen ie ulicy, m imo że oczywi ście arch . Hilary Majewski wielkie nazw isko h istorii Łodzi ziemi obiecanej jeszcz e przed pierwsz ą wojn ą światową robili wiele w tym kierunku, ab y wprowadzi ć pewneg o rodzaj u porządek no, wi ęc ten stary ty p jak zabudow y m iejskiej te n stary ty p planowania an i k iedy n ie planowania rozmiar ów i rozwoj u miasta powodowa ł, że n o by ły ogran iczone możliwości rozwoj u po czterdziestym pi ątym roku je śli chodz i o modyfikacj ę natom iast oczywi ście Łódź rozw ija si ę terytor ialnie bardzo dynamicznie, bo przecie ż przy łączone s ą nowe dzielnice czy te ż de fact o w łaśnie powt órzenie dzia łania, kt óre zrobili Niemcy w okres ie drugiej wojn y światowe w okres ie okupacji niemieckiej, al e oczywi ście tamt e działania mia ły charakte r dzia łań okupant a teraz wrócono do n ich i rzeczywi ście na mocy nowyc h pr aw do Łodzi przy łączono nowe dzielnice przy łączono pod łódzkie miejscowości, tworz ąc rzeczywi ście ja k na ówczesne czas y miasto wielkie wielkie r ównież w sens ie terytor ialna pote m oczywi ście nast ąpiła rozbudowa rozbudow a nowych nowyc h dz ielnic natomiast jeśli chodz i o Łódź jak o w ęzeł komunikacyjny tuta j bardz o szybk o jednak fak t, że zacz ęła by ć odbudowywan a Warszawa c o zresztą je śli chodzi o samo temp o n ie sam i warszawiacy do końca wierzyli, bo przypomn ijmy taki słynny skr ót Bos, czyl i biuro odbudowy stol icy, kt óry warszaw iacy tłumaczyli Boże buduj e stolic ę nie bardz o zdając sprawę, że będzie to możliwe w tak szybk im tempie zdecydowanie ty m głównym w ęzłem komunikacyjnym jednak stawa ła się bardzo szybk o Warszawa, czyli Tarnowa stol ica gdzie ś pot ężne środki na to, ab y tą now ą stolic ę starą now ą stolicę, al e już noweg o Ludowego pa ństwa bardzo szybk o odbudowa ć przyznam, że n ie zdawa łem sob ie sprawy póki n ie si ęgnąłem do Pańskiej książki, że auc ie na początku mia ła aż 7 dzielnic nie 5, które znamy do dziś dz ielnicy Bałuty które, kt óre zna m na wylo t Polesie Śródmieście górną ora z Widzew by ły jeszcze 2 inne Staromiejska ora z Ruda Chojny Łódź Chojny te ż tak tak ta k na tym nam natom iast później ta k jak mówię na skutek pewnyc h dzia łań un ifikacja innych porz ądkowych na mapie m iejskiej miasto ma tak i kształt ja k jak tera z w łaśnie, jak iego teraz jesteśmy roszczenia powiedzie ć panie Przemysławie Tety t e dz ielnice te ż były realizowane z e wzgl ędu na n ie w iem stopień zamo żności mieszka ńców ekskluzywność pewną ocz y czy generalnie one by ły tak jak większość rzecz y w Łodzi wszystk o równe n o to znacznie mn iej zdecydowanie n ie t o po p ierwsze musimy pami ętać o ty m, że zdecydowan ie tak najbiedniejsza dzielnic ą Łodzi najmniej, powtarzając s łowa pan a redaktora ekskluzywn ą był niew ątpliwie Bałut jedna k tak n o warto przytoczy ć chociażby taką anegdotę, chociaż n ie wiem cz y to okre ślenie jes t do końca adekwatn e w stosunku do tego czy b ędziemy m ówić, al e h istorycy wspominają ju ż m. in . chocia żby, jeżeli mówimy o getc ie łódzkim, który w łaśnie na Bałutach było pom ieszczone w okres ie drugiej wojn y światowej fataln a sytuacj a chociażby je śli chodzi o zaprezentowanie zgromadzone j ta m ludności żydowskiej wi ązała si ę m. in . z tym, że ta dzielnica nie by ła skanalizowana, jak ie mia ły wpływ po prostu by ł utrudn iony jak ikolwiek kontakt z reszt ą miasta zupe łnie inaczej by ło n p . np. w Warszawie tak ta dz ielnica Łodzi by ła rzeczywi ście zamkni ęta, poniewa ż także pozbaw iona kanal izacji, czyl i mo żliwości jakiegokolwiek r ównież dojścia tym i nazw ijmy t o nieformalnymi czy n ie legalnym i drogami je śli chodz i o lat a okupacj i n iemieckiej z pewno ścią najbardziej ekskluzywn e było by ło Śródmieście jak jeszcze zwr ócił też uwag ę na t o, że dz ielnice miały rozma ity charakter je śli chodz i o tak ie nastawienie polityczne tak to nazw ijmy, bo je żeli wspomnia ł pan nazw y tyc h dzielnic tyc h części miasta t o warto pami ętać o ty m, że n p . Widzew dzielnica Łodzi cieszył si ę tak ą takim okre śleniem w tak im przydomowy m dzielnicy czerwony z e względu na nastroj e robotnicze z e wzgl ędu na o środek miejski w łaśnie tak i typow o przemysłowy robotn iczy osad y osad robotniczych, kt óre ta m funkcjonowa ły n p . natom iast Chojnacką mia ło określenie biały dzielnic cz y białej, bo raczej t o była taka dz ielnica, kt óra miała sympatie ulokowan e gdzieś w łaśnie po te j narodowej cz ęści sceny politycznej, więc by ły różne podzia ły były zar ówno podziału je śli chodz i o stopień zamo żności oczywiście, który czasem by ł Unique on e w okres ie w okres ie PRL-u, al e również je śli chodzi o tak prawo myśleć w cudzys łowie u żywam teg o okre ślenia mieszkańców poszczeg ólnych części miasta, ale muszę pan u zadać pytan ie pewnie zdecydowan ie wykroczyły poz a margines teg o okresu, którym pa n zajmowa ł w ksi ążce c o spowodowało, kiedy co si ę sta ło, że Śródmieście przestało mie ć te n ekskluzywn y charakte r, b o w okres ie przem iany ustrojow e mówił, że w latac h osiemdziesiątych dziewi ęćdziesiątych t o w łaśnie Łódź g ładkim specyf icznym m iejscem, gdz ie w Śródmieściu racze j nie mieszka ły elity tylk o było ta m mn óstwo mieszkań komunalnych przyznawanyc h prze z przez miasto no ty m najmniej zamo żnym podcza s gd y w innych m iastach Polski tyc h du żych to w łaśnie do Śródmieścia ściągali ci, których było na to stać t o znacz y być w te n spos ób, że w Śródmieściu Łodzi niezależnie od teg o ekskluzywnego charakteru mieszka ń, kt óre tam były pomieszcz ą on e wcal e nie żyło się, czyli czyn ie żyje się najbardz iej wygodni je śli chodzi o poszczeg ólne cz ęści miasta można wymieni ć chocia żby kwestie Polesia czy Retkini t o jes t taka dz ielnica, która ciągle si ę rozwija i kt óre ją, do kt órej w spos ób naturaln y np. przemieszczali się ci, kt órzy z 1 strony chc ieli mieszkać w mieście z drugiej strony chcieli mieszkać ta m, gdz ie jes t więcej z ieleni, gdzie s ą wi ększe m ieszkania bardz iej nowoczesne tuta j właśnie m ówimy o ty m, że, o ile w przypadk u Warszawy by ła mo żliwość np. budowy nowoczesnyc h jak na ow e czasy mieszka ńcy 3 czy bloków m ieszkalnych, poniewa ż miasta nie by ło tak to jest uproszczen ie, al e jedna k dopuszczaln e natomiast w przypadk u Łodzi nota zabudowa star a w Łodzi po prost u po prost u została ona z 1 strony mieszkali tam łodzianie z 1 strony mieszkały ta m elity, ale z drugiej stron y si ę okazywa ło, że wcale mieszkanie w tyc h m ieszkaniach w tej części Łodzi n ie jes t wcale wygodniejsza z czasem okazywa ło si ę w spos ób oczyw isty bardziej n iewygodne ni ż nowoczesnyc h mieszkaniach nowoczesnych blokac h na obrze żach miasta musi zada ć panu jeszcz e pytan ie dotycz ące kwestii m łodych ludz i mówi pan o tym, że w przed drug ą wojn ą światową ucina n ie mia ła uczelni wy ższych jak szybko stała się o środkiem akademickim be z w ątpienia takim w te j chwili jest, ale jak t o post ępowało w latac h 4549 i rzeczy cz y bardzo wiele osób spoz a Łodzi zjecha ło do teg o teg o miasta, wybieraj ąc choćby n ie w iem presti żowe kierunki t o znacz y tak zdecydowanie t o był te n uzupełni ekspresow e, b o ta k jak powiedzia łem bodaj że 10 uczelni wyższych jeśli pamięć n ie mieli i t o rozmaitego autoramentu, bo to s ą też ta k jak powiedzia ł uczelnie medyczn e i Uniwersytet Politechnika także uczeln ie o charakterz e artystyczny m powstaje w łaściwie w pierwszym pięcioleciu po zako ńczeniu drugiej wojny światowej n ie można by ć lat a pięćdziesiąte Łódź chodz i ju ż w grup ie 45 czołowych o środków akademickich je śli chodzi o l iczby wy ższych uczeln i w kraju czasam i w ci ągu 1 roku by ły tak pow iem zakładane k ilka uczelni wy ższych, które potem oczywiście zmieniały charakter u łączyły si ę dzieli ły, al e ten początek t o są w łaśnie lat a 4549 i co jes t ważne r ównież to trzeb a podkre ślić, że my, bo powstan ie wyższej uczelni t o jest jedno natomiast oczywiście chodzi o t o, żeby zapewni ć loku m dl a student ów, kt órzy w te j uczelni maj ą si ę uczyć no i kra j rzeczywi ście były podj ęte tak ie kroki czy p óźniej budow a os iedla akademickiego na tzw. Lumumbowo t o, zwłaszcza je śli chodz i o Uniwersytet łódzki, a w przypadk u Politechniki to jes t ca ły komplek s właściwie dom ów akadem ickich, który powstawał prz y alei Politechniki bezpo średnio ko ło ko ło budynk ów uczeln i wykorzystywano były mury fabryczn e by ły by ły budynk i fabryk jak i r ównież mieszkania tak t o znacz y m ieszkania budynk i, w kt órych kt óre zamieszkiwały s łynne łódzkie łódzkie rody n o, że mo żna jeste m pracown ikiem Uniwersytetu mam y s łynny pałac Biedermanna, kt óry te ż pełni funkcj e reprezentacyjne je śli chodzi o ot o, skąd uczeln ie dzi ś dziękuję pan u bardz o za t o rozmow y to 1 z kilku, kt óre będziemy prezentowa ć na nasze j anten ie pa n Przemysław Waingertner h istoryk z uniwersytetu łódzkiego był mo im pa ństwa gościem t o była opowie ść o Łodzi w latac h 19451949 kładzie si ę panu dzi ękuję bardz o do widzenia państwa zaproszon e informacji Radia TOK Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: MAGAZYN RADIA TOK FM

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Wybierz pakiet "Aplikacja i WWW" teraz 45% taniej!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA