REKLAMA

Do czego doprowadzą nas nierówności społeczne?

Wieczór Radia TOK FM: Godzina Filozofów
Data emisji:
2019-11-19 22:00
Audycja:
Prowadzący:
Czas trwania:
52:43 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
w studiu prof. Małgorzata Jacyna dobry wieczór w 2 czy Instytut socjolog ii Uniwersytetu Warszawskiego, zan im porozmaw iamy o w łaściwym przedmiocie naszeg o dzisiejszego za interesowania, czyl i o osobliwych genetycznyc h konsekwencjac h rozwarstw ienia spo łecznego i późnego kapitalizmu t o jeszcze chcia łam na momen t zapytacie o t o, o czym rozmawiają z prof . Pawłem Łukowem, czyl i w od osobliwe zap isy w umowac h zaw ieranych prze z r óżne o środki prywatne publ iczne z Rozwiń » polsk imi lekarzam i, z kt órych c o zapis ów wyn ika zobowi ązanie dl a lekarza, że m ianowicie za badania, kt óre zlec a swo im pacjentom ma płacić sa m z w łasnej pensj i my ślę mo że pow iem o tyc h prognozach, o kt órych si ę mówi o d jakiego ś czas u w polu intelektualnym zachodnim s ą autorzy, którzy zastanawiaj ą się na d ty m cz y w kulturz e Europejskiej zostan ie do ść wrażliwości, żeby zbiera ć cia ła z ulicy cz y wszystko zmierza k u tem u przywiązuje się z fa s jest tak że w konkluzjach to będzie za t o będzie od raz u jak lalka w tej chwili znowu pojawi ł si ę problem n ie n ie s łyszałam s łucham przem ówienia prem iera natomiast nie s łyszałam, żeby powiedzia ł co ś o odd łużeniu szpitali czy m si ę wydaje czy, ale chyb a r ównież 8 natomiast wiem, że w w tej chwili ju ż w krajac h zachodn ich, gdzie też s ą zad łużenia szpitali powstaj e tak a niejasność dwuznaczność w iem, że 1 bank upomniał si ę od d ługiej i zaproponowa ł w zam ian za sp łatę d ługu przej ęcie szpitala o tak t o bardz o czeka, wi ęc wydaj e mi si ę że, poniewa ż nie m a z pewno ścią zgody przygotowan ia na pewneg o rodzaju rozwi ązania, a m ianowicie prywatyzacj ę ca łkowitą d óbr publicznych n o t o będą stosowan e tak ie rozwi ązania pośrednie generalnie od w ielu lat sytuacj ę diagnozuje się w te n spos ób, że n ie dof inansowuje si ę instytucje publiczne dla ludz i, kt órzy z n ich korzystaj ą kontak t z tym i instytucjami jes t piekłem, ale też ludz i, kt órzy w nich pracują te ż jes t piek łem w zwi ązku z ty m co powstaj e powstaj ą tak ie nastroj e, które sprzyjaj ą tem u, żeby prywatyzowa ć częściowo b ądź bez ma ła w ca łości ochron ę zdrow ia jak funkcjonuj e prywatn a ochrona zdrowia to w łaśnie przed chwil ą rozmawialiśmy w stanac h Zjednoczonych jest w te j chw ili tzw. kryzy s lekow y dosta łam informacj ę o ty m od 1 osoby jakoś skomentowa ła za chw ile dostałam kolejn ą wiadomo ść, ale prosz ę zwr ócić uwag ę na t o, że ludzie wstydzą się teg o, że ich n ie sta ć na zaku p insuliny tak umieraj ą z teg o powod u, że mogliby otrzymać by ć mo że jak ąś pomo c finansową natom iast wstydzą si ę teg o, że nie sta ć ich na kupn o leku niezb ędnego do życia prz y takiej powszechnej chorob ie, jak ą jes t w łaśnie cukrzyca w teren ie zapytać no do czeg o doprowadzi w tej chw ili mam y tak ą sytuacj ę tak, bo wydaje mi się, że t o jest w łaśnie bardz o dobry punkt wej ścia do teg o, żeby rozmawia ć o rasac h kwest ii ra z dzisiaj one o ras izmie jak pisz ą autorzy w te j chw ili r óżnica d ługości życia ludz i bogatyc h ludzi b iednych w stanach Zjednoczonych wynos i ćwierć w ieku, a nawe t pan jest dla nas człowiek w w ieku, wi ęc mo żna m ówić o ura z w imieniu ludz i i pasują do tego t e diagnozy, kt óre si ę pojawi ły dosłownie w ty m rok u tropikalny izolacja świata aplikacji m ówi p isze o arch iwizacji świata m ówi si ę prywatyzacj i świata i t o autorzy nie tylk o lewicowi, ale tak że autorz y konserwatywn i nasz a u na s u na s mn iej jest teg o rodzaj u debat można ju ż prawie wcal e ich nie ma, dlateg o że my ślę, że Polski konserwatyzm jes t nome n omen bardz o z Amerykaninem zwan y tak jes t Polska prawica jes t bardz o za Amerykanina Evana w porównaniu z prawic ą m ówi o tak iej cyw ilizowanej praw icy zachodniej to jeszcz e tylko jedno zdan ie, a propo s teg o specyficznego rozwi ązania, bo to jes t zdaj e si ę polskie polskiej oryg inalny pomys ł, żeby odlicza ć badan ia z pensj i lekarza t o w bardz o specyf iczny sposób ustaw ia w og óle relacj e pomi ędzy lekarzem pacjente m, kt óra jak m ówiliśmy w poprzedn ich godzinę godz inie w ogóle z def inicji jes t n iesymetryczna i dotyka tak ich bardz o gran icznych obszar ów życia śmierci no tuta j dodatkow o w łaściwie zlecen ie jakiej ś elementarnej diagnostyki staj e si ę bez ma ła akte m Miłosierdzia w jakim ś rodzaje m sam o wyrzeczenia z e stron y lekarza, który sobie 200 odejmuje daje pacjentowi to jes t jaki ś rodzaj rzeczywi ście naprawdę t o jest głos w spraw ie, której mo żna m ówić o prywatyzacji relacji prawda ma m tak można sob ie, bo prywatny mo żna mo żna sobie wyobrazi ć, że n p . kto ś wn iesie sprawę do sądu oskar ża lekarza o t o, że n ie zleci ł jakichś bada ń tak wida ć jak znikaj ą jak znikają właśnie instytucje jak zn ika te n wym iar wertykaln y ta relacj a między lekarzem pacjentem staj e się coraz bardz iej prywatna na staj e się coraz bardziej prywatn a dlatego cz ęsto powtarza m, że probleme m dz isiaj jes t nadm ierna bliskość ta instytucja daj e przestrze ń daj e oddech co innego jak te ż procesuj e się ze szpitalem co innego je śli t o b ędą n p . pozw y prywatn e ja k, a jednocze śnie służba zdrow ia jak, kt óra jest n iedofinansowana dawn a funkcjonuj e z teg o powodu źle n o to mo żna się spodziewać, że w łaśnie pacjento m tak ie rozwiązanie si ę spodob a tak przerzucen ie odpowiedzialno ści na cz łowieka, od kt órego tak w iele zale ży na dobrz e t o przejd źmy do tematu, kt óry w jakimś sens ie podniesie z tymi rzeczam i, kt óre już m ówiła połączy, czyl i do tej publ ikacji w czasopiśmie Nature Human Michał Wilk, kt óra przygl ąda si ę osobliwe zjaw isko k u znanem u skądinąd ekonom istom socjologo m przecie ż dobrz e teg o grupowan ia si ę ludz i w okre ślonych w o środkach uwag i n p . na jaki ś przemysł, który si ę tam rozwija ć na pewneg o rodzaj u specyf iczne przedsi ęwzięcia biznesowe, które ta m, kt óre ta m maj ą miejsca przyk ładem klasycznym jes t tuta j Dolina Krzemowa, gdz ie przyje żdżają ludzie bardz o r óżnych zakątków Stanów zjednoczonyc h i ca łego świata cechujące si ę wsza k wszak że pewnym i dyspozycj a specyf icznymi intelektualnymi np. które mają zakorzen ienie w genetyc e autorz y te j publikacji powiadają czy przygl ądają si ę temu właśnie na opowiadają t o jes t zjawisko, kt óre w istotny sposób jako ś t ę architekturę genetyczn ą ludzko ści b ędzie modyfikować n o w łaśnie osobn iki o specyf icznym uk ładzie genetycznym grupuj ą się wchodz ą jakieś interakcje tak że seksualn e rozmnażają si ę i tworz y si ę taki rodza j n isz genetycznych, kt óre może kiedy ś doprowadz ą do powstan ia jaki ś zupe łnie nowyc h ludzk ich odm ian o tak powiedz t o jes t tak a debat a charakterystyczn a dl a kryzys ów spo łecznych, bo to cz y rozumiem, że c iebie poruszyło t o, że mówi si ę tuta j o radykalny m zr óżnicowaniu wyraz istym zr óżnicowaniu b iologicznym tak tak i że lep iej by ło, gdyby t o by ło zr óżnicowania charakterz e społecznym kulturowy m prawda, że on a jes t takie ma mn iej ci ężką rękę oczywi ście w tle jest co ś takiego, że t e nierówności społecznej t o specyficzna na trend y, z kt órymi mam y do czyn ienia oddziałują Wrony na ludzk ą biologi ą ta k ta k prawie takie spor y tocz ą się toczy ły si ę ju ż tak najbardz iej taki znaczący momen t jest be z w ątpienia wiek osiemnasty m y mamy w te j chw ili proble m z rosn ącymi nier ównościami proble m z tym i nierównościami polega na na tym, że my nawet n ie wiemy, jak iego rzędu s ą t e nier ówności przeczytałam w łaśnie całą książkę pik ę, czeg o na stronie 700 którejś poświęcił życie to zajęła rozdzia ły tak 2 rozdziały poświęcone wróć pot ężne dzie ło 1203 strony i 2 rozdziały po święcone s ą temu, że otrzymujem y cora z gorsz e statystyk i dotycz ące nier ówności nie ma żadnych przeszk ód techn icznych wierz ę mu, dlateg o że 6 × rezygnowałam jakie ś komplikacje licz ącej krok i, tak wi ęc z pewnością można te ż policzy ć maj ątek ludz iom i bior ąc pod uwagę cza s o d rok u 1901 do roku 2018 najbardziej wątpliwe dan e pochodz ą z la t 19901918, a wi ęc my nie wiemy, jak ie są nier ówności d e fact o chodzi przed e wszystkim o to, że cz ęść majątku zosta ła umi ędzynarodowienia n a tak i pokuszon o si ę o przeprowadzen ie dok ładnych bada ń w odn iesieniu do 1 z krajów i z tyc h bada ń wyn ika detalicznych, że mn iej więcej 30 % majątku t o jes t majątek n ieopodatkowany, żeby n ie było w ątpliwości chodz i o kraj e Europy zachodn iej tak ca łkiem spor o tak jeszcze do teg o trzeb a doda ć raj e podatkow e, tak wi ęc umi ędzynarodowienie majątku mo że polega ć n p . na ty m, że są cora z wi ęcej jes t tak ich magazyn ów wolnoc łowych wiem, że w Szwajcarii s ą w Luksemburgu tam mo żna trzymać rzecz y, o których istnieniu zazwyczaj nawe t nikt n ie wie no może powiedzieć co ś co można trzyma ć w tak im magazynie tak przecież nie jes t on alb o z iemi mo żna na pewn o oranżadę oręża wskazywa ć na czas y wzruszy dzie ła sztuki przed e wszystk im, więc my nie w iemy, jakie s ą nierówności piłkarki p isze, że nikt n ie chc e nawet zbli żać si ę do te j puszk i Pandory, bo jest obaw a, że nie ud a si ę je j zamkn ąć i zwr óciło moją uwag ę t o, że zarówno pika c i, jak i autorz y konserwatywn i Francuzce powo łują się dz isiaj na ksi ążkę Burley i patrona, al e z l inki nie n ie t łumaczona dz iedzica i g órnie ta m podaj e wra z z ze wsp ółautorem podaj e ta m przykład specjaln ie wybiera taki przykład, żebyśmy mieli troch ę dystans u podaj e przyk ład 1 z plemion, w kt órym rz ądziła kast a czarownik ów i żeby u śmierzyć n iepokoje żeby, żeby zatrzymywa ć roszczen ia, bo oczywi ście taka sta ć się reprodukowa ć z ła to stosowa ło t o plemi ę tak i obycza j, że m łodych m ężczyzn wysy łano na w iele dni odosobn ienia i post ów i on i wracal i pote m i opowiada ń swoich w izjach i czarown ice odróżnianie w izji prawdz iwe nieprawdziwych autentyczne o d n iej autentycznyc h jak łatwo si ę domy ślić zazwycza j autentyczn e w izje mia ły dzieci czarownik ów tak była to tak a jak chc ę powiedzieć prze z to n ie b ój z kryteriów oni no tylk o czarown icy mogli stwierdzić, kt óre s ą autentyczna, kt óre są n ieautentyczne, więc to t o jes t taki przyk ład, kt óry ma pokaza ć, że współczesne pa ństwo nowoczesn e pa ństwa du żo inwestowały n ie tylko retorykę, al e musia ły te ż inwestowa ć funkcjonowan ie pewnyc h instytucji, które prz y okazj i rzeczywi ście mog ły u łatwiać awan s natom iast dz isiaj problem poleg a na ty m, że nier ówności rosn ą cora z bardz iej bardz iej namacalna staj e się perspektyw a kryzys u ekolog icznego, a jednocze śnie we wszystk ich krajach Unii Europejskiej stw ierdza si ę, że instytucje publiczne funkcjonuj ą cora z gorze j mo i szko ła je śli jeśli przyjąć si ę zatrzymać tylk o on a je j ideologicznym charakterz e na tyc h na tyc h funkcjac h legitymizuj ących nierówności mato do s iebie, że przetrzymuj e cz łowieka funkcjonuj e źle z różnych powod ów na r óżnych poz iomach, al e jak pisał burdzie jes t t o cza s potrzebn y do teg o, żeby cz łowiek zrozumia ł, że po prostu nie ma Głodek nie ma g łowy do rachunk u nie ma g łowy do historii nie ma g łowy do literatury jes t t o cza s, k iedy cz łowiek nab iera w iary w t o, że bardz o kosztown e sk ądinąd, ale je śli chodz i o taką kwestię jak utrzyman ie porządku t o z pewno ścią si ę op łaca chodzi o to, że jes t to cza s w du żej mierze przeznaczon y na t o, żeby człowiek nabra ł przekonan ia, że to m iejsce, które zajmuj e w spo łeczeństwie jes t m iejscem właściwym sprawiedliwym, że sta ło si ę t o w wyn iku rozstrzygni ęcia pewnyc h instytucji, kt óre są wymagaj ące może n ie najlep iej funkcjonuj ą, al e t e instytucje potrafi ły wdro żyć ludziom w iary w t o że, że to c o si ę dz ieje jes t zgodne jes t zgodn e z ich poczuciem sprawiedliwo ści tak, al e dzisiaj wiara w t o instytucje w iara także pewn e retoryk i podupad a ja n ie o tyle bym się n ie niepokoiła teg o rodzaj u don iesieniami dop óki pewne kategor ie zawodowe n ie b ędą tworzy ły uprawomocnienia Legii ty m lepiej m i za co nierówności, b o z tym, że jest determ inacja tych don iesieniach, który zacz ęliśmy tak tak, bo no, ale cz y to n ie jest także n o bo mam y mechanizm jak troch ę innej stron y jest jeszcz e zapyta m o t o trochę obok, jakby teg o co mówiło si ę nie do ko ńca, bo mam y mechan izmy, które przecie ż op isywane s ą m. in . tak że przez Piketty eg o takiego re produkowan ia si ę to w og óle zjaw isko przecież znane i socjolog ii op isanej w ekonom ii opisane re produkowan ia si ę struktur y społecznej bogactw a b iedy klas spo łecznych i t d . w przeciwie ństwie do tego indywidualistyczny g o mitu jednostc e, kt óra tylko si łą swojeg o swoje j determ inacji wewn ętrznej przekracz a kolejn a szczebl e tej spo łecznej drabiny no statystyk i pokazuj ą, że jedna k ta produkcja ma miejsca i tera z do reprodukcji cz y do mechanizm ów społecznych te j produkcji n o dochodz i właśnie co ś w rodzaj u tak iego utrwalan ia si ę wt órnego w na poz iomie czyst o b iologiczne genetyczny m tyc h wszystkich zjaw isk, o kt órych mówimy n o bo w łaśnie ta kwest ia mobilności, czyl i zdolno ści do przemieszczania si ę w przestrzen i po prostu nie ma wolności spo łecznej w wywołuje tego rodzaj u zjawiska t o jest zdan iem tych autor ów jednak co ś istotnie nowego t o znaczy a ż na taką skal ę i tak, żeby wywoływało to teg o rodzaju teg o rodzaju zmiany to jes t ich zdan iem nowo ścią t o ja sobie przypom inam często wypow iedzi Baumana Zygmunta Baumana, a z la t dziewięćdziesiątych t o by ł cza s, kiedy ca ły czas t o by ł cza s, kiedy obowi ązywała taka d iagnoza m ówiąca o kulturaln ie z racj i r óżnic społecznych ta nic n ie tyle mam y do czyn ienia z podzia łami klasowym i mam y różne mniejszo ści mamy różne grup y etniczne mamy r óżne grup y kulturowe i t o s ą podstawow e podzia ły i powiedzia łabym n ie chcieli ście klas to b ędziecie mieli tera z rasy i tak wracaj ą tras y wracają odwołania o d te j determ inacji b iologicznej i on a mo że niepokoić z teg o powodu, że w nasze j kulturze determ inacji biologiczną uwa ża si ę za determinację, z którą trudn o jes t polemizowa ć tak innymi słowy b ędziemy m ieli tak ą sytuacj ę i humo r i klasyf ikacji b iologicznych i klasyf ikacji społecznych cz y b ędziemy mogli m ówić, że nas z porz ądek spo łeczny spo łeczny zosta ł wytworzony n ie jest wyn ikiem żadnej pol ityki żadnych dzia łań, al e zosta ł wytworzon y prze z materia ł b iologiczny czy materia ł tegoroczny a, al e chciałabym za t o wej ść, bo okoliczności s ą szczeg ólne wydaj e mi się w te j chw ili t o co w te j chw ili powiedziała t o jest coś, o czy m si ę mówi o d dawn a chcia łabym zwr ócić uwag ę na t o w łaśnie tuta j chc ę przywołać, bo on a na, że o n w latac h dziewi ęćdziesiątych zauwa żył, że w debatac h publicznych bardz o cz ęsto determ inacji kulturowe j przyznajem y znaczen ie tak iej ci ężkiej r ęki bardz o ja zawsze sob ie przypominam t e wypow iedzi Baumana jak czyta m debat y, w których g łos zabieraj ą eksperci o d ochrony zdrow ia w Polsce i pami ętam jak 1 ekspertami niedawno w ty m rok u zadano pytan ie o to cz y u na s n ie mog łyby by ć też bezp łatne lek i jak w Holandii i odpowiedzia ł krótko mogłyby być, gdyby śmy m ieli pieni ądze, ale przed e wszystkim uniemo żliwia nam t o nasz a kultura Kamis inna kultur a, a innymi s łowy Polacy są tac y, że nawe t, jeżeli coś jes t bezpłatny te j tak potrafi ą ukra ść w c o jes t tak determinizm kulturow y też mo że być wykorzystan y w tak i sposób nie chc ę m ówić o innych kategor iach tak i t o takie przeplat a n iesie treści biologicznych kulturowyc h i wahan ie si ę c o do teg o, kt óra lep iej zapracuje, kt óra lep iej uzasadn i, kt óra bardz iej ludz i uspokoi jest obecn e w kulturz e Europejskiej przynajmn iej od os iemnastego wieku powiedzia łabym, że nawe t wcześniej dobrze t o było wida ć w Hiszpanii, k iedy zastanaw iano się na d tym czy c i, kt órzy zostan ą koncerty ta m chodzi ło, zwłaszcza wted y Maurów i Żydów t o cz y on i b ędą w pełni ludzcy n o i część Maurów l iczenie Żydów wted y rzeczywi ście zmieni ła wyznanie i wtedy pojawi ło się drug ie żądanie przepraszam, gdzie jes t finalizacja pochodzen ie porządek, czyl i stawia ło si ę z ka żdej kulturz e staw ia się buduj e si ę jakie ś prog i, kt óre pozwalaj ą redystrybucj i da ć człowieczeństwo, a nam si ę jak mówimy o redystrybucj i t o zazwyczaj my ślimy o bogactwie o dost ępie do zdrowia i t d . ale jes t w iele innych rzeczy, które w te j chw ili b ędą przedmiotem konfliktu, dlateg o że on e te ż podlegają dystrybucji mog ą być reglamentowane jes t n p . cz łowieczeństwo w łaśnie alb o nadzieja alb o przysz łość albo w iara w przysz łość alb o poczucie, że n ie jest człowiekiem wolnym alb o jest cz łowiekiem pan icznym np. niedawno s łyszałam jak 1 słuchać zadzwoni ł do Radia Maryja powiedział no n ie jest lepiej cały cza s jes t źle, al e jak głosuje na t ę partię c o zawsze, dlateg o że n igdy n ie by ło sprawiedliwo ści twierdzi człowiekowi zawsz e jest ciężka, al e można naturalizować na matur ę z rządu ojcu mo żliwe i n ic nic za t o są inne dobr e rzeczy ta k, na które mo żemy liczyć na przeprasza m, bo w iem jeszcze 1 rzecz tuta j zahaczył, bo wydaj e mi si ę, że te n spór pomi ędzy z on na pewno n ie jes t charakterystyczne dl a tego obszaru, kt óry jes t tob ie najbliższy, bo tam s ą ju ż dawn o przekroczon e kwestie przedyskutowan e m ówią o ty m, obszarz e np. francusk iej socjologii, ale o n się tocz y gdzieś ta m w te j l iteraturze bardz iej dz iedziny psycholog ii psycholog ii spo łecznej chyba i wchodzi siłą rzecz y do tak iego popularneg o ob iegu my ślę w łaśnie o ty m, wci ąż odmawiaj ącym si ę sporz e o pryma t natur y nad kulturą alb o kultury na d natur ą i apl ikowanie tego w łaśnie do takich dyskurs ów zwi ązanych np. awanse m spo łecznym wykszta łceniem sukcesem życiowym i t d . bo w łaśnie tutaj ta perspektyw a, kt órej mówimy jes t tak a bardz o zabarwione teg o rodzaj u my śleniem, że mam y pewneg o rodzaj u dyspozycj e budowan e genetyczne np. do n ie w iem rachunk ów alb o do jakich ś innych zachowań mamy pewn e cechy osobowo ściowe też genetycznie zdeterm inowany, kt óre na s predysponuj ą do pracy w tak im, a nie innym miejscu, wi ęc po prostu ws iadamy samochod y jedziemy ta m się tam zatrudniamy i t e kwest ie właśnie przed e wszystk im tego w jak im ja w iem w jakim jakie, jak ie wyposa żenie genetyczn e posiadamy jak rozmaw iam tuta j z prof. Wojciechem Draganem, kt óry jest eksperte m w zakres ie genetyki zachowania to właśnie te n wym iar nazw ijmy to biologiczny by ł by ł pierwszorz ędnie interesuj ące w te j rozmowie dla na s, al e wspomniałem sam o do ść słynnym badan iu, które po dziś dzie ń jeszcz e bywa uznawan e za tak i rodza j w łaśnie bardz o w iarygodnego źródła, kt óre co ś istotnego pokazuje, czyl i o te ście mars z malał słynnym t o jes t tak a takie badanie polegające na tym, że ba, że sprawdzano umiej ętność odraczania gratyfikacji dz ieci jak dziecko by ło w stanie wytrzymać pi ątką marsz malał d ługo w pokoju i n ie jes t jeszcz e tej p ianki tylk o zje ść po jakimś d łuższym czasie 2 zamiast 1, czyli w łaśnie poczeka ć na wi ększą nagrod ę zamiast nadzie ń dobr y zaspokoi ć swoj ą potrzebę zjedzeniem tej mn iejszej na to p óźniej okazywa ło si ę badano dzieci w jakiej perspektyw ie k ilkunastu kilkudziesi ęciu la t, że racze j miało wi ększe szans e na odniesienie sukces u życiowego miało nie w iem wi ększe przychody lepsz ą prac ę aniżeli te dz ieci, które n ie by ły w stan ie powstrzyma ć napisa ł do mnie dr Bogdan Balicki filozof z un iwersytetu szczeci ńskiego jak słucha t o pozdraw iam serdeczn ie i wskaza ł na badan ia kt óre, kt óre w ty m sens ie wraca ły do g óry nogam i taką w łaśnie bardzo klasyczn ą wyk ładnia teg o test u może pokazywa ły w łaśnie społeczną determinację t o znaczy, że racze j pochodz ące z rodzin ą s łabszej pozycji społecznej mia ły problemy z od nas za ś mog ę poda ć przyk ład jeszcz e bardz iej śmiesznych bada ń i obro że niedawno by ły robione badan ia w Hiszpanii, z kt órych wynikało, że ludz ie, kt órzy mieszkają wysok ich mieszkaniach i z kt órych ok ien wida ć zieleń maj ą wyższy poziom inteligencji ta k znaczy to s ą bardz o śmieszne badania, al e mieszkanka Marma Lotos tak dla i inne tak i przyk ład t o bij ą mult ikulturalizm, czyl i leki kardiologiczne, zw łaszcza je śli dobrz e pami ętam przeznaczon e dl a czarnych, kt órzy maj ą ju ż w m łodości takie chorob y u n ich wyst ępują, jakie wyst ępują u bia łych znaczn ie później no ale trzeb a, b y było zapyta ć Rudy być mo że na jak ie na, jak ie sytuacje s ą wystaw ieni tak Jurija, wi ęc t o c o jes t w naukac h społecznych istotne je śli chodz i o determ inacji biologiczną to t o cz y on a n iszczy porz ądku symbolicznego cz y ona nie jest cz ęścią tyc h procesów, kt óre nazywa si ę do symboli za c o j ą n p . te ż n iedawno by ły z teg o co pami ętam jest symbolem zara z zwariuj ę zaraz zaraz zara z poda m przykłady n iedawno były badan ia, kt óre m ówią je śli dobrz e pami ętam, że nie ma czegoś tak iego jak gen Homo seksualno ści tak w og óle istotne, dlateg o że je śli wzi ąć pod uwag ę anatomi ę cz łowieka człowiek nie powinien an i siedzieć 8 godzin w szkole an i siedzie ć 8 godzin za kompute r jasna tak t o jes t sprzeczne z biologi ą sprzeczn e z anatomi ą w ka żdym raz ie cz łowieka cz łowiek, gdyby śmy chc ieli porządek spo łeczny u łożyć zgodn ie z wiedz ą o ludzk iej anatomii to wszyscy powinniśmy chodzi ć po lasac h Połomska zbiera ć jagod y tak porz ądek symbol iczny jes t zawsz e jakim ś kontrapunktem może si ę wspierać mo że si ę usiłowali z porz ądkiem biologicznym mo że si ę do niego odnosi ć i t d. zaczn ą tak iego przyk ładu najbardz iej drastycznej bessy w realizacji nie m ówię, że t o jest przykład prawd a, al e chcę powiedzieć c o to znacz y żyć w świecie z dese k, bo izolowany w świecie, w kt órym nie ma symboli w świecie, w kt órym dokonan o rzez i na symbolach to jes t rzeczywisto ść oboz u koncentracyjnego jes t tak głośna powie ść nie t łumaczona na j ęzyk Polski Roberta te l m y le pa s imienne gatunek ludzk i i powie ść napisa ł auto r, kt óry był dw u obozac h jeg o powieść t o jest intryga o ty m jak znalazł si ę w oboz ie koncentracyjnym z e swo im przyjac ielem i po kilku tygodniach straci ł g o z ocz u i potyka ł si ę o n iego codziennie i wypytywa ł ciągle znajomych cz y n ie widzieli tak iego takiego cz łowieka opisywa ł jak wygl ąda nikt n ie widzia ł o n codziennie się do n iego bez mała przewracał MON by ł tak osłabione, że le żał i to sta ło si ę podstaw ą do dyskusj i w łaśnie o procesach symbol i za c o d e symbo l wizytacji przedstawieniach o ty m, jak ą rolę odgrywaj ą t e proces y, bo wida ć wyraźnie, że wted y, kiedy dokon a się rzez i na symbolac h t o ludz ie mogą straci ć twar z tak jak mo żna stracić nog ę w wypadk u samochodowy m wida ć, że cz łowieka w porz ądku b iologiczny mo żna zabi ć raz dobrz e jes t koniec jes t po krzyk u, a je śli chodz i o porządek symbol iczne t o można go niszczy ć i nie ma tem u ko ńca i autorz y zastanawiaj ą się na d ty m, jak ie znaczenie mia ło t o, że ten przyjac iel tak uporczyw ie go poszukiwa ł przez ca ły swój poby t w oboz ie koncentracyjny m Johna, opisuj ąc go t o jak wygl ąda, jakie ma charakterystyczn e gest jak o mówi czy on g o w łaśnie w ty m porządku symbol icznym n iejako n ie rodzi ł nie odtwarza Żołnierek konstruował o n go wprowadza ł znow u do porz ądku ludzk iego do porządku, w kt órym o ludziach m ówi się z klimą o ścią, w których w, kt órym ka żdy ma twar z, w kt órym ka żdy ma uznanie t o jes t drastyczn e ta k jak powiedzia łam przykład proces u do sygnal izacji, al e w łaśnie o współczesnej rzeczywisto ści, w kt órej życie staj e się cora z bardz iej b iologiczne tak że w łaśnie z powod u kryzys u ekologicznego w łaśnie tego mo żna si ę najbardziej obawia ć właśnie dlateg o ja cz ęsto pyta m, które zn iszczenia zasz ły bardz iej cz y środowiskowe ekologiczne czy te ż zn iszczy zn iszczenia symbol iczne, dlateg o że wtedy wted y, k iedy m ówimy o rasach determ inacji b iologicznej t o rozumiem tak to, że t o, czeg o si ę obawiamy t o jest humanizacja e n zaczn iemy dystrybuowa ć cz łowieczeństwo dystrybuowa ć zdolności t o też, ale na wartość życia pewneg o rodzaj u nieuchronno ść jes t w tej w ieloletniej minimalizm, al e do determ inizmu jes t ci ągle obecny trzec i sto łeczny jes t kwest ia tego w łaśnie cz y funkcjonuj e te n porządek t o jes t niesłychanie wa żne rzeczy funkcjonuj e te n porządek symbol iczny ja zwr óciłbym uwag ę na t o, że r ównoległym procese m do procesu dekomunizacji, o którym si ę cz ęsto m ówi jes t proce s, który nazwa ł żaden gen apl ikacja ludz i niektórych si ę de human i bazuj e, al e niektórych ludz i się identyfikuje mówi si ę o ich zas ługach o wyjątkowych zdolno ściach t o c o mn ie n iepokoi t o racze j daj ące się coraz części s łyszeć g łosy, że demokracj a jest n iesprawiedliwa, bo niektórzy wyro śli pona d demokracj ę niekt órych ludzi zmusz a si ę do koncesji i t o jest dla n ich krzywda to jest t o si ę dzieje z e szkodą dl a co dok ładnie ma namy śli ma m namy śli np. takie komentarze, al e czy ludz ie b iedni musz ą naprawd ę mieszka ć w centrum niech ktoś spróbuje zapyta ć, al e ludzie Czarni w Warszawie powinni mieszka ć w centrum t o jes t właśnie mówiłam ate izm Orphee tak klasyfikacji odwołujących si ę do biologii klasyf ikacji społecznych t o nie by łaby taka p ierwsza sytuacj a, bo dyskur s o rasach i klasac h są w łaśnie Francuzi rzadk o k iedy odróżniają ras izm o d rasizmu on i uwa żają, że jednak drugie uprzedzenie opiera si ę na tym samy m tamt a mac ie o wybrakowan y czyni ć cz łowieczeństwa, skąd to si ę wzi ęło, że n ie odr óżniają jak daleko i ść tak dla niektórych wzięło się t o st ąd, że os iemnastym wieku p ierwszy ras izm, jaki by ł we Francji t o by ł ras izm kulturow y i odr óżniono wted y ludzi z prow incji o d ludzi w ielkomiejskich, al e klas ie w ielka klas ie średniej wielkomiejskiej m ówi si ę przecież o d dawn a wychwalaj ąc w łaśnie gloryfikuj ące zdolno ści mobilności elastyczno ści tak dale j i zas ługi i dop iero pote m pojawi ło si ę badan ia mam namy śli barki Jona, kt óry by ł sk ądinąd akura t bardzo human istyczny w swo ich poglądach dlatego rz ąd szuka ł typ ów racze j ni ż wyraźnych prog ów do dop iero badan ia Francisa Galtona i jego proponuj e tria wprowadzi ły tak ie przekonan ia, że s ą r óżnice radykalne i r óżnice różnice które, kt órym m ówią po prost u wymagaj ą respekt u prze z utrzymywan ie pewneg o porządku spo łecznego i pewnyc h dystansów, al e też właśnie s ą to pomieszanie z KUL w tradycj i francusk iej klasie z mo ich rasizmu, dlatego że t e po tyc h pomiar ów zaczęto dokonywa ć bardz o specyf icznym momenc ie historycznym osiemnastym potem w dziewi ętnastym w latac h osiemdziesiątych dziewiętnastego w ieku i t o by ł momen t w ielu kryzysów, kt óre następowały jedn e po drug im by ł n ieurodzaj w w ielu chłopów opuszcza ło wie ś przybywa ło do miasta i wtedy pojawi ła si ę tak a idea idea nowe j kategoryzacj i recydywy i okaza ło si ę, że zachodz i tak a zbie żność pomi ędzy b iednymi rasą przest ępczą co po prost u on e si ę pokrywaj ą najcz ęściej i dlatego ras izm w klasie z zastępczą si ę u żywa w te j tradycj i intelektualnej tyc h pojęć, poniewa ż wysyłano ich w ramach kar y do kolonii chc iano ich po prost u pozbyć z m iasta tak chc iano utrzymać tak ie warunk i cywilizowania natom iast dzisiaj mówi się właśnie dlatego u żywa się tego okre ślenia i u żywają teg o okre ślenia konserwatyści o trop ikach izolacji świata, ponieważ m ówią, że mam y do czynienia z ujawn ianiem si ę teg o, że ultr a liberalizm coraz częściej tego z godz iny na godzinę coraz częściej u żywa teg o poj ęcia Australii realizm, poniewa ż ultra libera ł Lis odwo łuje si ę do model u kolonialnego dlateg o pasuj ą t e odwołania b iologiczne odwo łania do porz ądku rasoweg o h ierarchii rasowej i uwa ża si ę ultr a l iberalny konserwatyści zachodn i rozumiej ą jak o z łożenie neoliberalizmu komun izmu m ówię, że z teg o powodu neol iberalizm tak iej radykalne j form ie został wprowadzony w krajac h Ameryki Południowej i krajac h postkomun istycznych, ponieważ by ły ta m spo łeczeństwa wytresowan e do pos łuszeństwa wystarczy ło zast ąpić Stefanów m ężczyzna rywalizacj ą konkurencyjnością to s ą ludzie, kt órzy s ą przyzwyczajen i do teg o, żeby przetrwal i w rzeczywistości społecznej trzeb a szybko si ę wyuczy ć konwencj i językowych trzeb a m ówić o budowaniu zespo łów open Space si ę o kosztac h pracy o konkurencyjno ści tak kreatywna ocen iono na żywność innowacyjności t o są ludzie, kt órzy za ich i tak to rozumieją wida ć, że t o jes t zupełnie inne rozum ienie pozostałości komun izmu akta t e kraj e, w kt órych ludz ie doświadczyli tak iego takiej kolon ialnej presj i t e kraj e, które n ie maj ą tradycj i budowan ia instytucji, które n ie maj ą też tradycj i właśnie dlateg o powiedziałam, że Polski konserwatyzm jes t Amerykanin Evan n ie maj ą tradycj i rozważania relacj i pomiędzy pa ństwem prawe m ta m, gdz ie łatwo zniszczyć instytucje tam, gdz ie s łaba jest reprodukcj a zasob ów intelektualnych ta m wprowadzon o neoliberalizm i wted y, kiedy o n spotka ł si ę z komun izmem t o to t o były doskona łe warunk i do wytworzen ia noweg o system u systemu pa n optym izmu cyfrowego, kt óry skądinąd w te j chwili pojaw ia się te ż t o t o dobrze pokazuj e zwi ązki prawd a mi ędzy między tym i dawnym i 1819 wiecznymi techn ikami w ładzy, a współczesnością np. w te j chw ili są projekt y w pa ństwach zachodn ich, aby spotyka ć r óżne dan e np. aktywno ść w s ieci dochod y z prac y zakup y i zu życie wod y jeśli pojawi si ę n p . jaka ś nietypowa aktywno ść dajm y na to okaże si ę, że mas z nietypowe dla s iebie zu życie wod y t o natychmiast i przewiduje się, że c i, którzy mieszkaj ą w m ieszkaniach komunalnyc h b ędą poddawani b ędą poddawan i kontroli n o, dlaczeg o akurat z po zu życie wody napi ć się wybra ć co ś innego może wybra ć co ś innego i t o jes t właśnie pan a optymizm cyfrowy i tera z to c o jest istotne, bo te n te n te n schemat którymi w ka żdym z perspektywy, kt óre ja opisuję t o jes t tak a perspektyw a w łaśnie tradycji przed e wszystk im francusk iej, kt órej w łaśnie zam iennie używa tych pojęć ras izm klas ie pism o powodac h ju ż powiedzia ła, al e to co jes t istotne ta oczywi ście t o, że te n ta argumentacja jes t związana z koncepcją, do kt órej znow u si ę odwo łują oczywi ście te ż konserwaty ści zachodn iej jest zwi ązana z jeg o koncepcj ą nowoczesnej w ładzy w ładzy bio pol itycznej w ładzy, kt óra optymal izuje witalno ść al e, żeby optymalizować witalność t o trzeb a troch ę zabić ludz i i przywo łuje trochę b ędzie niejaki odn iesienie do d o do tej kwest ii, kt órej zaczynali śmy z nowym i standardam i um ów zaw ieranych z lekarzami Otóż w dziewi ętnastym w ieku, kiedy n ie by ło dobrz e opracowanych standard ów zawodów medycznyc h i kiedy pojawi ła się w łaśnie taka konieczno ść, żeby lekarz y kształcić n o i szybciej skrócić cza s nauk i t o postanowiono wted y, że p ierwsze lat a pracy lekarze sp ędzą w śród biednych ta m nabiorą do świadczenia chirurdzy nie znałem my ślałem, b y bardz iej sprawną r ękę, b o ja się domy ślam, że po b ędzie wielu pacjent ów w Polsce, kt órzy b ędą sam i poprosz ą lekarza, żeby powiedzia ł, jakie badan ia pow inni sobie zrobić po prost u zrobi ły sob ie prywatn ie o tyle nie ma większego sens u, że w zasadz ie ca ła anal ityka medyczna w Polsce ju ż została sprywatyzowana prawda t o jes t ta specjalność, która w zasadz ie ju ż zosta ła sprywatyzowan a, więc w tym sens ie t o n iema wi ększego znaczen ia, a wi ęc miał polityka te n mode l władzy pol itycznej, kt órej pisa ł szuk a tuta j chcia łabym to spi ąć te kwest ie w łaśnie i kwesti ą ras y kryzysu ekolog icznego te n mode l poznawczy w kont a tak naprawd ę ukryc ie zakłada nie tylk o bio polityk ę rozumian ą jak o optymalizacj ę witalno ści populacj i, al e zakłada tak że, że ka żda b io pol ityka b ędzie funkcjonowa ła w oparc iu o pewn ą matryce matryc e NATO polityki da trzeb a tak jak powiedzia łam s ą cia ła mniej warto ściowe, kt óre mo żna po święcić lekarze poćwiczą potem b ędą mogl i leczy ć życie bardziej wartościowe NATO pol ityki, czyl i śmierć kozie śmierć i pol ityki dlatego w łaśnie m ówię optymalizować witalno ść, bo te n mode l funt a nie zak łada rządzenia obywatelami n ie zak łada te ż rz ądzenia lud źmi prawda jes t tak a prawda jes t taka, że ludzie nie chc ą rz ądzić lud źmi sami si ę osobą ludzie nie chc ą rz ądzić ludźmi, dlaczego nie chc ą rz ądzić lud źmi, bo ludz ie maj ą woln ą wol ę, bo ludz ie mają rozum i wted y władza w idzi, że 1 rozum m ądry, a drugim rozum u głupi t o jes t proble m ludz ie wol ą rz ądzić n ie lud źmi i w łaśnie dlateg o powiedziałam pan u też mie ć cyfrowym trop i kanal izacji czy zacz ęliśmy o d ras izmu, poniewa ż c i, którzy spadn ą w hierarchii Bytów c i, którzy b ędą m ieli mniejsz ą racj ę byt u przestan ą prawdopodobnie zwi ększą Choto na t e nowe form y rządzenia ju ż nie lud źmi tak na t e nowe form y kontroli, ale te ż jak rozumiem st ąd tak a intensyfikacja wzmo żenie pol ityki tożsamościowej dlateg o, że jakb y w odwec ie w odwec ie wobec teg o wobe c tyc h technik ultr a l iberalnych ludz ie próbują wytworzy ć sob ie cora z g łębszą g łębie tak jako ś subiektywn ą podmiotowość, która z n ikim niczym n ie jes t porównywalna dl a mnie taką też s ą strateg ie samoobrony samoobrony rol ę dom ina jak m ówią pol itolodzy kanadyjscy to n ie b ierze się z teg o, że ludz ie si ę zrobili len iwi i wystarczaj ą im lajk i nie wychodz ą na ulice, gdy w idzieli t u jes t kanadyjsk i po politolog uwa ża, że nasz e społeczeństwa dotkni ęte s ą przez Agora fobie to n ie jes t także na m się n ie chce jeste śmy len iwi takie argument y najlep iej sobie zachować na kon iec, że ktoś jest głupi alb o Wszechnicy prawda t o ostateczność, al e pilnie nie wydaj e, że paradygmate m, że to nie jes t coś taka sytuacj a jes t oczywi ście wyj ątkowa i kryzysowa to n ie jes t coś nowego dla mn ie tak, k iedy czyta m istotne jes t t o czy naukowc y będą legitymizowa ć, bo bardz o cz ęsto naukowc y legitymizują hierarchi ę bardzo cz ęsto naukowcy legitymizuj ą nier ówności, ale t u przeprasza m, bo zbli żamy si ę do ko ńca naszej rozmowy chcia łem jeszcz e tuta j wprowadzić w ątek pytan ia tak iego cokolwiek na iwnego i właśnie zupe łnie troch ę innego porz ądku ani żeli ta struktur a, kt órej powiedziałaś no istnieje co ś tak iego jak genetyk a jak pewn a jak pew ien zesp ół dyspozycj i wrodzonyc h prawda to nie jest tak, że t o jes t wy łącznie kreacj a polityczna tylko to s ą pewn e parametr y, które się mierzy prz y pomoc y dość precyzyjnych narz ędzi on a te ż pozwalaj ą do pewneg o stopnia przewidywa ć r óżne zjawiska istniej ą tac y naukowc y, którzy w og óle twierdz ą, że np. inteligencja, która jes t du żym stopn iu w łaśnie stuprocentow o postrzegan e jak o paramet r pochodzen ia genetycznego przed szybszym ka żda szef przede wszystk im genetycznego, że nasz a poziom inteligencji jes t najlepszy m redaktore m sukces u życiowego t o tacy spe c bez, zw łaszcza ameryka ńscy usposobieni neol iberalne skądinąd, al e jako ś t o mierzą sprawdzają to s ą jedna k pewn a rzeczyw iste zjaw iska przy pewnej antolog ii, kt órą tutaj zak ładam oczywiście jak to w takim raz ie porze ni ć z tym wszystk im, o czy m tuta j wszystko wszystk o zależy o d teg o, jak ą rang ę tem u zechcem y przyzn a w te j kulturze natom iast tylk o ci, m ówi że żadna z w ielkich religii cz y t o chrze ścijaństwo czy islam cz y buddyzm n igdy n ie zdo łały zapobiec wielkim nier ównościom społecznym mnie si ę wydaj e, że w r óżnych tradycjac h rel igijnych s ą tak ie do świadczenia, kt óre pokazuj ą, że z wysi łkiem wytwarzano porz ądek, kt óry kwestionowa ł uniewa żnia ani chw ilowo uzupe łni porz ądek b iologiczne trosk a, jak ą n p . w regule benedyktyńskiej opisane jes t to jak zajmować si ę chory m, że nie woln o wołać drug iego lekarza, żeby potwierdził diagnoz ę, bo tam chorz y mieli musi być wyj ątkowe przyw ileje mogl i je ść wszystk o mogl i pić w ino dostałem n ikt nie sprawdza u niego, choć woln o tak tylk o rolę, b y ta k tak taki taki mn ich czy taka zni żka, by byl i otoczen i szczeg ólną opiek ą i pos iadali szczeg ólne przyw ileje, tak wi ęc wszystk o zależy o d teg o, jak ą rangę tem u mn ie n iepokoi twój niepok ój tak, dlaczeg o obaw ia si ę także teg o rodzaj u badan ia mog łyby coś pokaza ć ja mówię t o tak ja k ja nale żę naukowc y bardzo cz ęsto ja uważam, że Polska transformacj a i niesprawiedliwo ści i przemoc, jak a wted y mia ła m iejsce demonta ż instytucji publ icznych ja uważam, że t o było przynajmn iej po cz ęści leg itymizowania prze z naukowców n a tak samo je śli chodz i o proces y ekonomiczne mn iej ni, bo dz isiaj władza jes t te ż pow ód je j upadk u deleg itymizacji bardzo cz ęsto daj e si ę s łyszeć, al e mnie rządzimy t u jest ekonom ia my mam y obliczenia t o, że s ą wykres y, a nad n imi fruwaj ą czarne łabędzie t o pokazuj e, że matematyka je śli chodzi o wyl iczenia ekonomiczne ma w iele wspólnego z poezj ą w dalszy m ci ągu, tak wi ęc wszystk o, bo znaczen ie takiej determ inacji ekonom icznej jes t wted y przybli ża si ę do teg o znaczen ia determ inacji bezwzględnej biologię oczywiście nie t o ja tuta j absolutnie zgadza m i t o, że w istocie chodz i o u życia tych danych i użycia tyc h i o pewną kontekst u realizacj ę tego ta k do tego tyc h danych t o jes t oczyw iste natom iast ja si ę zastanawiam tylk o na ile tak ie zderzenie, jak ie czasami ma m iejsce w r óżnych dyskusjac h pomi ędzy tak im stanowiskiem konstruktyw izm etyczny m rode m troch ę właśnie pewnyc h radykalnyc h teor ii socjolog icznych wmyśl, których w zasadzie jako m ówimy t o właśnie m ówimy wy łącznie o zjaw iskach politycznych i spo łecznych, a żadna twarda rzeczywisto ść n ie istnieje na ile tak i rodza j ujmowania te j kwest ii w zderzen iu z ty m ca łą aparatur ę, jaką dysponuj ą nauk i empiryczne może by ć w zasadzie przeciwskuteczne t o co znacz y mo że dawa ć pal iwo ludziom, którzy b ędą teg o p óźniej u żywali jak o dowodu na t o, że n p . cz ęść lew icy kompletn ie odkleiła się, skąd tak, że wyraża dlateg o ja mam w ątpliwości na bardzo sob ie cen ie ksi ążkę Marka l igi uważam, że t o jest bardzo wa żna rzecz natom iast t o c o t e wątki moj e w ątpliwości dotyczą tego, jak ą sob ie wyobra ża rzeczywisto ść spo łeczną liberałowie prze z tyle la t mówili, że nie ma żadnych klas i że s ą tylko grup y etnicznej n iema nierówności ekonom icznych d a, a teraz chcą wr ócić d o do retoryki klasowe j do nierówności ekonom icznych w ka żdym razie no rzeczywisto ść spo łeczna ma sw ój ci ężar tak a retoryk a obowiązywała dominowała o d la t siedemdziesi ątych rzeczywistość nie jes t taką jako ścią, której mo żna powiedzieć proszę się teraz przenieść si ę na inne legowiska zwr óć uwagę na t o, że n p . al e praw ica używa argumentacj i te ż rasowej kard iologiczne jeszcze ta k jak on i chcą być klasą średnią ni ższą klasą średnią oni n ie chc ą być klas ą ludową on i m ówią m y jeste śmy białymi mężczyznami m y jesteśmy mniejszo ścią mam y statu s mniejszości inne domagam y si ę redystrybucji bogactw a w istocie, al e redystrybucji kob iet tak materia łu biologicznego mo żna powiedzieć także to n ie jes t tak, że mo żna po prostu 1 momencie zmieni ć retoryk ę t o pokazuj e ograniczenia konstruktyw izmu tak i wted y ca ła rzeczywisto ść wr óci na t ę inne tak tor y b ędzie bezp ieczniejszy bardz o dzi ękuję dzi ękuję prof . Małgorzata Jacyna Instytut socjolog ii Uniwersytetu Warszawskiego za momen t informacje, a po informacjach Lech Nijakowski te ż Instytutu socjolog ii Uniwersytetu Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: GODZINA FILOZOFÓW

Więcej podcastów tej audycji

POPULARNE

DOSTĘP PREMIUM

40% rabatu w zimowej promocji TOK FM. Nie czekaj - zdobądź swój pakiet "Aplikacja i WWW" z solidną zniżką, aby słuchać wygodniej!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
Przedłuż dostęp Premium taniej!