REKLAMA

Literatura i życie, czyli „Makbet” Szekspira i jego pierwowzór

Wieczór Radia TOK FM
Data emisji:
2019-11-25 22:00
Audycja:
Wieczór Radia TOK FM
Prowadzący:
Czas trwania:
47:34 min.
Udostępnij:

Wziąć koronę - to jest cel, także polityków, choć dziś nikt nikogo nie koronuje. Szekspir wszystko przewidział i wszystko opisał. Zmieniają się tylko dekoracje i kostiumy. Namiętności pozostają niezmienne.

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
wiecz ór Radia TOK FM ostatn i bast ion epok i lodowcowe j Szkocja wtedy pojawiaj ą się ta m p ierwsi ludz ie star t osadn ictwa jes t późny st ąd nowinki br ąz lu b żelazo p óźno dotrą p ierwsi Szkocji piszą z iemianie po serii zwyci ęstw na po łudniu Brytanii wkracz a na teren y Juliusz Agrykola wojska ma dzielna, al e op ór tutejszych dz ielnie mniejsze wobe c f iaska dalsze j ekspansji imperium stawia mur c o b y wyznaczy ć gran ice od tutejszyc h się odgrodzi ć mur Rozwiń » Hadriana b ędzie symbole m m ilitarnej pora żki Rzymian i cyw ilizacyjnej Szkotów nie b ędąc pod b itym b ędą odgrodzony mi wy izolowanie głównego nurt u kultury prowincjonalną zapadn ą na niemal 1000 lat mijają w ieki szkockie pol e wrzosow iska atakują wikingowie n ic tak nie łączy wspólny wr óg zacz ęto, wi ęc przemyśli ba ć o stworzen iu s ilniejszych struktu r państwowych najpierw król Szkotów obejmuj e tak że tro n Piktów innej cenne j ludności w ty m samym czasie l ica osiedlają si ę na południu krwawy jes t cza s walk i w ładze, b o tak Kenneth trzecie b ędzie Szkocja raptem 8 lat później zostaj e zab ity prze z swojeg o kuzyna ów kuzyn Toma com drug i dla pewno ści morduje tak że wszystk ich męskich potomk ów Kennetha trzec iego porządzi sob ie lat 6 zaledwie ale zan im g łusza uczyn i nast ępcą n iezgodnie z prawem swojeg o wnuk a jes t 25 listopad a 10003004 . rok u wieczór Radia TOK FM jest nam już prof . Jerzy Łysiak historyk mediewista Uniwersytet warszawski dobr y wiecz ór pan ie profesorze no w ie pani do 2 to pa ństwo opowiemy histori ę teg o jak Szekspir nakłamał n o pow iedzmy, że u żył prawa p isarza do tworzen ia f ikcji l iterackiej, choć stara j się jednakowo ż na h istorii prawdz iwej tylko, zmieniaj ąc wektory opiera ł si ę na istniej ących dzie łach h istorycznych, które powsta ły wieku szesnasty m ang ielskich sk ądinąd h istoria Szkocji, kt óre jak w iemy te ż w du żym stopn iu by ły przez ich autorów nap isane w spos ób kreatywn y najlepszy m przyk ładem jes t cho ćby posta ć Banka Banka, którego duc h pote m się objawi ł Mahometowi Banka, który wydaj e si ę by ć kreacj ą historią graficzną, bo to nie jes t jego my śli ukochane jechal i sched y, na kt órego granice si ę sp ieszy opiera ł, o kt órym po raz p ierwszy, którego istnieniu dowiadujemy si ę w łaśnie wieku szesnastym by ć może zresztą wrócimy jeszcz e do postac i Banka dlateg o, że ma on a dość istotne znaczen ie dl a interpretacji szkock iej sztuki jak zwyk ło si ę środowisku teatralny m nazywa ć Makbeta, ponieważ wymienienie tytułu te j sztuk i przynos i Pa tego n ie wiedziałam jeste śmy w Szkocji wieku jedenasty m Szkocję wieku jedenasteg o t o co jest za by t polityczny t o jes t kr ólestwo, kt óre powsta ło 2 głównych sk ładników etniczn ą pol itycznych lu d, który zosta ł odgrodzony prze z Rzymian 2 wałami to kt o ich tak nazywani z e względu na t o, że malowali sob ie twarz i to w dodatk u malowal i sobie twarz e na n iebiesko, kt o pamięta serial grze Chart te n pami ęta, że ta m też szkocc y wojownicy malujące twarz e na niebiesko nie jest potw ierdzone, żeby w owym czas ie, czyli na prze łomie 2 na trzynastego czternasteg o w ieku dale j te n wzros t form y oraz drugi t o Szkoci tyl e tylko, że Szkoci, zan im powsta ło Zjednoczone bardz iej lu b mn iej kr ólestwo Szkocji t o s ą przybysz e zza morz a Szkoci t o Irlandczycy tak naprawd ę i nie uda ło si ę podporz ądkować teg o kraj u an i zm ianom an i Bretton ani Anglosasów s ą natomiast uda ło si ę w kilku falac h m igracji zaj ąć znaczn ą cz ęść kraj u Piktów Rzymianie nazywal i te n kraj, al e goni ą Szkotom, czyl i Irlandczykom i t o ow i Szkoci Irlandczycy nada l ostateczn ie nazw ę tem u krajow i kr ólestwo jes t bardzo niech ętnie jednorodn e rozczłonkowane pol itycznie tem u sprzyj a te ż sprzyjają tem u warunki f izyczne geograficzne to jes t kra j podz ielony na w iele dol in pomi ędzy łańcuchami g órskimi i drug a rzecz t o pewn a pol ityczna tradycj a Irlandii cz y te ż irlandzka, kt óra te ż jes t Irlandia podz ielona na w iele ma łych kr ólestw bardz o mozolnie idzie w ty m królestwie Piktów Szkotów jak o nosz e nazyw a stworzen ie jednol itej władzy centralne j i podporz ądkowanie w ładzy 1 króla wszystk ich lokalnyc h w ładców, kt órzy nosz ą tytu ł m y r ów t o si ę przyjęło dl a n ich u żywać ang ielskiej nazw y Stana st ąd Makbet w sztuc e Szekspira nazywany jest stane m właśnie cz y fanem jes t dare m dl a Miss potem zosta ć fane m kawioru, ale s ą w grunc ie rzeczy lokaln i Królikowski rzeczywi ście na przełomie 1011 . wieku udaj e si ę zaprowadzić mn iej wi ęcej jednolitą w ładzę centraln ą i król teg o Królestwa prz y przyjmuj e tytu ł kr óla Alby tak nazywać to kra ina albo tak i tytu ł nos i król PIT - ów Szkotów dzie ło mówi na m tak czy Szekspira król Danka jes t w ładcą Szkocji jego panowan ie t o okre s pomyślności wojsk o zwyci ęża wrog ów, chociaż zdarzają si ę zdrajc y jak Tamka do w łaśnie, kt órego tytu ł pote m Makbet przyj ąć za zasługi o d kr óla Makbet jes t krewny m kr óla waleczny m żołnierzem zwyci ęzcą walka z Norwegią jedna k przepowiednia 3 wiedźm i rozbudzone amb icje żony sk łaniał Makbeta do zamordowania króla objęcia tronu sy n kankan a uc ieka za granicę w iem jak t o si ę ko ńczy las podchodz i pod mur y MAK bytowsk i twierdze n o i jes t t o moral itet prawda ta k do pewneg o stopnia jest t o dzieło, kt óre mo żna, w którym mo żna si ę doszukiwa ć pewneg o schemat u narracyjnego, al e tak że moralneg o w łaśnie zaczerpni ętego z moral itet czyni tak iego rodzaj u przedstawie ń teatralnyc h znanyc h z p óźnego średniowiecza, kt órych g łówna postać t o naw iasem mówiąc w ątek znan y jes t od narodz in teatr u greck iego jes t rozdart y pomi ędzy 22 opcjami moralnym i cz y czynić dobrz e cz y ule c pokusie z ła po t o, żeby zapewni ć sobie doczesne j pomy ślności w moralitet cz y i tak sam o jest właśnie we wszystkich sztukac h Szekspira, kt óre te n rodza j konfl iktu moralneg o w grunc ie rzeczy wsz ędzie u Szekspira t o spotykamy maj ą przed sobą n o zło zostaj e ukaran e trzeba jedna k powiedzie ć, że no pani redaktor opowiedzia ła się jedna k k łamał to właśnie k im był prawdziwy bankam i kim by ł prawdz iwy Makbet przed e wszystk im mam y do czyn ienia z zupe łnym odwróceniem sytuacj i w sztuc e Szekspira Danka poni ósł pora żkę w walc e z naje źdźcami Wikiński z Norwegami, a nast ępnie uda ł si ę z wypraw ą zbrojn ą przec iwko mjr . Blake Miś, czyl i w łaśnie Makbet ow i prawdopodobnie by ła t o wypraw a karan a ekspedycj a karna, której cele m by ło ukaran ie Makbeta za t o, że nie wspom ógł króla walc a z Norwegami w łaśnie innymi s łowy to p ierwsze Makbet nie was z Ciura miewa łem jes t dziekanem żadnego zostal i pokonani Norwegowie n ie zostal i po Cannes pokonan i i nast ępnie to ban k napad ł Makbeta, a n ie Makbet dokona ł zamach u na dz iekana Danka zgin ął w b itwie pod Albin stoczone j w łaśnie z wojskam i Makbeta kolej ą si ę żona tron ie Danka t o jes t bardz o skompl ikowana spraw a o wiele bardz iej skompl ikowana niż to jak t o przedstaw ia Szekspir cz y ja k z konieczno ści kr ótko musiała pan i redakto r t o streścić wyst ępie w audycj i, nazywaj ąc g o uzurpatore m mam y do czynienia z przykładem zjaw iska o w iele szerszeg o i dotycz ącego w ielu kraj ów Europy m ianowicie we wczesny m średniowieczu n ie istnieje co ś c o znam y z p óźnego średniowiecza cz y nowożytności t o znacz y istnieje ustalon e prawo sukcesyjn e tak ie, jak ie znamy t o znaczy, że po królu na tron wst ępuje jeg o najstarsz y sy n wszysc y potomkow ie kr óla cz y wszysc y potomkowie władcy nie jes t kr ólem z racj i im prawa krwi tak t o nazwijmy to znaczyły rodzen ia si ę z rod u Królewskiego maj ą w grunc ie rzeczy r ówne praw o do sprawowan ia w ładzy kr ólewskiej i t o dotycz y Szkocji, ale t o dotycz y tak że Polski, czeg o świadectwem jes t rozb icie dz ielnicowe podział Polski na dzielnice prze z Bolesława Krzywoustego wprowadzon y przecie ż n ie, dlateg o że Krzywousty mu si ę nudzi ło i miał tak i pomys ł dla zab icia nud y tylk o usiłował, dziel ąc sw ój kra j pomi ędzy syn ów po łożyć kres bratobójczym walko m ul icznym walkom o sukcesj ę tronu t o sam o dotycz y Rusi to sam o dotycz y Skandynawii t o sam o dotycz y kraj ów chrze ścijańskich na Półwyspie Iberyjskim w jak im sens ie wyj ątkiem jest z Francja Anglia, gdz ie bardzo szybk o wy kształcę si ę, al e w opozycj i do przekonan ia o dynastycznym prawie krw i do w ładzy wykszta łca się sweg o rodzaj u nar ód pol ityczny, który chc e i zaczyn a wsp ółdecydować o sukcesj i ton u i wobe c tego pojaw ia si ę te ż idea niepodzielno ści Królestwa dopiero pote m na k iedy okrzepnie idea niepodzielno ści Królestwa na nią nak łada się prawo sukcesyjne no właśnie zak ładające ja wcze śniej m ówiłem t o, że najstarsz y syn nast ępuje po ojc u w Szkocji zarówno dan e te n jak Makbet, a w szczeg ólności żona Makbeta, lecz Makbet, kt órej posta ć ma n iewiele po wsp ólnego z rzeczywistym pierwowzorem on a mia ła nosi ła pi ękne imi ę groch wywodz i si ę r ównież rod u Królewskiego i dzi ęki prawo m groc h Makbet ro ści sobie pretensj e do Korony w iemy skądinąd to te ż jes t odm iennie ni ż w sztuce Szekspira, że Makbet z Legii Makbet n ie mia ł dz ieci na jeg o nast ępca by ł szykowan y jeg o pas ierb sy n jeg o małżonki p ierwszego ma łżeństwa w łaśnie zreszt ą naw iasem m ówiąc objął o n tro npo śmierci Makbeta, cho ć bardz o kr ótko, a zate m mam y do czyn ienia z taką sytuacj ą polityczn ą, kt órej odbyw a się cz y też przebiega tak i w grunc ie rzeczy permanentn y konfl ikt pomi ędzy r óżnymi l iniami rod u Królewskiego obj ęcie tronu i mam y trwa ły jest konfl ikt Izraela historia może rzadk o kto utrzymywał się na tron ie d łużej niż kilka la t pote m były mordowan e prze z jakiegoś kuzyn a dalek iego alb o bliskiego, bo k łócą si ę między sob ą k łóci si ę pomi ędzy sob ą k ilka l inii rodu cz y też k ilka rodz in spokrewnionych cz y te ż razem tworzący chcecie byśmy mogl i nazwa ć klane m Królewskim i w zale żności o d potrze b posługują si ę rozmait ą argumentacj ą powiedzieliby śmy prawn ą 1 z argumentów może być t o, że ja pow inienem być kr ólem, poniewa ż jestem najstarszy m kr ólem najstarszym syne m zmar łego króla drug i argumen t jes t tak i, że wszyscy jeste śmy my 3 przykładowi wszysc y powinniśmy zostać kr ólami, poniewa ż wszysc y jeste śmy synami ma łego kr óla kolejn y argumen t n ie żaden z synów zmar łego króla n ie pow inien być kr ólem tylko jeg o brat tylk o jeg o brat, bo jest najstarsz y z rodu alb o jeg o stryj alb o jego wu j, kt óry jeszcze opr ócz tego jes t wa żnym wuje m uwaga pierwszego m ęża poprzedniego kr óla tak i on i wszysc y mają roszczen ia do tron u mają odpow iednie m ówiąc j ęzykiem wsp ółczesnym zaplecz e polityczne t o znaczy on i wszyscy są t o mimo ma Rami cz y tak nam i jaki ś kra iny i maj ą swo ich zbrojnych swo ich ludz i swoje wojsko, które oczywi ście pop iera ich pretensj e, ponieważ l iczy na t o, że kiedy przywódca ten ma te n sta n obejm ie tron królewski to im wszystk im się polepsz y da to znacz y tytu ły zostan ą rozdane no tak, iż ob ie prost u tak grupa po prostu stan ie się grup ą trzymaj ącą w ładzę to z zasad ą TKM prawd a s łusznie pani redakto r powiedzia ła, że ta walk a jes t permanentna niesłychanie krwaw a rzadk o komu udaj e si ę na d łużej opanowa ć tron na k ilka la t akura t Makbet odniósł tuta j do ść znaczn y sukce s, ponieważ panowa ł la t 17 zapewni ł 1040 do 1000 pięćdziesiątego si ódmego tak jes t jego kuzyn, bo on i byl i kuzynami Danka panowa ł zaledwie 6 lat z kom ina wszystko świadczy o ty m, że wcale n ie był stałym królem on i byli mn iej wi ęcej r ówieśnikami i magnetowid ponadto uda ło si ę te ż zapewni ć sukcesję swojem u pasierbowie n o ten pasz e plusac h panowa ł niespe łna rok zosta ł p óźniej zab ity przez spokrewn ionych z bankam i, a jeszcz e z poprzednim kr ólem Kennethem trzecim Marcol me m drug im cz łonków teg o Królewskiego klan u jeszcz e prze z kilkanaście la t cz y kilkadziesiąt nawe t do pocz ątku wieku dwunasteg o trwa ł zamęt t o znacz y kolejn i kr ólowie obejmowal i w ładzę na la t kilkana ście k ilka dop iero na początku trzynasteg o wieku udało si ę w Szkocji zaprowadzi ć, jaki tak i ład pol ityczny i uznawan ą przez wszystk ich centraln ą władzę 1 dynastii wra z z prawem następstwa syn a na ojca to już s ą czas y, w kt órych w Europie zachodn iej te n ten schemat sukcesyjn e prawa sukcesyjneg o zaczyn a powszechnie obowi ązywać, jakie były rządy Danka na jakie Makbeta, bo czyta łam, że tema t bet a by ły dość sensown e uda ło m u si ę m. in. ukr ócić anarchi ę zorganizować oddziały str óżów prawa i próbować scalić próbować, bo t o się jeszcze nie udała pa n profesor podkre ślił prze z kolejn e dekad y kraj s ilny stab ilny organ izmy państwowe rzeczywi ście Makbet jes t jak si ę wydaj e 1 z wyb itniejszych postaci na ton ie w szkock im wieku jedenastym t o znacz y rzeczywi ście stara si ę kra j modernizowa ć cho ćby, spogl ądając n p . p łynący z Anglii o d po łudniowego s ąsiada w iemy, że kontakt y z Anglią w łaśnie wszysc y lokalni w ładcy kr ólowie szkoccy cz y kr ólowie Alby m ówiąc ówczesnym j ęzykiem m ieli Danka mia ł osob iste kontakty skan u tym wielkim w czasac h, kiedy on by ł kr ólem Anglii i kiedy ówczesny kr ól Szkocji n o składał mo że nie hołd, ale co ś w rodzaj u ho łdu zawiera ł nierównoprawne są już skan u tym t o znaczy poddawa ł si ę jeg o zwierzchno ści t o r ównież Makbet tak i nierówny Sojusz ska nut ę jako kr ólem Anglii, a zarazem Norwegii Danii zawiera ł c o sk ądinąd świadczy o tym, że jeszcze przed wst ąpieniem na tro n kr ólewski Alby Makbet cieszy ł się do ść du żą niezale żnością polityczną n ie tylk o o n chcia ł składać no bo złożył, al e te ż mógł to strach, ale też mógł t o zrobi ć zdaj ącej Janka Otóż to Kanut nom inatem na ty m zależało sta ła si ę w zwi ązku z tym rzeczywi ście wprowadzi ć jakie ś elementy za nazwal i by śmy to administracj ą pa ństwowych w Szkocji m. in . powołując ow ą o ow ą grup ę urz ędników pa ństwowych, kt órzy m ieli dba ć o przestrzegan ie na teren ie ca łego Królestwa prawa by ła t o zupełna nowo ść przyk ład Szkocji zresztą jes t to ogólnie rzecz bior ąc t o t o bardzo nowoczesn e rozwi ązanie jak n a jak na pierwsz ą po łowę wieku jedenasteg o i wida ć, że w znaczny m stopn iu musia ły si ę rz ądy Makbeta cieszyć uznan iem i znaczny m poparc iem, o czy m świadczy po pierwsze, to, że utrzyma ł si ę na tron ie przez 17 po drug ie, że zapewni ł sukcesj ę swojemu swoim pas ie, bo po trzec ie t o, że zosta ł pochowan y w tak i of icjalnej czy p ół oficjalnej nekropolii w hol u stra żników po tych kr ól Szkocji na wysp ie Jona tak tego nie doczeka ł si ę Danka, kt óry zosta ł pogrzebany, gdzie indziej i dop iero p óźniej po kl ęsce rod u Makbeta czy Makbeta Lula jes t ich nast ępcy przenieśli cia ło Danka czy te ż to c o z n iego zosta ło na ow o cmentarz y jak o Kunów Szkocji n o w tak im do ść w taki do ść naturalne j sytuacj i przec iwstawiania dobrego kr óla Danka, na kt órego pokonał zły kr ól Makbet, którego n o, kt órego nast ępcę m y pokonaliśmy to jest te ż bardz o c iekawy momen t ten momen t wykonan ia Makbeta potem zabójstwo jeg o syn a w łaściwy pasierba przez kolejneg o w ładcy, którym b ędzie balkon trzec i, bo wkraczamy już nadal b ędą zwykł jedenasty m w te n moment rywal izacji mi ędzy Szkocją Anglią, bo balkon trzec ie żeni się z Margaret c órką kr óla Anglii Edwarda wygnańca t o zwi ększa wp ływy południowego s ąsiada w Szkocji potem walką pad a w konfl ikt z Anglią potem pod nac iskiem kr óla Wilhelma zdobywc y zaprzysiągł podleg łość Anglii właściwe oznacza ło kon iec suwerenno ść suwerenno ści Szkocji i początkowo jedna k na do ść krótko t o znaczy nast ępcy Malcolma trzec iego Aleksander Wilhelm lew n o przywracaj ą rzeczywist ą niezale żność Szkocji związki z Anglią tu ta k jak w przypadk u Makbeta służyły te ż bardz o dalek o posuni ętej modern izacji struktu r pa ństwowych i wprowadzan iu nowoczesnych instrument ów jak nowe czas y rzecz jasn a nowoczesnyc h instrument ów władzy kr ólewskiej w Szkocji t o pod ty m wzgl ędem mark ą jeg o następcy kontynuowal i w grunc ie rzeczy dzie ło Makbeta sk ądinąd warto dodać o ty m, m ówię kilkana ście minut tem u o d owy m irlandzkim pierwiastków w og óle się Szkocji n ie Mal Colm jes t imieniem pochodzen ia irlandzkiego właśnie t o znacz y jes t tak im Anglicy z chowanym irlandzkim imieniem Mal Kolumb modern izacja pa ństwa ma łżeństwo z angielsk ą kr ólewną pozwala ła na nawi ązanie bli ższych kontaktów sprowadzan ia tak że ludzi z kraj u po łudniowego s ąsiada pozwoliły na tyl e wzmocni ć władzę kr ólewską i na tyl e zjednoczy ć państwo, żeby w tok u wieku dwunasteg o on o zdo łał na powr ót uniezale żnić się pol itycznie od o d Anglii dop iero o dop iero o wieku trzynasty m tak napady drugi po wieku trzynasteg o, k iedy kr ólowie Anglii przestal i się anga żować sprawy kontynentu cz y te ż znaczn ie mn iejszym stopniu, że n ie anga żowali przypomn ę wieku dwunastym na tron ang ielski w wst ępuje Francuzka pochodz ąca z Andegawenów nas opancerzone TUW i przez c o najmniej p ół wieku traktuj e Angie bardziej jak o źródło dochod ów i podwy ższenia swoje j pozycji dzięki uzyskane j koronie królewskiej dn ia główny ciężar pol ityczny teg o pa ństwa teg o władztwa spoczyw a na kontynencie dop iero k iedy pa n także ci utracą wi ększość tyc h posiad łości kontynentalnych zaczn ą na powr ót kierowa ć sw ój wzro k na p ółnocne zachodn ie rubie że wys p brytyjskich n o czeg o, czego efekte m będą b ędzie k ilka wypraw andyjsk i przec iwko Szkocji w drugiej po łowie wieku trzynasteg o i podporz ądkowanie pol ityczne Szkocji na przełomie trzynastego czternasteg o wieku, cho ć te ż kr ótkotrwałe, a potem, kiedy rozpoczn ie si ę w połowie czternastego w ieku wojna stuletn ia t o znow u wzrok urwane dn i i g łówne zainteresowania będą skup ione na kontynenc ie c o znow u Anglii pozwoli, lecz co ś w Szkocji pozwol i cieszy ć si ę względną niezale żnością polityczn ą, zw łaszcza że zostaj e w ówczas zawarto 1 z najstarszyc h najd łużej trwających sojusz y po l icznych francusk ą Szkocki na tej zasadz ie, że wr óg mojego wrog a jes t mo im przyjacielem tak że dynast ia Stuartów, kt óra chyb a na silnie odcisn ęła swoj e piętno na dz iejach Szkocji odnowi ła po rok u 1300 siedemdziesiątym p ierwszym ten Sojusz Francji ta k jak najbardz iej skor o mowa o 100 latach to koniecznie nich s łupki to t o t o trzeba 2 rzeczach m ianowicie ich nazw isko rodowe wywodzi ć o d funkcj i, jak ą sprawowali t o znaczy tak iego Najwyższego nam iestnika Królestwa pierwszej osob y po królu w ca łym kr ólestwie warto prz y tym powiedzie ć, że w we w ładcy pier ścieni Tolkiena nam iestnicy gondol ą sprawuj ące w ładzę w Andorze, k iedy zabrakło kr ólów w oryg inale angielskim nazywan i są w łaśnie z łatami gondola c o zreszt ą n iejedyny przypade k kt óry w średniowiecznej Europie, w kt órym Rud sprawuj ący najwyższą w ładze świecką cywiln ą wojskową po kr ólu dochodzi ra z w momenc ie o d o obejmuje w ładzę królewską t o jes t przypadek cho ćby Kalinki, którzy s ą, którzy wcze śniej maj ą domami między ty m samym to jes t ta sam a funkcj a bardzo z grubsz a rzecz jasna o ty m, mówiąc, al e teraz je śli chodz i o pirat ów t o cza s powr ócić do dzbank a sztuc e Szekspira w grunc ie rzeczy n ie zostaj e w tek ście wyja śniona 1 kwestia, kt óra dl a moralneg o upadku Makbeta w sztuce wydaj e si ę kluczowa ban k jes t przecie ż przyjac ielem Makbeta raze m z n im wys łuchuje proroctwa 3 wiedźm wied źmy, kt óre pozdrawiaj ą Makbeta imieniem Tanaka do łu imieniem przyszłego kr óla Banka imieniem ojc a c o bardz o niepokoi ły pomo c w ładz Makbet, kt óry pocz ątkowo lekko traktuj e ow e przepow iednie wiedźmy to znaczy nie traktuj e powa żnie, kiedy zostaj e mianowany ta m ka żdą zaczyn a na tym przemy śli lać n o i kiedy podr óż tony prze z żonę zostaj e królem n o, a wcześniej klub u chcą w wyniku zab ójstwa rzecz jasn a ta k n o r ównież słowa wiedźm o tym, że ban k jes t ojce m przysz łych kr ólów traktuje powa żnie innymi s łowy jeg o zam iar spe łniony zamordowan ia Banka jeg o dzieci Banka udało m u się zamordowa ć sy n Banka zbiegu ma służyć stab ilizacji jeg o własnej pozycj i jego własnego lod u na tron ie Królewskim, dlaczego Szekspir tego sztuc e n ie wyja śnia zapewne dlateg o, bo przecie ż w sztuce, k iedy Magda zostaj e pokonan y t o n ie potomkow ie Banka obejmuj ą w ładzę królewską, dlaczeg o Szekspir tego n ie wyja śnia prawdopodobn ie, dlateg o że było wśród przynajmn iej ludzi mn iej wi ęcej wykształconych, bo racze j n ie w śród gaw iedzi, kt óra te ż t łumnie przebywała ogl ądać sztuk i sztuk i Szekspira, że w banku uchodzi i t o zgodnie z t o zgodnie z kronik ą sched a, na której si ę sp ieszy opiera ł za protoplastę rodu Stuartów z teg o te ż wzgl ędu na etap ie zmieni ł swoje j sztuc e Makbet zosta ł napisany około rok u 1600 szóstego 1600 siódmego 1600 siódmym by ł wystawiany za panowan ia Jakuba p ierwszego Piłata r ównież w Anglii zmieni ł tre ść zaczerpniętą z Końskich i sk łada, w kt órej banko m wraz z Makbeta mord u jedynk ę na no chodziło o t o, żeby oweg o protoplast y mi łość planuj ącego j ą tak jes t cz y kolejn a zmiana skoro jeste śmy prz y Szekspirze jak o dramatur g poec ie aktorz y tak że o n pisze przed e wszystkim o h istorii i w ładze jak jest w ładza u Szekspira zdan iem pana profesora, b o ja, k iedy czytam kolejne dzie ła Szekspira t o mam wra żenie, że w ładza jes t spektakle m, a że pol ityka ówcześnie rozumiana należy tylk o do polityk ów mam y wszysc y gawied ź tamtejsze spo łeczeństwo tylk o się przyglądamy ty m krwawym walko m o koron ę jes t k ilka obrazów w ładzy Szekspira rzeczywiście h istoria Szekspira n iezwykle interesuje jest przecie ż ca ły cyk l dramat ów Szekspira kron iki staliście Kruk tzw. kroniki kr ólewskie Henryk czwart y Henryk 0506 . Henryk siad ło, zaczynając o d Ryszarda drug iego jes t rzecz ą niesłychanie interesuj ącą, że w łaśnie o d Ryszarda drugiego to znacz y kr óla, który sprawowa ł Tyrański rząd, gd y zosta ł obalon y prze z swo ich w łasnych krewnyc h i bund z ang ielskiej arystokracji uwi ęziony zmuszon y do abdykacji, a nast ępnie za umorzon e g łodem, że właśnie o d dzi ś rada drug iego Szekspir rozpoczyn a kon iki Królewskich by ć mo że jeg o inspiracj ą do tak iego w łaśnie kształtu owych kron ik Królewskich o d Ryszarda drug iego do Henryka ósmego, czyl i ojca aktualn ie panuj ącej kr ólowej Elżbiety wted y, kiedy si ę Szekspir zaczyna ł kron iki kr ólewskie pisa ć wystawia ć jes t w traumatyczne dl a wszystkich Anglików wieku szesnasty m, m imo że wi ększość z n ich tego ju ż osobi ście n ie mog ła pami ętać traumatyczn e prze życie wojn y dwugłos to znacz y wyniszczaj ącej wojn y domowe j prowadzone j przez 2 gałęzie wywodz ące si ę z dynast ii Plantagenetów Lancasterów pijak ów, których zacz ątkiem w jak im sensie jes t detron izacja siada drugiego, gdyb y Asia drug i rz ądził dobrze n ie zosta łby obalon y i je śli n ie jego kuzyn ów n ie walczyły, b y między sob ą w ładze sk ądinąd c o wyn ika z dramatu po święconego rynkowi piątemu, gdyb y Hanek pi ąty rz ądził dobrz e n ie ulegał swoje j po ra z kolejny mam y do czyn ienia u Szekspira z typowy m zresztą dl a owyc h czasu mi za dn i mem i n ie ulega ł wp ływom z łej kob iety która, która by ła jeg o żoną kr ólową to wówczas n ie zbuntował si ę przec iwko niemu jeg o kuzy n ksi ążę Yorku i n ie by łoby te j wojn y domowe j punkte m doj ścia jes t panowan ie Henryka ósmego, czyl i panowan ie wspania łe, kt óre zaprowadza czas y pokoj u sk ądinąd bardz o silna w ładza Tudorów w stosunk u do całego spo łeczeństwa ich pełna kontrol a na d instytucjami tak imi jakich barwach Gwiaździsta n p . specjaln a izba parlament u powo łana do prowadzen ia procesów politycznych b ądź rzeczy chyba ósmy trudn o sob ie wyobrazi ć jes t naprawd ę 1 z najwi ększych tyranów w dziejach t o tyran ia n ie dotycz y wi ększości społeczeństwa tylk o el it spo łecznych i m ówię teg o, dlateg o że niewiele g o z pozycj i ultr a katol ika, kt óry m a w pogardzie Chinka ósmego jak o teg o, który zerwa ł z Rzymem tylk o rzeczywiście nadwozie Henryka ósmego dzia ły si ę rzeczy niesamowite t o znacz y strac h przed królem by ł tak nieprawdopodobne, że w procesach pol itycznych rodz ice świadczyli przec iwko swo im dzieciom rodze ństwo przeciwko braciom s iostrom dzieci przec iwko rodz icom przera żony walen ia g łową prze śladowania w śród elity angielskiej w łoskiej za czas ów Henryka ósmego mo żna porównać z tym co si ę działo nadwoz ie Cezarów za czas ów panowan ia dynast ii julijsko-klaudyjskiej nadwoz ie Piotra p ierwszego Otóż na t o wszystk o by ło spo łeczne przyzwolen ie z teg o wzgl ędu, że szo k wywo łany wojn ą 2 róż w społeczeństwie ang ielskim by ł tak s ilne, że po prost u chc iano, że podobało si ę to, że jest 1 król i on ma mie ć silną w ładzę, żeby wreszc ie by ł porządek teraz we wszystk ich tyc h kron ikach Królewskich Szekspira znajdujem y refleksj ę na d w ładzą on a jes t sk ładana prze z Szekspira cz ęsto w usta samych kr ólów mam y do czyn ienia z pi ękną pi ęknym monolog iem siada drug iego po utrac ie w ładzy innym przyk ładem jes t sztuk a danych czwart y Chin czwarty, kt óry odebrał w ładzę Ryszardowi drug iemu i w g Szekspira, cho ć wg innych źródeł wsp ółczesnych jem u samem u nigdy do końca n ie wyzby ł si ę w ątpliwości związanych z ty m czym jes t prawow itym królem czy uzurpatorem jest tak a piękna scena w druku czwarty m, k iedy Henryk czwart y ci ężko chor y le ży na łożu w koronie t o jes t typow a l iteracka inscenizacja, b o jak w iadomo królowie cz y są chorzy zdrow i raczej n ie kładą si ę do łóżka w koronac h i jego sy n przysz ły Hanek pi ąty s ądzę, że ojc iec już umar ł zdejmuje koron ę z jego g łowy i przymierzaj ą na swoją w łasną g łowę Heniek czwart y potkni ęciu się, k iedy k ieruje do n iego s łowa, w których też m ówi o ty m jak ci ężkim brzem ieniem jest w ładza królewska przed e wszystk im ciężkim n ie z powod u odpowiedzialno ść, bo ten te n w ątek odpowiedzialności w ładzy za lo s poddanyc h raczej nie wyst ępuje w dyskurs ie Szekspira władz mamy tuta j racze j do czynienia z brzem ieniem związanym z n iepokojem, ponieważ w ładza usze k sp ija jest przed e wszystk im ogromn ą pokus ą i z kt órą wi ążą si ę rozma ite zagro żenia tak jest osob iste nikt n ikt, kt o ra z posiad ł władzę nie mo że by ć je j pewn y, bo mus i by ć świadom teg o, że ca ły czas kto ś na t ę władze czyha mam y taką scen ę w Ryszardzie drug im jest uzurpatore m mocuj e si ę o koron ę tak czy ta Korona jak o symbo l w ładzy, a pote m monologu w swoim orzeczeniu Korony Ryszard d ługi dochodz i do wniosku, że w grunc ie rzeczy w ładza kon a są rzeczam i nic n ie wartym i, bo dop iero tera z, k iedy stracił zyska ł spok ój, dlaczego zyska, bo ju ż si ę nie obawia, że kto ś m u t ę w ładzę odb ierze t o jes t sk ądinąd wątek obecn y n ie przypuszcza m, żeby wbr ew rozma itym f irmom przez pie osobi ście rozmawia ł z Elżbietą pierwszą, al e jes t t o w ątek obecny refleksj i cz y dom ów Elżbieta zbyc ie przypisywano zdan ie, że władcy n ie mog ą kocha ć swo ich dz ieci, bo przecież one nast ąpią po nich na tron ie innymi s łowy odbior ą im w ładzy Elżbieta n ie be z powod u przez 45 lat panowan ia nawe t jeszcze b ędąc umieraj ącą odmawia ła wskazan ia sukcesor a, ponieważ wiedzia ła że wiąże si ę t o zagro żeniem, skanduj ąc powo ływała si ę zawsze na t o, że nie mo że uczyni ć takiej krzywd y swojem u następcy, poniewa ż on a sam a b ędąc nast ępczynią swojej s iostry, a je j s iostra wcześniej nast ępczynią Beata by ły n ieustannie nara żone na rozma ite spiski na t o, że padną ich ofiar ą na podejrzliwość z e stron y panuj ącego monarchy, ale tak że na pr óby wykorzystan ia ich przeciwko legalnem u nasz e innymi s łowy w ładza jes t ogromn ą pokusą jes t też pewneg o rodzaju teatre m i te n teat r w ładzy mo że na j lepiej w idzimy w sztukac h, w których znajduj ą si ę odwo łania do panowan ia Elżbiety, która jest przedstaw iana jako kr ólowa wr óżek chocia żby w śnie noc y letniej t o jes t oczywi ście sztuk a będą b ędąca sweg o rodzaj u sielanką i w zwi ązku z ty m takim zawoalowan y, cho ć dla ówczesnej dl a wsp ółczesnych Szekspira mniej zaawansowany m niż dla na s paneg iryk w iem n a rzecz czarnyc h rządów wspania łej dobre j kr ólowej wr óżek, ale sam a Elżbieta odbiera ła niekt óre sztuk i Szekspira bardz o osobiście w iemy, że czyta ła siada drugiego rusza drug i zosta ł wystaw iony podcza s narastaj ącego konfliktu Elżbiety z sekse m, który stara ł si ę jak o faworyt n o ju ż bardzo starzej ącej si ę kr ólowej w grunc ie rzeczy przej ąć ster w ładzy w kr ólestwie i w trakcie ostateczneg o bunt u sek s wiemy t o z naocznyc h świadectw Elżbieta czyta ła siada drug iego i powiedziała Ryszarda, kt óry zosta ł obalon y i powiedziała w 1 ze swo ich doradców t o ja jestem siad łem do jes t t o sk ądinąd podstaw a domniemanie, że Szekspir nale żał do wielbicieli se x SA jes t jeszcze 1 piękna scen a dotycz ąca w ładzy w ostatn i ko ń Królewskich Szekspira, czyl i Hanek ósmym jes t t o w ielka przemow a kr ólowej Katarzyny prze d sądem, kt óry ma rozstrzyga ć o wa żności ma łżeństwa z Henrykiem uważana przez Szekspira log ów za 1 z najwspan ialszych sce n w ca łej tw órczości dramatyczne j dam a pisarskiej i Szekspira scen a, w kt órej poni żona pog łębiona kob ieta rzuc a wyzwan ie w ładzy kr ólewskiej pokazuj ąc swoją w łasną władze, al e n ie kr ólewską tylk o ludzk ą w owy m antura żu Królewskiego teatr u Królewskiego majestat u toczoneg o na pos iedzeniu s ądu i jak w iemy udaj e si ę je j t ę potyczk ę wygra ć m imo sądu z łożonego z s ług Henryka ósmego, kt óremu przewodniczy ka żdy na uraz y i lega t pap ieski udaj e si ę dzi ęki owe j swoje j wspania łej przemow ie doprowadzi ć do zawieszenia proces u i sk ierowania g o bezpo średnio do rozstrzygni ęcia papieskiego można by ło powiedzieć, że w, jak im sensie, cho ć trudn o ocenić czy Szekspir sa m powiedział mamy tuta j do czyn ienia z tr iumfem praw jednostki, choć jes t to jednostk a oczywiście nieprzeci ętne, bo jednak jes t t o namaszczon a kr ólowa, więc trudn o por ównywać np. z procesem Wyderka drug iego i młynarza prze d sądem berli ńskim pewn a, ale jednak tr iumfem prawa jednostk i na przygniataj ącą autorytete m w ładzy monarszej h istoryk mo że si ę czegoś dowiedzie ć od Szekspira potraktować g o jak o źródło z ca łą pewno ścią, choć n ie jako źródło do temat u jeg o sztu k h istorycznych, al e jak o źródło do poglądów ludz i wykształconych, bo trudn o nazwa ć Szekspira cz łowiekiem cz łonkiem elity ówczesnej, ale był i 2 świetnie wykszta łconym n o choćby pogl ądów, a to czy m jest w ładza w og óle czy m jes t monarch ia k im jes t monarch a Książąt nie ma praktyczn ie sztuk i Szekspira, kt óre nie wyst ępowałby Książ albo n ie by ło o n im mow y nawe t w tak iej sztuc e jak burz a i ciesz ę się, że są on i n ie przypomnia łem r ównież mam y do czynienia z rozwa żaniami na d władzą, bo jes t t o przedni, chociaż jes t t o w ładza magiczna to jest t o jednak w ładza nad t ą wysp ą woda, więc wsz ędzie w sztukac h Szekspira występują ksi ążęta i wsz ędzie relacj a między ksi ęciem, a poddanym i jes t przedm iotem rozwa żań skądinąd jes t to bardz o g łęboka prawda t o znacz y troch ę żałując, że odwołuje do schodz ąc z teg o bardz o pięknego temat u, o kt órym m ówimy o odwo łam się teg o pow iedzenia, że za interesuje się w ładzą, bo inaczej władza zainteresuje si ę t o, bo mo żna powiedzie ć, że w znaczny m stopn iu tam maksyma, cho ć dość tryw ialna cz y rywal izowano jes t ów Szekspira wszechobecn a, a jednocześnie mam y u Szekspira n ie ustan ą przestrog ę przed pokus ą w ładzy i przestrogę przed ty m, że d ążenie do zdobyc ia jak największej władzy jes t ju ż ją będzie powodowa ło to, że cz łowiek już nigdy n ie u śnie spokojnie t o po pierwsze po drug ie na końcu okazuje si ę iluzj ą bo, próbując chwyci ć tej w t ę władzę najmocn iej jak tylko si ę da okazuje si ę, że na końcu trzymam y w pięści pow ietrza i mo że dlatego kr ólestwo zakon ie t o traged ia siada trzec iego tak prof . Jerzy Pysiak historyk mediewista Uniwersytet warszawsk i bardzo dzi ękuję panie profesorze dziękuję pa ństwu zaprasza m na informacje po informacje wracam Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: WIECZÓR - KAROLINA LEWICKA

Więcej podcastów tej audycji

POPULARNE

DOSTĘP PREMIUM

40% rabatu w zimowej promocji TOK FM. Nie czekaj - zdobądź swój pakiet "Aplikacja i WWW" z solidną zniżką, aby słuchać wygodniej!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
Przedłuż dostęp Premium taniej!