REKLAMA

Upolitycznienie? Olga Tokarczuk dostała Nobla za książki które napisała, a nie za wywiady, których udzieliła

Popołudnie Radia TOK FM
Data emisji:
2019-12-10 14:00
Prowadzący:
Czas trwania:
21:49 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
jest wszystkim po godzinie czternastej słuchamy Radia TOK FM popołudniu Radia TOK FM dziś wtorek dziesiąty dzień grudnia oraz dzień dobry mówi Paweł Sulik, a dziś proszę państwa w Sztokholmie literacką nagrodę Nobla z rąk szwedzkiego króla odbierze Polska pisarka Olga Tokarczuk w radiu TOK FM będziemy transmitować dla państwa uroczystość wręczenia literackiej nagrody Nobla od szesnastej 30 na portalu Radia TOK FM TOK FM kropkę PL już teraz państwa gorąco zapraszamy Rozwiń » łączymy się teraz ze studia w Poznaniu, gdzie mam nadzieję prof. Przemysław Czapliński literaturoznawca z uniwersytetu imienia Adama Mickiewicza halo dzień dobry dzień dobry w sobotę w Sztokholmie Olga Tokarczuk mówiła w swoim eseju w zasadzie mowie noblowskiej, który był swego rodzaju Sejm żyjemy w rzeczywistości wielo głosowych z racji pierwszy osobowych i dochodzi nas wielogłosowe szum uznaliśmy, że ten rodzaj indywidualnego punktu widzenia głos Azja jest najbardziej naturalny ludzki, nawet jeżeli rezygnuje z szerszej perspektywy wg pana prof. Olga Tokarczuk mówiąc o tym, ja też chciała dać nam do zrozumienia, że ta epoka w literaturze już się kończy albo chciałaby, żeby się zakończyła taka trochę bowiem na wyrost egoistycznych rola historia tak tak tak tak taki narrator o dzienną cesarzy o nie każda narracja pierwszoosobowa każda opowieść pierwsza osobowa jest od razu nacją czerpie etniczną prawda niech Olga Tokarczuk mówi już dość już koniec z nauką trzeba przerwać wydaje mi się najciekawsza myśl jej wykładzie noblowskim dotyczyła tej relacji pomiędzy dawnymi hitami i owo wielością racji pierwszy osobowych MEADS ma w sobie coś jednoczącego jest opowieścią uniwersalną jak zawsze prawdziwą niepotwierdzoną faktach, ale stanowiącą o porządku społecznym problem dzisiejszego życia oczywiście polega na tym, że nie mamy już mitów jesteśmy społeczeństwem, które dąży do weryfikacji falsyfikacji żąda potwierdzenia w faktach statystykach wyliczenia tak dalej tak dalej, więc Olga Tokarczuk mówi o cywilizacji, zwłaszcza tu nawet cywilizacja euro amerykańska przeszła w swoich opowieściach stopniowo przez kolejne etapy aż wreszcie doszła do tej bardzo Demokratycznej bardzo egalitarne i zarazem niesłychanie pluralistyczne wielości narracji pierwsza osobowych, czyli każdy może o sobie opowiedzieć i z pewnością każdy ma prawo do takiej opowieści problem polega na tym, że dawnymi dawał narracji dawał perspektywy ponad ludzką uniwersalną natomiast dzisiejsza narracja pierwszoosobowa co prawda jest konkretna wywiedzione z jednostkowego życia jest ona rację co więcej skierowana do konkretnego odbiorcy takiego, który jest w stanie poczuć się jest w stanie wejść do tego świata cudze opowieści, ale właśnie nie ma nowej perspektywy nadrzędnej, a tym co jest najistotniejsze dla literatury jest sama opowieść, lecz sens sens nadawany światu albo zachęta do poszukiwania nowego sensu teraz myśl Olgi Tokarczuk chyba jest taka czy można znaleźć coś jeszcze coś co wyłączyło ową nadrzędną jednoczącą nadającą sens światu perspektywę mitu oraz wielość narracji pierwsza osobowych, które tak bardzo dzisiaj kochamy, które w gruncie rzeczy dominują w literaturze to jest chyba jej pomysł prawda dalej Olga Tokarczuk mówi właśnie dlatego głoszę pochwałę eksperymentu dziwactwa pewnego wariactwa prawda Aliszer przekraczania granic tak, chociaż wydaje mi się, jeżeli na chwilę mielibyśmy zatrzymać przy tym, że oczywiście niektóre teksty Olgi Tokarczuk mówią takim przekraczaniu granicy, ale dużo wartościowsze i wcześniejsze w jej twórczości wydaje mi się to jak ona zaczęła pokazywać, że na razie granice istnieją wydobyć granice to znaczy, jakby odsłonić pewne reguły społecznego życia, które wykształciły się za sprawą rozmaitych społecznych konwencji, czyli np. granica, która oddziela kobiety od mężczyzn dzieci od dorosłych ludzi od zwierząt ludzi od roślin nie wiem białych czarnych białych żółtych itd. tak dalej prawda narracja w tym sensie narracja społeczna pewnego rodzaju konwencja jest wcześniejsza od reguł postrzegania najpierw jesteśmy uczeni tego, że ludzie dzielą się np. właśnie na punkcie na preferencje seksualne na grupy związane z kolorem skóry tak dalej tak dalej, a potem rzeczywistość tam to potwierdza tylko problem polega na tym, że owa umowa jest wypracowywana ona nie ma w sobie nic z naturalnością nie jest przed historyczną historyczna społecznie wytworzone panie profesorze duch jest jedno pytanie, bo teraz zaczyna pan być czymś takim chyba tłumaczyć może też słuchaczom, jakiego powodu część prawicowej publicystyki dość krytycznie podeszła do Nobla literackiego dla Olgi Tokarczuk pan mówi, że to proces uświadomienia sobie, że pewne konwencje są nie są naturalne w takim sensie jak naturalna jest jak skała może rzeka tylko są aha to ma też rozumiem, że to część prawicowej publicystyki mogą po prostu zdobywać, bo w, które być może nasza wersja patriotyzmu również z taką konwencję oczywiście nie ma rzeczy pomiędzy ludźmi nie ma rzeczy poza ludzkich prawda o myślę, że tu ma pan rację świetne ta irytacja część krytyki, chociaż trudno ją nazwać krytyką literacką, więc może część dziennikarzy wynika, jakiej mierze z tego, a mianowicie z tego, że Olga Tokarczuk uczy opowiada nam o takich bohaterach, którzy zderzyli się z tą granicą dzięki temu my zaczynamy ją widzieć my zaczynamy widzieć jak granice działają pomiędzy np. brzydkimi ładnym pomiędzy młodymi starymi prawda to są potężne granice współczesnego świata, które decydują o naszym sposobie postępowania wobec drugiego człowieka wobec przedmiotów wobec własnego ciała ciała drugiego człowieka itd. tak dalej wg Olgi Tokarczuk, ale nie tylko wg niej wszystko co dzieje się między ludźmi jest wytworem ludzi sądzę jednak się równie istotną przyczyną, dla której część dziennikarzy odrzuca twórczości Olgi Tokarczuk nie znając ewidentnie wynika z takiej po pierwsze bardzo prostej to żywności do natychmiastowego przetłumaczenia twórczości literackiej wymowę ideologiczną proszę zwrócić uwagę na to, że przez długie lata właściwie Oldze Tokarczuk udawało się, jakby unikać tego rodzaju przyporządkować pierwsze książki przypomnijmy 1993 roku podróż ludzi sięga 1995 powiedz utytułowana UE to są inicjały głównej bohaterki karny Elsner 1996 prawie inne czasy na tym etapie twórczości Olgi Tokarczuk właściwie nie daje się przetłumaczyć na wówczas jeszcze dość łagodne podziały ideowe sympatie polityczne część krytyki to zarzuca w następnym etapie jeśli tak można powiedzieć następnej odsłonie literackiej czyli, zaczynając od wybitnej książki w dorobku Olgi Tokarczuk, czyli dom dzienny dom nocny to jest jeśli dobrze pamiętam rok 1998 albo tną dziewiąty potem do tego dokłada zbiór opowiadań gra na wielu Ben Benka na tym kończy, jakby ten etap biegunami na tym etapie zaczyna się coś niesłychanie istotnego co może tłumaczyć się z innej strony to co pan pytał mianowicie ową niechęć 7, a nawet odrazę gniew wściekłość frustrację nowych dziennikarzy na różnych, ale za to kar pani prezes wraca chwilę wrócimy do rozmowy w informacjach o 3 w tym punkcie, w którym teraz przeżywamy to tego punktu zaczniemy informacje Radia TOK FM prof. Przemysław Czapliński literaturoznawca z uniwersytetu imienia Adama Mickiewicza jest w poznańskim studiu Radia TOK FM jest teraz 1415 za chwilę po informacje wracamy do rozmowy 10grudnia dziś to będzie ten czas, kiedy Olga Tokarczuk Polska pisarka odbierze w Sztokholmie literacką nagrodę Nobla z rąk szwedzkiego króla od 1630 na portalu Radia TOK FM transmisja będzie dla państwa transmitować uroczystości zapraszamy gorąco i przypominamy, że w studiu poznańskim radiu TOK FM jest prof. Przemysław Czapliński literaturoznawca z uniwersytetu imienia Adama Mickiewicza jeszcze raz dzień dobry panie profesorze jeszcze raz w pierwszej części naszej rozmowy zatrzymaliśmy się pan profesor się zatrzymał w odpowiedzi na to pytanie, które zadałem, jakiego powodu stało się także na literacką nagrodę Nobla dla polskiej pisarki część prawicowych publicystów, ale też dziennikarzy reaguje krytycznie, przedstawiając pisarkę jako bardzo polityczną jako światopoglądowo z zdefiniowaną no oczywiście nie mieszczącą się w światopoglądzie tych oskarżycieli pan poseł mówi to wcale nie takie proste, bo cała historia twórczości Olgi Tokarczuk wcale nie zaczyna mi na początku nie zapowiadała jakiś taki wyraźny światopoglądowych ram i to się zmienia jak rozumiem w okolicach domu nocnego domu dziennego biegunów takie rzeczy jeszcze później jeszcze później tak tak letnich co do tego wyjściowego stwierdzenia to całkowicie zgadzam proszę sobie przypomnieć prawdę pierwsze pierwsza nagroda przypadła Oldze Tokarczuk od razu za jej debiutancką powieść to znaczy, że podróż ludzi księgi to jest dowód świetnego wyczucia, jakim wykazało się, jeżeli to polskiego Towarzystwa wydawców księgarzy, którzy nagrodzili tę książkę nie ma nie ma o tym, książkę żadnego żadnego sporu podobnie zresztą dziś się nie ma żadnego sporu o charakterze ideologiczną polityczną proszę sobie uświadomić, że mniej więcej w tym samym czasie, czyli w połowie lat dziewięćdziesiątych Polska literatura Polska krytyka literacka ewidentnie przeżywa okres takiej rewitalizacji zaangażowaniem politycznym to znaczy na powrót zaczyna się czytać książki z perspektywy bardzo określone bardzo konkretnej, chociaż nie nie tak bardzo istotne są wtedy opcje polityczne typu prawica lewica dużo istotniejsze wydają się właśnie te nowo odkryte podmioty, które do tej pory były schowane skryte stłamszony albo zmarginalizowany przez taką narrację dominującą te słabiej widzialne dotychczas podmioty to przede wszystkim kobieta ogromne znaczenie w literaturze pierwszej połowy lat dziewięćdziesiątych, a także proza inicjacyjne, która mówi o świecie doświadczonym przez dziecko, więc opowiada o tym jakie perspektywy ma dziecko w społeczeństwie dorosłych ogromną rolę także oczywiście odgrywa podmiot nie heteroseksualny no i wreszcie niesłychanie istotny nurt w Polskiej literaturze ten, który dotyczy relacji polsko żydowskich czy żydowską polskich to wszystko powoduje, iż mamy do czynienia z taką wówczas w połowie lat dziewięćdziesiątych taką bardzo ciekawą ciekawym momentem ożywienia, kiedy następuje właściwie na nowo próba opowiedzenia na nowo tego czym jest tożsamość zbiorowa po pierwsze, ta tożsamość zbiorowa zgodnie z tekstami literackimi powinna zostać poszerzony radykalnie poszerzono to znaczy właśnie powinny zostać do niej włączone wszystkie te podmioty kobieta, że dziecko osoba nie hetero normatywne zostać wszystkie włączone wszystkie te podmioty, które do tej pory były nie słyszany albo nawet jakby z perspektywy społecznej nie nie nie dysponowały językiem nie mówiły tylko bełkotał albo po prostu mieszały to jest dużo istotniejszy zbiór kryteriów tak swego rodzaju przeciwko dotychczasowej literatura opowiada jak przeciwko dotychczasowej normie dotychczasowej tożsamości zbiorowej w czasie Olga Tokarczuk włącza, ale też nie jakąś bardzo wyrazistą deklaracją tylko właśnie, konstruując postaci przypominam też, zwłaszcza pascha Lisa i Kumernis z książki dom dzienny dom nocny konstruuje postaci które, jakby zderzają się z pewną granicą i doświadczając na sobie jej skutków czerpią z bardzo często stają się dla nas pewnego rodzaju taką narracyjną odsłoną pewnego rodzaju taką mikro pisanie nagle sobie uświadamiamy, że rzeczywiście właściwie, dlaczego społeczeństwo prześladuje nie chce odtrąca osoby hetero niech teraz normatywne albo na czym polega ten absolutny fenomen, że w obrębie chrześcijaństwa, które bez kobiet nie jest w stanie się obyć w dzisiejszym chrześcijaństwie właściwa kobiety zostały całkowicie zmarginalizowane, więc opowieści Olgi Tokarczuk nie są pytaniami z tezą to nie są opowieści jawnie zaangażowane tylko na tym polega ich antropologiczna socjologiczna wartość one opowiadają pewną historię mówią o Zobacz tutaj coś się stało z bohaterem wtedy czytelnik zaczyna sam dopowiadać czegoś wzięło z czego wynikają jego losy naszej polega klęska, która nie rozwija się zgadzam, że to nie jest pewnie Czytelnicy i nasi słuchacze schodzi się zgadzają z tym, że to nie kawa na Ławicy to nie są powieści z tezą, ale jak zrozumieć wczorajsze wydanie gazety polskiej codziennie, w której Dorota Kania pisze w trzeciej RP w ogóle są nagradzani głównie pisarze artyści, którzy wypowiadają się źle o Polsce są proeuropejscy nie można odmówić talentu ani weny tworzą dobre działa czasami wręcz wybitne, tyle że ich poglądy są wymierzone we własną ojczyznę i co tu oznacza słowo ojczyzna, ale ja w ogóle nie zamierzam polemizować z czymś takim dlatego, że to jest sposób używania języka, który szantażuje drugą stronę zmusza do tego, aby udowadniała, że nie jest tak nie do końca jest tak jest taka letnim tylko w jakim stopniu to jest granie na polu, które zostało zmanipulowane, więc nie można nie można grać w grę, która nie ma w gruncie rzeczy swoich innych reguł jak tylko pragnienie posiadania władzy dominacji z drugiej strony wolałbym, żebyśmy porozmawiali o książkach Olgi Tokarczuk zapytali o to gdzie konkretnie rozgrywa się owa antypolskość na czym ona na czym ona polega, gdzie ktoś widzi jak jest w stanie zinterpretować, a nie naruszając nie, łamiąc lojalności zasad lojalności wobec tekstu nie naruszając całości jakiegoś jakieś powieści, gdzie jest w stanie zinterpretować to właśnie w kontekście postawionych zarzutów skądinąd, dlaczego sztuka nie miałaby prawa mówić przeciwko Polsce, chociaż niekoniecznie owa anty przeciw polskości musiałaby konieczność być proeuropejską się proszę sobie przypomnieć jak bardzo wściekał, a Piłsudskiego Polska polskości Polacy jak bardzo potrafił być zadawane na swoich ziomków Henryk Sienkiewicz jak bardzo potrafił im do piec Żeromski tak 1925 roku, kiedy ukazała się, kiedy okazało się Przedwiośnie, kto urządził największe największą łaźnie, kto sprawił największe baty Żeromskiemu, który wówczas uważany był za najwybitniejszego pisarza polskiego leczonego przez całe społeczeństwo to prawica napadła na niego, wyzywając od komunistów najczęściej byli to ludzie robili to ludzie, którzy w ogóle tej książki do końca nie czytali nie zadali sobie trudu, by ją, by ją ruch, ale czy państwo się zgodził na takie trudna próba tak postawienia tutaj może nie tyle granicy czy oświetlenia reflektory tak tego skomplikowanego pojęcia, jakim jest i jaki i zmieniającym się pojęciem jest ojczyzna, bo nie przypominam sobie, że przecież nawet Gombrowicz nie bylibyśmy w stanie rozmawiać, gdyby nie radzenie się właśnie z pewnymi wyobrażeniami tego czym jest ojczyzna, ale czytam 1 z wywiadów z noblistką i ligi mówi wyraźnie marzy mi się Rzeczpospolita silna, ale swoją różnorodnością, więc możemy tu mamy dyskusję pomiędzy pojęciem takiej takiego zjednoczenia jedności i pewnego rodzaju czystości nawet kulturowej takiej uwagi, a czymś co jest raczej pochwałą różnorodności wielokulturowości właśnie tych szeregu postaci, które dopiero widzimy, że są jakieś mury w momencie, kiedy ta postać z tym murem niestety chyba zderza tak tak może być zostaje w obrębie murów zamknięta, w czym jest, więc zna to znowu bezradnością rozłożyć ręce i powiem, że stają naprzeciwko siebie 2 opowieści 1 to ta zgodnie z tym, o czym pan przed chwilą mówił to jest opowieść o jedności, ale zawsze nie do definiowania niedookreślony niedający się tak naprawdę przełożyć na pewną praktykę cóż to bowiem, by miało znaczyć, że wyrzucimy z Polski tych, którzy są różni w istocie wydaje mi się, że prawdziwym na zapleczu tego rodzaju opowieści stoi pragnienie uległości tak, aby ludzie zgodzili się przyjęli są wersje powiedzieli tak ma rację od tej pory nie tyle będziemy jednolicie w niebyt nie tyle będziemy Zjednoczeni będziemy przyznawać racji będziemy posłuszni naprzeciwko tego rodzaju dość groźnego socjotechniczne mitu staje utopia Olgi Tokarczuk mówiąca o różnorodności przy czym przez różnorodność Olga Tokarczuk rozumie wielość równą sobie tak wielu zróżnicowanych podmiotów grup, które są sobie równe to również jest niesłychanie niesłychanie trudne do wyobrażenia, ale proszę pamiętać o tym, że ujmę to dość brutalnie w pewnym momencie doszedł do takiego wniosku, że pisarz ma prawo być mądrzejszy od wywiadów, których udziela głupszy od książek, które pisze, a to oznacza, że treści wypowiadane przez pisarzy w wywiadach, a powinny być zawsze traktowane wyłącznie jako kontekst dla interpretacji twórczości niejako prawda do udowodnienia, a więc co raczej jest wypowiedź, która wymaga pewnego przez ich trwania sprawdzenia ostrożnego ostrożnego opiekania tutaj przyjeżdżali także lekarz zaś rozmowy rozumiem, że chcę jednoznacznie powiedzieć, że Olga Tokarczuk otrzymał literacką nagrodę Nobla za książki, które napisała, a nie za wywiady, których udzieliła państwa są teraz to jest to jest oczywiste ma mało tego chcę powiedzieć, że Olga Tokarczuk napisała bardzo wiele książek, które w gruncie rzeczy są taką nauką wrażliwości wrażliwości, która nie zna albo przynajmniej uczy się w tym, gdy przekraczać istniejące modele poznawania rzeczywistości nazywania rzeczywistości, ponieważ z tego wynika z tej zmiany wrażliwości wynika możliwość połączenia się utworzenia nowych więzów to jest to, czego najbardziej potrzebujemy we współczesnym świadczenia nowych rozwiązań bardzo dziękujemy za rozmowę do usłyszenia pan prof. Przemysław Czapliński literaturoznawca z uniwersytetu imienia Adama Mickiewicza, który był wtedy w Poznaniu dziękujemy do usłyszenia, a dziś o 1630 na portalu Radia TOK FM relacja z wręczenia przez szwedzkiego króla nagrody Nobla za literaturę nie komu innemu tylko polskiej pisarce Oldze Tokarczuk bardzo gorąco zapraszamy na tę transmisję dzisiejsze popołudnie, które wydawała Anna Piekutowska realizował Kamil Wróblewski prowadził Paweł Sulik kończymy zapraszamy wszystkich słuchaczy zainspirowany rozmową prof. Przemysławem Czaplińskim na dzisiejsze wydanie programu mikrofon TOK FM czekamy na państwa wrażenia komentarze po godzinie dwudziestej zapraszamy na antenę Radia TOK FM wszystkich mających za chwilę informacja taka sama po nich kwadrans filozofa zaprasza Tomasz Stawiszyński Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: POPOŁUDNIE RADIA TOK FM

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Z Dostępem Premium TOK FM odsłuchasz każdy podcast! Nie czekaj, zacznij słuchać wygodniej z pakietem "Aplikacja i WWW".

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
Przedłuż dostęp Premium taniej!