REKLAMA

O budowie warszawskiej kolei podziemnej w latach 50. XX w (powtórka)

Święta z Radiem TOK FM
Data emisji:
2019-12-25 15:20
Prowadzący:
Czas trwania:
25:14 min.
Udostępnij:

Maciej Zakrocki rozmawiał z dr hab. Andrzejem Zawistowskim z Katedra Historii Gospodarczej i Społecznej SWPS o jego najnowszej książce "Stacja plac Dzierżyńskiego, czyli metro, którego Warszawa nie zobaczyła Budowa warszawskiej kolei podziemnej w latach 50. XX w.

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Maciej Zakrocki dzień dobry zapraszał na popołudnie Radia TOK FM, a dzisiaj moim państwa gościem jest pan prezes Andrzej Zawistowski katedra historii gospodarczej społecznej szkoły głównej handlowej dzień dobry dzień dobry pretekst do naszego spotkania jest książka, która właśnie ukazała, które autorem jest pan profesor stacja plac Dzierżyńskiego, czyli metro, którego Warszawa nie zobaczyła to, żeby tak zapytam pana właśnie, dlaczego pan chciał właśnie Rozwiń » napisać książkę mecz który, choć było w efekcie to jest taka próba rekonstrukcji pewnych miejskich legend Warszawy 1 z takich legend jest wiele takich legend dotyczących metra wspomnę 2 jedno taka legenda, która chodziła przez lata to jest to, że Bierut złośliwie na złość mieszkańcom Warszawy, żeby ich ukarać, gdy Sowieci zaproponowali co Warszawa chciałaby dostać wybrał pałac kultury nie budowy metra to przez lata taka opinia krążyła więcej, bo ona odpowiada na literaturze naukowej a dlaczego miałby także zdecydować w tej legendzie przynajmniej nowo nie lubił Warszawy wolał postawić coś takiego świetnego w środku miasta zamiast coś co przydałoby się codziennie mieszkańcom Warszawy zresztą się też do tego odnosiły do konstruuje to legenda na podstawie materiałów źródłowych to zresztą dosyć prosta historia Emmy druga kwestia, która legła już tam u podsta w tej tej tej pracy to była masa takich legend, które opowiadał o tym, że pod Warszawą wybudowano w latach pięćdziesiątych system tuneli stacji, które później zostały przerobione na ratunkowe dla partii tunele ewakuacyjne na podziemne stacje kolejowe chociażby na Skarbiec Narodowego Banku Polskiego takich legend jest jest masę jak to czasami takich plotkach legendach takie źródło ziarno przepraszam prawdy tam jest rzeczywiście są pod Warszawą tunele wydrążone w latach 50 na budowę metra zalane wodą jest trochę innych budowli chciałam to de konstruuje demonstrować, jeżeli chodzi o to legenda zrekonstruować chodzi o naszą wiedzę jest to bardzo ciekawy przykład 1 z większych inwestycji planu sześcioletniego tak tak sztandarowe jak nowa Huta pod Krakowem chociażby jak fabryka samochodów FSO na Żeraniu, która zakończy się kompletną klęską i dokładnie tak jak FSO jak nowa Huta ma bardzo podobną historię jak miała wyglądać jak zaczęto ją w latach pięćdziesiątych budowa to o tym, oczywiście w dużym stopniu będziemy dzisiaj rozmawiali, ale chciałem zacząć od początku tak jak pan swoją książkę, ponieważ tam się pojawia taka krótka historia metra jako koncepcji komunikacyjnej w innych państwach w innych miastach i ponownie moje oczy, że tak powiem rzuciła się data 10 stycznia 1800 sześćdziesiątego trzeciego roku, kiedy to w Londynie rusza kolej Metropolitalna ma 5 km długości 7 stacji, a rzuciła się to my oczy, bo pamiętam jak wielokrotnie rozmawiając o naszych różnych dystansach historycznych do no tego przez najbogatszego świata mój radiowy kolega dzisiaj radiowych Piotr Kraśko mówił, kiedy w Londynie otwierano metro myśmy kosy stawiali na Sztorc szli do powstania styczniowego to rzeczywiście zestawienie jest zawsze szokując tak zgadza się warto na to spoglądać również ze względu na to jak rewolucja przemysłowa przetoczyła się przez Europę musimy o tym, pamiętać że, gdy w połowie osiemnastego wieku rewolucja przemysłowa zaczynała się w Anglii w wielkiej Brytanii no to zanim ona doszła do Europy Środkowej wschodniej minęło kilkadziesiąt w niektórych miejscach nawet więcej niż Stolat przykład metra jest jest dobry, chociaż też trzeba pamiętać, że metro powstaje tam, gdzie musi powstać, gdzie mamy metropolii, gdzie mamy wielkie miasto Londyn był wówczas wielkim miastem Warszawa wówczas nie potrzebowała nie potrzebowała metra w 1800 sześćdziesiątym trzecie roku, chociaż o tym, też wspominam pierwszy pomysł zbudowania podziemnej komunikacji nie metra dorożek, ale podziemnej Warszawie są lata dwudzieste dziewiętnastego wieku, więc 40 lat wcześniej niż poglądy niż w Londynie, ale to nie miało być pociągi tylko te miały być do nas, ale rzeczywiście Londyn staje się takim wzorcem dla całego świata i to jest metro staje się takim symbolem nowoczesności symbolem dziewiętnastym wieku staje się symbolem dwudziestego wieku to widać na przykładzie Budapesztu które, żeby uczcić tysiąclecie państwa węgierskiego, żeby uczcić przywrócenie Budapeszt owi rangi stolicy, bo powstają Austro-Węgry kilkanaście lat wcześniej co sobie buduje buduje sobie właśnie metro jako taki symbol nowoczesności nowoczesnej stolicy hitu jak banki się 22 miesiące 5 km i choć rzeczywiście było to na tysiąclecie państwa węgierskiego to również ze względów właśnie tego połączenia z monarchią Habsburgów metro ma imię Franciszka Józefa na fakt metro most będzie miał imię Włodzimierza Iljicza Lenina ta kwota to były tego typu pomysły no właśnie teraz pojawia się moment, który jest szalenie istotne dla potem naszej opowieści o tym, metrze w Warszawie, które nie powstało, bo te metraże rzeczywiście pojawiają no w Londynie się ona stopniowo Ros budową je, ale wybucha najpier w wojna domowa w Hiszpanii i metro jest już w Madrycie również na Londyn w czasie pierwszej wojny, więc jeszcze wcześniej, zanim wybuchowej no i Hiszpanii jakieś niewielkie bombardowania, ale jednak są z Cepelii nów czy czy takich bombowców prymitywnych, ale 1, ale dopiero druga wojna światowa pokazuje, że metro, toteż szalenie ważny schron nie tylko właśnie dla wojska może nawet przede wszystkim tak jak kojarzy przynajmniej Londyn czasów drugiej wojnie światowej bombardowania dla ludności cywilnej rzeczywiście ta militarna koncepcja wykorzystania przy okazji metra to jest coś co zachęca właśnie do tego, żeby budować tego typu rzeczy dużych miastach dodatkowo taki to druga wojna światowa tylko uzupełnia tą wiedzę, gdy w Warszawie w latach trzydziestych przystępowano po raz drugi poważnie do określenia podziemnej linii metra, czyli za czasów późnej prezydentury Stefana Starzyńskiego to już wówczas też mówiono o tym, jaką instalacji mającej walory przeci w lotniczej ochrony ludności przeci w lotniczej i byli wysyłani specjaliści Warszawy właśnie m. in . do Madrytu, żeby zobaczyć jak to działało w praktyce czy to rzeczywiście rzecz się jeszcze się przydała zresztą prezydent Stefan Starzyński taki sprytny pomysł, że jeżeli to mały walory militarne to, żeby wojsko zapłaciło Warszawie zabudowy tego metra pomarli Warszawy nie było stać na to na tę inwestycję, więc pomysł się pojawiły na druga wojna światowa w ogóle uzupełniła to jest i Londyn Berlin naj przede wszystkim Moskwa, kiedy podchodziły wojska niemieckie późną jesienią pod granicę Moskwy czterdziestego pierwszego roku to właśnie na stacji ma jak Majakowski ja w Moskwie odbywała się główne uroczystości rocznicy rewolucji październikowej stamtąd przemawiał stamtąd przemawiał Stali tam tam obradowały gremia partyjne właśnie tej stacji metra to zresztą podawano oficjalnie, że to jest takie miejsce, w którym w, którym właśnie można się zgromadzonej tam ludność cywilną oczywiście przebywała w tych w tych pomieszczeniach tylko to jest trochę co działo się tych korzystających z i to infrastruktura, która jest, a co innego budować infrastrukturę od razu z myślą, że będzie to infrastruktura militarna przeciwlotnicza i to co będziemy mieli później w Warszawie w latach pięćdziesiątych jest drugi przypadek to znaczy tu się buduje infrastrukturę militarną, która przy okazji będzie również infrastrukturą miejską komendą właśnie chyba chodzi, że kluczem jak się potem okazało nie do sukcesu było to co jest ważniejsze czy bardziej to jest właśnie infrastruktura militarna, która przy okazji ma służyć ludności czy bardziej to jest struktura komunikacyjna, która przy okazji może służyć celom militarnym i to się na co na co zwraca pan uwagę właśnie, dokonując tej analizy jeszcze przedwojenne również z tymi planami polskimi no to wychodzi na to, że wreszcie odpowiedział na to pytanie trochę może ja PEM w uproszczeniu jest geologia, bo jeżeli ma być to metro, które służy tylko właśnie jako kolejka dla ludzi to wystarczy, że będzie płytko i ślad geologia jest trudna to nie szkodzi można tam te parę metrów wybudować, ale jak to ma służyć celom wojskowym i ochroną przed bombardowaniem to metro musi być głębokie jak głębokie to drogie, a może nawet niemożliwe do zrobienia to jest jeszcze bardziej skomplikowana kwestia, bo my trochę patrząc z perspektywy warszawskiej, czyli polskiej widzimy całe metro schowane pod ziemią ładne stacje wejścia natomiast w to nie jest norma metro może być również nad ziemią definicja metrażach zakłada, że jest to kolej miejska, gdzie z dużą częstotliwością kursowania pociągów wydzielonym torowiskiem i t d . tak dalej, czyli te nie mogą być pociągi, które mają różne czasy odjazdu dzielą torowiska innymi to zupełnie metro może być inaczej może być na ziemi może być wykopie może być zakopany płytko może być Zakopane głęboko może być kolejką górską co też co też zdarza w historii, a jednak w tej historii metra, które z nich udało się zbudować będę się opierał głównie do pana książce kluczowe jak się potem okazuje chyba jednak jest właśnie ta głębokość, ale o tym, poziomie już w drugiej części naszej rozmowy Maciej Zakrocki i tam ponownie to jest popołudnie Radia TOK FM co pan Andrzej Zawistowski autor książki stacja plac Dzierżyńskiego, czyli metro, którego Warszawa nie zobaczyła rozmawialiśmy łotewskich podejściach do koncepcji metra jako środka komunikacji jeszcze w okresie przedwojennym nie tylko w Polsce, o czym pan pisze w swojej książce, a zakończyliśmy pierwszą część naszej rozmowy mówiąc o tym, że, jeżeli bardziej metro ma być tylko kolejką to na co pan zwrócił uwagę ono może być trochę nad ziemią może być na ziemi, ale może być też pod ziemią i wtedy jest kwestia głębokości, a więc też kosztów, a jeśli miałoby pełnić bardziej cele takie związane z militariami, czyli ochrona ludności, czyli metro jako schron, ale też miejsce transportu wojskowego n p . no to wtedy mówimy dużo większych głębokościach i ja na podstawie tych co przeczytałem pana książki postawiłem tezę, że właśnie to rozłożyło koncepcję, a właściwie możliwość zbudowania tego metra w latach pięćdziesiątych jak to planował zgadza się po, żeby dokonać pewnego wstępu w Warszawie od razu po zakończeniu drugiej wojny światowej zaczęto projektować metro, które wówczas nazwano szybką koleją miejską i ono miało częściowo przebiegać na ziemi tylko podziemie zagłębiać się w Śródmieściu później znowu wychodzić jego przebieg był w takiej w takim przybliżenie podobne dzisiejszej pierwszej linii metra natomiast w roku pięćdziesiątym zmienia się diametralnie ten pomysł może już mamy przez 5 lat nakreślone warianty przebiegu pewne obliczenia badania geologiczne zrobione, że to może funkcjonować i nagle pięćdziesiątym roku w ciągu kilku tygodni nie 5 prawie lat, kiedy przygotowano projekt SKM w ciągu kilku tygodni pojawi się nowy zupełnie nowy projekt zagłębienia metra na około 5030 m pod powierzchnię ziemi to, żeby sobie uświadomić co to znaczy to dzisiaj najgłębsza stacja Warszawskiego metra około 2225 m pod poziomem ziemi te naj płyt, żeby miało być jeszcze głębiej niż niż ta dzisiaj najgłębsza, a te najgłębsze miały dochodzi do 50 m zwyciężył właśnie ten aspekt okazuje militarny pan tam pisze o liście szefa departamentu inżynierii i saperów gen. Jerzego Borkowskiego do marszałek armii czerwonej równocześnie w Polskim mundurze właśnie do marszałka Michała Żymierskiego, który właśnie protestował przeciwko takim planom płytkiego metra, twierdząc że no no to musi nie tylko zresztą spełniać poważne funkcje właśnie wojskowe czy militarne na wypadek wojny no ale też ma być jednocześnie przez to dowodem na to jak wielkim projektem jest metro to się odwoływał właśnie do tego życia myśleć tak jak w Moskwie myślano, budując metro przez co stało się ono symbolem wielkości myśli technicznej i czegoś tam jest cała sami klasy Robotniczej jak mawiał Stalin w natomiast oczywiście to o tym, liście, którą pan wspomina osobiście lata czterdzieste w momencie, kiedy podjęta decyzja jest rok 50 i marszałkiem już jest koszt Konstanty Rokossowski, więc zupełnie jest inna inny moment, ale my właśnie najciekawsze 5 lat przygotowywano koncepcję, którą starano się wprowadzić tutaj w ciągu kilku tygodniu ogłoszono zupełnie rewolucyjny pomysł ten rewolucyjny pozbył również związane z przebiegiem metra po pierwsze na Pradze 3 pojawia pan, żeby metro było na Pradze i całym w całości pod ziemią do tej pory wszystkie koncepcje od początku dwudziestego wieku metra w Warszawie jak było kilka czy nawet już kilkanaście dni te mniej poważne weźmy pod uwagę wszystkie zakładały, że metro na Pradze jedzie górą dlaczego, bo brzeg praski jest położony niżej niż skarpa warszawska, żeby tam było pod ziemią tutaj musi być bardzo głęboko, żeby to to wchodziło wszystkie koncepcje mówił o tym, że tam wjedzie pociąg na estakady to trochę jak linia średnicowa dzisiaj w Warszawie, która jest pod Śródmieściem pod ziemią natomiast później wyjeżdża na ziemi już po Pradze po ja posługuję się właśnie po wiaduktach na to jak druga wojna pokazała mocy były oczywiście zniszczony jako obiekty strategiczne tu chodziło też o to, żeby był przez przekop pod Wisłą do pana wypadek zniszczy dokładnie o to chodziło to znaczy chodziło o to, żeby zbudować przejazd pomiędzy 2 warszawskimi dworcami wileńskim Gdański, gdyby zniszczone zostały 2 mosty wówczas transporty wojskowe mogą spokojnie wjechać pod Wisłę przejechać wyjechać na drugiej stronie znowu na tory to kraje sklepy w tajnych dokumenty sią większość dokumentacji jest tajna co najciekawsze część z nich została utajniona 23 lata temu dopiero to są materiały, które także 23 lata temu historycy mogli wziąć do ręki część tych materiałów wprost wskazuje, że nieważne jest ta kolejka dla ludności to w ogóle trzeba machnąć ręką najważniejsze w tym przejazd tutaj budujemy tylko ten przez co reszta to się zobaczy, więc to było skrócony projekt on miał tak naprawdę obejmować tylko przejazd pomiędzy placem wówczas jeszcze Wilsona później komuny paryskiej do placu Unii lubelskiej i od noga wiodąca Śródmieścia do dworca wileńskiego niewielki projekt, ale w czasie planu sześcioletniego to on miał powstać miał być właśnie takim symbolem 1 z symboli Warszawskiego planu sześcioletniego inny miał być miała być odbudowa zamku Królewskiego w Warszawie też zresztą zakończone wówczas porażkę no i tu się okazało, że potrzebna będzie pomoc towarzyszy radzieckich, którzy oczywiście trzeba jest ciasno mieli już duże doświadczenie, bo oni zaczęliby budować metro jeszcze w latach trzydziestych w Moskwie no i ja pamiętam, że jeszcze w latach związku Radzieckiego wiele osób, które miał okazję jechać metrem podziwiało właśnie m. in. te pałace, których pan wspomniał, czyli stację no i Rosjanie mieli metro głębokie, a NATO na takiej koncepcji ten pomysł się kończy no i szybko wiadomo, że nie będzie na to pieniędzy Bierut jak pan pisze proszę o pomoc Stalina na inwestycję, która im mniej ważna jest Baron jest znaczenie mają rozumiem, że Bierut chciał wskazać, że to też może w jakim sensie ważne dla armii radzieckiej na, jakby co tak cała budowa zaczęła się bez zgody akceptacji Moskwy nie była toczona bez zgody jak czytać na każdym etapie Moskwę to nie dotyczy tylko Warszawy, ale równocześnie jest budowane metro w Budapeszcie przygotowywane do budowy metra Budapeszcie Bukareszcie to jest to jest dokładnie ten sam moment dokładnie ten też te same ścieżki są wydry wydry cytowane w Moskwie i zostaje przerwana najpierw 1003 . po dziewięćdziesiątym siódmym roku tylko wyłącznie za zgodą najpier w Moskwa to jest element budowy militarne, które Moskwa wprost kontroluje oczywiście polscy specjaliści nie są w stanie wybudować tego metra sami muszą być kierowani przez specjalistów sowieckich ani oczywiście wprost korzystają i propaganda pieją o tym, że my po prostu kopiujemy Moskwa natomiast też tam taki ciekawy dokument cytuje no bo np. starano się zasięgnąć również informacje jak n p . w Paryżu było tam jest Sekwana to może, jaką przechodzi na nie można się do kapitalistów wprost wrócić z pytaniem, żeby nie umiemy budować metra jest kosztem tym akurat zajmował się wywiad wojskowy, żeby pozyskać dokumentację zresztą nie pierwszy raz, bo taka znowu ciekawostka dokumentację do, która pomagała w budowie dzisiejszej linii metra, która była budowana w latach osiemdziesiątych pozyskiwano MAK w Meksyku przez wywiad PRL to zupełnie inna historia może morze można na inny czas mamy w każdym razie już jasne, że to jest inwestycja, która właśnie ma ważnej Baron jest znaczenie, ale wiadomo też, że będzie to szalenie kosztowne pan podaje kwotę na rok 50 drugi 2 , 9 miliarda złotych, ale wkrótce to rośnie już do prawie 3 , 5 tu bardzo ciekawy dokument pan przy przytoczył w książce, który no właśnie pokazuje to fajnie jest jak rządzi Mono partia, która ma pewną koncepcję cytuje pan dyrektora metra projektu Mieczysława Krajewskiego, który zapewniał w naszych warunkach sprawa środków finansowych całkowicie traci na ostrości wynika to biegunowo przeciwnego traktowania zagadnień wielkich inwestycji narodowych u nas niż w krajach kapitalistycznych wiemy ile wysiłku stracono przed wojną przy próbach zdobycia kapitału na budowę metra w Warszawie nie zdobyto i nie zdobyto go, gdyż impreza nie rokowała kapitalistą wysokich dywidend dziś wydatek na budowę metra to wzbogacenie dorobku Narodowego to źródło nowych dóbr Polski ludowej już krótka pił w dalszej pan pan popadał zestawienia liczbowe ile kosztowało, ale to trochę przypominało tak naprawdę o tym, czytałem to to sceny z 1 z filmów Barei to nie mów mi ile to jest tego mówi prawda, kto to może wiedzieć dokładnie tam tak było to była inwestycja prowadzona bez ostatecznego planu do końca do momentu przerwania inwestycji nie było planu tego metra takiego podstawowego planu budowlanego to można, by obliczyć ile to będzie kosztowało to co chwilę coś wychodziło, że ktoś czegoś nie policzył czy banków w tym w systemie peerelowskim dwukrotnie banki inwestycyjne wstrzymywał finansowanie państwowych inwestycji ten był taki bałagan w fakturach i różnych innych kwestiach formalnych finansowych, że zwykły bank państwowy wstrzymywanie finansowania tej inwestycji zrobiono mnóstwo odwiertów badano oczywiście ponownie grunt zresztą też pan podaje próbowała rano, że już budowa teoretycznie się rozpoczęła kiedy, kiedy jeszcze nie skończono właśnie pełnej analizy tego logicznej rozpisano konkurs na wystrój stacji niektórych przynajmniej na i teraz kluczowe pytanie na nas na koniec nasze rozmowy, bo oczywiście zachęcamy słuchaczy do przeczytania książki, gdzie wszystkie szczegóły można znaleźć to na czym polega ten projekt Polek projekt po pierwsze na finansach po drugie, braku doświadczenia braku materiałów budowlanych, bo brakowało materiałów którymi te tunele miał być wyłożony taka legenda też może, że to wszystko przez słuchawkę nie to już, że ja tam też czytuje cytuje kilku inżynierów, którzy mówią, że to, by to było wygodne złożyć to wszystko na kurz szafkę z siebie jakąś taką rzeczkę pod takim płynny grunt tak to tak to nazwijmy umownie natomiast generalnie w typie przerwanie metra budowy metra na lewym brzegu Wisły, czyli w Śródmieściu Warszawy to już jest 503 rok od tego czasu budowane jest metro tylko na Pradze na na Targówku i tutaj przerwanie tego tej budowy jest 50 ty siódmy co pani zostało zostało oprócz szybów, które są pozalewane po zakładu po bo po maskować gdzieś tam w całej w całej Warszawie jest ich kilkanaście zostało 1286, jeżeli dobrze pamiętam metrów tunelu na Targówku, który z dużej części jest zalany zalano dlatego, że to było najbezpieczniejsze zabezpieczenie tego tunelu na przyszłość liczono się, że metr tam wrócić metra tam wróci pojedzie tymi nie może już nie Otóż ten projekt jest dzisiaj drugimi poszedł zupełnie innym kierunku tutaj ten tunel, który jest miał służyć temu właśnie, żeby te pociągi wyjechały na zewnątrz w części niewielkiej części tego tunelu, która nie została zalana były przez lata magazyny centralne piwnicy win importowanych dzisiaj stoi to puste był nawet taki pomysł 2 grupy entuzjastów, żeby zrobić tam muzeum warszawskiej komunikacji, ale chyba to się to się nie uda co jeszcze zostało szybko przypomnę, bo nawet głębszy, że nie wiedziałem, że ma związek jest 1 z moich ulubionych powiedzeń, które przywołuje oczywiście za Szymborską, bo ona jest jego autorką pan pisze o pożarze baraku metro budowy przy ulicy Włościańskiej tam taka bohaterka się pojawia Ludwika van żeńska, która wyniosła dzieci, a sama z tego pożaru sama zmarła od poparzeń no i tam pada słynne zdanie tyle wiemy o sobie ile nas sprawdzono, bo Szymborska napisała wiersz właśnie poświęcony lud wice Wawrzyński wiedziałem, że to miało jakikolwiek związek z budową metra warszawska budowa metra była naprawdę potężną inwestycją w kilkunastu miejscach w Warszawie były szyby były budynki były miejsca, w którym miały powstać kolejne budynki związane z metrem i tutaj ten barak jakoś tam się za wiele związków to historia, ale uważam, że warto również pokazać jak najbardziej i króciutko już na jak partia mogła wytłumaczyć narodowi i budowniczym, że sztandarowa inwestycja planu sześcioletniego w 50 trzecim roku nie tłumaczono cenzura położyła rękę i tam praktycznie nic się nie ukazywało żadne informacje nie wiedział, że w ogóle coś zbudowane po prostu zniknęło wyparowało później też cenzura trochę trochę mniej, bo niektóre rzeczy mogą się ukazać, ale tłumaczy właśnie to kurzawka, że w ogóle lepiej budować mieszkania tutaj to trudna, a przede wszystkim Warszawa będzie polegała na komunikacji tramwajowej i autobusowych słuszną minima nasza władza można, by wejść w jak ojciec, czyli tak wtedy zdecydowano bardzo dziękuję pan poseł Andrzej Zawistowski autor książki stacja plac Dzierżyńskiego czy metra, którego Warszawa nie zobaczyłaby z nami dziękuję bardzo warto nie tylko myślę, że warszawiacy powinni powinni sięgnąć do do tej książki miał się żegnam Maciej Zakrocki dziękuję bardzo teraz informacje w TOK FM Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: ŚWIĘTA Z RADIEM TOK FM

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Teraz wszystkie pakiety TOK FM Premium 40% taniej!

KUP TERAZ 40% taniej

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA