REKLAMA

Poczucie tragizmu

Kwadrans Filozofa
Data emisji:
2020-01-07 14:40
Prowadzący:
Czas trwania:
12:11 min.
Udostępnij:

Gigantyczne katastrofy - takie jak pożary w Australii - konfrontują nas brutalnie z kruchością i tymczasowością naszego życia i naszego świata. Utrata poczucia tragizmu - o czym pisał m.in. Jose Ortega y Gasset - to jeden z najpoważniejszych problemów współczesności.

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
kwadrans filozofa Tomasz Stawiszyński dzień dobry przerażająca jest potęga żywiołu, który trawi Australię zdjęcia filmy udostępniane na wszystkich możliwych platformach społecznościowych sprawiają wrażenie wyjętych wprost ze środka jakiejś apokaliptycznej wystąpi ludzie stłoczeni na plażach w tle kłęby dymu ogień jedni w popłochu uciekający ze swoich domów inni podejmujący dramatyczne decyzje o pozostaniu tam, gdzie znajduje się dobytek całego życia strażacy Rozwiń » próbujący ugasić płomienie za cenę zdrowia za cenę życia ponure statystyki śmierci ludzi zwierząt tych ostatnich zginęło już pół miliarda oczywiście to żadna nowość podobne obrazy oglądamy co rusz tornada tsunami powodzie pożary, ale także bezbrzeżna ocean destrukcji generowanej przez człowieka wobec przyrody zwierząt innych ludzi tutaj niespotykane jest tylko skala hektar lądu wielki kontynent dosłownie pożera na naszych oczach, owszem, współczesna cywilizacja osiągnęła stopień rozwoju technologicznego, którym wcześniejszym pokoleniom się nie śniło potrafimy penetrować głębiny oceanu i wychyla się nie tylko wzrokiem wpusty zimne otchłań kosmosu, w których jak się zdaje nie mieszkaniec przyjaznego potrafimy przemieszczać się z gigantyczną prędkością w czasie rzeczywistym przesyłać informację mamy komputery samoloty statki kosmiczne i zaawansowane technologie mamy potężną nauka medycyna mamy wreszcie przynajmniej na pewnych obszarach wszystkie te niesłychane zdobycze cywilizacyjne demokrację prawa równość, a zarazem jesteśmy całkowicie bezradni takie sytuacje jak pożary w Australii uwidaczniają to bardzo mocną bezradni wydanie na pastwę nie tylko żywioł działających w przyrodzie, ale także sił działających wewnątrz naszych własnych umysłów w słynnej klasyczne już dzisiaj książce bunt mas zbiorze esejów opublikowane po raz pierwszy w 1930 roku hiszpański myśliciel José Ortega i kaset naszkicował portret tzw. człowieka masowego chodziło mu przy tym pewną konstytucję mentalną czy może raczej duchową nie zaś położenie w drabinie społecznej i tak dostrzegając intensywne zmiany cywilizacyjne kulturowe, które zaowocowały powszechnym dostępem do edukacji rozwoju nauki techniki, a także wprowadzeniem nowoczesnych rozwiązań społecznych stawiał Ortega i gazet teza, że wraz z tymi wszystkimi niewątpliwymi awansami utracono coś bardzo istotnego, a mianowicie poczucie tragizmu świadomości konfliktu i straty wpisanych głęboko ludzką kondycję nieprzekraczalnych niemożliwych do zniesienia takich, których jak mawiał z kolei Carl Gustav Jung nie da się zasadniczo ani rozwiązać ani wyleczyć, ale ponad, które można jedynie wyrosnąć to znaczy uznać i przyjąć istnienie uznać przyjąć istnienie konfliktu pomiędzy pragnieniem życia nieuchronnością przemijania pomiędzy bezwzględnością przypadku poczuciem sprawiedliwości potrzebą ładu celu sensu wreszcie pomiędzy chęcią realizowania wielu możliwości naraz redukcyjnym charakterem każdego wyboru, w którym zazwyczaj tracimy więcej niż zyskujemy współczesny człowiek przekonywał Ortega gazet przestały zdawać sobie sprawę z tych wszystkich okoliczności, a co za tym idzie uznał, że świat, w którym żyje, włączając w to dobrodziejstwa takiej ani innej organizacji społecznej rozwoju nauki technologii czy kultury jest czymś danym raz na zawsze naturalnym i oczywistym ludzie, korzystając z owych dobrodziejstw nie uważają ich już za organizację, lecz za element przyrody, a zdobyczy cywilizacji nie odbierają jako cudownych genialnych konstrukcji, których istnienie pieczołowicie należy podtrzymywać wierzą, więc tylko, że ich rola sprowadza się do wymagania istnienia tych ostatnich jak gdyby chodziło o przyrodzoną prawa koniec cytatu, a cytat pochodzi z książki José Ortegi Gazeta bunt mas w przekładzie Piotra ani lewica to jest wydanie mu z Warszawy 19001500 sześćdziesiątym siódmym roku na stronie 507 są te słowa, które właśnie przytoczyłem w tym sensie człowiek masowy człowiek współczesny traci również świadomość historii, czyli tego, że jego kulturowa społeczna pozycja są względne zdaje mu się, że nic przed nim nie było i że świat zawsze istniał dokładnie w takiej postać historia to jedynie mniej lub bardziej interesujące opowieści, które odnajduje w książkach, a dzisiaj także na rozmaitych platformach serialową filmowych nie rozumie innymi słowy, że aktualna forma rzeczywistości jest dziełem tysięcy pokoleń mozolnie ją, wypracowując tych pokoleń, które płaciły niekiedy najwyższą cenę za to, żebyśmy dzisiaj mogli dysponować takim czy innym dobrem takim czy innym prawem albo takim czy innym przywilejem bierze to wszystko co zostaje za dobrą monetę żyje niejako bez czasie radosnym poczuciu, że nie tylko musi te rozmaite dobra i przywileje należą, ale trwać powinny po wsze czasy na początku lat dziewięćdziesiątych dwudziestego wieku po bunt mas sięgnął inny myśliciel tym razem pochodzący ze Stanów zjednoczonych Christopher la aż autor słynnej kulturę narcyzmu, której duża była mowa mowy w kwadrans SACH opublikowanej w 1976 roku, ale nie tracącej bodaj nic ze swojej aktualności postawił tezę, że diagnoza Ortegi Gazeta jest u schyłku dwudziestego wieku wciąż prawdziwa, tyle że wymaga drobnej korekty współcześnie przekonywał zaś to nie tyle masy spełniają opis pomieszczone w kultowym dziele hiszpańskiego filozofa ile raczej liberalne elity, a właściwie szerzej przedstawiciele zachodniej dobrze sytuowanej klasy średniej ci, którzy mniej więcej w tym czasie za czy zaczytują się końcem historii Francisa Fukuyamy prometejskiego opowieścią głoszącą, że to aktualny kształt zachodniej demokracji jest finalnym stadium w długim dziejowym pochodzie ludzkości, że już nic lepszego nas nie czeka, bo nic lepszego wymyślić nie sposób ATA najlepsza forma ustrojowa już wkrótce stanie się dominująca na całym świecie Otóż właśnie proroczy zapowiadał zaś w książce całkiem nieprzypadkowo zatytułowanej bunt elit nic podobnego tego rodzaju podejście jest wyrazem dokładnie tych przypadłości, których 70 lat wcześniej pisał Ortega i kaset brania za dobrą monetę organizacji społecznej, którą z troską należy nieustannie ulepszać, a przede wszystkim nieustająco utrzymywać kruchy wrażliwym istnieniu, bo to tylko podmiotom specyficznie oślepiony na tragizm historii może się tak kruchości jawić jako konstrukcja zgoła nieśmiertelna od czasu buntu elit a tym bardziej kulturę narcyzmu wiele się zmieniło wiele procesów tylko tam zaznaczany czy przesuwanych uległo niewątpliwe intensyfikacji przede wszystkim nastąpił gigantyczny technologiczny skok w postaci rozwoju internetu zaowocowało to całkiem nowymi formami komunikacji, ale i głęboką zmianą warunków kształtowania się ludzkiej podmiotowości od kultury pisma przeszliśmy już prawie całkiem do kultury obrazu, a możliwość kontaktu realizowanego nie za pośrednictwem ciał tylko wirtualnych awatarów z pewnością przyczyniła się do jeszcze bardziej odrealnione go widzenia siebie i innych do tego przewidywany skądinąd przez Rasia kryzys ekonomiczny pozbawił nas Prometheus ski wiary lepsze jutro, a pogłębiający się konflikt cywilizacyjny kulturowy pokazał, że marzenia o 1 wielkiej różnorodnej ludzkiej rodzinie to najprawdopodobniej zwykłe mrzonki także współczesna kultura terapeutyczna duchowa w myśl, której każdy niemal dyskomfort można pomyślnie zniwelować z pomocą odpowiedniej ilości sesji warsztatów albo posiedzeń medytacyjnych wprawia nas w ten specyficzny stan utraty łączności z realnymi jakość życia jednocześnie środowiska konserwatywne prawicowe, a przynajmniej pewna ich część odgradzają się od nich, wznosząc fundamentalistyczne zasieki lewicowe zaś, a przynajmniej pewna ich część pielęgnują dyskurs ofiar zniczy i pogrążają się auto destrukcyjnym szale wzajemnych oskarżeń tzw. mikro agresja u niego zwrotne Fantazy mat, którego nie powstydziliby się najbardziej nawet wytrawni twórcy teorii spiskowych katastrofa na tak wielką skalę jak płonąca Australia brutalnie konfrontuje z kruchością i tymczasowości nie tylko zdobyczy cywilizacyjnych, ale i świata w ogóle świata, który przynajmniej dopóty, dopóki nie opracowaliśmy jeszcze technologii umożliwiającej odbywania dalekich między Gwiezdnych podróży stanowi dla nas przestrzeń bez alternatywną, ale nie trzeba katastrofy klimatycznej, żeby w obliczu rozszalałe ożywiał poczucia znikomości tymczasowość własnego losu znikomości tymczasowość tej nietrwałe delikatnej konstrukcji, którą pod postacią cywilizacji kultury wznosimy w rzeczywistości zasadniczą nieprzyjaznej obcej pełnej przemocy chaosu agresji destrukcji, dlaczego to takie istotne, dlaczego Ortega i kaset i dla tak rozpaczali nad utratą świadomości historii nad utratą poczucia tragizmu może, dlatego że tylko one są w stanie uchronić nas przed definitywną zagładą nie zdając sobie sprawę ulotności organizacji świata wypracowanej nie zaś powstałej z niczego poczyna sobie w nim aż nazbyt śmiało nie wiemy zatem nawet kiedy wystawiamy go i siebie na radykalne niebezpieczeństwa niczym oczywistości traktujemy sprawy zgoła nie oczywista pogrążamy się w plemiennych wojnach tak jakby okoliczność czy ktoś wierzy w to albo tamto żyje tak albo inaczej ma takie ani inne przekonania takiej ani inny kolor skóry miała w ogóle jakiekolwiek znaczenie tworzymy ideologię, które za cenę chwilowego złudnego poczucia pewności wyższości słuszności szlachetności dobroci antagonizuje nas dzielą na taki czy inne grupy tożsamości wjadą wprost do przemocy i eksploatacji, a w tym wszystkim kompletnie ginie podstawowe pasma łączności, które dziś przecież u nas jest potrzeba wspólnoty w stawianiu czoła drastycznym niedogodnością wynikającym z faktu istnienia kwadrans filozofa wydaje Anna Piekutowska ja się nazywam Tomasz Stawiszyński bardzo dziękuję i do usłyszenia a, a kwadrans Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: KWADRANS FILOZOFA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Z Dostępem Premium TOK FM odsłuchasz każdy podcast - bez reklam. Słuchaj wygodniej w naszej aplikacji mobilnej z pakietem "Aplikacja i WWW"

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA