REKLAMA

Królewski Zamek Socjalistyczny. Czemu władzom PRL zależało na odbudowie Zamku Królewskiego w Warszawie?

Weekendowy Poranek - Maciej Zakrocki
Data emisji:
2020-01-19 08:40
Prowadzący:
Czas trwania:
17:57 min.
Udostępnij:

O historii odbudowy Zamku Królewskiego w Warszawie opowiadał prof. Piotr Majewski z Wydziału Nauk Humanistycznych, Uniwersytetu UKSW.

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Maciej Zakrocki zaproszą na ostatnią część weekendowego para, która będzie trochę klamrą light motyw dzisiejszego wydania, a więc na rozmowy o historii przeszłości również z punktu widzenia pewnego rodzaju prawdy historycznej jak na to powinniśmy patrzeć na rozmowę w tej części chciałem zacząć od krótkiego psią fragmentu przemówienia pana prezydenta Andrzeja Dudy z 3maja 2018 roku, który mówiąc o zamku Królewskim w Warszawie opowiada jego krótką historię mówi Rozwiń » potem tak potem wzburzony ponownie w czasie drugiej wojny światowej wysadzony przez Niemców odbudowany rękami patriotów po drugiej wojnie mimo braku silnego wsparcia ze strony komunistycznych władz i kiedy pan prezydent wygłosił przemówienie na Twitterze odezwał się Leszek Miller z takim mocnym sformułowaniem kłamstwo Andrzeja Dudy zamek królewski został odbudowany po wojnie mimo braku wsparcia komunistycznych władz to oczywiście nieprawda, bo decyzję o budowie podjęto w Warszawie 20stycznia 1971 roku, a zrobiło biuro polityczne KC PZPR na wniosek Edwarda Gierka no to właśnie jak to było powie nam wszystko pan profesor prac Majewski wydział nauk humanistycznych Uniwersytetu UKS w dzień dobry czy dobrze to rzeczywiście chyba akurat w tym fragmencie pan prezydent troszkę się pomylił czy nie do końca wydaje mi się, żeby moją rolą było rozsadzanie racji wybitnych postaci polskiego życia publicznego natomiast warto przypomnieć fakty faktycznie było tak, iż pierwsza decyzja o odbudowie zamku Królewskiego w Warszawie zapadła w roku 1949, kiedy w Polsce panował ewidentnie system komunistyczny wyłoniony poza trybem demokratycznym natomiast ten zamek, który miał być wówczas odbudowany miał być zamkiem, który swym wyrazie architektonicznym wyrazie ideologicznym przypominałby to co mamy w tej chwili w postaci Pałacu kultury nauki tu to byłby zamek królewski, ale zamek nawet dwu wczesnych wypowiedziach przedstawicieli władz komunistycznych nazywany zamkiem socjalistycznym zamkiem, który miał być wyrazem czasów, w których powstawał, więc można powiedzieć z 1 strony, że faktycznie ówczesne władze wyraziły zgodę na odbudowę zamku, ale co innego miały namyśli zarówno w sensie ideowym, jakie architektonicznym, a potem nieprzypadkowo między rokiem 1949 rokiem 1971 istnieje długa przerwa długa luka historii najnowszej zamku kiedy, kiedy przedstawiciele władz przywódcy komunistyczni wprost wyrażali zgodę na to, aby zamek odbudować tutaj w takim w takiej opowieści historię graficznej tym głównym przeciwnikiem odbudowy jawi się Władysław Gomułka pierwszy sekretarz po 1956 roku, ale potem mamy właśnie ten, że grudzień 70 tego roku ze swoją tragedią i i politycznym również przełomem Edward Gierek wygłasza apel do narodu, w którym pada padają takie zdania Krajna Polska ludowa znalazł się dniach grudnia o grudniowych na trudnym zakręcie historii jeśli w tym niełatwym czasie podejmujemy ogólnonarodowe dzieło ostrzeżenia zamku w Warszawie nie jest rzeczą przypadku z pewnością, ponieważ nowy pierwszy sekretarz uważa, że należy odwołać się do takiego potencjału wrażliwość, jakbyśmy dziś powiedzieli, który spotka się z pozytywną reakcją po stronie znacznej części społeczeństwa, ale warto pamiętać o tym kto przede wszystkim zabiegał o to przez całe lata, aby pamięć o odbudowie zamku nie zaginęła ta kategoria, którą można określić tak zbiorowo patriotami polskim, bo ci ludzie patriotami byli chociażby z tego względu regeneracyjny wywodzili się z polskiego państwa podziemnego czy, jeżeli mówimy, bo mówimy o takich ludzie jak Stanisław Lorentz Aleksander Gieysztor Jan Zachwatowicz, bo to byli ci ludzie, którzy przenieśli przez lata pamięć o tym, że zamek należy odbudować to byli ludzie generacji niezwiązani przecież nie jest władzą komunistyczną tylko ludzie zaangażowani w działalność polskiego państwa podziemnego w czasie w czasie okupacji, którzy potem również wzięli udział aktywnie publicznie w działalności publicznej po roku czterdziestym piątym ale by także wy doskonali wyborów profesjonalnych ani politycznych i jeśli komuś przede wszystkim zawdzięczać odbudowę to myślę, że tej grupie ludzi historyków historyków sztuki archeologów, którzy przez całe lata podtrzymywali gotowość do odbudowy zamku także taką gotowość profesjonalną poprzez zapewnienie zaplecza eksperckiego poprzez badania nad przyszłością zamku prowadzoną prowadzonymi w różnych instytucjach naukowych instytucjach publicznych, tak więc Edward Gierek podejmował tę decyzję motywowany politycznie to przecież oczywiste natomiast można tak językiem kolokwialnym powiedzieć, że przez całe lata istniała całe środowisko ludzi, którzy wiercili dziurę w brzuchu kolejnym kolejnym władzom kolejnym przedstawicielom władz partyjnych, żeby do tego tematu wrócić 71001. roku w grudniu taki moment tragiczny, ale z perspektywy odbudowy zamku szczęśliwy nadarzy się w no właśnie to jest wróćmy troszkę do tych początków, bo pan wspomniał o tej decyzji czterdziestego dziewiątego roku, która była o tyle niefortunna, że mogła zamku Królewskiego zrobić zamek socjalistyczny natomiast co się dzieje jeszcze troszkę wcześniej, bo przecież decyzja o tym, żeby w ogóle odbudować Warszawę, bo przecież nawet były takie myśli krótkie i nigdy nie nie nie wchodziły w żaden poważny tak, żeby może w ogóle nie odbyły odbudowywać Warszawy biorąc pod uwagę skalę zniszczenia, ale dość szybko jednak podjęta decyzja o odbudowie stolicy o odbudowie starówki, dlaczego od razu zamek nie załapał się, że tak powiem na ten pierwszy etap takiego też spontanicznego zrywu warszawiaków, żeby miasto postawić na nogi pierwotnie się załapał, ponieważ decyzja wzroku 40 godzin rząd tego zapadała wtedy właśnie, kiedy zapadała również decyzja o odbudowie starego miasta pamiętajmy, że odbudowa decyzję o odbudowie starego miasta to nie jest rok czterdziesty piąty tylko właśnie rok 194840 dziewiąty myślę, że do końca nie wiemy co spowodowało, że na odbudowę zamku trzeba było czekać do roku 1971, ale wydaje mi się, że zdecydowały względy natury pragmatycznej to znaczy ówczesne państwo także ówczesne środowisko władze nie były w stanie do końca określić swoich priorytetów dotyczy dotyczących przeznaczenia tego budynku, kiedy czyta się zachowane z ówczesnych czasów protokoły widać wyraźnie, że tak naprawdę sami przywódcy komunistyczni ma w tych rozmowach uczestniczył sam Bolesław Bierut nie do końca wiedzą, jaki ten zamek ma być, jakie ma być jego przeznaczenie czy siedziba władzy prezydenta czy muzeum miejsce spotkań masowych zebrań zebranie ludowych jak to wówczas mówiono konserwatorzy, czyli wspomniani Zachwatowicz Lorenz ewidentnie grali za zwłokę ewidentnie grali na zwłokę i wydaje mi się, że główna przyczyna opóźnienia w odbudowie zamku nie wynikała ze względów politycznych czy oporu władz sowieckich jak się czasem określa, bo nie ma takich wprost dowodów na na opór ze strony tam tamtych władz myślę, że ze względów pragmatycznych skoncentrowanie całego wysiłku odbudowy starego miasta to było takim celem politycznym spowodowało, że zamek został przesunięty na na margines pan też wspomniał, że właśnie w tym gomułkowskiej okresie, ale może nawet jeszcze wcześniej, bo tych decyzji czterdziestego dziewiątego roku właśnie nic się specjalnie nie dzieje że, że właśnie za Gomułki no sprawa jest zamrożona no właśnie Gomułka był przeciwnikiem tejże odbudowy zamknięto wręcz na początku lat sześćdziesiątych tą pracownie zamek, która miała się projektem zajmować, niemniej jednak są takie opinie, że niemal trochę nielegalnie czy po cichu wprowadzono dalej takie prace zabezpieczające badawczo projektowe tak jakby czekano na zmianę sytuacji politycznej to jak by się mogło odbywać w tym określeniu, że prowadzono prac jest pewna legenda to znaczy nie dało się w tamtych czasach coś co roku ze środków publicznych jednak ówczesnych publicznych wprowadzić nielegalnie Otóż np. wprowadzono dokument dok zbierano dokumentację projektową w Instytucie historii Polskiej Akademii Nauk założono tam, że komisje badań nad zamkiem Królewskim w Warszawie robiono to legalnie tylko poza listą niejako listą finansowych i politycznych priorytetów ówczesnej władzy prowadzono prace zabezpieczające prace remontowe natomiast rzeczywiście nie było tej decyzji zasadniczej decyzji zezwalającej na na odbudowę zamku wynikało to po pierwsze, takiego silnego przekonania ideologicznego ze strony Gomułki rzeczywiście był chyba 1 z ostatnich takich wierzących komunistów z jego punktu widzenia zamek był po prostu symbolem reakcji wstecznictwa wszystkich grzechów monarchy zmów w Polsce pamiętam taki Lis napis napisany przez Gomułkę świeżo po utracie przezeń władzy w 1000 w grudniu 70 tego pierwszego roku, gdzie można, by założyć, że ma większe problemy na głowie poświęca długi passus z tego tekstu na kontestowanie decyzji Gierka o odbudowie zamku, więc to było silne takie napięcie ideologiczne, ale z drugiej strony względy pragmatyczne pamiętajmy, że po pięćdziesiątym szóstym roku następuje nie tylko środowisku władzy, ale także w środowiskach szerszych inteligenckich pewne odreagowanie wobec powojennej odbudowy to znaczy też dochodzimy dochodzi się do wniosku, że to co należało odbudować pewien dług wobec przyszłości został spłacony, a teraz powinniśmy zająć się bardziej interesują mieszkania mieszkania szpitale w środy budynki użyteczności publicznej, więc to ten ideologiczny sceptycyzm Gomułki nakładał się na pewien pragmatyzm w społeczeństwie małej stabilizacji, czyli ta decyzja biura politycznego 20stycznia 70 tego pierwszego roku to pana zdaniem to jest też jakaś taka próba no i pewnego ukłonów wobec społeczeństwa, ale też ciekawe, że może ukłonów wobec nawet warszawiaków nowo ten Gierek jednak trochę obcy prawda w tej w tej Warszawie trzeba było rzeczywiście jakaś taka taka wiara Gierka, że to nie tylko chodzi o jakiś gest nie tylko chodzi o to, że teraz będzie przykrywał to co złego się wydarzyło w Polsce w grudniu 70 tego roku jakimiś nowymi pomysłami tylko, że może właśnie jak trzeba trochę bardziej otwarty prozachodni jak go czasami przed przed przedstawiano rzeczywiście uznał, że to może być taki ważny również element nie wiem z punktu widzenia budowania pewnej wspólnoty narodowej, nawet jeżeli ta główna baza budowania tej wspólnoty z punktu widzenia naszego narodu może nie jest najszczęśliwsze myślę, że dokładnie tak było pamiętajmy, że w czasach Edwarda Gierka wprowadzono do języka debaty publicznej takie określenia jak jedność moralną polityczna narodu narodu elementem tej jedności moralnej politycznej było odwołanie się do ważnych symboli symboli historycznych takim niewątpliwie obiektem był zamek królewski w Warszawie to tylko w Polsce w innych krajach obozu właśnie w latach siedemdziesiątych podejmowano też decyzję o przywróceniu rangi różnym obiektom symbolicznym obiektom historycznym, które miały być niejako symbolicznie funkcjonalnie przejęte przez przez nowe władze, więc w zamyśle Edwarda Gierka oczywiście zamek miał być odbudowany jako obiekt historyczny, ale miał służyć celom także reprezentacyjnym różnym ważnym wydarzeniom tej, a nie innej tej nie innej władzy oczywiście była w tym i słuszna kalkulacja polityczna, aby wykorzystać naturalny ludzki sentyment to nieprzypadkowo nie tylko w Polsce, ale i za granicą powstawały liczne komitet zbierający pieniądze na zamek, ponieważ na odbudowę zamku czekano to była też taka dziura w świadomości dziura w sercu warto we właśnie do pytań czy tak jak cały naród odbudowywał stolicę, a wtedy jeszcze większy był entuzjazm, bo do końca może nie było wiadomo jak, w jaką stronę polityczną układ się rozwinie czy czy jest rzeczywiście taki entuzjazm wśród Polaków i Polaków za granicą do odbudowy zamku jest, ale równie nierówno rozłożone np. z mniejszym entuzjazmem zbyt zbierano pieniądze na zamku np. w Małopolsce w Krakowie, ponieważ Kraków miał świadomość wielkich zaniedbań w stosunku do zabytków prawdziwych jeśli tak można powiedzieć pamiętajmy, że odbudowa zabytków po wojnie miała swoją taką ciemniejszą stronę pieniądze przeznaczane na odbudowę Warszawy jednak nie były kierowane na restytucję pielęgnację zabytków istniejących, więc ten entuzjazm był bardzo różne jeśli chodzi o zagranicę większą przychylność była w stanach Zjednoczonych wśród tamtejszej Polonii natomiast daleko idący sceptycyzm panował w polskim Londynie, gdzie wprost com testowano te działania bardzo ciekawa historia bardzo dziękuję panu za przypomnienie pan prof. Piotr Majewski wydział nauk humanistycznych Uniwersytetu UKSW był z nami dziękuję przy okazji jeszcze 1 do dzisiejszej rozmowie, że właśnie historia też nie jest czarno działali w tym co mówił pan prezydent jest sporo racji w tym co mówił Leszek Miller czy pisał też trochę racji trochę racji było z tym państwa zostawiam dzisiaj, ale też zachęcam, żeby sięgnąć do dzisiejszej audycji historię Polski tam będzie historia Jędrzeja Moraczewskiego 150 rocznicę jego urodzin już państwa serdecznie zapraszam, ale też na świat się chwieje, bo informacja Grzegorz Sobczyński będzie rozmawiał ze swoimi gośćmi o finansach w mediach dziękuję Karolinie Łacińskiej, która wydawała audycje Danielowi Kowalskiemu, który realizował za wspólny czas państwu życzę miłej Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: WEEKENDOWY PORANEK - MACIEJ ZAKROCKI

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Z Dostępem Premium TOK FM odsłuchasz każdy podcast - bez reklam. Słuchaj wygodniej w naszej aplikacji mobilnej z pakietem "Aplikacja i WWW"

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA