REKLAMA

(Nie)sprawiedliwy świat

Kwadrans Filozofa
Data emisji:
2020-01-28 14:40
Prowadzący:
Czas trwania:
10:44 min.
Udostępnij:

Jeden z najpotężniejszych mechanizmów psychologicznych każe nam dopatrywać się w świecie sprawiedliwości. W praktyce oznacza to obwinianie ofiar za zło, które je spotkało.

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Tomasz Stawiszyński dzień dobry dosłownie kilka chwil po tym, jak helikopter na pokładzie, którego leciał m.in. kobiet, grając roztrzaskał się o ziemię w sieci zaroiło się od teorii spiskowych na temat tego wypadku zdjęcia przedstawiające słynnego koszykarza wykonującego tajemnicze gesty sygnalizujące przynależności do zakonu iluminacji wojskowe tweety rzekomo jego autorstwa, z których miałoby wynikać, że posiadał informacje kompromitujące najważniejszych Rozwiń » amerykańskich polityków, a wreszcie kilkudziesięciu sekund nowy fragment kreskówki sprzed lat to prawda robiący dość piorunujące wrażenie, w której ginie on w wypadku helikoptera to tylko niektóre rewelacje od kilku dni masowo powielane w internecie autorom tego rodzaju treści nie zakłóca wywodu fakt, że Brajan od lat poruszał się luksusowym helikopterem był tego swoisty znak rozpoznawczy i zapewne dlatego twórcy tej animowanej serii postanowili tak upiorny sposób sobie z niego zażartować nie mając przy tym świadomości, że po latach ich dowcip stanie się ponurą rzeczywistością nie zwolennicy teorii spiskowych wyciągają z tego jedyny ich zdaniem oczywisty wniosek za śmiercią koszykarza stoją iluminacji tajemniczy zakon, sprawując niepodzielną władzę nad światem, któremu Brajan co istotne niechybnie się czymś musiał narazić skądinąd iluminacji regularnie prezentują swoje niecne poczynania za pośrednictwem hollywoodzkich filmów stąd zapewne zaskakujące sceny we wspomnianej kreskówce choć, dlaczego tak robią, dlaczego ujawniają swoje sekrety i zapowiadają dokonywane później zbrodnie tego na dobrą sprawę do końca nie wiadomo w każdym razie trudno tutaj, jakkolwiek racjonalnie brzmiące wytłumaczenie abstrahując już oczywiście od nieracjonalne ości samej fundamentalnej tezy, że istnieje jakaś tajna organizacja kontrolująca wszystko co się w świecie dzieje od wypadków drogowych po katastrofę klimatyczną tak czy inaczej tego rodzaju reakcja na śmierć kogoś powszechnie znanego nie jest niczym zaskakującym obserwujemy ją prawie za każdym razem, kiedy okoliczności takiej śmierci przekraczają wariant spodziewane i oczywisty długotrwałą chorobę w podeszłym wieku albo po prostu zaawansowaną starość, ale w takich sytuacjach bezsensownego wypadku fatalnej pomyłki jak ostatnio przez zestrzelenie samolotu w Iranie nagłego odejścia kogoś młodego progu życia uruchamiają się nie tylko na racje w sposób jawny i oczywisty spiskowe jak te o zakonie iluminacji uruchamiają się także interpretacje, które z myśleniem spiskowym nie mają z pozoru nic wspólnego, a jednak zarówno pod względem struktury jak i psychologicznych celów są do niego łudząco podobne pół biedy jeśli dotyczą czy dotyczące interpretacje spraw, w których taka czy inna opinia realnie nic już nie zmieni rozmaite fantazyjne opowieści o wszechwładnych ilu minutach np. służą tylko prostemu egzorcyzm chowanie przerażenia, jakie odczuwamy wobec bezsensownego okrutnego przypadku zdecydowanie gorzej jednak kiedy tego rodzaju przekonania mogą wpływać na czyjeś bezpieczeństwo albo nawet życie istnieje wiele analiz, których autorzy zastanawiają się nad genezą myślenia spiskowe go przyglądają się temu fenomenowi pod kątem ewolucyjnym społecznym czy ekonomicznym niewątpliwie jednak niezależnie od tego gdzie dostrzegamy zasadnicze źródło uwodzicielskiej siły spiskowych narracji da się tych teoriach powiedzieć jedno wprowadzają porządek tam, gdzie wyjściowo panuje kompletny bałagan zamieniają niezrozumiałą gmatwaninie doskonale logiczny wzór brak struktury struktura chaos w kosmos ślepe okrucieństwo przyrody żywiołów, które może nas dotknąć w każdej chwili nieprzewidywalne pozbawione sumienia nieczułe na ludzkie sprawy planowe działania jakichś ośrodków władzy, a zatem świadomych intencjonalnie realizujących swoje cele osób niekoniecznie ludzkich skądinąd, które być może są zimne bezwzględne ale, których decyzje można przynajmniej przewidywać ich samych zaś ostatecznie wytropić pozbawić władzy w przeciwieństwie do nieprzyjaznego świata żywioł, z którym nic podobnego nie da się zrobić przynajmniej w wyobrażalnej przyszłości no właśnie ocieplenie klimatu proces o charakterze globalnym bywa również uznawany za rodzaj mistyfikacji jakichś tajemniczych środowisk i tu także występuje efekt, który mówi zamiana czegoś potężnego funkcjonującego w dużym stopniu na zasadzie bezwładu planowe knowania w każdym razie możliwych do zidentyfikowania złoczyńców, jaki jest jednak zasadniczy psychologiczny efekt tego rodzaju zabiegu, gdyby rzecz sprowadzić do pojedynczego hasła odpowiedź brzmi spokój plus przekonanie o własnej niezwykłości biorąca się z poczucia dostępu do jakiejś sekretnej przed innymi zasłonięte wiec, skąd jednak ten spokój się bierze czy tylko z przekonania o istnieniu ukrytego porządku i przewidywalności zażegnania widma chaosu Otóż nie tylko działa tu bowiem jeszcze inny czynnik czy raczej mechanizm zwany psychologii złudzeniem sprawiedliwego świata mówiąc w największym skrócie ten mechanizm zaliczany do katalogu błędów poznawczych polega na doszukiwanie się we wszystkim co się zdarza swojej z tych wyroków Opatrzności na przekonaniu, że w świecie działa jakaś niewidzialna siła, która szczęście nieszczęście sprawiedliwie rozdziela między ludzi wedle ich osobistych zasług i sprzeniewierzenie złudzenie sprawiedliwego świata aktywizuje się w szczególności w sytuacjach, w których komuś dzieje się krzywda np. pada ofiarą intencjonalne albo nie intencjonalne przemocy przedwcześnie umiera spada na niego jakaś niezawiniona losowa tragedia choćby Huragan powódź bankructwo albo właśnie wypadek helikoptera złudzenie sprawiedliwego świata każe wówczas myśleć nawet jeśli jest to tylko jakieś subtelne na poły nieświadome wrażenie, że być może ofiara jakiś sposób sobie na to co ją spotkało zasłużyła być może nie mamy tu wcale do czynienia z absurdalnym okrutnym zrządzeniem losu albo absurdalnym, choć świadomym ludzkim okrucieństwem tylko jakimś osobliwym kosmicznym wyrównywanie rachunków oczywiście tego rodzaju fantazja działa osłonowo na każdego, kto się jej oddaje, ponieważ wszyscy na morze drobnymi wyjątkami zasadniczą uważamy, że jesteśmy ludźmi przyzwoitymi dobrymi pogląd, że nieszczęścia dotykają wyłącznie tych, którzy sobie na to zasłużyli spełnia w naszej psychice funkcje raczej oczywistą, zwłaszcza w skomplikowanym niezrozumiałym świecie, w którym nieustannie konfrontujemy się z rozmaitymi ryzykami złudzenie sprawiedliwości w takim świecie bez wątpienia może działać kojąco jest to jednak pogląd okrutny i bezwzględnym w najrozmaitszych swoich wariantach wcieleniach odpowiada za niezliczone akty obojętności przyzwolenia i otwartej afirmacji przemocy, a także za samą przemoc oczywiście miliony razy służył usprawiedliwianie niezliczonych podłości nadużyć przestępstw wymierzonych zarówno jednostki jak i całe społeczności w członków członkinie mniejszościowych grup, które fałszywie posądzano o wyimaginowane zbrodnia, a następnie dokonywano na nich ludobójstwa generalnie nie było w dziejach ludzkości takiego zła, które nie byłoby usprawiedliwione albo wręcz, a firmowane poprzez odwołanie do tego podskórnego wkomponowanego gdzieś w tkankę naszych intuicji moralnych Fanta Matu, że oto niewinnemu nigdy nie dzieje się krzywda w oparciu o ten mechanizm właśnie dochodziło do najstraszniejszych zbrodni w historii w oparciu o ten mechanizm kolejne takie zbrodnie były są możliwe Rene Girard 1 z największych współczesnych filozofów i antropologów uczynił z niego centralną kategorię będącą jego zdaniem kluczem do zrozumienia ludzkiej natury kultury w mitologiach religię całego świata tropił ten upiorny mit wiarę, że przemoc jest zawsze zasłużona poczucie moralnej czystości usprawiedliwienie i ukrywanie własnej przemocy oto zasadnicze wg Gerarda zasady organizujące życie ludzkich zbiorowości dopiero rozmontowanie tych mechanizmów dostrzeżenie, że się jest do przemocy zdolnym stanowi pierwszy krok do wyjścia ze środka tej spirali równie istotne jest jednak tutaj zrozumienie roli ślepego przypadku znaczna część opisywanych przez Girarda aktów przemocy opierała się bowiem właśnie na przepisywaniu ofiarą odpowiedzialności za katastrofy naturalne uznanie, że żyjemy w świecie, w którym nikt nad nami czuwa, w którym nie działa żadna niewidzialna zasada dystrybucji nagród i kar ta konstatacja jest warunkiem sine qua non wszelkiej refleksji etycznej, która zdolna jest uniknąć pułapki złudzenia sprawiedliwego świata czy to jednak nie przesada budowanie ciągłości pomiędzy spiskową teorią o upadku helikoptera radykalną przemocą i obwinianie ofiar ani trochę to właśnie o to chodzi bardzo często nie dostrzegamy continuum pomiędzy sprawami z pozoru błahymi, a poważnymi i często mamy wrażenie, że to poważne, zwłaszcza przemoc, zwłaszcza zło spadają na nas stąd ni zowąd, że się biorą z powietrza jak to ujął Marian Turski w przejmującej mowie na uroczystości upamiętnienia 70 tej piątej rocznicy wyzwolenia Auschwitz, cytując austriackiego prezydenta, a w konsekwencji że są realizacją jakichś tajemniczych metafizycznych prawideł innymi słowy tam, gdzie działa ślepy przypadek dopatrujemy się kosmiczne go planu tam zaś, gdzie faktycznie moglibyśmy w porę dostrzec, że dzieje się coś niedobrego tam macha lekceważąco ręką i uznajemy, że nie ma sobie czym zawracać głowy ten program wydaje Anna Piekutowska Jerzy nazwał Tomasz Stawiszyński bardzo dziękuję do usłyszenia no i przypominam, że wersja tekstowa kwadransa mogą państwo przeczytać na stronie internetowej Radia TOK Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: KWADRANS FILOZOFA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Dostęp Premium z 30% zniżką od serca. Pokochaj pakiet "Aplikacja i WWW". Słuchaj gdzie chcesz i jak chcesz.

KUP TERAZ 30% taniej

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
Przedłuż dostęp Premium taniej!