REKLAMA

Jaki status w Stanach Zjednoczonych ma Sąd Najwyższy?

Weekendowy Poranek - Maciej Zakrocki
Data emisji:
2020-02-01 08:40
Prowadzący:
Czas trwania:
16:38 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Maciej Zakrocki dzień dobry ponownie przed nami ostatnia część weekendowego poranka zaraz po niej wybory w toku zapewne politycy będą rozmawiali o tych wydarzeniach w Polsce, które dotyczą i uchwały Sądu Najwyższego i decyzji Trybunału Konstytucyjnego żył uchwały należy zawiesić itd. pomyślałem sobie, że to jest dobry czas, aby porozmawiać o innym Sądzie Najwyższym, tym bardziej że właśnie 1lutego 1700 dziewięćdziesiątego roku w nowym Jorku odbyło się pierwsze Rozwiń » posiedzenie Sądu Najwyższego Stanów zjednoczonych, a więc dokładnie 230 rocznicy tego wydarzenia porozmawiamy o Sądzie Najwyższym w USA łączymy się teraz z panem prof. Pawłem thrillerem amerykanistą z Instytutu amerykanistyki i studiów polonijnych Uniwersytetu Jagiellońskiego dzień dobry dzień dobry witam serdecznie Amerykanie świętują coś takiego jak 200 trzydziesta rocznica pierwszego posiedzenia Sądu Najwyższego czy to raczej nie jest jakieś ważne wydarzenie nie sądzę panie redaktorze, żeby wielu w stanach Zjednoczonych dzisiaj zastanawiało się nad tym, że właśnie 230 lat temu pierwsze posiedzenie sądu, który rzeczywiście zaczął wtedy formalnie działać, ale tak naprawdę pierwsze takie posiedzenia, gdzie były rozpatrywane sprawy, które miały jakieś znaczenie dla funkcjonowania państwa społeczeństwa ratujemy trochę późniejszy okres, ale rzeczywiście jest taki symboliczny początek jest dla wszystkich badaczy amerykańskiego systemu politycznego jest na pewno ważny moment na to, że Amerykanie prędzej świętują jakieś okrągłe rocznice dotyczące konstytucji czy prezydentury na w tym czasie w stanach Zjednoczonych trwa pić będą, mimo że nie wszyscy Amerykanie śledzą te losy Donalda trampa w Senacie to jednak na ten temat dominuje zapewne, aczkolwiek byśmy się już ten temat mówili to właśnie raczej z taką konstatacją, że w związku z tym, iż nie będą powoływani świadkowie w tym procesie praktycznie przynajmniej ten pigment przechodzi do historii, a dyrektor gdańskiego Instytutu pan poseł Radosław Rybkowski przy okazji powiedział, że prawdopodobnie w ogóle instytucja pigmentu po tym co się właśnie się w nocy wydarzyło może przechodzić do historii, ale nie o tym, dzisiaj tylko o Sądzie Najwyższym w bo chciałem pana zapytać, jaką funkcję pełni ten sąd w systemie politycznym Stanów zjednoczonych czy to jest nadal tak jak kiedyś mówiło władza miecza należy do prezydenta władza sakiewki do Kongresu władz prawa do Sądu Najwyższego z 1 strony tak oczywiście pamiętajmy, że amerykańska konstytucja jeszcze starsza niż data, którą dziś świętujemy kilka lat wcześniej sprowadzona do systemu, która m.in. implementowała przepisy, dzięki którym Sąd Najwyższy funkcjonuje wskazywała ten Sąd Najwyższy jako trzecią władzę oczywiście to, że są także trzecią władzą ma znaczenie, dlatego że wszystko było oparte na Monte już Skokowski wizji tego, żeby były 3 władze, które się wzajemnie sprawdzają kontrolują ewentualnie równoważą, a więc idąc tym tokiem teoretycznego rozumowania Sąd Najwyższy miał stać na straży prawa miał stać też na straży interpretacji tego prawa natomiast z uwagi na bardzo aktywną działalność sądu szczególnie na początku dziewiętnastego wieku przyznał niejako sam sobie coś co wynikało, jakiej tradycji konstytucyjnej, ale dzisiaj jest fundamentem funkcjonowania tego sądu w Instytucie Dudy ożywiły, czyli my to nazywane fachowo zdekoncentrowani sądową kontrolą konstytucyjności prawa tak naprawdę chodzi o to, przekładając też na ten Polski języki polską rzeczywistość Sąd Najwyższy Stanów zjednoczonych od początku dziewiętnastego wieku pełni zarówno rolę ostatecznej instancji Odwoławczej sądów federalnych stanowych, ale również pełni rolę takiego naszego Trybunału Konstytucyjnego nie jest jednak jedynym sądem, który taką rolę może pełnić bez jego wartość polega na tym, że jest ostateczna, czyli decyzje, które podejmuje nie podlegają już dalszej weryfikacji historii było bardzo wiele orzeczeń, które nie tylko rozstrzygały spory między obywatelami czy między instytucjami władzy Państwowej, ale także interpretowały precyzowały czy nawet zmieniały znaczenie konstytucji stąd można powiedzieć, że ta pozycja prawna jest niezbyt niezmiernie istotna, bo takie orzeczenia Sądu Najwyższego, które mają wartość precedensową, a więc mogą być podobnych sprawach przyszłości stosowane mają bardzo wysoką wartość hierarchii źródeł prawa u nas w Polsce w ogóle w Europie kontynentalnej w naszym systemie prawnym jest to nie do pomyślenia natomiast Stanach Zjednoczonych jest to niejako fundament tego systemu, który stawia bardzo wysoko w tej pozycji Sąd Najwyższy no to przypomnijmy jeszcze, bo to pozwoli nam przejść do kolejnego wątku jak powoływani są sędziowie Sądu Najwyższego ilu ich jest no Gas tego właśnie z tej informacji przejdę do kolejnego pytania pan już troszkę o tym, mówił, że orzeczenia tego sądu nie podlegają właściwie żadnej dyskusji macie inaczej podlegają pewnie dyskusja, ale nie są ostateczne i czy to się wszystkim podoba dziękuję bardzo to bardzo wiele ważnych pytań oczywiście wydaje się fundamentalnym pytaniem o sposób powoływania sędziów, bo dopowiadają do poprzedniego pytania odpowiedziałbym, że to jest instytucja prawna, ale też również instytucja polityczna nie tylko, dlatego że jest 1 z 3 w systemie władzy, ale dlatego, że sposób mianowania sędziów no ma w sobie bardzo wiele elementów stricte politycznych sędziowie są mianowani przez prezydenta za radą zgodą Senatu prezydent może wskazać na stanowisko sędziego osobę, która właśnie sprawie to bardzo oględnie określonej w la ten los, czyli nowy wyuczona prawie my dzisiaj wiemy, że to jest bardziej sformalizowane niż na początku państwowości, ale sędzia nie musi zostać ktoś tak jak u nas, kto oprócz zakończenia studiów prawniczych odbędzie aplikacja odpowiednią tylko się każdy prawnik może zatem również zostać taki prawnik, który jest politykiem, który wcześniej pełnił jakąś funkcję polityczną i potem jest mianowany do sądu natomiast musi być zatwierdzone przez Senat jak dziewiętnastym do lat trzydziestych dwudziestego wieku ten Senat w sposób automatyczny większość tych nominacji zatwierdza to potem w miarę wzrostu kompetencji sądu jego wpływu amerykańską politykę senatorowie zaczęli traktować jako pewną rozgrywkę polityczną czy nawet nazywa fachowo literaturze no mniejszą GI prawda, czyli taka rywalizacja między Senatem, a prezydentem rywalizacja polityczna, bo prezydent nie musi mieć w Senacie większości, jakie ma to zazwyczaj te zatwierdzone kandydatury przechodzą natomiast, jeżeli nie ma to prezydent musi się liczyć z tym, żeby kandydat, którego wskazuje nie był zbyt upolitycznione lub zbyt zideologizowane w tym kontekście, że jest ono zbliżone w tym sposobem swego orzekania rozumowania myślenia o prawie bardziej w kierunku partii Republikańskiej Demokratycznej zależnością układu politycznego i to oczywiście temat rzeka nie chcę państwa zanudzać, ale nie jest pewnie zaskoczeniem dla wszystkich jeśli dowiemy się, że w historii było bardzo niewiele przypadków, kiedy prezydenci z 1 partii nominowali na to stanowisko kandydatów partii przeciwnej to naprawdę rzadko się działo, a skoro działo się to wedle klucza politycznego czy ideologicznego chodziło o to, żeby ten mandat był w miarę umiarkowany, ale tak jak ta gra wyglądała widzieliśmy doskonale pod koniec kadencji Obamy zmarł konserwatywny sędzia Scalia, który miał ogromny wpływ na orzekaniu tego sądu właśnie w tym w tym kierunku konserwatywnym znamy z prezydentem był demokrata liberał, który kogokolwiek, by nie wskazał na to stanowisko na pewno byłaby to osoba mniej konserwatywna chciał wskazać Ameryka Garlanda natomiast Senat republikańskim to zablokował wierząc, że w 2016 roku wybory wygra kandydat Republikanów tak się stało na tra w ten sposób zdołał mianować tych najnowszych sędziów i w tej chwili sąd jest bardziej bardziej konserwatywnych, ale co jest ważne i wydaje się, że troszeczkę nam jak na razie umknęło tych 9 sędziów jest wybieranych dożywotnio co może oznaczać że, owszem w danej chwili, kiedy dokonywany jest wybór ma on charakter polityczny jak pan to wyjaśnia ale, ponieważ jest to kadencja dożywotnia równie dobrze można wyobrazić szczególnie w momencie, kiedy kandydatami są osoby względnie młode, że one będą dalej w tym sądzie, mimo że władza polityczna się zmieni i to jest chyba ten kluczowy element pokazujący, że polityczność wyboru nie musi oznaczać rezygnacji z tego z tej z tej próby utrzymywania jednak tej władzy jako pewnej władzy sądowniczej i Sądu Najwyższego jako pewnej instytucji, która nie zawsze jest zależna czy podległa władzy absolutnie musiały być tworzone na sam pociąg mechanizmy niezależności zarówno teorię w praktyce taki mechanizm jest 1 z nich bardzo istotnym toczył pan redaktor wspomina oczywiście federalni sędziowie są jeszcze stanowi federalni w tym sędziów Sądu Najwyższego są wybierani dożywotnio, a więc można założyć, że nawet, jeżeli dzisiaj przyczyna jest polityczna to jutro może się okazać, że ten, że ten sędzia nie żaden sposób związany tym co prezydent chciał to też nie jest tak komunikowane społeczeństwo, że prezydent wybiera sobie konkretnego sędziego, bo wierzy, że ten sędzia będzie orzekał tak jak on chce jedynym sędzią jednak prezydentem, który wprost to mówił, że na tym zależy, by Ronald Regan oczywiście dokonał pewnego premii częściowej Eko rewolucji konserwatywnej w sądzie natomiast pro pro prowadziłem wiele lat badania nad tym nie jak wygląda proces mianowania, ale co potem się dzieje z tymi sędziami jak oni orzekają i w większości przypadków jest także ci sędziowie raczej pozostają wierni nie tyle prezydentowi, ale ideologii, która jest 1 z terminami TUW wyboru nadane stanowisko oczywiście to niema być tezą, że ten sąd jest tak upolityczniony że, że nie jest niezależny, bo tych mechanizmów niezależność jest więcej co więcej powiedzmy szczerze ze względu na to czy to orzeczenie jest bardziej liberalne konserwatywne prezydenci krytykują natomiast w rezultacie końcowym i tak wszyscy zgadzają się z tym, że to jest skoro Sąd Najwyższy cieszące się z tym 1 z 3 władz to należy orzeczenia tego tego sądu respektować to nie znaczy jednak, że historii treść pozwolę sobie przejść do tego kolejnego pytania nie było takich sytuacji, gdzie prezydenci, jaki Kongres chcieli wpłynąć na Sąd Najwyższy rzeczywiście jest 9 sędziów, ale w latach trzydziestych dwudziestego wieku był taki słynny spór Konstytucyjny między prezydentem Rooseveltem w okresie wielkiego kryzysu i reformy nowego ładu, którą prezydent chciał wprowadzić i ta reforma między miała polegać na tym, żeby zmienić skład Sądu Najwyższego prezydent chciał dokooptować 6 sędziów, którzy orzekali w taki sposób jak on uważa, żeby nie blokowali reform nowego ładu, które utrudniały mu realizację polityki na szczęście dla instytucji do tego nie doszło natomiast jestem przekonany że, że takich prób w historię jest było więcej co pokazuje z 1 strony wagę tego sądu, a z drugiej strony fakt, że sąd się obronił od 1800 sześćdziesiąty dziewiątego roku wciąż 9 sędziów wskazuje na to, że ta instytucja bez zgody na to czy konserwatywno liberalna ma potencjał do tego, żeby wyznaczać władzy Państwowej i Amerykanom w jaki sposób przestrzegać konstytucji i tu się pojawia kolejny wątek bo, choć właśnie wrócił pan uwagę od jak dawna ten sąd funkcjonuje też w takim składzie w sensie 9 osobowym to niektórzy stawiają pytanie to często są również konstytucjonaliści badacze naukowcy czy tak powinno być czy rzeczywiście za dużo nie ma władzy Sąd Najwyższy tuż wraca do tego słynnego orzeczenia z 1800 trzeciego roku sędziego Marshalla w, że właściwie tych 9 ludzi niezależnie od woli narodu mówi im jak ma być właściwie jak należy rozumieć przepisy konstytucyjne co by niektórzy traktują jako pewnego rodzaju niedemokratyczna systemu ulga, a to znaczy to rzeczywiście 1 z największych problemów to, jaką władze są tak, ale pamiętajmy, kiedy marszach tysiące trzecim roku współtworzą ten prezent prezent małej wers Melikson tak naprawdę chodziło mu wówczas o wprowadzenie pewnej pewnej pewnego pewnej szansy dla sądu na to, żeby stał się 1 z równorzędnych władz, bo ci, którzy tworzyli konstytucję tory twierdzili, że 3 władze są równe, a tak naprawdę prezydent Kongres w stosunku do sądu mieli więcej elementów kontrolnych niż sąd dlatego to co wtedy stworzono myślę, że nawet sam marszałek nie spodziewał się w dwudziestym wieku sytuacji, w której konstytucja zacznie być interpretowana w sposób rozszerzający pamiętajmy też dokument wciąż obowiązuje, ale dokument, który jest bardzo wąski znajduję pisana konstytucja świata 4400 słów, które jak dzisiaj znaczą czy tak brzmią tak samo, ale znaczące zupełnie innego dotyczy wolności religijnej wolności słowa czy brak takich, które zostały formalnie zapisane w konstytucji, czyli kwestii związanej z np. prawami mniejszości czy sprawami związanymi z prawami imigrantów oraz wielkie pytanie, kto ma, kto ma jak zmieniać i tu dochodzimy do sytuacji, których życie sąd decyduje o tym czy Stanach Zjednoczonych procedura sądowa wygląda tak nie inaczej czy kara śmierci jest konstytucyjna czy nie czy wolność słowa zawiera w sobie jej pić czy nie to są rzeczy, które wpływają na społeczeństwo ktoś musi decydować druga opcja zdecydowanie to jest głos tych, którzy sprzeciwiają takiej wielkiej władzy sądu to jest to jest Kongres prawa, czyli ci, którzy mówią mamy demokrację reprezentatywną mamy przedstawicieli niech oni zajęci zajęci zmiany konstytucji problem polega na tym, że ta tamta niewielka konstytucja była rzadko zmieniana było 12 000 prób historii tylko 27 weszło w życie, czyli jak efekt końcowy jest taki, że sąd jest ostateczną instancją 400 poprawek został wprowadzony w życie po, żeby zweryfikować orzeczenia sądu, ale pro zmiany orzeczeń Sądu Najwyższego w historii było bardzo wiele zmiana po zmianach konstytucji poprawka to nie tylko Kongres, gdzie bądź zdecydowaną większość, ale również czy czwarte stanu w tej sytuacji mamy mamy mamy system tak stworzony rzeczywiście te są potencjalnie ma pełną władzę tu dochodzi jeszcze 1 elementu mianowicie czegoś co nazywamy artyzm artyzm goszczą sędziów duszą aktywizm i teorią wprost przeciwną wielu sędziów mówi sąd nie powinien być aktywny nie powinien angażować Sąd Najwyższy angażuje się to mogę powiedzieć, analizując orzeczenia dwudziestego 3001. wieku jest to najbardziej aktywne Sąd Najwyższy na całym świecie wszystkich instytucji tego typu, ale czyni to dlatego, że ma takie kompetencje związku z tym, żeby zmienić trzeba zmienić konstytucję NATO się nie zanosi bardzo dziękuję za to wszystkie wyjaśnienia myślę, że również interesujące dla naszej dyskusji o, jakkolwiek mamy zupełnie inny ustrój o znaczeniu Sądu Najwyższego pan prof. Paweł Laidler amerykanista z Instytutu amerykanistyki i studiów polonijnych UJ był z nami bardzo słuchaczom już dziękuję za dzisiejszy weekendowy poranek czeka już na państwo oraz Dominika Wielowieyska i kości, a my słyszymy jutro o godzinie siódmej rano zatem do usłyszenia Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: WEEKENDOWY PORANEK - MACIEJ ZAKROCKI

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Wybierz pakiet "Aplikacja i WWW" i słuchaj wygodniej z telefonu! A w promocji Black Friday obowiązuje prawdziwe 50% zniżki!

KUP TERAZ 50% taniej

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA