REKLAMA

Bitwa o Stalingrad. Po niej wszystko na froncie wschodnim zaczęło wyglądać inaczej

Wieczór Radia TOK FM
Data emisji:
2020-02-03 22:00
Prowadzący:
Czas trwania:
52:07 min.
Udostępnij:

Dokładnie 77 lat temu ostatnie niemieckie oddziały - po półrocznej „szczurzej wojnie” wśród ruin miasta i zjedzeniu wszystkich koni, zdziesiątkowane chorobami i wykończone czterdziestostopniowym mrozem, bez żadnych szans na samodzielne wyrwanie się z kotła lub jakąkolwiek odsiecz - poddały się Rosjanom. Rozwiń »
Decyzję o kapitulacji podejmuje samowolnie - bo rozkaz Berlina był czytelny: walczyć do ostatniego żołnierza i ostatniego naboju - dowódca szóstej Armii Polowej, a właściwie jej nędznych resztek, gen. Friedrich Wilhelm Ernst Paulus, dzień wcześniej awansowany przez Adolfa Hitlera na stopień feldmarszałka.
Rzecz jasna, wyłącznie po to, by wobec tego honoru raczył czym prędzej popełnić samobójstwo i tym samym nie skalał munduru z takimi epoletami wstydliwą niewolą.
Tymczasem Paulus, wbrew intencjom najwyższej władzy, kiedy go Sowieci w końcu znajdują w jego kryjówce, w podziemiach domu towarowego - nie tylko oddaje im swój mały, piękny pistolet o kolbie wykładanej masą perłową, ale i posłusznie rusza z nimi ku nieznanemu.
Hitler jest wściekły. Grzmi: „Tylu ludzi musiało zginąć, a potem jeden taki człowiek jak on, w ostatniej minucie, plugawi bohaterstwo wszystkich innych. Mógł uwolnić się od wszelkich zmartwień i odejść w nieśmiertelną wieczność narodowej pamięci, ale wolał udać się do Moskwy. Cóż to za wybór? To po prostu nie ma sensu!”. Zwiń «

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
wieczór Radia TOK FM front będzie długi od Bałtyku po Karpaty 4 000 000 żołnierzy ruszą godzinę przed świtem poprzedzą ich bombowce to rannych ostan pole bez traum niech Bóg nam w tej walce dopomoże mówił radiu Hitler głosem Goebbelsa Moskwa ma być na wyciągnięcie ręki, bo czerwonoarmiści cofają się w panice całe lato niemal całą jesień, ale w końcu przestają jeść tylko w tył, czyli w głąb swojej rozległej ojczyzny przychodzą do ofensywy nadchodzi czas, gdy Rozwiń » Niemcy będą bić tak jak Aleksandra Newskiego pod Grunwaldem najpierw Konstanty Rokossowski do żony córki już rok później obie armie wkrótce się spotkają twarzą twarz na wyciągnięcie ramienia w ruinach miasta nad Wołgą najpierw Stalingrad zajmuje dom po domu dzień po dniu Wehrmacht, ale za chwilę po szachownicy zostaje obrócone to Rosjanie oblegają, a nie są oblężeni Stalin greckim kotle wkrótce zabraknie im żywności paliwa ubrań i amunicji dostawy lotniczy od początku są za małe, a potem żadne mróz sięga 40 stopni zjedliśmy już wszystkie konie notuje 1 z oficerów szóstej armii żołnierze są podobni do trupów albo do obu końców szukających co by włożyć do ust nie kryją się przed pociskami Rosja nie mają siły chodzić schylać bodaj wojna ta była przeklęta mijają kolejne dni tygodnie gen. Paulus uporczywie proszę swobody działania bojowe gotowość spada w błyskawicznym tempie mamy 16 000 rannych pozbawionych wszelkiej pomocy zaczynają występować przejawy moralnego rozkładu zaopatrzenie jest katastrofalne nie otrzymuje zgody Berlina ma trwać walczyć przechodzi załamanie nerwowe prawie nie wstaje z łóżka właściwie nie dowodzi oddziałami wreszcie samowolnie podejmuje decyzję o kapitulacji Hitler przyjmuje te wieści w ponurym milczeniu wpatrzony w talerz zupy zostaje ogłoszona dwudniowa żałoba narodowa jest 3lutego 1943 roku wieczór Radia TOK FM jest już z nami prof. Marek Kornat kierownik zakładu dziejów dwudziestego wieku w Instytucie historii Polskiej Akademii Nauk dobry wieczór panie profesorze tamtejsze będziemy rozmawiać o bitwie o Stalingrad oczywiście musimy zacząć od operacji Barbarossa, która rusza 22czerwca 1941 roku trzecie 154 000 000 żołnierzy, ale wcześniej także Luftwaffe 637 bombowców i 231 myśliwców Rosjanie są zaskoczeni tak są zaskoczeni, chyba że oczywiście przyjmiemy jeszcze tzw. alternatywną wersję historii mianowicie uznamy, że sami przygotowywali się do uderzenia na Niemcy ja osobiście uważam, że przygotowania takie istotnie były w rachubach Stalina nie odżegnuje się od tej tezy wydaje mi się natomiast, że Stalin nie mógł takiego uderzenia wykonać już czterdziestym pierwszym w czerwcu jak sądzą niektórzy, nawiązując tu do znanych wypowiedzi publicysty byłego oficera służb specjalnych sowieckich surowa przez pierwsze miesiące radzieckie wojska przede wszystkim się cofają przez kilka dni Stalin będzie zamknięte w swojej daczy i nie będzie podejmował żadnej decyzji, ale Rosja to jest potężny kraj, a w dodatku Niemcy zaczęli operację później niż pierwotnie planowali chcieli uderzyć na Rosję już wiosną przesunęło się na lato w dodatku latem czterdziestego pierwszego Hitler miał popełnić pierwszy podstawowy błąd wbrew Radom generałów polecił wstrzymać się do defensywy tej części armii, która miała iść na Moskwę i ruszyć raczej do południa tak co do opóźnienia planu Barbarossa historycy są zgodni było to kosztowne opóźnienie kosztownej z punktu widzenia męskiego oczywiście epizod wywołany perturbacjami błogosławi przypomnijmy, że układ jako ostatni szczerze mówiąc, jeżeli przyjmiemy pojęcie międzymorza jako jako pełna pewną kategorię Jugosławia obok Finlandii jest ostatnim państwem jeszcze wolnym latem przepraszam wiosną czterdziestego pierwszego roku zawiera ona Sojusz z Niemcami czyni to premier Petković potem mamy spisek w wojsku premier zostaje zamordowany problemy zostały wewnętrzne zostają rozwiązane po ukraińsku no i dochodzi do ofensywy niemieckiej do uderzenia bez wypowiedzenia wojny na Belgrad Belga bombarduje Ludwa do uderzenia na ten nieszczęśliwy kraj Europy przystępują Włochy Węgry no całe tutaj kompleks wydarzeń, które można, by długo rozmawiać i to powoduje, że decyzja Hitlera o tacie planu Barbarossa, którego założenia były przygotowywane od grudnia czterdziestego roku jeśli nie od końca listopada nawet musiała być przełożona to jest kluczowa w tym przypadku sprawa, a co do stwierdzenia pani dyrektor o decyzji Hitlera, iż nie należało, iż zdecydował on, aby uderzyć również na południe w Chinach, a już w nauczaniu, a nie koncentrować wszystkich sił na ofensywie na Moskwę to jest stary spór z historią graficznych toczy się wewnątrz nie historiografii niemieckiej tak wyrażę i również w ogóle w świecie mianowicie ci, którzy sądzą, iż zdobycie Moskwy położyło kres państwu sowieckiemu, gdyż ono zostało rzucone na kolana i poprosiło o pokój oni uważają, że trzeba było wyszła wszystkim się ze wszystkich sił uderzyć Niemcom na stolicę tego kraju Hitler natomiast myślał inaczej nie jestem przekonany czy miał rację czy nie, ale uważał, że należy zniszczyć sowieckie siły zbrojne tam, gdzie się one znajdują, a nie zdobyć określony punkt wydał notabene wojskom niemieckim szaleńczy rozkaz dojścia do Uralu pamiętajmy, że od Moskwy do Uralu więcej tyle co w Warszawie do Moskwy, więc to szaleńczy rozkaz kawał drogi tak szaleńczy rozkaz naonczas zasadniczo niewykonalnej no ale został on wydany tu nasuwa się pewna refleksja, którą jako historyk mógłbym ewentualnie ciągnąć jeszcze, ale może najkrócej jak można nie uważam, że zachowanie Moskwy w danym momencie takim jak czterdziesty pierwszy czy dałoby zwycięstwo 3 jest to znaczy spośród autorytetów polskich jedynie gen. Władysław Anders, którego uważam za autorytet wojskowej opowiedział się za tą tezą, ale nie to raczej nie przekonuje, tym bardziej że tak jak mówiłem Rosja też duży kraj oni mogli cofać co, a czy ofiara jest natomiast dla dotrzymania zasady wysłuchania drugiej strony, czyli audiatur et Altera pars mogę tylko powiedzieć, że Anders pisał w ten sposób jest taka jego książka stworzona z wykładów wygłaszanych na emigracji wojsk klęska Hitlera Rosji, gdzie Anders uważa tak państwo totalitarne musi mieć ścisłe centrum, bo jest totalnie centrali styczne wszystko chce opanować tylko się da w związku z powyższym pozbawienie go stolicy uderzenie stolicę to jest cios serce ten pierwszy argument gen. Andersa drugi natomiast taki, że moskiewski okręg przemysłowy to jest no jednak minimum 25% całego przemysłu Sobieskiego, a więc argumentują w ten sposób Anders dowodził, że zajęcie Moskwy położyło kres państwu sowieckiemu, ale jedynie przekonuje przyczyny dosyć prostej jeszcze dużo terenów dalej na wschód przemysł był ewakuowany fabryki, bo skład rządu ewakuowany został Stali na Kremlu, które były ewakuowane pewnie w ostatniej chwili no wydaje mi się, że to jest spór zresztą do pewnego stopnia już bezproduktywny, ale teoria zdobycia Moskwy, do której notabene jeszcze nawiązują polscy zwolennicy Sojuszu z Hitlerem trzydziesty dziewiątym roku pamiętajmy o tym jest teoria ma raczej raczej nierealistyczne, mimo że jak powiedziałem popierał ją gen. Anders czy też wyłożył ją generowane spłynąć wznowienie działań ofensywnych na kierunku moskiewskim Niemcy podejmują 30września i tych kilka tygodnie straty spowodowało, że bez względu na to czy Moskwa, gdyby padła to by dało zwycięstwo Hitlerowi, że po prostu do Moskwy nie dało się już dotrzeć, bo po pierwsze, najpierw błoto potem było coraz zimniej, a w dodatku jeszcze Rosjanie przystąpili do kontrofensywy to grudzień czterdziestego pierwszego roku odrzucili Wehrmacht od Moskwy na odległość 150 do 300 nawet kilometrów w zależności od odcinka no i co stabilizacja roli obie strony się zastanawiają tak, jeżeli wprowadzimy to do pewnych bardzo syntetycznych sądów to zwycięstwo było to zwycięstwo pod Moskwą armii czerwonej, która przeszła do kontrofensywy zatrzymała uderzenie armii niemieckiej przeszła do kontrofensywy, odrzucając nieprzyjaciela mniej więcej 300 km to jest pierwszy przełomowy moment wojny na froncie wschodnim front wschodni z najważniejszych dla rozstrzygnięć finalnych drugiej wojny światowej drugi taki moment dla mnie to jest ta gra trzeci to jest Kursk na czwarty to operacja ma rację, kiedy już Niemcy po uruchomieniu po uruchomieniu drugiego frontu w Normandii muszą bić się na 2 fronty są skazani na klęskę, ale to oczywiście uproszczeniu tak się teraz podzieję się po zatrzymaniu blitzkriegu, bo tak to powiedzieć pod Moskwą, czyli wojny błyskawicznej dzieje się to, że Niemcy się zastanawiają co dalej Hitler wydaje rozkaz zatrzymania frontu, bo jest zima jest zima, ale jak pisał historyk francuski Filip masą już nieżyjący historyk armii niemieckiej Hitler prawdopodobnie ze swojego punktu widzenia nie naszego rzecz jasna, bo nie kibicujemy mu jako historycy podjął chyba decyzję najlepszą z możliwych kazał się zatrzymać okopać przejść do wojny pozycyjnej, gdyby natomiast podjął decyzję odwrotu być może czekałoby Niemców coś na kształt powtórki katastrofy wielkiej armii Napoleona pierwszego doszło, więc do stabilizacji frontu Niemcy podjęli następnie koncepcję wznowienia działań wojennych wiosną 1942 tzw. błękitny plan tak to znaczy błękitny plan, czyli fal wlał czy przypadek błękitny to już konkretne o własnych przemyśleń natomiast czuje ujawnił się jeszcze raz podział zdań między wodzem naczelnym, czyli Interem oraz generalicją Wehrmachtu w sprawie działań priorytetowych na jakim kierunku realizacja chciała na Moskwę Hitler taki jest tak jest i wygląda na to, że wygląda na to, że Hitler postawił jeszcze raz na swoim notabene swoich swoje wspomnienia są bardzo ciekawych arcyciekawych generał von Mansteina zatytułowanych stracone zwycięstwa Loren zika właśnie naświetlić okoliczności tego faktu mówią, że to był kolejny błąd czy jego zdaniem w każdym razie decyzja Hitlera oparte było założenie, że należy pozbawić związku sowieckiego dostępu do 3 dób surowcowych, jakie stanowi Kaukaz tak dalej tak ofensywa niemiecka kieruje się na południe oczywiście utrzymują front nie zwijają frontu, a więc mówiąc krótko front środkowy w północnej, a oferują dalej służą związaniu sił nieprzyjacielskich natomiast rozstrzygające starcie w założeniu naczelnego dowództwa armii niemieckiej ma się rozegrać na południu grupa a bo siły niemieckie stały podzielone na 2 części uderza ma uderzyć Kaukaz potem zdobyć Baku pola naftowe Azerbejdżanu grupa AB miała sforsować zakole Donu zdobyć Stalingrad to ważny ośrodek przemysłu i port na Wołdze no i ruszają to jest czerwiec czterdziestego drugiego roku, czyli Niemcy są od roku w Rosji w związku Radzieckim i kiedy podejmują tę ofensywę na początku całkiem dobrze idzie no tak idzie bardzo dobrze, dlatego że ciągle jeszcze ciągle jeszcze mają duże rezerwy i dodajmy jeszcze, że dysponują tymi rezerwami nie przeprowadzają mobilizacji powszechnej ona dopiero będzie po katastrofie Stali greckiej nie ma frontu drugiego, do którego domagał się cały czas Stalin swoich kontaktach z partnerami zachodnimi, czyli z przywódcami mocarstw anglosaskich dochodzi do dużych walk do próby odbicia Charkowa, który jest zajęty przez armię niemiecką tam się dobrze spisuje m.in. generał wspomniany już przed chwilą von Mansteina no zanosi się na poważne poważne klęski armii sowieckiej Niemcy zmierzają w kierunku taki, że nie wydaje do pewnego momentu do osiągnięcia swojego celu bardziej morale armii sowieckiej słabe do momentu daje opanowano za pomocą słynnego rozkazu ani kroku w tym Stalina, czyli po prostu na tyłach armii stracili enkawudziści to znany rozkaz 227, który no właśnie zakłada wprowadzenie działań oddziałów zaporowych NKWD no cóż no cóż za tchórzostwo pani Cars tworzy rezerwacje kula w głowę jak jest także to stabilizuje front od strony od strony sowieckiej daje możliwości dalszego działania powstaje niemiecka próba okrążenia jak wiemy Stalingradu grupą armii po i potem mamy do czynienia jednak z nieoczekiwaną improwizowaną do pewnego stopnia kontrofensywę co rzadko obie strony zdawały sobie sprawę, że to jest wielka gra ma takie 2 cytaty z 2 strony marszałek Andriej jest miękką dowódca frontu stalingradzkiego mówił tak zdobycia Stalingradu miał stać sygnałem dla Japonii do napaści na nasze granice daleko wschodnie, a Turcji na nasze granice południowe z drugiej strony gen. Kurt Zajdler szef sztabu generalnego wojsk lądowych rzeszy tak mówił, gdyby armia niemiecka zdołała sforsować wołga w dolnym biegu i w ten sposób przeciąć główną linię komunikacyjną, gdyby kaukaska ropa naftowa poszła na zaspokojenie wojennych potrzeb Niemiec sytuacja na Wschodzie zmieniłaby się radykalnie tak no co drugi wypowiedzi gen. Tylera wydaje się, że chyba to chyba to jest ogólnie słuszne natomiast do tej pierwszej nie wiem czy Japonia i Turcja istotnie czyhały na jakieś zdobycze terytorialne z drugiej strony klęska Stalingradu jakoś zniechęciła Turcji do tego, by przystępować do wojny po stronie niemieckiej no, o ile mi wiadomo Turcja prowadziła bez przerwy konsekwentnie neutralną politykę politykę neutralności wyznaczoną przez ten rząd nie chciał zgodzić się ani na przystąpienie do wojny po stronie są po stronie Niemiec ani nie chciała zgodzić się na udostępnienie swojej przestrzeni powietrznej do ewentualnej realizacji planu otwarcia drugiego frontu na Bałkanach, którego zwolennikiem Churchill, więc to nie przekonuje specjalnie chodził Japonię może może gen. Marek miękką ma rację, ale mniejsze zdaje, że Japonia też wybrał wsi priorytet, jakim była wojna ze Stanami Zjednoczonymi chciał zachować neutralność czy też poprawne stosunki z kobietami zawarła układ dajmy w kwietniu czterdziestego pierwszego roku minister organicznych łatwo ukazała układ o neutralności, czyli de facto był dług do agresji no jest bardzo możliwe że, gdyby związek sowiecki się załamał to znaczy, gdyby rząd sowiecki po prostu przestał działać zapada w Tokio inna decyzja, ale nie wydaje mi się, aby to było takie proste właściwa bitwa Stalingrad rozpoczyna się 23sierpnia najpierw seria nalotów, które obracają miasto właściwie w ruinę ginie mnóstwo osób historycy do dziś z grają o liczbę zabitych rośnie ustali tak mowa nawet 90 000 mieszkańców i szturm generalny rozpoczyna się 13września to jest tzw. ratę Cree czy szczurze wojna, czyli w tych ruinach bezpośredniej walki żołnierzy na ulicach nieprzydatny jest ciężki sprzęt to właściwie żołnierz naprzeciwko żołnierza tak urocze cierpi przez nie może operować specjalnie na lodowisku to dosyć dosyć oczywiste cóż na torze substancja miejska została wyburzona daje 60% jak większość autorów przyjmuje i to, że niektóre fragmenty miasta tereny miasta przechodziły z rąk do rąk kilkakrotnie dotąd rzeczy dosyć znanej i o tym, zresztą pisaną pisano już wielokrotnie nie mniej chyba najistotniejsze w tym wszystkim rozstrzygające w tym wszystkim jest to, że no Niemcy nie byli w stanie takich warunkach to znaczy na krótko mówiąc potwornej zimy rozciągnięcia szlaków zaopatrzeniowych doprowadzić tego no tej operacji do finału tytuł jest tu jest istota istota rzeczy moim zdaniem to jeszcze jedno pytanie pomocnicze panie profesorze na ile zakładano to operację Barbarossa znaczy w ciągu, jakiego czasu myślano, że trzecia rzesza upora się ze związkiem Radzieckim, bo już wchodzimy w drugi rok tak, bo sierpień wrzesień czterdziestego drugiego dziejące zaczęli w czerwcu czterdziestego pierwszego operacja Barbarossa już jest przeszłością bezpowrotną w czasie, gdy rozgrywają się wypadki Stalin gradzie, planując uderzenie na związek sowiecki Hitler był bodajże mówił o 68 tygodniach też nic, a więc nie brał pod uwagę czegoś takiego notabene tak też wytłumaczył generalicji swojej nieprzygotowanie zaopatrzenia zimowego pobicie armii sowieckiej mniej więcej w rozmiarach czasowych porównywalnych z pokonaniem armii polskiej armii polskiej 3009. kiedy kraj Polska w tym przypadku jest totalnie okrążony jedynie stworzyć jakiegokolwiek planu obronnego, więc szaleństwem jest założyć, że podobny sposób uda się rozprawić z Rosją sowiecką związku sowieckim na obronę Hitlera, aczkolwiek nie jestem jego obrońcą prawda można powiedzieć jedynie, tyle że wyniszczenie elit armii sowieckiej czystkami Stalina i fatalne fatalny przebieg wojny sowiecką fińskiej czy też Milan Finlandii i prawda, kiedy no i próba zdobycia tego kraju się nie powiodła się tak powiem uskrzydliła Hitlera w jego marzeniach zresztą on uważał zawsze dodajmy uważał zawsze należy to przypominać, bo niekiedy się tego nie, mówi że należy zmiażdżyć wykończyć tak wyrażę Rosję związek sowiecki celem zdobycia przestrzeni życiowej w Europie wschodniej dla Niemiec znamienny jest taki fakt mianowicie Ribbentrop jest zaproszony do Moskwy jest to sierpień prawda w 39 i wiadomo, że 2003. będzie zawarty pakt dobrze nam dany faktury skoro kolosalnie ważny dla rozpętania drugiej wojny światowej, ale 2002. Hitler wygłasza, czyli w Wigilię tego wydarzenia do generalicji Wehrmachtu tajne przemówienie, mówi że no właśnie to na świecie jest 3 przywódców tylko 3 oczywiście on, czyli mówi ja jest oczywiście Stalin Stalin zdołał dokonać wielkiej rzeczy mianowicie żydowski bolszewizm przekształcił Narodowy komunizm stworzył potęgę jest oczywiście Mussolini, ale Stali jest chory nie w jakiej podstawie Hitler mówić to jest całkowicie zmyślone na poczekaniu nie wiem, ale mówi coś takiego, ale Stalin jest chory poważnie chory niedługo umrze wtedy związek sowiecki zmierzymy rozbijemy pył to zamiana wypowiedzi wigilia faktury metro młody, a rozkaz dzienny Hitlera przed startą operacji Barbarossa brzmią tak nadeszła jednak godzina, by przeciwstawić temu spiskowych żydowskich podżegaczy wojennych i żydowskich mocodawców bolszewickiej centrali w Moskwie zadaniem tego frontu jest obrona poszczególnych krajów, ale zapewnienie bezpieczeństwa w Europie, a przez to szalenie nas wszystkich dlatego dziś zdecydowałem znów złożyć los i przyszłości niemieckiej rzeszy oraz naszego narodu w ręce naszych żołnierzy ich Bóg nam w tej walce pomoże rzadko kiedy Bóg występował w kilku innych Adolfa Hitlera Hitler był do Religi do chrześcijaństwa usposobiony, niemniej negatywnie śmiem powiedzieć, iż Lenin nie widzę w tym podejściu większej różnicy czytają pisma 1 drugiego, ale od czasu do czasu się wyrwał warto się posłużyć tą frazą cokolwiek go nie znaczy transmisję mszy będą nadawane w niemieckim rok dopiero w styczniu czterdziestego piątego tak, kiedy już klęska zagląda w oczy natomiast bardzo ważna jest myślę, chociaż też na osobną audycje mianowicie propaganda propaganda hitlerowska szeroko operowała pojęciem Europy nie dodają przymiotników, mówiąc że Sojusz anglosaską sowiecki służy pomniejszeniu zmierzeniu zniszczeniu osłabieniu itd. Europy i Europa musi stanąć wokół oczywiście Niemiec szukać swojego miejsca w świecie samostanowienia itd. to jest to jest stały motyw propagandy niemieckiej i 8 rzeczywiście zaczyna w momencie wydania rozkazu do operacji Barbarossa, ale kończy się gdzieś dopiero pod koniec 3004. roku jeszcze bardzo znamienne jest takie wydarzenie takie PiS-u bo, bo warto może o nim wspomnieć w tym kontekście mianowicie już po dużych klęska Niemiec wiosną czterdziestego czwartego roku Hans frank 11 raz przyjął arcybiskupa Sapiehy i zwrócił się do arcybiskupa Sapiehy z takim oto pytaniem czy biskupi polscy nie mógłby potępić komunizmu, bo Tobin w interesie Europy byłoby to byłby tytuł tytuł dla polskich przyszłej niemieckiej Europie dla Polski, gdyby taki gest na takiego biskupi polscy się zdobyć na to Sapieha także notatki polskie na to wskazuje odpowiedział, że no naród niemiecki dotychczas postępowaniem swoim nie dowiódł, że jest przyjacielem Polaków i rwała się urwała tutaj wracamy do Stalingradu to przypomnijmy fakty bitwa zaczyna się 23sierpnia czterdziestego drugiego roku od nalotów tak potem jest szturm generalny od 13września w ciągu 2 miesięcy do 18listopada Niemcy tak jak pan profesor opisywał dom po domu ulica po ulicy raz nasze raz wasze, ale Niemcy 18listopada zajęli większość miasta z wyjątkiem jego północnej części wydawało się wtedy, że opanowanie całego Stalingradu to naprawdę kwestia tylko najbliższych dni może tygodni, tyle że jakim się tak 18listopada wydawało 19listopada ruszyła operacja uran w tak to znaczy Sowieci mieli wówczas plan kontrofensywy można, by ją nazwać na 2 odcinkach to znaczy operacja uran i operacja Saturn froncie środkowym tam, aby wiązała siły natomiast operacja uran w zasadzie decydująca staje tu Konstanty Rokossowski dobrze nam znanej historii prawda zapuszczone zła zresztą Apropos nową funkcją celu dużo wcześniej dużo wcześniej, ale okazuje się dowódcą niezwykle przedsiębiorczym skutecznym także rusza kontrofensywa sowiecka następuje przerwanie frontu frontu bronionego przez oddziały armii niemieckiej i grozi oczywiście okrążenie m.in. szóstej armii, która stanowi trzon tego zgrupowania wojsk określonych na czele której, jakimi stoi generał pot potem w ostatniej chwili mianowany marszałkiem, czyli Lili von Paulus dodaje pan pozwoli panie profesorze mam tutaj tata kwiatka sowieckich ataków bo kiedy okazało się, że Niemcy mogą zostać okrążenie to wybuchła panika, a pułkownik wierzchem Adam z szóstej armii tak opisywał atmosferę wśród żołnierzy wokół nas roztaczał się obraz grozy, gdy znane strachem przed radzieckimi czołgami pędziły na zachód ciężarówki wozy dowodzenia samochody osobowe motocykle pojazdy konne wpadały na siebie zwracały się tarasowały drogę między nimi przeciskali się tłoczyli usunęli piesi, kto potknął się upadł na ziemi to już nie wstawał stratowany zmiażdżone tak to jest bardzo barwny opis, ale jak sądzę sądzę, żeby niemieccy niemieccy uczestnicy tych walk mogliby podobnych podobnych relacji dostarczy, więc też, by publikowane takie w każdym razie najpierw Niemcy usiłują uciec z tego okrążeń to znaczy usiłują uciec, ale stoją na przeszkodzie, jakby powiedzieć 2 sprawy mianowicie jest próba odsieczy okrążone w kotle wojsk ku czemu zmierza generał von Mansteina tzw. operacja śnieżna burza ta zakończą się za operacja śnieżna burza, ale spotkanie obydwu ugrupowań jest utrudnione z tej przyczyny, że zachowuje się dosyć pasywnie von Paulus nie otrzymuje on bowiem na czas stosownych rozkazów poza zadaniem trwania na posterunku Hitler kieruje się tą samą doktryną nie oddawania pola za wszelką cenę można, by powiedzieć tutaj znowu przewodu trochę do dygresji, że Pawlus zapłacił bardzo wysoką cenę za swoje pełne oddanie idei wykonania rozkazu nie przeciwnie nie przeczę brania niczego na własną rękę, chociaż apelował do Berlina swobody dowodzenia tak jest taki to właśnie to jest agresja jest taki Order, który był ustanowiony w Austrii mianowicie Order Marii Teresy i dostawał go ten wyższy rangą dowódca na froncie, który co zrobił wbrew rozkazom rozkazu, ale wyszło na korzyść własnym siłom zbrojnym jak wyszło na niekorzyść to zakres to egzekucja innym sądzie sąd polowy 15 minut ewentualnie itd. natomiast w tym wypadku rozkazów takich oczywiście nie było Paulus został na posterunku w końcu otrzymuje polecenie dalszego trwania ten rozkaz Hitlera Niemcy pani może godzić przytoczyć, ale podejrzewam, że żołnierz bardzo też lakonicznej że rangi żołnierza rangi oficer nie może ustąpić w takiej godzinie próby otrzymuje nominację feldmarszałka, a zaraz zaraz róży styczeń to już jest, że dopiero w listopadzie ja przekraczam w tej chwili trochę dalej z, ale to znaczy to znaczy oczywiście, że rok wcześniej jak pan pytał o te rozkazy Hitlera to oczywiście, kiedy Niemcy zostali okrążeni zamknięci w tym kotle jest na koniec listopada jest bardzo zimno i a w zasadzie nie wiadomo co sobą zrobić to mamy 2 ważne rzeczy mamy mostka Inga, których trzeba powiedzieć nie mam ten rozkaz Hitlera, który 24listopada telegrafu je do opału bluesa i pisze tak armia powinna być przekonana, że uczynię wszystko, żeby ją zabezpieczyć i w odpowiednim czasie uwolnić jestem przekonany wierzę, że bohaterska szósta armia i dowódca spełni swój obowiązek taki miał mnie oto troska właśnie chodziło niema go na piśmie tu prawda przed sobą natomiast zasiada od rozkazu chodziło a kiedy mowa o moście Göringa no cóż Niemcy ud liczyli na skuteczność lub 2 ferii, czyli na ewakuację rannych liczy na przemyskim dostarczenie do określonych jedzenia jedzenia zaopatrzenia tak jest i to się nie powiodło, a już znacznym stopniu no zawiodło, kiedy mowa o pierwotnych planach, bo most powietrzny, który był jednak uruchomiony przyniósł określone efekty w znaczeniu takim jak ewakuacja choćby rannych to są bardzo poważne liczby nie chcę w tej chwili tego dokładnie tu omawiać, ale było to by było to całą pewnością poważnym poważnym przedsięwzięciem niemieckich sił zbrojnych mam tutaj dane oczywiście ten most działał przez jakiś czas potem przestał działać, kiedy Niemcy stracili lotniska armia czerwona zdobywała kolejne lotniska, przygotowując się do zamknięcia totalnego zamknięcia tego, że już nawet szczury się nie prześlizgnął, więc mocno Göringa stoczono średnio 104 tony dziennie zaopatrzenia 104 tony natomiast do przetrwania było potrzebnych około 750 ton, czyli powiedzmy, że 7× 1 siódmego jej tak dzienne racje żywnościowe były sprowadzone do minimum przeciętny żołnierz otrzymywał w tamtym czasie 75g chleba 200 g Koniny kością myślę, że dużą część stanowiła kość 12 g cukru i 1 papierosa zabito konie którymi dysponowano celem na krótko mówiąc poprawienia położenia żywnościowego tak to ujmijmy no i żołnierze zostali zaopatrzeni w ciepłą odzież tak jak pan profesor mówił wcześniej zakładano, że będą tam tkwi tak długo, ale przynajmniej takie było założenie Berlina no właśnie tylko niektórzy druga pomyłka, bo czterdziestym pierwszym też nie zakładano, że doczekają zimy czterdziestego pierwszego przełomu w czterdziestym drugim nie zakładano, że doczekają zimy 4243 maja jest jak wygląda ta sytuacja wojsk niemieckich w tym mieście zimno nie ma jedzenia nie ma czym walczyć i co on wygląda katastrofalnie co dużo mówić to znaczy żołnierz niedożywiony pozbawiony ciepłej odzieży na stronie nie jest żołnierzy pełnowartościowym to zresztą istnieje na ten temat wiele przekazów źródłowych, kiedy Paulus sygnalizuje to do Berlina, ale to nie zmienia nie zmienia decyzję naczelnego dowództwa w Berlinie jest jak wiemy doktryna trwania za wszelką cenę na posterunku poprzez nie oddawanie pozycji, a na co liczył Hitler no liczył z pewnością na skutecznie nie owego mostu powietrznego w tym sensie, że datą więcej tym wojskom liczył na man Stein także, iż liczył na Marshalla na tak liczył na Mal tajny Sojusz ostatecznie zwycięży jednak jego koncepcja pracy śliczna buzia się nie powiodło, o czym mówiliśmy została zatrzymana 40 km od miasta i właściwie okrąża tak nieraz ktoś ich życie, mówi że nawet w pewnym momencie siły jedne drugich, czyli zgrupowanie mam tajną zgrupowania von Paulusa to było na 16 km ale, jeżeli tak było nawet to był to jakiś moment w każdym razie istotnie koncepcja połączenia tych sił nie da rezultatu to jeszcze się zapytać o dowodzącego Stalingradzie pod Stalingradem czy niemieckiego feldmarszałka od stycznia czterdziestego trzeciego roku współtwórca operacji Barbarossa pierwsza wojna światowa walczył pod wartę druga wojna światowa brał udział w atakach na Polskę Francję kraje Beneluksu wybitny wojsko jest życiorys typowy jest życiorys typowy dla wyższej rangi oficera armii niemieckiej tamtego czasu tak układała się historia, więc brał udział we wszystkich tych operacjach czy był to dowódca wojsk wybitny ciężko mi powiedzieć wydaje mi szerzenie słynął natomiast oddaniem całkowitym oddaniem naczelnemu wodzowi, czyli w tym przypadku Hitlerowi i z pewnością brał udział w przygotowaniach planu Barbarossa i mówi się również o jego działaniach mających na celu przygotowanie pod kątem pewnej symulacji ofensywy na wschód przygotowania w tym czasie, kiedy założenia tego planu od końca czterdziestego roku studiowano w Berlinie wydaje mi się, że to to jest postać, która no przerosła okoliczność tutaj przerosło okoliczności ten w czterdziestym trzecim roku 53 lata to rocznik 1800 dziewięćdziesiąty styczeń czterdziestego trzeciego roku 8stycznia radzieckie dowództwo zaproponowało generałowi jeszcze kapitulację zostaje ona odrzucona zostaje odrzucona zgodnie z wolą Hitlera brzmi to armia czerwona przystąpiła do ataku 30stycznia w Paulus otrzymują od Hitlera radio g z informacją, że został awansowany na feldmarszałka podobno miał powiedzieć do adiutanta ma to być zapewne zachęta do samobójstwa, ale takiej przyjemności nie zrobię no bardzo możliwe słowa Hitler na pewno opierał się o taką oto przesłankę historyczną żaden wyższy oficer tej rangi nie popełnił czynu, jakim jest kapitulacja zwłaszcza, stojąc na czele poważnego zgrupowania wojskowego wraz z oddaniem się w ręce nieprzyjaciela, czyli mówiąc krótko należy bić się do ostatniego po pocisku, że tak powiem ostatniego żołnierza, kiedy zawiodły zawiodą wszelkie nadzieje odebrać życie to notabene to notabene wydaje się pogląd dosyć typowe przy całym tym no radykalizm Hitlera, który znamy jego wypowiedzi jego szaleńczych koncepcji wystąpień von Paulus czy te słowa świadczą już o rozczarowaniu wobec lidera jest to bardzo możliwe, że tej przyjemności nie zrobi natomiast wcześniej nikt nie wskazywało na to, aby powątpiewał skuteczność naczelnego dowództwa to też to też zaowocowało takim nie innym dowodzeniem, kiedy można było na krótko mówiąc przynajmniej swobodnie próbować interpretować takie czy inne rozkazy Hitlera 30stycznia staje się marszałkiem 31stycznia samowolnie podejmuje decyzję o kapitulacji wkrótce zostanie zresztą namierzony przez radzieckich żołnierzy 1 z nich kapitulacja się dokonuje 2lutego tak jest zresztą 2lutego bronią się to oddziały, które drogi zostały na czas rozkazów społeczeństwo niemieckie dowie się o tej klęsce dopiero 4lutego 1 z radzieckich oficerów, który znajdował się w tej grupie żołnierzy, którzy poszukiwali kwatery Paulusa i którzy go w końcu znaleźli tak opisał zdarzenie długo szukaliśmy kryjówki von Paulusa, chociaż Tusk syn skromnego urzędnika to nie wiadomo dlaczego to on się gdzieś pojawiło po drodze okazało się, że znajduje się ona na placu imienia poległych bohaterów podziemia w domu towarowego długim korytarzem dotarliśmy do drzwi przy, których 2 żołnierzy pełniło wartę, gdy weszliśmy do środka urządza łóżko, na którym wojskowym płaszczu leżał mężczyzna podparty na ręce, wpatrując się z mapy Stalingradu porysowaną mnóstwem krzyżyków kółek wolno bardzo ociężale odwrócił głowę wnoszą strony był zarośnięty cer miał pożółkłe zaczerwienione oczy powiedział, że wie, jaki cel naszego przybycia podniósł się z łóżka wobec tego proszę pana oddanie broni powiedziałem feldmarszałek opuścił głowę na piersi po chwili desperacko wzruszy ramionami rozpiął płaszcz przez moment przebiegłam myślę czy nie zechce popełnić samobójstwa, ale on sięgnął do boku odpiął kaburę i nie, odwracając się do nas wyciągnął rękę z pistoletem był to piękny mały pistolet Colt wykładane masą perłową nowe bardzo barwny opis całą pewnością cóż to Buczek z pewnością techno w chyba to nie odkrywcze stwierdzenie załamany nerwowo po tak straszliwych doświadczeniach Turzno oddał się w ręce tych, którzy bitwę wygrali dalsze jego tragiczne losy są ogólnie znane był przesłuchiwany przez Rosjan potem zesłano do łagru czterdziestym szóstym roku zeznawał w Norymberdze to NRD wrócił w pięćdziesiątym trzecim tak na rynku należałoby wspomnieć może jeszcze o udziale w tzw. komitecie wolne Niemcy, który utworzył po zamachu na Hitlera także w wyroku są wysokim presję zresztą tak to anty nazistowskiej organizacji zmarł w 1957 tak jest pochowany w Baden Baden obok małżonki, której nigdy nie zobaczył chociaż, kiedy zeznawał w Norymberdze to obiecano to widzenie będzie miało miejsce mamy kapitulację Göring mówi o niemieckich termo Pile jest ogłoszona żałoba narodowa no to teraz najważniejsze pytanie oczywiście żołnierze niemieccy trafiają do niewoli około 100 000 niemieckich żołnierzy przeżyło ją po 12 latach wróciło do Niemiec około 10 000 niektórzy mówią, że 6 Muzy, toteż te szacunki różnią może teraz oczywiście o rokowaniach, które przeprowadził kanclerz federalny Adenauer z rządem sowieckim pięćdziesiątym piątym, kiedy to właśnie uwolniono ostatni jeńców i oni przybyli do Republiki Federalnej Niemiec to teraz na koniec najważniejsze pytania konsekwencja tego co się stało wstań gracza no ale cóż to znaczy konsekwencje ja bym powiedział bardziej były psychologiczne niż militarne, dlatego że jednak jednak utrata 100 000 żołnierzy i oczywiście trzeba doliczyć liczne tysiące prawda wcześniej zabitych tak dalej w czasie tej operacji także tych, którzy po prostu głodna albo wzrosło z Marsylii mrozu tak olbrzymie te olbrzymie straty z pewnością to były, ale to jeszcze moim zdaniem nie nie oznacza pozbawienia Niemiec dalszych możliwości działań zbrojnych także na froncie wschodnim nieświeżym chyba najważniejsze w tym wypadku to to jest doprowadzenie do przekonania także i wielu Niemców o tym, iż Führer wód naczelny nie jest nieomylny, czyli co nosi złamanie murale z włamaniem, lecz ma tu Hitlera ja bym tak powiedział mitu Hitlera czy złamanie morale społeczeństwa nie wiem pamiętajmy, że niedługo potem Gebel właśnie kilka naście dni po 2lutego GB wygłosił przemówienie, w którym padły słynne słowa wierni kapitule wręczyli mi nie kapituluje i nie kapituluje my walczymy dalej właśnie wtedy następuje mobilizacja powszechna sięgnięcie po rezerwy armia niemiecka nie traci jeszcze ofensywy zdolności do ofensywy na froncie wschodnim będzie do inicjatywy zaczepnej to dopiero bitwa pod Kurskiem latem w lipcu czerwcu lipcu czterdziestego trzeciego rozstrzyga definitywnie, że tamten inicjatywę tracą natomiast sens bitwie stalingradzkiej z pewnością tak sądzę, że w tym tkwi w tym, iż podważane zostaje dogmat o geniuszu wodza, który nie mieli, który potrafi wyprowadzić swój kraj najcięższego położenia i który nie tracą nigdy z pola widzenia trudności potrafi idąc na ryzyko wygrywać tam dołują i to właściwie od czasu rewitalizacji Niemiec 3005. potem nad Renia anschluss uderzenie na Polskę za każdym razem Hitler wychodzi no z podniesionym czołem z tych wszystkich ryzykownych sytuacji, a druga strona, bo to jest ten czas, gdy zaczyna się operacja uraz, czyli listopad 2 trzeciego roku jest także czas konferencji w Teheranie i ma wrażenie, że Stalingrad to co się tam działo dawało Stalinowi no mocniejszą kartę negocjacyjną no oczywiście zwycięstwo pod Stalingradem potem picia pod Kurskiem kolejne zwycięstwo daje wszelkie możliwości wynegocjowania korzystnych warunków udziału w związku sowieckiego w końcowym zwycięstwie w Teheranie pierwszym krokiem ku temu w Teheranie oczywiście z punktu widzenia układania nowego ładu powojennego dużo ważniejszy niż osławiona autem auta zatwierdza de facto stan stan rzeczy, jaki ukształtował się w Europie w na początku 1945, ale to w Teheranie przecież zapadają rozstrzygające decyzje, a wśród nich m.in. to, że Europa środkowo-wschodnia będzie wyzwolona cokolwiek to nie znaczy przez armię czerwona, a tak w ogóle to jutro siedemdziesiąta piąta rocznica rozpoczęcia konferencji jałtańskiej tak ja się wypowiadają trochę na ten temat rzeczywiście okrągła rocznica skłania do pewnych przemyśleń, chociaż nie wiem czy stać nas historyków jeszcze na powiedzenie czegoś odkrywczego podzielam pogląd wygłoszony niedawno przez prof. Pawła Machcewicza, że Jałta jest nadmiernie eksponowana jako jako jak jakiś niesłychany akt zdrady czy czy czegoś takiego podczas gdy w rzeczywistości sprowadziła się do zatwierdzenia stanu rzeczy tak jak wielokrotnie w historii pokój zawierano w ten sposób jak przebiegała linia frontu w momencie, kiedy siadamy do stołu mówiono tutaj działał metodą faktów do tak jest mówiono o pokoju uczci polityki wtedy po łacinie to się tak tak nazywało natomiast z pewnością no z pewnością jest to wydarzenie, które możemy oceniać my jako porzucenie nas jako jako sojuszników, bo przecież stwierdzenie w Jałcie w końcowych uchwałach, że w wyborach będą wybory miały skrępowane, ale będą uczestniczyły polskie siły nie nazistowskie sugeruje, że Polacy, że w Polsce byli jacyś naziści no nie wiem szczerze mówiąc wygląda to bardzo obraźliwie w tym sensie mamy prawo ja też uważać za coś dla nas bardzo obrzydliwego, ale niezależnie od tego podtrzymuje swoją tezę, że też nie odkrywczą specjalnie, że to jest zatwierdzenie stanu stanu rzeczy na początku 1400 piąte roku i wszystko zaczęło się w Teheranie właśnie jeszcze Stalingrad chyba posłużył do budowy tego sowieckiego mitu wielkiej wojny Ojczyźnianej walka o miasto stawia na heroiczną obroną miasta Stali oczywiście i inaczej sobie nie nie sposób wyobrazić tego mitu, gdyby nie tak wielkie zmagania wojenne znaczy mówiąc krótko bez tak spektakularnej bitwy nam ten mit nie mógłby się tak długo żywić danych warunkach w danym społeczeństwie to jest właśnie paradoks historii to jest bardzo ciekawe doświadczenie tak sądzę mianowicie to wiemy przecież, chyba że że Rosjanie są narodem, który za no najbardziej jako zapis posłużył za pierwszą ofiarę reżimu stalinowskiego na ale, ponieważ jest właśnie dogmat wojny Ojczyźnianej to też rozstanie się mitem Stalina jako architekta tego zwycięstwa jest takie trudne dla Rosjan rada dla Rosjanie niezwykle trudne jak z moich rozmów z nimi oczywiście moje kontakty są dosyć specyficzne, bo sprowadzają się głównie to do rozmów historykami jest to niezmiernie niezmiernie widoczne, kiedy się kiedyś rozmawia tu Otóż to, że był zbrodniarz itd. był to zbrodnia tak dalej, ale przecież właśnie wielka wojna Ojczyźniana bez tego typu przywódcy dzisiaj wyraźnie udało i to powoduje, że destalinizacja taka konsekwentna w, podążając do końca jest praktycznie niemożliwa ze względu na ten właśnie ideał mit jak powiedzieć nie wiem wojny Ojczyźnianej jako spadającej naród rosyjski wokół pewnego pewnego przekonania pewnej pewnej wizji wizji opartej o wielką kartę historii tak to trzeba powiedzieć też na koniec króciutko czy Stalingrad nie spowodował także tego, bo mówił pan profesor o tym, że przestaną wierzyć tak absolutnie w ten mit Hitlera czy przestaną także wierzyć w Rumunii na Węgrzech Słowacji we włoszech, bo tam się chwieją proniemieckie rządy oczywiście, że te narody, które pani wymieniła no już liczyły na jakiś udział w zwycięstwie Niemiec nad związkiem sowieckim Rumuni są chyba najbardziej konkretnym przykładem mianowicie wygląda na to, że reżim Antonescu zdawał sobie sprawę, że trzeba będzie z powrotem oddać pogodzić z oddaniem dużej części Siedmiogrodu i kosztem tych strat uzyskać rekompensatę na sowieckiej Ukrainie, ale 3 czytam nadzieje się zachowają mam wrażenie, że w, jakiej mierze tak, ale pamiętajmy, że te narody nie mają większego wyboru zasada bezwarunkowej kapitulacji Niemiec i ich sojuszników proklamowana czterdziestym drugim spotkaniu 402 roku nie daje im specjalnych możliwości jedyną muszę panu profesorowi postawić kropkę, bo już dwudziesta trzecia na galę prof. Marek Kornat Polska Akademia Nauk bardzo dziękuję panie profesorze informacje Szanowni Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: WIECZÓR - KAROLINA LEWICKA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Teraz wszystkie pakiety TOK FM Premium 40% taniej!

KUP TERAZ 40% taniej

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
NULL
Array