REKLAMA

Józef Haller: „W imieniu Rzeczypospolitej obejmuję w posiadanie ten oto nasz prastary Bałtyk słowiański”

Historie Polski
Data emisji:
2020-02-16 19:00
Audycja:
Prowadzący:
Czas trwania:
46:20 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Maciej Zakrocki dzień dobry zapraszam na kolejną edycję cyklu historia Polski tak to już jest w życiu także postaci historycznych znanych, że nie są jednoznaczne, że piękne karty czasem przekraczają te gorsze, o których być może sami zainteresowani woleliby zapomnieć podobnie jest postacią Józefa Hallera, którego teraz przypomniała nam setna rocznica zaślubin możemy także w audycji historię Polski nie sposób nie porozmawiać o tym, generale nie tylko właśnie w Rozwiń » kontekście zaślubin, ale w ogóle, bo to bardzo ciekawa postać, ponieważ gen. Haller był związany z Krakowem to oczywiście łączymy się z Krakowem, a tam pan prof. Marek Kornat kierownik zakładu dziejów dyplomacji systemów totalitarnych w Instytucie historii Polskiej Akademii Nauk dzień dobry pani profesor dzień dobry kłaniał się, ale może najpierw pana zapytam czy zgadza się pan ze mną rzeczywiście tak ogólnie na razie, oceniając postać gen. Hallera rzeczywiście widzimy ewidentnie czyny godne pochwały, ale też takie właśnie do nie najciekawsza cóż ja myślę także na pewno mamy do czynienia z wybitną postacią drugiej Rzeczypospolitej ma ona jednak w swoim życiorysie w swojej biografii także takie epizody, których przynajmniej historykom nie wolno nie pamiętać, które no nie należą do chwalebnych czy też w każdym razie nie są jednoznaczne, ponieważ do tego z pewnością jeszcze wrócimy w audycji i z pewnością chodzi tu m.in. o ustosunkowanie do mniejszości narodowych do Żydów, zwłaszcza wyżej wymienionego, kiedy mówimy o owych mniej chlubnych stronach życia generała to chciałbym podkreślić niejako 2 rzeczy jak powiedziałem nie wolno o nich nie pamiętać inaczej historia przestanie być rodzajem wiedzy zobiektywizowanej o akademickiej stanie się po prostu jednostronną propagandą z drugiej strony musimy pamiętać, że byłoby bardzo niepożądane, gdyby kryterium oceny danego bohatera z przeszłości prowadzić do kwestii jego ustosunkowania do np. właśnie mniejszości narodowych, bo mamy piękną postać Stanisława Staszica wspaniałą kartę dziejów myśli politycznej doby polskiego oświecenia jako zapisał, ale mamy przecież na koncie także jego wyraźnie antysemickie teksty rada albo nawet nie chodzi tylko powiedziałem tylko o to, żeby zachować równowagę w ocenie tego wszystkiego absolutnie na pewno też nie chodzi o to, żeby nawet tylko tego kontekstu się oszukiwać ale, ale wiele innych na taki po prostu życie my się wydaje dlatego historia ciekawa no właśnie pokazuje czasami wybitne postaci pod wieloma kontami czasami nawet życie prywatne mogło powodować, że jakaś postać publicznie działająca wspaniale na rzecz swojego kraju akurat ta część życia może mniej ważna czy prywatne, ale też jakoś na ocenę wpływu, ale wracamy do do generała ja wspomniałem, że związany był z Krakowem, a właściwie to już to już jego chyba dziadkowie albo nawet pradziadkowie tam dotarli do grodu Kraka prawda tak to znaczy to była rodzina przybyła niemieckiego obszaru językowego, że tak wyrażę osiadła w Wilczycach pod Krakowem tam przyszedł na świat generał przyszły gen. Józef Haller 10 lat po wybuchu powstania styczniowego, czyli w 1800 siedemdziesiątym trzecim roku z tego co wiadomo do to były myślę, że można podkreślić mocno zakorzenioną religijność katolicką w tej rodzinie dla angażowania patriotyczne w dobie porozbiorowej dziadek generała brał udziału w walkach armii polskiej podczas powstania listopadowego dodajmy jeszcze że, że generał generał miał stryjeczny brata Stanisława, który doszedł wojsku do rangi generała dywizji i szefa szlam pełno nawet tak generała dywizji, ale szefa sztabu generalnego oczywiście bardzo chcę powiedzieć jest to postać bardzo zapomniana właściwie właściwie to niewiele o niej wie szersza publiczność zainteresowana historią w Polsce, albowiem Józef Józef po prostu przesłania go niejako tymczasem Stanisław albo organizatorem pracy w topowej ktoś taki jak Józef Beck, który nie miał powodu specjalnie czcić oficerów armii austriackiej takich jak Stanisław Haller, który notabene w czasie przewrotu majowego stał po stronie rządowej to Józef Beck mówił o nim najwyższą atencją jako organizatorzy pracy sztabowej no leży w Katyniu rozpalane przez wiatr, a niektórzy nawet twierdzą, że odegrał swoją rolę właśnie w pogromie KON armii Budionnego pod tak jest środa dwudziestym roku, więc to też dodatkowe zasługi generała, ale no to teraz powiedzmy już o no bo sam gen. Haller nie jest jedynym wojskowym w tej rodzinie prawda, bo właśnie chyba bracia również zajęli się porażką, aczkolwiek to rzeczywiście wybija się najbardziej zdecydowanie zrobił karierę najbardziej najbardziej, że tak powiem imponującą to znaczy rodzina w pewnym momencie przenosi się do Lwowa prawdopodobnie chodziło o danie lepszych możliwości w zakresie wykształcenia dzieciom przyszły generał kształci się szkole realnej w Koszycach na Węgrzech potem elitarnej innej szkole w granicach taką karę w razie ten ośrodek uchodził i dalej studiuje Akademii technicznej na wydziale wojskowym artylerię ma być artylerzystów, a więc na krótko no wchodzi w służbę w tym rodzaju broni, który no jest dosyć kluczowych ówczesnych ówczesnych realiach pole bitwy na taką powiedziałbym początek tej kariery jak ludzi, którzy potem się wiążą z regionami, czyli zaczyna w towarzystwie gimnastycznym Sokół prawda tak oczywiście od początku działa również społecznie natomiast trzeba tu jak myślę podkreślić, bo też jest mało znane choćby specjalistą specjalistą nie obce mianowicie na własne życzenie tuż przed wybuchem wielkiej wojny jak ją nazwiemy potem, czyli 1910 opuszcza służbę czynną w armii austriackiej, dochodząc ponoć do przekonania w każdym razie tak to objaśnił w swoich wspomnieniach, że niewiele może oczekiwać w zakresie wiedzy w zakresie swojej kariery w szeregach tej armii i rozpoczyna ożywioną działalność społeczną mówiąc wprost dużo inwestuje czasu wysiłku we wspieranie tego całego procesu patriotycznego Odrodzenia ruchu w duchu walki o niepodległość nadchodzącej wojnie w zaborze austriackim pełni np. stanowisko inspektora Towarzystwa kółek rolniczych to taki tylko 1 rodzajów zaangażowania generała pracuje w ruchu spółdzielczym koncentruje się oczywiście wokół nadania Sokołowi roli roli no i formacji paramilitarnej, która wydawała możliwość wykorzystania to przyszłej mobilizacji Polaków Sokół dlatego też chciałem, żebyśmy wspomnieli, ponieważ jest taki moment, kiedy on właśnie jest, kiedy wybucha pierwsza wojna, która już pan wspomniał on jest w Danii i na dodatek w upał się tam mleczarstwo podobno o tym na za natomiast szybko przez dzięki dzięki uzyskaniu dokumentów w konsulacie Austro-Węgier w Kopenhadze dostaje kartę mobilizacyjną i pędzi do Lwowa, gdzie właśnie członków tego Sokoła tworzy legiony wschodnie tak szuka szuka w Danii doświadczeń szuka inspiracji to przenoszenia tamtejszych doświadczeń organizacyjnych Spółdzielczości na Polski grunt do Galicji to jest to myślę dosyć dosyć oczywiste tak jak powiedzieliśmy już oczekuje można, by tak powiedzieć wojny nie tylko on zresztą nastroje i renty styczne im militarny, że tak powiem w społeczeństwie polskim Galicji tamtego czasu są rzeczą planu i nieźle już opisaną zresztą również relacjonowano w licznych publikowanych wspomnieniach i tak jak powiedział pan redaktor przybywa do Lwowa i przystępuje do działania na rzecz stworzenia Legionu wschodniego, ale koncepcja ta zostanie wręczona niepowodzeniem to znaczy krótko mówiąc generał nie jest w stanie stworzyć znaczącej formacji zbrojnej wprawdzie 27sierpnia 1914 roku jest wydany w Wiedniu rozkaz o powstaniu Legionów polskich i trwa organizacja pierwszej brygady to jednak tu dochodzi do szeregu rozmaitych nieporozumień narodowa demokracja, którą potem w Polsce odrodzonej będzie generałowi hakerowi przecież dosyć bliską opowiadała się przeciwko rekrutacji do tego regionu tam były wewnętrzne tarcia do tego dochodzi ofensywa rosyjska, która się rozwinę zadziwiająco pomyślnie zakończyła zdobyciem Lwowa i jak już wiadomo intensywną rusyfikacją po opanowaniu Galicji wschodniej przez określony czas krótki na szczęście wszystko to kończy się upadkiem koncepcji Legionu wschodniego generał był jej niewątpliwie głównym organizatorem i drużyny drużyny polowe Sokoła były wykorzystane, jako że tak wyrażę materiał mobilizacyjny tej formacji Legia się musiało potem ewakuować z Legią się ewakuował taki właśnie trochę można być jego koniec, ale nie koniec wojennej przygody gen. Hallera tak, o czym wiemy już po informacjach historię Polski Maciej Zakrocki dzień dobry ponownie to jest audycja historię Polski przypominamy dzisiaj postać gen. Józefa Hallera w studiu w Krakowie pan prof. Marek Kornat mówiliśmy w pierwszej części, czyli zakończyliśmy początkiem pierwszej wojny i takim niepowodzenie właśnie jest zapisane w karcie generała wtedy oczywiście jeszcze nie gen. Hallera, ponieważ chciał utworzyć region wschodni co się nie udało, ale z tych, którzy byli w tym regionie utworzoną trzeci pułk Legionów w atak tak mniej więcej tak to należy powiedzieć to dodać jeszcze trzeba oprócz tych okoliczności bardzo niepomyślnych, które już wspomniałem doszła sprawa dosyć ważne ile oraz nazwa na listy Unii trzeba pamiętać mianowicie odmowa nastąpiła odmowa złożenia przysięgi przez rekrutowanych do Legionu wschodniego żołnierzy przysięgi na braterstwo broni zarabiał autor pijackiej mówi i zawierającej nakaz bratem dochowania brata broni armii austro węgierską Wodarz mało znany epizod, bo wszyscy parają kryzysie sięga tam jest mniejszym, ale więcej się niebawem takie resztki tej formacji oczywiście przemieszczają się w rejon zachodniej części Galicji dochodzi tutaj do przystąpienia ich do trzeciego pułku trzeciego pułku drugiej brygady kulką od koncepcji Legionów wypaliła się tak wyrażę potocznie w postaci właśnie 2 brygad sformowanych wówczas w oparciu o polityczną bazę, jakim było porozumienie na rodzinnego komitetu Narodowego prof. Władysława Leopolda Jaworskim, a władzami w Wiedniu w tym, że należy dodać, iż przygotowany pod koniec sierpnia konspekt manifestu do Polaków programują nocy doktrynę realizmu, czyli Polska byłaby trzecim członem austro Węgier ten konspekt manifestu opracowany przez prof. Jaworskiego i jego przyjaciół skupionych w naczelnym komitecie Narodowym zostaje w Wiedniu odrzucony to odrzucone nie przez Austriaków tylko po trzecie czy samego cesarza, ale upada wskutek sprzeciwu zazwyczaj z nami zaprzyjaźnionych, ale w tym wypadku ustosunkowany nie pozytywnie do tej koncepcji Węgrów, którzy się obawiali, że realistyczne monarchia osłabi silną pozycję Węgier w ramach dualizmu pod berłem Habsburgów dodajmy na marginesie i tak gen. Haller rozpoczyna następny etap swojej służby w drugim brygadzie Legionów jest taki epizod, który trochę można, by powiedzieć zaburza jego wojenną historię jechał w maju piętnastego roku z Władysławem Sikorskim do Krakowa właśnie i tam był wypadek on miał dość mocno uszkodzoną nogę i właściwie prawie, że rok nie ma go, że tak powiem na froncie ani ani w centrum wydarzeń tak to znaczy po tym wypadku zresztą opisuje jego okoliczności generał swoich wspomnieniach pamiętny omijają także autorzy o tym, autorzy prac poświęconych jest wyłączony czynnej służby i dopiero wiosną 1916 roku z ożywieniem zaczyna działać to wszystko wygląda już w ten sposób, że generał wchodzi do tzw. rady pułkowników, czyli wyższych oficerów Legionów stawiają oni opór wyraźnemu lokali mówi dowództwa Legionów w stosunku do władz wiedeńskich ten opór jest coraz silniejszej natomiast nie jest oczywiście tak, że od chwili sformowania sformowania drugiej brygady do momentu do momentu owego nieszczęśliwego wypadku generał niewiele robił to nie było przyglądanie się walką na froncie m.in. druga brygada stoczyła znaną Michał w okolicach Marma Rosji Get w Karpatach, gdzie wyparła oddziały atakujące oddziały kozackie z tych terenów także stoczyła w styczniu tego roku to znaczy piętnastego walki z ofensywą rosyjską w Karpatach i to były te pierwsze pierwsze no tak powiem udane operacje militarne oczywiście w stosunku do do swoich możliwości, jakie druga brygada zaznaczyła swej historii, a na froncie gen. Haller właśnie gen. Haller Józef Haller dostał Order żelaznej Korony i na początku marca awansuje na pułkownika, więc na razie ruch Korona pułkownikiem i boi i właśnie już wracając do tego roku szesnastego kiedy, kiedy po tych wszystkich komplikacjach wynikających z wypadku ta noga jego już jest właśnie 10cm krótsza nie udało się w całości uratować, ale wraca wraca do do gry i właściwie pan wspomniał o tym, że w tej grupie pułkowników jest wyraźny bunt wobec kierowcy nie było, ale narastający opór jako opór wobec tego co prawda Wiedeń, ale jednocześnie Ros wyje wydaje się, że tworzy się również pewnego rodzaju opór wobec tego co proponuje Piłsudskich no tak no tak tak to znaczy oczywiście właśnie nie należy pisać historię na nowo ten opór był najsilniejszy w pierwszej brygadzie, ale druga brygada również również ma swój w nim udział dodajmy jeszcze, bo jest to ważne mianowicie dopiero wówczas po powrocie po rekonwalescencji szpitalnej szesnastym roku dokładnie w lipcu otrzymuje Haller nominację na dowódcę całości sił drugiej brygady, a nie tylko trzeciego pułku jak było dotychczas jest to wyraźny awans i nie sposób o tym nie sposób o tym nie podkreślić tego nie podkreślić, ale właśnie no ta druga brygada jak pan wspomniał może nie tak ostro jak jak Bractwo pierwszej no ale też zaczyna mieć jakiś problem jeśli można tak powiedzieć z Józefem Piłsudskim Józef Haller miał mówić stanowczo twierdzę, że jedyny, który nie może być to właśnie Piłsudski prawda ten ten najważniejszy no i można powiedzieć chyba tak i jest taki dość symboliczny moment, kiedy on znów wchodzi z polskimi oddziałami do Warszawy jest grudzień szesnastego roku i raczej spotyka go właśnie takie chłodne powitanie ludzie woleli Piłsudskiego do tak, bo Józef Piłsudski staje się coraz popularniejsze, zwłaszcza po kryzysie przysięgowym, kiedy odmawia pierwsza brygada złożenia tej tej przysięgi to jest lato 1917 roku jest to zachowanie inne niż druga drugi w drugiej brygadzie popularność Piłsudskiego rośnie ja myślę, że na on czas te różnice pomiędzy takimi ludźmi jak Piłsudski i płk Sikorski, który jest szefem departamentu wojskowego naczelnym komitecie Narodowym albo między Piłsudskim, a Józef Haller dowódcą drugiej brygady sprowadzają się głównie do takiej oto tezy Piłsudski jest gotów w imię wyższych celów tak wyrażę dopuścić do rozbicia zniszczenia tych formacji polskich, które takim wysiłkiem stworzył oni natomiast uważają, że należy kontynuować tę walkę dochowując przysięgi braterstwa broni Austriakom, aby jak najwięcej tego wojska było zmobilizowane na chwilę, kiedy zmagania wojenne muszą muszą pewnego dnia przecież skończyć ja myślę, że to jest chyba najistotniejsza różnica wtedy Piłsudski jak wiemy jest już przekonany, że popowa leniu Rosji za powalenie Rosji Piłsudski uważa rewolucję lutową, dlatego że doprowadziła ona dwuwładzy w Rosji do chaosu dwuwładzy masowej dezercji żołnierzy armii rosyjskiej taka prawda przypomnimy, że Kiereński powiedział jako premier rządu tymczasowego później, że właśnie armia przestała istnieć w ogromnej części przestała istnieć, kiedy rząd tymczasowy powstał w tych warunkach Rosja nie jest naszym wrogiem mówi mówi Piłsudski i biegunki, a nawet pomysł zupełnie niezwykły, żeby się przerzucić do Rosji tam próbować organizować tam tamtejszych Polaków nowe formacje zbrojne karma jest przekonany, że Rosja odpada nie jest już naszym wrogiem należy z nią kiedyś w przyszłości pewnie walczyć o granice, ale na razie na razie ten etap zmagań wojennych jest zakończony teraz trzeba czekać na to kiedy mocarstwa zachodnie pokonają Niemcy wtedy Polska karta pójdzie w górę to jest rozumowanie Piłsudskiego tak jak, jakie mogę tworzyć na podstawie źródeł, które są znane tego nie podzielają tacy ludzie Sikorski kar no właśnie w efekcie dochodzi do zdarzenia, które wymaga też takiego wyjaśnienia mówię tutaj już o traktacie podpisanym w Brześciu luty osiemnastego roku nie ma Austro-Węgry zawarły tam z rządem ukraińskiej Republiki ludowej właśnie ten traktat i halę wydanym takim rozkazie do swoich podkomendnych po po tym, jak się ustalenia tego traktatu dowiedziało tam między nimi była sprawa przyłączenia do Ukrainy Chełmszczyznę części Podlasia mówi, że to jest, że to nowy cios, który spadł na ojczyznę no właśnie tu się pojawia ten niezwykły plan znany może podhasłem Rancza tak no tu trzeba podkreślić jednoznacznie wściekłość, jaką wywołał traktat brzeski, które historycy nazywamy pierwszym traktatem ryskim, żeby odróżnić tego drugiego, którą mocarstwa centralne podpisały z Rosją sowiecką tak ciepły była tak duża, że żadna koncepcja służby u boku armii austriackiej i w interesie polskiego Sojuszu nieformalnego Austrię nie wchodziła w rachubę to było oczywiste dodajmy tu dla ścisłości jeszcze, że ten traktat zawarty w lutym 9lutego 1918 roku tam stronami była oczywiście wspomniana ukraińska Republika ludowa, ale oczywiście także cesarstwo niemieckie austro Węgry Bułgaria Turcja i to oznaczało oczywiście utratę postanawia terytorialne oznacza utratę Galicji wschodniej i także jak pan redaktor wspomniał rdzennie polskich terytoriów jak przeznaczy część Podlasia wobec powyższego generałów protestuje rezygnuje z wszystkich oznaczeń, które otrzymał odsyła nowemu już cesarzowi wtedy od końca szesnastego roku, czyli Karolowi drugiemu także Krzyż Żelazny prosił o odesłanie Wilhelmowi drugiemu zrywa z Austrią definitywnie i tu dochodzi jak wiemy do wypowiedzenia również posłuszeństwa naczelnemu dowództwu armii austriackiej druga brygada przebija się przez front austriacko rosyjski pod Rarańczą jest to luty połowa lutego 1918 roku po to, żeby się przebić do ogarniętej chaosem Rosji, której rząd już bolszewicy ale gdy faktu de facto to panują nad 2 stołecznymi wielkimi miastami Piotr ogrodem i Moskwą, a w terenie tak w razie na prowincji, zwłaszcza na Ukrainie chaos i tam chce się połączyć tam tworzącymi się formacjami polskimi formacjami zbrojnymi Otóż dodam jeszcze na marginesie kiedyś pamiętam na pewnej konferencji historyków w Kijowie pewien kolega ukraiński powiedział mi wiele my rozumiemy, że drugiej wojny światowej Niemcy nam w tym Słowianom wnieśli śmierci klęskę, ale pierwszy pokój brzeski i w ogóle polityka Niemiec wówczas pierwszy wojnie światowej nie ma polityka Lebensraum tylko to była polityka w interesie naszego ukraińskiego państwa tak to widzą Ukraińcy dzisiaj my nie możemy się tego poglądu podzielić to są fundamentalne narodowe dzielnicę spojrzeniu na pewne wydarzenia historyczne i tyle w każdym razie mit Austrii, który był silny, zwłaszcza w Galicji koła konserwatywnych, ale także i socjalizm część socjalistów został gwałtownie zburzony tym 1 posunięciem Wiednia, ale właśnie czy ta decyzja Hallera przebijania się na wschód możliwości możliwości tam połączenia się, w którym momencie z pierwszym korpusem polskim to było kilkaset kilometrów to kto to był dobry pomysł pana zdaniem no alternatywą było rozbrojenie i internowanie oddziałów generałem samym, a więc nie jestem w stanie przedstawić tutaj opcji innej lepszej w każdym razie generał w marcu dociera do drugiego korpusu na Ukrainie prawda i tam staje na czele piątej dywizji strzelców polskich ten sposób udaje im w ten sposób udaje musi manewr wyjścia tak powiem objęcia Austrii, ale niepowodzeniem kończy się niestety akcja dalsza tak powiem mianowicie w maju 1011. Niemcy atakują te jednostki polskie, które się znajdują w okolicy Kaniowa tam dochodzi do gwałtownej bitwy następuje wyczerpanie oddziałów polskich ich kapitulacja epopeja Hallera w ten sposób można powiedzieć się kończy, ale nie dostaje się do niewoli tylko pod konspiracyjnym nazwiskiem komina dla nas historycznym innych powodów Mazowiecki dociera do Moskwy NASA z Moskwy można już troszkę uprzedzę przy dostaje się pociągiem do Murmańska okręt czuje się na statek Citi Marsel i tak pędzi do Francji i od historii błękitnej armii zaczniemy trzecią część naszej opowieści teraz informacje historię Polski Maciej Zakrocki zapraszam na trzecią część audyt historię polskiej przypominam w studiu pan prof. Marek Kornat studiów w Krakowie rozmawiamy o gen. Ależ, który o, którym opowieść zakończyliśmy przed dostaniem się z Moskwy przez Murmańsk do tak Francji, ale właśnie tam przyjeżdża w na podstawie na koniec wojny a, ale no próbuje zorganizować jeszcze ta po polskie wojsko on przebywa na koniec wojny no i aby to wszystko jakoś naświetlić perspektywy szerszej trzeba powiedzieć się trwają już prace nad powołaniem polskiej formacji zbrojnej polskiej formacji zbrojnych we Francji to ciekawe impuls nie wychodzi od Polaków Dmowski jest bardziej zajęty jako prezes komitetu Narodowego polskiego dyplomacją pisarstwem politycznym także kontaktami z przedstawicielami mocarstw alianckich natomiast od ambasady rosyjskiej wychodzi idea stworzenia jeńców polskich, którzy dostali się do niewoli francuskiej osobnych formacji zbrojnych bierze w tym czynny udział za przyzwoleniem ambasady rosyjskiej, która miała na to oczywiście upoważnienie Piotr ogrodu od Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rosji zajmuje się tym zróżnicowany Polak o nazwisku Mokiejewski, który służy jako attaché w ambasadzie teraz już na terenie cesarstwa tylko Rosji rządu tymczasowego w Paryżu kiedyś o tym, dowiedział prezes Narodowego komitetu polskiego energicznie włączył się te działania Francuzi oczywiście nie mogli wesprzeć, bo przecież taka formacja mogła przyciągać ludzi nie wtedy, kiedy będzie tworzona niczym formacje zaciężne tylko jako armia Polska walcząca w imię narodowych celów Polaków, ale pojawia się problem braku polskiego generała dlatego też, kiedy w lipcu siedemnastego roku o osiemnastego roku przepraszam dotarł Haller tak jak wspomnieliśmy drogą morską do Francji Dmowskiego powitał słowami, że pan po prostu z nieba Polski generał teraz stanie na czele tej formacji i tu trzeba wymienić jeszcze 2 daty może warto dzienny mianowicie istotnie jest to końcówka końcówka wojny mianowicie najpierw 28września, a zatem, o ile dobrze liczę, że mamy jeszcze 6 tygodni do 11listopada do zawieszenia broni zostaje podpisana umowa polityczna w ręce protokołu, w której Francuzi oddali polityczne kierownictwo nad armią komitetowi Narodowemu polskiemu oczywiście naczelne dowództwo armii francuskiej pełniło zwierzchnictwo względem operacyjnym Military tej oczywistej całkowicie, a 4października generał dostaje dostaje formalną nominację na na dowódcę tej tej formacji zbrojnej dodajmy jeszcze, że oprócz jeńców jeńców wziętych do niewoli wojsk austro-węgierskich niemieckich przyjmuje się, że około 35 000 zaciągnięte do ciągnęło się do do tych formacji do tej formacji, jaką była armia Polska we Francji doszły rezerwy ochotników ze Stanów zjednoczonych w niewielkiej mierze z Brazylii mniej Kanady tam były prowadzone notabene w Stanach Zjednoczonych intensywne działania komitetu Narodowego polskiego na rzecz tej rekrutacji Polaków do pomógł swoim talentem kuratorskim Paderewski życzliwość amerykańskich władz też miała swoje tutaj znaczenie, ale nam jeszcze, że oddziały te wzięły udział w walkach nieco nie w całości nie w całości owa oba armia, ale pierwszy pułk strzelców już od lipca potem pierwsza dywizja strzelców brała udział w walkach w kampanii w Wogezach to są rzeczy znane taki podam jeszcze epizod mianowicie syn wybitnego historyka polskiego od dawna już nieżyjącego, czyli Józefa Szujskiego Marek Suski jedno pierwszy, którzy tam polegli w czasie w czasie tych walk już wszystkie wiadomo było fundatorem prawda krakowskiej szkoły historycznych w 19 wieku no musimy trochę przyspieszyć naszą opowieść Błękitna armia wraca między nimi pod wpływem nacisków Francuzów do Polski, bo po prostu Francuzi ponosili koszty jej utrzymania tak nawet można powiedzieć trochę Piłsudski był zaniepokojony, że tak wielu żołnierzy przyjeżdża do Polski na czele stoi generał, który mnie było mu zawsze po drodze po drodze daje w czasie wojny no, niemniej jednak tak się stało jak się stało tu dochodzi do tego znanego już epizodu, czyli zaślubin z morzem czy dziesiąty to jest lutego tak 1920 roku no właśnie teraz ta historia była w ostatnich dniach bardzo opisywana ze względu na setną rocznicę, więc może jeszcze powiedzmy krótko o o tym co się dzieje z generałem, ale w czasie wojny dwudziestego roku tak może jeszcze pan pozwoli parę zdań o, ale parę, bo tak, a nie usłyszeliśmy to znaczy plan obozu narodowo-demokratycznego taki, aby doprowadzić do transportu drogą morską armii polskiej oddziałów armii polskiej do Gdańska wtedy one być zajęły Gdańsk, a równocześnie ich podstawy ich postawienie na lądzie dałoby sygnał do powstania w całym zaborze pruskim to się nie powiodło sprzeciw brytyjski uniemożliwił tę operację oddziały Hallera wracali pociągami przez Niemcy trójca ogólną zawodowe powstanie, czyli na Pomorzu Wielkopolsce na Śląsku ukazało się w górę w środku, który nie był częścią zaboru, ale był pod proponują sami plusami okazało się niemożliwe wybuchu uznane zostanie nam dobrze wielkopolskie po przyjeździe Paderewskiego trendami w grudniu osiemnastego roku w końcu dochodzi do transportu wojsk Hallera do Polski one tutaj zostają wzmacniają bardzo poważnie polskie siły zbrojne były jak dobrze o tym wiemy do dobrze przyzwoicie uzbrojone wykupowane miały wysokie morale tak to morze może ujął na tle tamtejszej sytuacji w ten oto sposób proszę państwa do trzeba powiedzieć o okolicznościach właśnie zaślubin morze jak już przeszło naszej tradycji do naszej pamięci zakorzeniło to znaczy mamy wejście w życie mamy dzień wejścia w życie traktatu wersalskiego podpisanego 28czerwca 1919 roku wchodzi w życie 10stycznia 1920 następuje ratyfikacja wyjątkiem oczywiście stany Zjednoczone przez główne mocarstwa tego aktu pokoju z Niemcami Niemcy wyrzekają się Pomorza i tam wkracza Polska armia gen. Haller jest mianowany na dowódcę frontu Północnego i to dlatego on wkracza wkracza do na Wybrzeże następuje inkorporacja Pomorza generał czyni wiadomy gest zaślubin znany nam będą tego szerzej tu opowiada w każdym razie staje się taką dramatyczną sceną ta ona w naszej pamięci 0 no właśnie ale, ponieważ w naszej audycji został już 5 minut obiecaliśmy słuchaczom, że nie będzie tylko należy pomnikowy, więc może minut poświęcimy na wojnę dwudziestego roku, a potem przejdźmy do wyborów Narutowicza i postawy gen. Hallera wobec tego faktu tak no Haller jest przede wszystkim powołany w czasie zmagań wojennych z Rosją sowiecką jej kulminacyjnym momencie na inspektora armii Ochotniczej spełnia się w tej roli ogólnie dobrze takie są ceny historyków później dowodził frontem północnym w czasie operacji warszawskiej latem 1920 roku potem jest demobilizacja stanu ze testu ze stanu na okoliczność wojny polskiej armii on zostaje w polskich siłach zbrojnych jako inspektor artylerii jako generał no i mamy to to zdarzenie, które pan redaktor pytał to znaczy epizod epizod ów, jakim jest może tak to ujmijmy wielkie zamieszanie polityczne po nieoczekiwanej dla polskiej prawicy narodowej lekcji prof. Narutowicza na stanowisko prezydenta Rzeczypospolitej w grudniu 1922 roku to wydarzenie przynosi wżyciu generała taki oto fakty mianowicie jego wystąpienie ponoć bardzo żarliwe balkonu swego domu w Warszawie tłumów manifestujących przeciw nowemu elektowi padły tam słowa nawołujące do sprzeciwu takiego społecznego oddolnego no w duchu tego wszystkiego tej retoryki, którą wówczas z prawej strony sceny politycznej to przebyło słychać to wystąpienie jest ostro traktowany przez Piłsudczyków, zwłaszcza przez polską lewicę niepodległościową poświęcił Jan, czując o nim parę słów Władysław Pobóg-Malinowski swojej najnowszej historii Polski, tym bardziej że po tym, przemówieniu, gdzie padały szachować Polskę sponiewierany no ta jest Narutowicz został zamordowany, a więc kojarzono wystąpieniach, ale rano z takim wręcz nawoływanie do tego i on mimo tej śmierci prezydenta no właśnie nie wyparł się tych swoich tak nigdy nigdy nie zdobył się na jakieś słowa wycofujące te wezwania na jego obronę można jedynie tyle dodać, że nie było to wezwanie do zamordowania prezydenta tylko w myśl ówczesnych kalkulacji fair narodową prawicowych czy prawicy narodowej chodziło o zmuszenie Narutowicza, by nie składał przysięgi zrzekł się urzędu tenże zaś ponoć rozważa taką myśl jak można ze źródeł wyczytać, ale nie zdobył się na taki gest uważają, że byłoby to po prostu no, więc bardzo może brutalnie przetrącony kręgosłup nowej Polsce nowo skoro ulica może zmusić prezydenta, którego wybrano w sposób zupełnie legalnej do rezygnacji do obejmowania urzędu niejako ze strachu to mamy klęskę już u początku narodzin odrodzonej ojczyzny i wody nie wolno tego zrobić w tym duchu powiedział ponoć marszałkowi Sejmu Rataj owi i narodowi przysięgę złożył co było dalej no przecież dobrze wiemy tak rzeczywiście to jest taki chyba najbardziej trudny moment w jego życiu tak drugi taki moment, żeby już nie być gołosłownymi, żeby nie zostawić wrażenia, że coś pomijamy, chociaż mówimy bardzo wielkimi skrótami właśnie w tej chwili to są zajścia antyżydowskie udziałem armii Hallera, która została skierowana na front polsko ukraiński latem 1919 roku i to ona zakończyła zmagania o wojenne Galicję wschodnią wypierając Ukraińców za brud tam dochodziło rzeczywiście do zajść antyżydowskich, których coraz więcej mówi wymagałyby one jeszcze moim zdaniem jednak całościowego przestudiowania motywacja tych zajść no prawdopodobnie wprowadza się do tego, że jakaś część ludności żydowskiej popierała stronę ukraińską na zasadzie odpowiedzialności zbiorowej występował odwet Polski na mniej więcej wydaje się, że tak tak przebiegał po tych wydarzeniach dramatycznych związanych ze śmiercią prezydenta Narutowicza właściwie dosyć szybko gen. Haller odchodzi trochę cień w sejmie był nieaktywny rok po wyborach zrzekł się mandatu potem wyjechał z Warszawy myślał, że po śmierci Piłsudskiego jakoś może jeszcze wrócić do aktywnego życia co tak co nie bardzo się udało dodajmy jeszcze, że 13września 3009. roku przekroczył granicę z Rumunią, ale właściwie jakiejś specjalnej kariery czy to w rządzie Sikorskiego Stanisława Mikołajczyka nie zrobił zmarł w sześćdziesiątym roku tzw. w roku sześćdziesiątym mówi się wiele o jego przytomności umysłu tu doskonałej pamięci ponoć do końca życia ostatnich dni życia zainteresowaniu polityką sytuacją w kraju, a co do wojennej karty ma pan redaktor oczywiście rację to znaczy nie odegrał większej roli wchodził w skład wchodził w skład rady ministrów otrzymał stanowisko ministra oświaty jak to się wówczas nazywało podobnie jak w Polsce międzywojennej ministerstwo wyznań religijnych oświecenia publicznego za uczył utrzymywało nadzór inspirowały polskie szkolnictwo na uchodźstwie to była jego rola brał też Haller udział w takiej komisji mającej zarejestrować dowody dowody złego prowadzenia przez ekipę PiS czy gąską spraw państwa co naraziło kraj wedle tej tezy na auto na klęskę we wrześniu oczywiście Haller był zwolennikiem całą pewnością zwolennikiem wyciągnięcia odpowiedzialności karnej wobec takich osób jak Śmigły czy czy będzie to się jak wiemy z przyczyn różnych nie powiodło natomiast materiały tych tych w tej tej komisji możemy sobie przestudiować niektóre były publikowane, ale całości możemy przestudiować londyńskim Instytucie gen. Sikorskiego 900 osiemdziesiątym trzecim roku szczątki generała wyjawił się do w Polsce zostały złożone w krypcie kościoła garnizonowego wcześniej, po czym reagowałem także zmiany w Berlinie Londynie bardzo dziękuję za rozmowy prof. Marek Kornat zakład dziejów dyplomacji systemów totalitarnych w Instytucie historii Polskiej Akademii Nauk był gościem audycji dziękuję za rozmowę dziękuję, a teraz informacj Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: HISTORIE POLSKI

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Wybierz pakiet "Aplikacja i WWW" teraz 45% taniej!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA