REKLAMA

Jan Tomasz Gross 20 lat po wydaniu "Sąsiadów": "Nie miałem pojęcia, że taka będzie reakcja"

OFF Czarek
Data emisji:
2020-02-26 11:00
Audycja:
Prowadzący:
Czas trwania:
37:57 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
wczoraj 20 lat temu nakładem wydawnictwa Fundacja Pogranicze ukazała się książka sąsiedzi historia zagłady żydowskiego miasteczka, kiedy ostatni raz odwiedził pan sąsiadów, więc żadnym pan już było dawno ja byłem tam na tej rocznicy w 2001 roku, kiedy był prezydent Kwaśniewski sporo różnych ludzi i postęp chyba jeszcze raz, ale już nie pamiętam dokładnie, kiedy to nie jest moje ulubione miejsce także nie ma dnia tego stanu w rozpacz moich wizyt do Polski pytam to, Rozwiń » dlatego że, że to miejsc to miasteczko stało się w pewnym sensie synonimem całego ciała tych relacji polsko polskiej czy polsko-żydowskich to w zależności od tego jak nazwiemy zamordowanych Żydów czy tylko jako Żydów, a także Polaków z pewnością jako Polaków, więc to też producenci są relacje polsko polskiej miasteczko stało się w pewnym sensie synonimem tego wszystkiego, ale jednocześnie też wciąż pozostaje miasteczkiem i pozostaje miasteczkiem z mieszkańcami, którzy w pewnym sensie muszą jakoś się mierzyć każdego dnia z tym, że Stali się mieszkańcami pewnego synonimów nota oczywiście tak się stało i co jest w dodatku taki symbol oczywiście bardzo uciążliwe, ale wcale nie musiał być pan też popyt jest co jest w tym sensie też rezultat takiej koincydencji osób, które wtedy były na miejscu mam namyśli przede wszystkim księdza miejscowego, który był takim negacją listą tego tego co się wydarzyło tam z 1941 roku drugą osobą, która tez wydają się w jaki sposób jest w sensie odpowiedzialna za to, że symbolika wokół tego miasta to jest się huk i los płaszcze w jakimś sensie ludzi, którzy tam mieszkają wydaje jest jest bardzo trudne, bo nie są do tej pory jakoś za w takiej w takim takiej konwencji, jakby o odepchnięcie tej rzeczywistości umiejscowienie, a tymczasem pewna mogą zupełnie inaczej tam i ze względu na to że ten rabin z Jedwabnego, który przyjechał na tę uroczystość nazwiskiem piekarz to był etap, który przed wojną wyjechał miał nie szukanie taką głęboką sympatię z miejsca nie był takim dobrym ciepłym człowiekiem gotów był wzajemnie się prze przez przez rozmawiać, jakby te są sprawy oczywiście nie da się odwrócić tego co się wydarzyło ale, ale mieszkańcy musi być pozostawienie w takiej sytuacji, jakiej wydaje mi się ich pozostawiono 20 lat temu ta książka ukazała, a w 2011 roku, czyli 11 lat pokazaniu tej książki był pan pytany w wywiadzie w tygodniku polityka czy Polska Polacy zmienili się od tej pory, czyli od pomiędzy rokiem 2 i 2011, kiedy rozmowa odbywała czy zmieniła się w ich świadomość historyczna gotowość do dyskusji pan powiedział ogromnie można, by powiedzieć rzeczy, które kiedyś były nie do wypowiedzenia, gdy się powiedział w 2001 roku, że Polacy mordowali Żydów człowiek był uważany za wariata dziś już się tego nie kwestionuje faktów zawartych w tej książce nie odrzucają nawet jej krytycy z 2011 rok 2020 pancerze jak patrzeć na rzeczywistość taka rzecz, która wydarzyła po publikacji sąsiadów trasa do dzisiaj to jest otwarcie intelektualistów, którzy się humanistów, którzy pracują w dziedzinie po pierwsze, historii, ale nie tylko różne kultury wielu aspektach literatury teatru itd. filmu na datę problematykę polską żydowską i zrozumiałe okresowa zrozumienie, że w ramach tych wydarzeń miał w sobie również jako bardzo ważny wątek ten aspekt rzeczywistości, w którym polscy sąsiedzi mordowali swoich żydowskich sąsiadów i na ten temat coraz więcej wiemy, gdzie pracuje w tej dziedzinie to jest jakieś niesamowicie dotkliwej ważne wydarzenie w historii Polski, więc można powiedzieć, że Polska jest naprawdę zmienionym krajem pod tym względem, ale z drugiej strony przez ten okres, jaki już takiego od pchnięcia tej tej prawdy prawda aktywny był pat pt. polityki historycznej wstawania Scola Bóg wie, czego jeszcze i fałszowania przeszłości przez rząd, który doszedł do władzy w 2015 ale, obserwując rządy, które były przedtem też nie bardzo były zainteresowane w tym żeby, żeby historię tego okresu w pełni, jakby przekazać również i o pół utrwalić, jakby wiedzy powszechnej ten aspekt okupacji także tu mamy do czynienia w Polsce taką podzielono, jakby rzeczywistością z 1 strony jest jest ta elita nazwijmy ją, w które bardzo głęboko zaangażowane robi mnóstwo ciekawych rzeczy w tej dziedzinie takich otwierających oczy z drugiej strony nastąpiło jakieś takie zamknięcie i i polityczny nacisk na to, żeby historia okupacji w tym wymiarze stosunków polsko-żydowskich opowiedzieć fałszywy, a czy jest jakaś możliwość, żeby te 2 grupy w jaki sposób połączyć albo, żeby był jak największe jak największą część wspólna tych 2 zbiorów ja tak myślę znaczy podstawowy warunek tego co jest przekazanie wiec i u upublicznienie wiedzy na ten temat w taki sposób, żeby młodzież w szkole ludzie po prostu stykających się interesując się specjalnie pracami specjalistów prawda ale, ale zainteresowanie historią przeszłości, że mieli do dostępne łatwo ten 1 taki przekaz, który jest prawdą historii naszego społeczeństwa na to jest najważniejsza część dwudziestowiecznej historii polskiej sortowania w ogóle żadnej wątpliwości prawda zagłada polskich Żydów to jest unikalne zdarzenie nigdzie się nie wydarzy tak, żeby bardzo krótkim czasie 3 000 000 obywateli jakiegoś kraju w sposób niesłychanie brutalnie na widoku wszystkich to jest to jest część tej prawdy historycznej okupacji, że mianowicie zagłada Żydów pozbywa się nie tylko w obozach zagłady, w których morderstwo było ukryte jak przed społeczeństwem, które mieszka na jedno stycznia do końca oczywiście oba są co oglądać film Lanzmanna prawda szła, żeby zobaczyć w jaki sposób co miało wpływ na życie ludzi mieszkających wokół obozów zagłady sprawdzaj smród wiedza palonych ciał wiedzę o tym co tam się dzieje wszystko było w promieniu wielu dziesiątek kilometrów z rzeczywistością codzienną, w której uczestniczyli mieszkańcy ale Europie wschodniej w Polsce nie tylko na Ukrainie Białorusi wszędzie na wschód Niemiec mordowanie Żydów odbywało się zupełnie otwarcie wśród ludności pośród ludności miejscowej miejsc trudno jest powiedzieć, ale obraz się że z rzędu PSE 1 000 000 ludzi nawet jakby policzyć ofiary Żydów zostali zamordowani w tej otwartej przestrzeni nie w obozach nie w komorach gazowych w polskich przynajmniej tylu było w i ludzie o tym, ludzie widzieli, że jakiś niesamowity wpływ wówczas na ich myślenie Otóż jak pan się zastanowi nad tym, czego uczy się w szkołach dzisiaj w Polsce na temat drugiej wojny światowej to tam tak naprawdę zagładzie nie będzie powiedziane właśnie nic już na pewno nie ma wśród Polaków dzisiejszych przeświadczenia o tym, że zagłada jest część polskiej historii to jest jakby część takie zdarzenie, które dotykały silnego i w ogóle nie wiadomo na czym ono polega prawda robiona wielokrotnie takie badania opinii publicznej trik zadawano pytanie, kto bardziej ucierpiał w czasie wojny Polacy przeżyć, wprowadzając rozróżnienie w przez okupanta wprowadzone do języka, bo oczywiście, jeżeli byli również Polakami polskimi obywatelami i na próbce ogólno ogólną Państwowej, że tak powiem wielokrotnie w PS wygląda w ten sposób większość ludzi uważa, że albo Polacy, żeby tyle samo albo bawić albo nie wiadomo prawda to jest stan świadomości polskiego społeczeństwa absurd na naszej rozmowy powrócimy po informacjach Radia TOK FM państwa i moim gościem jest pan prof. Jan Tomasz Gross rozmawiamy o książce sąsiedzi jesteśmy 20 lat później wcale państwa my gościmy pan prof. Jan Tomasz Gross rozmawiamy o wydanej 20 lat temu książce sąsiedzi historia zagłady żydowskiego miasteczka rozmawiamy w Berlinie, gdzie pan profesor od kilku lat mieszka i od dlatego Bernat chciałbym zacząć się czuje w domu bardziej w Warszawie czy bardziej w Berlinie nazywa na co oczywiście najbardziej dał jest w Warszawie moje kryterium charakteru zadomowienia jest takie, że pierwszego dnia czy przyjeżdża takie miasta własnego miasta powinny się spotkać znajomego na ulicy jak dotąd weźcie zawsze się coś takiego trafia w Warszawie, więc na pewno jest właśnie to miejsce, w którym jestem najgłębiej związany, ale mieszka się w Berlinie wspaniale ja zresztą przyjechał do Berlina nie padnie Warszawy tylko z nowego Jorku miasta, które szalenie lubię bardzo jestem z nim związane i Berlin z Aten sensie dowodowym oraz na takim zasadniczym sensie mianowicie większość mieszkańców byli wydaje mi się lalkami olbrzymia część to są ludzie, którzy świadomie wybrali to miejsce jako miejsce zamieszkania przyjechali tutaj wiedzą, dlaczego posłanie dla życia nie są tutaj się po prostu urodzić tak samo to wygląda Nowym Jorku też miasto tak wpływowe, do którego po prostu przyjeżdża, bo do tych coś słyszałem tam był widział wspaniałe, więc dla mnie Berlin to było takie połączenie jakieś pewnej takiej intymności Europy, któremu bardzo była bliska zawsze potrzebna i tej takiej wspaniałej Rozmaitości i wielokulturowości nawet słowa, które nie wyraża tego w dostatecznym stopniu jak, w którą trzylatek pokocha w nowym Jorku no, a pewien wielka zaletę parki oczywiście jest to, że bierze bardzo niedaleko Warszawy zawsze spoczął, ale teraz czasami nawet samolot Matela bywają bardzo bardzo tania w ciągu są bardzo krótkiego czasu być już starych znajomych kolejny cytat panie profesorze myślę, że też doskonale panu znane, jakie może być wypada zapytać realne oddziaływanie wydarzeń sprzed dziesięcioleci na to co się dzieje obecnie pod angażować się uczuciowo spory, które powinny być przedmiotem bez namiętnych analiz historyków, dlaczego ktoś z nas ma czuć się dotknięty faktem, że istnieje kiedyś Polacy szmalcownicy będzie i inni Polacy ustanawiali gotówkowe przecież nic nie odpowiedzialność zbiorowa, a zatem nasze poczuwa się do winy za czyny niektórych środków byłoby równie absurdalne jak obciążanie winą kanclerza Kola z Auschwitz czy piłkarzy Dynamo Kijów za kołem w 2 na jedno oczywiście z tego punktu widzenia równie absurdalne byłoby nasza duma z tego, że zwyciężyć Turków pod Wiedniem prawda mieliśmy wspaniałego kompozytora Fryderyka Chopina w Mikołaj Kopernik odkrył prawdę, że ziemia się kręci wokół słońca itd. itd. to jest naiwne podejście to ten komentarz, który pan przeczytał po prostu, dlatego że każda wspólnota narodowa jest wspólnotą w czasie i po to, żeby móc powiedzieć o sobie nadać treść tę powiedzenie jesteśmy Polakami musimy jesteśmy tak naprawdę zakorzenieni w historii w historii tej społeczności, która przyciągnie przez dziesiątki setki lat i nie może być inaczej co kim jesteśmy składa się w jakiej słynny francuski socjolog August kod powiedział, że każde społeczeństwo bardziej się składa umarłych niż żywych tak naprawdę tak jest po prostu nie miało to, żebyśmy byli pierwsi za popełnione grzechy nie o to chodzi w ogóle chodzi o to, żeby wiedzieć znać własną historię, a szczególnie ważne zdarzenia w z historii tej społeczności, której w takim dniu chroniczny sensie jesteśmy z nią związani prawda no i oczywiście nie można nie można się oddzielić od świadomości owo od wydarzeń, które były tak tras formujące życie Polaków i tego państwa społeczeństwa zawartego w granicach tego państwa kształtu granic tego państwa, w którym mieściła Polska od tego wydarzenia była druga wojna światowa cały czas one obecne w wypowiedziach i świadomości publicznej i taktem w dyskursie od czterdziestego piątego, gdy wojna skończyła prawda w różnych wariantach także taka jest po prostu rzeczywistość, że jesteśmy takim tworem, który ma wymiar czasowy my jako ta grupa ludzi, którzy określają się to jest 1 z naszych tożsamości prawda jako Polacy teraz takie przepracowanie traum coś miałoby spowodować społeczeństwie jaka, jakie byłyby zalety, jakie byłyby wady myślę, że taką najprostszą najmniej natychmiast rzucającą się w oczy zaletą sektora wysokiego przepracowania traumy wynika, aby to, że w Polsce antysemityzm przestały być tak ważnym elementem światopoglądowe wydaje się, że dzisiaj mnóstwo ludzi funkcjonuje w tym podziela ten świat cała formacja polityczna, która w tej chwili usług płacy sam taką małą książeczkę na ten temat, którą to było takie zbudowane artykuł, który ktoś okazał tak w Newsweeku ona wyszła stery pytam się seria w Krakowie o tym jak bardzo ta pisowska formacja polityczna jest zakorzeniona w endeckiej tradycji i że centrum i tak było esencją jądrem endeckiej tradycji politycznej w Polsce jest antysemityzm oczywiście na jak bardzo ten taki antysemicki sposób myślenia tkwi w pisowskim przekaże mówimy o tym, przejęcie praw tak tak nagle ni stąd nie załączy dyskursie publicznym pojawił to wszystko jest poczynając od tej kompletnej fikcji dotyczącej smoleńskiej katastrofy prawda, którą PiS zbudował jako taki właśnie było ten start, który wyrzucił do do lido władcy to jako konspiracyjna taka spiskowa teoria dziejów prawda potem różne wzięli faktury od czasu do czasu wygrywali pisowscy politycy w rodzaju tego że, że uchodźcy to SOR znoszą roznoszą zarazki prawda potem cała opowieść pełna nienawiści o LGBT coraz to mamy tutaj do czynienia z tego z takim wzorem myślenia odnoszenia się do ludzi, który jest tkwi głęboko antysemickim przekaże za to miał swoje i wydaje mi się, że no właśnie przepracowanie traumy np. dziś byłoby fantastycznym fantastyczną co do odwyku od od tych antysemickich reakcji które, które w w Polsce sprowadzają na nie tyle nieszczęść na co dużo mówić również wtedy byśmy mieli politykę miłości, bo przecież polityka w pewnym sensie polega na pokazywaniu różnic pomiędzy nami, a tym innym oczywiście ci inni mogą mieć poglądy bardziej, ale bardziej naprawo albo właśnie być obcymi kontra my tutaj Swojacy no oczywiście polityka polega na pokazywaniu różnic, ale pokazanie różnych można je rozmaicie pokazywać w sposób racjonalny i takich, które dyskusja na temat różnic daje się przeprowadzić bez tego, żeby je na siebie od razu obrażali prawda na to, o czym mówimy dzisiaj co się wydaje ludziom takie dotkliwe niesamowicie nam mianowicie w jakim sensie nie ma pan, że rodziny siedzieli w ten sposób, że nie mogą się przy stole prawda ze sobą, aby jak to się zwolennikiem 1 opcję aktorzy drugi po prostu nie ma między nim jakieś możliwości porozumienia wszystko to są to jest taka forma podziału tych, które w polityce być nie musi mocno się można się różnić bez tego, żeby się nienawiść sprawę, bo pogardy co ja ja myślę, że co jest to był wielki pasterz, gdybyśmy wagi w sposób racjonalny dyskutować różnica świat pokazowy się z powrotem między sobą, ale oczywiście to nie jest jedyny wymiar tego wszystkiego traumy jak wiadomo są ważne do tego, żeby przepracować wystarczy zapytać o to psychiatrów na wprost ludzie ludzie i zbiorowości, które są stroma stosowane zachowują się w sposób szalony nieracjonalne skręcimy psychiatra, kto zdaje się, że niektórzy w panu panie profesorze upatrują takiego właśnie psychiatry może nie tyle historyka i psychiatry, który zapewnia czy chciałby zapewnić Polakom taką zbiorową terapie wie pan innym oczywiście nie w bardzo rozumiem to co znaczy to co to co mnie trapi co jest moim wydają się obowiązkiem jako historyka jest po prostu objadanie o przyszłości w sposób zgodny z prawdą jest wszystko a, ale prawdą jest również że zakres konfrontowania własnej przyszłości czy to we własnej biografii indywidualnej czy w biografii z biura skonfrontowanie własnej przyszłości zgodnie z tym co się wydarzyło niesamowicie uwalnia wydaje mi się człowieka zbiorowość po prostu przestajemy funkcjonować przestępcy zakłamanie znika prawda potrzeba potrzeba udawania, że jest kimś innym niż było naprawdę jakiś takie zrozumienie, skąd się biorą własna własna siła i słabości, czego w związku z tym również jakaś wiedza na temat tego, czego się trzeba wystrzegać to wielkie nic nie ma w tym żadnych tajemnic ze bardzo dobrze o tym, pisał np. Szczepan Twardoch wielki pisarz niedawno też w jakimś wywiadzie nie ma niestety tych tekstów przy sobie ale mówiących o tym, że właśnie to zakłamanie w sprawie przemocy, jakiej jak, za jaką są odpowiedzialni odpowiedzialne pokolenia naszych naszych dziadków pradziadków wobec żydowskich współobywateli, że to jest jakaś taka trauma niesamowita, która źródło traumy w każdym razie które bardzo ciąży pokoleniu Polaków do dzisiaj wrócimy do naszej rozmowy o informacjach Radia TOK FM państwa i moim gościem z Berlina jest pan prof. Jan Tomasz Gross 20 lat temu ukazała się jego książka sąsiedzi się w maju książkach ba został wydana w styczniu okazało się w maju i rozpoczął debatę, która już na zawsze zmieniła oblicze tej ziemi po informacjach wracamy do naszej rozmowy które państwa i moim gościem stan prof. Jan Tomasz Gross 20 lat temu ukazał się jego książka sąsiedzi o tej książce rozmawiamy także o tym co się zmieniło niektórzy, kiedy wypowiadają się na temat pana twórczości, bo przecież mówimy o książce sąsiedzi, ale także o kolejnych książkach, które się ukazały czy pana autorstwa pana pana żony natomiast niektórzy komentują mówią, że właściwie pan prof. Jan Tomasz Gross nie stawia pytani o fakty, których pisze, bo te fakty są znane one są udokumentowane raczej stawia pytania o to dlaczego skoro wiedzieliśmy albo skoro powinniśmy wiedzieć, bo to przecież nie było ukryte, dlaczego mówimy o tym, dopiero teraz, dlaczego tak późno dlatego tyle czasu, dlaczego nie krzyczymy też niewieście, dlaczego nie nie zastanawiamy się, dlaczego to zajęło tyle czasu nazywam dniami nie zapięcie to jest właściwa tak właściwy komentarz na temat tego co napisałem również razem z mają z żoną Ireną gruzińską gros w tej książce pt. zła technika wydaje się, że bardzo takie podstawowe sprawy, o których poczynając od sąsiadów w nich jest mowa to są rzeczy, które nie były znane raczej one były znane lokalnie jak, ale one nie funkcjonowały w obiegu historycznej wiedzy i w świadomości społecznej w na szczeblu takim prawda ponad ponad przekazanych przez lokalną przekazującym Wielkanoc na świat tutaj były charakterystyczne bardzo jestem presji przykład Jedwabnego, który oczywiście wszyscy wiedzieli o miejscu, że to miejscowi ludzie wymordować Żydów, a nie żadni Niemcy, choć tak od w ten sposób mówił o tym wydarzeniu pomnik, który sam stał wiedzieli o tym, również ludzie urodzeni dużo po wojnie sam przyjechało w tym 2000 roku i można było porozmawiać ości z kimkolwiek o miejsca po od razu otwierali się jeszcze zanim Jedwabne stało się prawda symbolem i teraz już na pewno tak nie jest tam co ci liderzy miejscowej społeczności, jakby narzucili taką konwencję genewską nieprawda co itd. także tak naprawdę to, o czym pisałem sąsiadach to była taka wiedza, która się nie przebiła świadomości społecznej wrażenia poza mówię tym takim czysto lokalny kontekst i, a z drugiej strony od rejestracji w tym komentarzu, który pan wypowiedział, cytując głosy różnych ludzi, którzy na ten temat co mówili, że mnie się wydaje setki tradycji jestem wykształcony taktem na moich studiach strzegł musi rozumieć starać zrozumieć to, o czym pisze co znaczy, że zadaniem czeka nauki, który bada społeczeństwo jest nie tylko zdawanie sprawozdania z faktów ze zdarzeń, ale również przemyślenie ich i jakby interpretacja to znaczy próba próba sformułowania, jakiego rodzaju znaczenie one mają zarówno dla uczestników tych zdarzeń, jakiego rodzaju konsekwencje to może mieć dla życia społeczności e-commerce taka historia i socjologia jest z wykształcenia socjologiem rozumiejąc to ma bardzo dużą tradycję i dla mnie było zawsze zupełnie oczywiste, że praca naukowa to jest działalność, która wykracza poza nazwanie zdarzenia i zawiera w sobie taką potrzebę właściwie i w pewnym sensie obowiązek nawet bez przemyślenia i interpretacji nie chcę tego wypowiadać w taki sposób, aby było źle zrozumiała nie chodzi o to, że nadaje się temu jakiś, jakby taki kierunek i spojrzenia zdarzenie tylko stara się jak myśleć to, jakie Toma znaczenie dla ludzi co co spotkało czy po 20 latach coś, by pan panie profesorze sąsiadach zmienił, gdyby miał pan wydać książkę raz jeszcze dodał wyciął inaczej opisał pan stawia się tym sam byłem w Warszawie niedawnymi kin kilka spotkań na na temat sąsiadów i przeczytałem ich książeczkę znowu we Wrzeszczu ważnym analizy z wielką, jakby długą i satysfakcją muszę powiedzieć tam właściwie niczego nie zmieni zresztą sami z wielką wagę to było bardzo trudne dla mnie do napisania mała książeczka, ale jakaś strasznie emocjonalnie wyczerpująca autora, ale również taka dyscyplinujące intelektualnie ze zdaniem samych nawet czytana bardzo przez krytycznych Czytelników z wielką uwagą witam tak naprawdę nie ma żadnych pomyłek i okazuje się w świetle świetle badań, które potem prowadzono bardzo intensywnie nad tym tematem szeroko pojętym nie tylko w Jedwabnem, ale w ogóle nad zagadnieniem mordowania Żydów przez polskich sąsiadów właśnie żadnych żadnych nowych ważnych rzeczy nie znaleziono w archiwach, które należałoby uwzględnić, pisząc taką pracę 1 rzecz, która ewentualnie, którą ewentualnie mógłbym zrobić inaczej, gdyby naprawdę wiedział wszystko co wiem dzisiaj to napisać taką książkę książkę nie po prostu jest ważnym, ale np. tych 3 miejscowościach, które tam są bardzo blisko siebie, w których te zdarzenia były ze sobą bardzo połączone już choćby do tego stopnia, że ludzie, którzy występowali jako mordercy w 1 miejscowości Wąsosz potem przeszli do Radziłowa próbowali mordowali w Radziłowie potem z okolicznych miejscowości z Radziłowa również ludność przyszła do Jedwabnego tam też brał udział w tej zbrodni więc, jakby pełny opis tego wszystkiego i okazało się, że źródła szczególnie teraz Radziłowa są bardzo obszerne i pozwalają wiele serca odpowiedzieć można, by napisać taką większą pracę właśnie tych 3 zdarzeniach, ale może ona wtedy była mniej mniej czytelne jak się wydaje, że w, jakim sensie z punktu widzenia efektów, które jak się okazało sąsiedzi mieli na publiczność znającą w Polsce taka malutka objętość tej książki skupienie na 1 zdarzeniu bez jakiś bardziej zawiłych prawda konfiguracji, które trzeba otworzyć też, by opowiedzieć historię jako nasze odbyła jak została przeprowadzona w 3 miejscach może to miało możliwość tak, by było lepiej, więc tyle mogę powiedzieć, gdyby naprawdę wiedział to wszystko co wiem dzisiaj to byłby dylemat dla mnie czy napisać o tych 3 czy napisać kod jest od 2, ale jeżeli już cały wydanym tomie są dokładnie to samo co napisać, a czy przed publikacją tej książki pan świadomość tego co się wydarzyć przy czym ona może być, bo wcześniej pojawiały się pojawić także artykuł pana przecież autorstwa, który nie wzbudził spowodował zainteresowania tym tematem, a książka sąsiedzi może być otworzyła nowy rozdział, jeżeli chodzi o pana no to cóż wróg zdrajca donosiciel szczerbca anty Polak Polakom serca wampir to tylko niektóre z epitetów którymi pana obdarzono czy spodziewał się pan, jaka puszka Pandory otworzy się po publikacji nie zupełnie nie wie pan nie miałem absolutnie intuicji tak będzie wyglądał dlaczego, który pisuje dzieła zapewne łukowe rzeczą, którą się przyjmuje jako naturalną jest to, że wiele czasu, zanim ktokolwiek przeczyta reakcja na to jest zwolnione od 2 miejsce ma miejsce w jakiś takich czasopism, na których też nikt za bardzo nie czyta i tak itd. ja miałem taką troszkę można powiedzieć jakąś bardziej otwarte zrozumienie tego czym jest moja publiczność po tym, jak Sand napisaliśmy razem znowu z małżonką w czterdziestym nas Matko Sybir zesłali, jaką książkę o o sowieckiej okupacji wschodnich terenów Polski z siebie dokumentacji ona jak wyszła na przód prawda w aneksie takim jak żywy wydawnictwie emigracyjnym w Londynie, w którym byliśmy bardzo związani, ale później był to okres w latach osiemdziesiątych w obiegu niezależnym w Polsce także widać było, że jest co piszemy na temat współczesnej historii Polski jest ma wdzięk, ale tak będzie wyglądała reakcja sąsiadów nie miałam zielonego pojęcia pan wydawał się tak myślałem oczywiście ludzie zareagują, bo dla mnie było wstrząsające uświadomić co to co co tam zastał tam opisane, ale i ciągle wydawał się to raczej będzie ograniczone do środowiska nazwijmy to kolegów po fachu również głosy krytyki pojawił się nie tylko wśród przeciwników, ale także choćby pana środowisko w pan pod pojawiły, ale chodzi o sąsiadów wydają się to ta książka już została zaakceptowana jako jako no taki poważny dorobek, który już bardzo nie kwestionuje zresztą trudno trudno, żeby było inaczej, zważywszy na to, że przez 20 lat i co dla mnie jest największy największy sukces efekt sąsiad to, że w wyniku napisania tej książki otworzyła się właśnie działalność naukowa jak wspominałem sam początku bardzo wielu ludzi i w tej chwili w języku polskim dokumentacja relacji między ludnością miejscową Żydami Żydami w czasie okupacji jest chyba naj naj dokładniejsza najbardziej się najbardziej tak wyrafinowana pod względem analiz ze wszystkich europejskich społeczeństw i wszystkich literatur w różnych językach, a to jest zagadnienie wydaje się uniwersalny, dlatego że wszędzie w całej Europie stosunek miejscowej ludności nieżydowskich do Żydów pod okupacją niemiecką to zagadnienie, które jest pełne z bardzo późno zostały wzięte pod pod lub też się tak wyrażę i wszędzie wszystkim wszystkim historiografią wszystkim z Narodowym historia sprawia wielką trudnością się okazuje, że nikt tak naprawdę nie zachował przyzwoicie w stosunku do swoich współobywateli Żydów Ross dziękuję za dzisiejsze spotkanie państwa i moim gościem prosto z Berlina był zresztą tak trochę źle zabrzmiało może w kontekście, ale tu się spotykamy rozmawiamy państwa moim gościem był pan prof. Jan Tomasz Gross informacje Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: OFF CZAREK

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Z pakietem "Aplikacja i WWW" - niezbędna wiedza zawsze pod ręką!

KUP TERAZ do 40% taniej

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
Przedłuż dostęp Premium taniej!