REKLAMA

O początkach człowieka

Homo Science
Data emisji:
2020-03-28 13:40
Audycja:
Czas trwania:
26:01 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
dzień dobry państwu witamy w audycji Homo science Aleksandra Stanisławska Piotr Stanisławski Crazy nauka PL i studia nasz gość Tomasz Ulanowski dziennikarz naukowy gazety wyborczej autor książki niedawno wydanej pt. o powstawaniu Polaków dzień dobry tytuł jest taki trochę prowokacyjnym już raz o tym, rozmawialiśmy przy okazji podsumowania naukowego 2019 roku, ale wówczas troszeczkę po macoszemu traktowaliśmy napisaną przez siebie książkę Tomku, a teraz chcielibyśmy szerzej Rozwiń » porozmawiać o tym co opowiedział w książce na temat tego, kto i co ożyła na terenach Polski chyba należy nadal żyje coś tutaj działo od najdawniejszych czasów i jak to chronologia każe można zacząć od początku, czyli od swojego pierwszego rozdziału, który jest poświęcony przewrotnie pierwszemu czworonogowi, który wyszedł na ląd pod Kielcami właśnie to czy to był pierwszy Polak no, dlaczego nie no, dlaczego nie zależy wszystko zależy od tego jak zdefiniujemy polskość NATO razem, żebyśmy się w metafizyczne sprawy Zagłębia to może przyjdzie niewątpliwie, ale może być jedno był to pierwsze znane chwalona, czyli zwierz, który chodził na 4 nogach po po lądzie jak tak się zdarzyło w historii tektoniczne ziemi że jego ślady tropy w zasadzie zostały odkryte przez polskich badaczy w górach świętokrzyskich tropy pochodzą sprzed około 380 000 000 lat wtedy oczywiście nie było Kielc nie było gór świętokrzyskich, ale jak tu no tak to jest wielce są wieczne nie było gór świętokrzyskich, a to miejsca, gdzie dzisiaj są Kielce góry Świętokrzyskie znajdowała się zupełnie w innym miejscu na ziemi niż dzisiaj jest i to był to było to miejsce, z którego w, którym można było z płytkiego morza wejść na ląd innymi słowy ta Polska, która obecnie z polską dawniej Polska nie była wyglądała jednak inaczej i było chyba trochę cieplej niż obecnie nie było tutaj przede wszystkim trzeba się w ogóle zastanowić co to znaczy tutaj to znaczy tutaj to mniej więcej wiem, ale co znaczy Polska jest jakaś wyimaginowane wspólnota ładnie powiedział kiedyś Andrzej Duda, ale nie, odnosząc się do Polski do Unii Europejskiej te rzeczywiście jest Robert zawsze Malinowa wspólna mówi się tak bezpiecznie dzisiejszy na dzisiejszy teren dzisiejszej Polski o tak stara się używać takiego określenia czasami oczywiście nie, bo używam pewnych uproszczeń językowych nie możemy cały czas powtarzać tych samych zwrotów itd. więc to jest oczywiście wszystko wszystkie umowy myślowej umowne w takim razie w ramach tej umowności poruszamy się tutaj oczywiście cały czas mamy gdzieś w końcu głowy te Fanta maty wielkiej Lechii, do których pewnie dojdziemy w tej rozmowie i będzie bardzo proszę tylko płacowe dla rozrywki tam kamer, czyli sprawy, które są pseudo nauką, bo te sprawy ludzi interesują dlatego musimy nie zapytać, ale to dopiero za chwilę natomiast po pierwszym Polaku, który był po prostu czworonogiem podobnym to był tort, bo coś na kształt Titanica wygląda jak płaski jak była minister był poza wiadomo kim była niczym było ono wchodzi na starych, ale mamy szczęście, że jego tropy bardzo stare zostały odnalezione na terenach naszego kraju tym niemniej przejdźmy do spraw bliższych temu konstruktor i Polaka jako takiego pierwsi ludzie, którzy się pojawili na terenie dzisiejszej Polski tu właśnie ludzie, ale raczej nie Homo sapiens prawda musimy mówić dużo wcześniejszych gatunkach tak to ślady pierwszych ludzi na terenach dzisiejszej Polski pochodzą sprzed pół 1 000 000 lat i byli ludzie z gatunku Homo erectus odkrył na Dolnym Śląsku niestety nie ich szczątki tylko pozostałości po ich obozowiskach po ich kulturze, skąd wiemy, że Homo erectus z uwagi na to, że oni tutaj wcześniej byli w byli generalnie w tym w tym w tym rejonie rejonie świata byli odnajdywanie na innych stanowisk archeologicznych nie byli neandertalczycy, dlatego że zostawili trochę inną inne wyroby innych należących do innego inne kultury nie zostawiali neandertalczycy byli w zasadzie tyle po nich byli neandertalczycy na terenie dzisiejszej Polski, a potem przyszli z 5, czyli czyli, ale też jesteśmy trochę neandertalczyka mi trochę efektu sami, a właściciel elekt musi jakich nazywamy, gdzie ich szczątki zostały odnalezione w jakiej części Polski dziś na Dolnym Śląsku to jest o tyle zabawne jeśli chodzi o dyrektor firmy do neandertalczyków, że badania nad migracjami nad ewolucją człowieka, które w ciągu ostatniej dekady się toczą są tak gwałtowne, że ja wielokrotnie, pisząc książkę musieli aktualizować już po ukazaniu się zostały opublikowane kolejne badania, które tak naprawdę powinny w tej książce zapisana, ale nie zostało wpisane było za kiedyś trybu raty, które to badania mówią o no no właśnie od jak łatwo i na tych łączone dotyczą tych najstarszych ludzi jeszcze starszy od 61 np. np. neandertalczycy, którzy byli takim no pionierskim gatunkiem europejskim, bo uważa się, że oni wywoływali w Europie czy są tacy prawdziwi Europejczycy słowie oczywiście nikt nie jest prawdziwym Europejczykiem ani nieprawdziwym, ale no oni są 5 powieści z Afryki 10 lat temu krzyżowali się z neandertalczykami jesteśmy owocami tego w cudzysłowie mezaliansu sprzed około 50 000 lat tłumaczy każdy z nas nosi w sobie odrobinę neandertalskiego dna około 2% prawda na terenie Europy, która od 1,5% 2,1% i dotychczas uważano do niedawna budowano już uważano, że wszyscy Afrykanie mają w sobie te śladowe dna neandertalskie od kilku tygodni wiadomo, że również niektórzy Afrykanie są nosicielami neandertalskiego dano niewielkie domieszki neandertalskiego dna, jaką się znalazła w Afryce to to to trudno powiedzieć, ale podejrzewa się, że część ludzi, którzy weszli do Europy z skrzyżowanie się po drodze świat znany aktor czekami wrócili potem do Afryki tam zostawili to neandertalskie dna dalej jest kolejna publikacja bardzo ciekawa w został nim tygodni dosłownie dotycząca tego, że neandertalczycy, zanim jeszcze rozstali się zdaje sobie nami inną linią archaiczną człowieka znajdowano w Kaukazie obecnie Azja wschodnia Austria Australia Azja generalnie, czyli ich wspólny przodek krzyżował się zresztą sami prawdopodobnie na terenie Azji w związku z tym to jest to to co kiedyś próbowano opisać bardzo prostym rysunkiem drzewa filogenetycznego rozchodzenia się człowieka i gatunkowego po świecie obecnie wiadomo, że to się nie da tak prostu narysować to znaczy raczej jest to nie drzewo żywopłot to tani na lód gatunki ludzkie rozchodziły się spotykały mieszały znowu uważam, że to jest bardzo piękna historia co się stało, że te badania tak wybuchu w dziesiątym właśnie, że to jest w sumie niedawny zjawisko ten wybuch badań, które ci utrudnił zachowanie aktualności książki z czego wynika wynika z tego, że mamy lepsze narzędzia badawcze to te lepsze narzędzia to są głównie metody genetyczne, które zostały wprowadzone całkiem niedawno tak naprawdę na masową skalę w ostatniej dekadzie do archeologii to znaczy na ona oczywiście są takie każde narzędzie trzeba przyjąć niestety to wziąć pod uwagę, że on sam idealne, bo genetycy, którzy badają kopalne szczątki ludzkie zmagają się z wieloma problemami głównym problemem jest jest to, że genetycy badają dna to dna tak jak każdy biologiczny materiał ulega rozpadowi im im starszy na tym bardziej uszkodzona i może teraz starszy badacz niż wcześniej czy w ogóle w ogóle możemy badać, dlatego że wiemy, gdzie znaleźć wiemy, które części szkieletu, której on położna części czaszki jest taka malutka kosteczka, która jest bardzo gęsta jestem bardzo duże zachowanego kopalnego dna po pierwsze, uzysk naukowcy umieją lepiej zachować lepiej nam nasz w związku z tym dostają dużo materiału, który mogą sobie badać porównywać, a po trzecie wszystkie badania stały się o wiele tańsze niż był jeszcze 10 lat temu w związku z tym co są łatwiejsze do prowadzenia tam jest także popiersie łatwiej jest im odizolować dna napływowa, czyli od różnych bakterii myśleniu zanieczyszczenia i też się wyjmuje określone znaczące odcinki fragmenty, które się namnaża potem porównuje z innymi innymi znaleziskami dlatego też szybsze poproszę ich dotyczy także łatwiej łatwiej łatwiej łatwiej, bo łatwo zrobić dużo porównania natomiast kolejny problem na tym, że po prostu tych szczątków, które które, która wykupuje archeolodzy wykopują i potem Extra kują proszek z kości do badania genetyków jest bardzo niewiele w związku z tym próby zawsze są niewielkie genetycy tworzą no duża hipotezy dotyczące tego jak się jak się rozprzestrzenia ludzie po świecie na podstawie naprawdę niewielkiej ilości próbek niewielkiej liczby próbek mają kilkadziesiąt ciał np. wydobytych z tego samego tonie też było bardzo dużo mam kilka ciał wydobytych z tego samego miejsca kilka ciał wydobytych z innego miejsca na tej podstawie tworzą poważne uogólnienia przez długi czas Denisow Jana wiedzieliśmy, że istnieją wyłącznie na podstawie policzka słońca oraz 1 zęba tak tak wydobytych wał w Ałtaju zyski nigdy nie są biznesowe jest kim ja właśnie podział Kaukaz wcześniej to cofam to, bo to konsystorza bardzo ciekawe, a Piotr chciał zadać skrzyżowanie kultur wierzcie chcecie w takim razie jak bardzo te hipotezy genetyków tworzone na tak małej grupie się zmieniają gwałtownie, bo to jest takie ryzyko, że czynisz dość duże założenia daleko idące i potem nagle 1 jedno odkrycie może postawić na głowie zdarzają się takie rzeczy czy to co wiemy jest w miarę bezpieczne np. te odkrycia, o których powiedziałem, że że, że jednak neandertalczycy zostawili swoje szczątkowe dna populacji afrykańskich to jest coś takiego co, ale wraz z wywrócił dotychczasową wiedzę troszeczkę to mnie trochę dziwi o tyle, że to do tego taką wydaje rocznie można dojść na podstawie badań całkiem dużej grupy żyjących obecnie mieszkańców Afryki, czyli nie trzeba skoro znamy powiedzmy cechy charakterystyczne detale cieków to co tu było problemem nauczyć tego nie wolno było to, że tych badań prowadzono poprosi też nie znano tych cech neandertalczyków, bo te to stosunkowo niedawno znamy na rok generuje tak no tak no no jest nasza wiedza o tym, że krzyż baliśmy się z neandertalczykami jesteśmy spod spadkobiercami również ma ledwie 10 lat to jest naprawdę niewiele i przeprowadzenie badań genetycznych takich bielą taki atak na dużej populacji po prostu cały czas kosztownym interesem pań przeprowadzamy spadku cen co do takich będzie coraz więcej zysków należy się liczyć w najbliższych latach, jeżeli tylko będziemy chcieli finansować jak my jako społeczeństwo ludzkość będziemy chcieli finansować te badania no to będziemy zdobywać coraz więcej tutaj odnośnie do widywania się coraz więcej jest nim niezła historia z Polski dotycząca znaleziska z jaskini ciemnej, gdzie podejrzewano, że znaleziono kości neandertalskiego dziecka, które zostało po żart przez jakiegoś drapieżnego członkiem straszy Polaków sprzed przeszło 100 000 właśnie i potem badania jakości badania dna mocno namieszały w wynikach tych z pierwszego jeszcze tych badań przeprowadzono prawdopodobnie przynajmniej na etapie pisania tej książki ani o tym nie widział, żeby te badania były sprawdzane, bo tam nie było po prostu dna do badań to centra te kosteczki były tak przedstawione przez organizm jakiegoś drapieżnego ptaka który, który których, który zjadł szczątki nie wiadomo kogo czy człowieka czyni człowieka były tak przetrzebiona, że nie zachowały się żadne dna do analizy związku z tym można było prowadzić tylko wnioskowanie o bardzo pośredni, czyli de facto mogą to być również szczątki niedźwiedzia lub nie mogą być idealnego innego innego zwierzęcia niekoniecznie człowieka i no jeszcze jeszcze jeszcze nie wiemy tak naprawdę czyje to są szczątki, czyli takich historii może być więcej tym niemniej każde takie znalezisko poszerza naszą wiedzę na temat tego co tu się na tych terenach działo dawniej pewniejsze znaleziska neandertalskie pochodzą sprzed zdaje się 60 000 lat liczy na 10 lat Polski jaskini również ciemnej ojcowskim parku Narodowym tak no no ale ale wiemy wiemy przecież wszyscy, że nauka jest pewna piramida, która się w opieram na poprzednich na badaniach poprzednich cały czas możemy pielęgniarce metafora może raczej są puzzle, które są przez przedstawianych cały czas są luki uzupełniane potem wyjmujemy klocki przedstawiamy w innym miejscu, które bardziej pasuje nie wiem Jakimowicz końca obrazek to taka zabawa oczywiście, że nie wiemy czy jest takie fascynujące o tym jakie jest Instytut pogadamy, zwłaszcza że zostało całkiem dużo tematów oczywiście wszystkich nie spalimy, żeby państwo mieli okazję po fascynować tak jak w tym powstawaniem Polaków powstawania powstawaniu Polaków książka autorstwa Tomasza Ulanowskiego, który jest dziennikarzem naukowym GazetyWyborczej dzisiaj naszym gościem zapraszamy na drugą część audycji po informacjach Radia TOK FM witam państwa ponownie druga część audycji Homo science Aleksandra Stanisławska Piotr Stanisławski kryminał kapel i studia nasz gość Tomasz Ulanowski autor książki o powstawaniu Polaków dziennikarz naukowy gazety wyborczej jest rozmawiamy dzisiaj o tej książce o tym co można było nazwać polską a czego jeszcze nie o tym, że ta Polska to jest bardziej twór abstrakcyjny, a tak naprawdę możemy mówić jedynie znaleziskach z różnych gatunków szczątków różnych gatunków, które się tutaj pojawiały na długo przed nami o tym, że pierwszym Polakiem można nazwać czworonoga sprzed 395 000 000 lat również mówiliśmy potem się tutaj jest jeśli chodzi o gatunki ludzkie pojawili humory któż neandertalczycy no i wreszcie może dojdziemy do Homo sapiens, którzy tutaj przyszli z Afryki około 45 000 lat to ludzie rzekomo rozumni rzekomo rozumnie, a teraz się okazuje jacy jesteśmy bardzo rozumni i właśnie około 40 000 lat temu pojawiał się pojawię się tutaj na terenie na terenach dzisiejszej Polski ludzie z południa, skąd przybyli tak to tutaj prosi, by było mówić nie w Polsce generalnie na terenie Europy i to są znowu ten znał wynik tych badań genetycznych, których mówiliśmy wcześniej wiem, że są piesi kolonizowali Europy w 3 falach imigracyjnych bierze na siebie około 45 000 lat temu, kiedy w Europie osiedli pierwsi łowcy zbieracze, czyli ludzie, którzy żyli z polowania na różne gatunki zwierząt ze zbieractwa zbierania korzonków owoców ziół i dobrze żyli może rok, czyli na zakładanym grupa zakładamy, że żyli, że żyli nieźle, ale skąd my wiemy, że oni mogli żyć dziś wiemy tylko możemy o tym, wiedzieć tylko, obserwując obecne obecne plemiona łowiecka Bielecki, który jeszcze na w niektórych miejscach świata między nimi Filipinach czy Afryce żyją wiemy, że oni pracują dużo mniej niż my np. ale też są zdrowsze od tych pierwszych rolników, który rzeczywiście są badane no są zdrowsi tak, bo po prostu są zdrowsi, bo o czy byli zdrowsi no teraz już są objęci taką formą zapewne opieki medycznej, ale ci łowcy zbieracze sprzed 450 lat musieli być zdrowsi, ponieważ ci chorzy po prostu nie przeżywali nie przez okazywali swoich genów dalej tyle w związku z tym cała populacja była na pewno zdrowsza niż jest nasza populacja no dobrze ta zdrowa populacja dociera do terenów Polski dzisiejszej i to są ludzie pochodzący z terenu dzisiejszej Turcji to są ludzie pochodzący z Afryki tak jak my wszyscy pochodzimy co znaczy nasi przodkowie pochodzą z Afryki, którzy przeszli wcześniej przez Azję zachodnią przez bliski wschód Azję zachodnią i różnymi drogami dotarli do Europy prawdopodobnie naj krótszymi, bo po co mieliście jakieś tam specjalnie nadwyrężać, żeby iść przez Amerykę także także na prawdę o tym, że zanadto nie przeszli albo przez Kaukaz dotarli do Europy zacznie się Europy, w jakich nie na pewno małych grupach mamy populacja i gotowali się przez kilkadziesiąt tysięcy lat wraz ze zmieniającym się klimatem w Europie aż 910 lat temu nadeszła kolejna fala imigracji, czyli fala, która już niosły kolejno kraju są zupełnie nowa kultura także razem z wymianą genów nastąpiła wtedy wymiana memów również, skąd ci ludzie szkoleni przyszli ci ludzie przyszli z Anatolii byli rolnicy są kina Ada to fakt byli rolnicy którzy odziedziczyli kultury rolniczą od rolników z bliskiego Wschodu i przenieśli się do Europy niosą ze sobą słowo w sensie wiedzy nową i niosąc swoje geny zaczęli się mieszać populacjami łowców zbieraczy żyjący do tej pory w Europie, więc tych z tych 2 różnych kulturowo ludów owiec z pirackich i rolniczych powstała mieszanka tak wszystko zaczęło mnie, więc 10 lat temu powstała mieszanka ówczesnych Europejczyków czy to jest także z rolnicy zdominowali kulturowo zdominowali jak najbardziej właśnie, dlaczego właściwie, ponieważ rolnictwo pozwala z wytworzyć o wiele więcej pokarmu niż łowiectwa zbieractwa niż więcej dzieci, ponieważ dużo więcej pokarmu z dużo więcej nadwyżek, które można w jaki sposób zagospodarować np. przehandlować w związku z tym powstaje kultura, która jest zupełnie inna niż niż, która poprzednio na poprzednio na dodatek do uprawy roli szczególnie w takiej wersji prymitywnej potrzeba dużo dzieci w związku z tym im więcej dzieci tym większa pomoc poród w związku z tym następuje niesłychany przy przyrost populacji na całym świecie to rewolucja rolnicza, której mówimy, które się w Europie prawie 910 lat temu na bliskim Wschodzie, bo już 12311 000 lat temu ocenia się, że w ciągu tej tylko mniej więcej 10 000 lat od wybuchu do narodzin Jezusa populacja ludzka na całym świecie wzrosła z około 10 000 000 ludzi do 250 000 000 ludzi w ciągu 10 000 lat to ogromny skok demograficzny ogromny, ale też poparcie jak patrzę na kolejny skok demograficzny w ostatnich 2000 lat protesty 250 000 000 do przeszło 7,5 miliarda to jest już niesamowity skok populacji dobranych wracajmy do tego celu z nich chronologii czy to znaczy, że my jesteśmy potomkami tych cudownie pokojowych rolników, którzy przynieśli tej wiedzy o prawa dzieci i urządzić na jakiej mierze jesteśmy tylko jest też pytanie tego, jakiej mierze dająca nie wiemy natomiast wiemy, że również dzięki badaniu Marchel genetycznie, że około 5000 lat nastąpiła trzecia taka duża faza fala imigracji, która wlała do Europy i ona myślała ze stepów eurazjatyckiej czasem się ze stepów brytyjskich byli tylko o tyle ciekawa w fala imigracji, że oni nieśli ze sobą kulturę pasterską i konną bliscy zrobili można powiedzieć najeść również, ponieważ oni genetycznie co wiadomo z badań zdominowali absolutnie ówczesnej populacji Europejską, czyli szybko wymienili geny tych łowców zbieraczy rolników na swoje najeźdźcy, którzy zajęli miejsce dawnych mieszkańców no dobrze państwo praw, a właściwie rosyjscy rosyjscy sprawcy wiosna Wschodu, gdzie tutaj miejsce Słowian w tym wszystkim tak, żeby nasze wymagania, że nie swoją wtedy o Słowianach nie wiedział zresztą no, jeżeli mówimy o Słowianach mówimy o pewnym pisze etosu, do którego możemy sięgnąć dopiero wtedy, kiedy zaczęły zaczęliśmy mieć jakiś źródła historyczne jak zapiski, czyli to jest zupełnie to są zupełnie niedawne czasy, czyli około 1000 lat, czyli około 1000 lat, czyli czasów formowania się państwa polskiego jeszcze przed nawet już wiadomo, że to byli tacy Słowianie, bo tak, skąd oni wzięli tutaj czy też skończy, jeżeli są potomkami tych tych 3 fal imigracji Europę głównych, czyli tych łowcy zbieracze rolników i jeźdźców skup ze stepu eurazjatyckiej, czyli tak naprawdę to co uważamy za rdzenną słowiańska 100 są tak to są wpływy genetyczne z różnych części świata w tym głównie z południa oraz Wschodu oczywiście jak sięgniemy jeszcze głębiej to dojdziemy do Afryki jak się nimi zawsze dochodzimy do Afryki zawsze jak się nimi jeszcze głębiej to sięgniemy do innych gatunków człowieka itd. czyli wielka Lechia po raz pierwszy pojazd używany Fantazy mat czy pomnażanie swej książce wspominam, bo trudno nie wspomnieć raz 2, a szkody nie wydają się, że głos był jakikolwiek sens zajmowania się na poważnie, bo to nie jest to wymysł w związku z tym przynależy do autorów zajmujących się inną dziedziną rzeczywistości takich ja pytanie na koniec myślisz, że takie systematyczne chronologiczne naukowe podejście do tego z kim właściwie jesteśmy tak można określić w jaki sposób nie wiem z zmienią sposób myślenia właśnie o współczesności naszej pozycji o naszej roli czy to są rzeczy odległe niezwiązane z każdej szanującej zaczyna się zastanawiać nad tym kim jest to pytania tożsamość jest jest chyba dla każdego człowieka w jaki sposób ważne no i odpowie na pytanie w dużej mierze zależy od tego co wiemy, ale też od tego co wymyślimy lekarzy każdy z nas ma ma szansę się wykreować w pewnym sensie, gdyby Janoszka czy długo zastanawiałem kim jestem na nie da się ukryć jestem Polakiem, ale co to oznacza, że jestem Polakiem kim w ogóle Polak to jest troszeczkę uchylę rąbka tajemnicy, że Tomek jest 1 z tych najeźdźców, ale tym razem z Zachodu genetycznie przynajmniej części od Nordyckiego germańskiej to część chce artystkę chromosom Greg w związku z tym jest tak mała część mojego dna, że to naprawdę nie ma wielkiego znaczenia ciekawe czy jakiś czas będziemy mogli tropi dokładnie swoje ślady tak naprawdę precyzyjnie, ale zwróć uwagę, że ślady to nie byłyby takie pojedyncze ślady znowu nawieziono wzrastały jakiś Krzak, ale też Planta zwykle dobrze kończymy dziękujemy wszystkim polecamy książkę o powstawaniu Polaków fascynująca opowieść napisana lekkim językiem bardzo przystępnym, a przy okazji przekazująca naprawdę solidną porcję wiedzy autor książki Tomasz Ulanowski dziennikarz naukowy gazety wyborczej dziś gościł u nas audycji dziękujemy bardzo dziękuję bardzo, do widzenia dziękujemy Żenia co do usłyszenia na pewno nieraz dziękujemy zapraszamy za tydzień nasza audycja teraz informacje Radia TOK FM Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: HOMO SCIENCE

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Teraz wszystkie pakiety TOK FM Premium 40% taniej!

KUP TERAZ 40% taniej

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
NULL
Array