REKLAMA

"Kanał" Wajdy - film, który zapoczątkował polską szkołę filmową

Wieczór Radia TOK FM
Data emisji:
20-04-2020 22:00 (Powtórka: 01-08-2020)
Prowadzący:
Czas trwania:
41:33 min.
Udostępnij:

Obraz Andrzeja Wajdy wszedł na ekrany kin dokładnie 63 lata temu. Rozwiń »
I wywołał wstrząs. „Patrzcie na nich uważnie. To są ostatnie godziny ich życia” - mówi lektor zza kadru.
Kamera przesuwa się po twarzach i sylwetkach młodych, za młodych dziewcząt i chłopców, którzy z gołymi rękoma rzucili się na niemieckie czołgi.
Czekano filmu o moralnych zwycięzcach. Otrzymano film o nieludzkiej śmierci.
Duch został unurzany w szambie płynącym kanałami.
Jak pisał Jerzy Płażewski na łamach „Przeglądu Kulturalnego”: Wajda „nie pokazał Leonidasów, wesoło ucztujących przed heroiczną śmiercią, tylko ludzi oszukanych, zrozpaczonych i przerażonych“.
Trudne i bolesne było to dla bliskich ofiar Powstania Warszawskiego. Dla mitu.
Otwierało dyskusję, która trwa do dziś: o sens tego powstańczego zrywu. Zwiń «

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
chór Radia TOK FM dobry wieczór państwu na zegarach już po dwudziestej drugiej to znaczy, że zaczynamy nieco skrócony na czas epidemii poniedziałkowy wieczór Radia TOK FM przy mikrofonie Karolina Lewicka obecna jest także Małgorzata Łuczyńska, która program wydaje i Daniel Kowalewski, którego realizuje, a oto nasz plan po dwudziestej drugiej będziemy na premierze filmu kanał obraz Andrzeja Wajdy wszedł na ekrany kin dokładnie 63 lata temu i wywołał wstrząs patrzcie na nich Rozwiń » uważnie to są ostatnie godziny ich życia mówi lektor zza kadru kamera przesuwa się po twarzach sylwetkach młodych za młodych dziewcząt chłopców, którzy gołymi rękoma rzucili się na niemieckie czołgi czekano filmu o moralnych zwycięstwach otrzymano film o nieludzkiej śmierci duch został unurzany w szambie płynącym kanałami jak pisał Jerzy Olszewski na łamach przeglądu kulturalnego Wajda nie pokazał Leonida SUV wysoko uciekających przed heroiczną śmiercią tylko ludzi oszukanych zrozpaczonych i przerażonych trudne bolesne było to dla bliskich ofiar powstania Warszawskiego dla mitu otwierał dyskusji, która trwa do dziś o sens tego powstańczego zrywu obraz Wajdy otworzył też nowy rozdział w dziejach polskiej kinematografii tzw. polską szkołę filmową jednostka rzucona na pożarcie historii chce decydować o swoim losie, ale w zderzeniu z historią zawsze nieubłaganie przegrywa umiera w kanale albo na śmietniku o tamtej wiosennej premierze zupełnie nie wiosennego filmu opowie nam dr Łukasz Jasina, a po dwudziestej trzeciej o kondycji finansowej samorządów zarządów Prawa i Sprawiedliwości budżetom gmin przyjrzała się fundację imienia Stefana Batorego powstał raport, z którego generalnie dowiadujemy się, że nie jest aż tak źle jak mówią lokalni włodarze ani tak dobrze przekonuje rząd, ale diabeł tkwi szczegółach, o których opowie nam prof. Paweł Swianiewicz oczywiście uwzględnimy także kontekst mocno bieżące, czyli coraz trudniejszą sytuację samorządowych portfeli w związku z epidemią gminy mają bowiem dodatkowe wydatki choćby na środki ochrony dla szpitali i ponoszą poważne straty czy to z powodu malejących wpływów podatkowych czy zapaści niektórych branż np. turystycznej tu bardzo cierpi Kraków Trójmiasto dodatkowo dobrowolnie rezygnują z części wpływów, zmniejszając przedsiębiorcą stawki czynszowe w lokalach należących do miasta tak zrobiła np. Łódź to wszystko wydarza się przy już i tak napiętych budżetach obciążonych tzw. piątką Kaczyńskiego stąd przyszłość finansowa samorządów rysuje się jak na razie w dość czarnych barwach zapraszamy do północy wieczór Radia TOK FM wstąpienie do piekieł odbywa się przy ulica Szustra wstępują 73 osoby przez kilkanaście godzin błąkają się w błocie i smrodzie próbują odnaleźć drogę do Śródmieścia, kiedy docierają do wylotu kanału przy skrzyżowaniu Alej Ujazdowskich Wilczej jest ich raptem paru wtedy załamał się cały system moich wartości powodująca po kilkunastu latach napisze opowiadanie weźmie do ręki Andrzej mógł nie da się krótko nie da się odtworzyć na ekranie te nieprzebrane ciemności tego nieznośnego smrodu klaustrofobiczne wczesną Tadeusz Konwicki tekst Andrzejowi Wajdzie, ale wówczas produkcję blokuje komisja oceny filmów scenariusze powód polityczne przez 1,5 godziny pokazywanie ludzi w kanałach to będzie nie do zniesienia mówi Ludwik Starski ludzie zobaczą swoich bliskich, którzy zginęli jak szczury będą występowali z zapytaniem co zrobili tamci, którzy Stali po drugiej stronie Wisły wiadomo został po drugiej stronie Wisły czekał aż Niemcy duszą powstanie Wajdzie pomaga Chruszczow, który potępia Stalina Bieruta, który umiera i Gomułka wraz, z którym nadchodzi od 2 już w grudniu film jest gotów jeszcze tylko muzyka Jankę zaczynają pisać dopiero po zmontowaniu całości na wiosnę historia stokrotki Koraba trafia na ekrany kin jest 20kwietnia 1957 roku wieczór Radia TOK FM jest już z nami dr Łukasz Jasina historyk kina Polski Instytut Spraw Międzynarodowych dobry wieczór panie doktorze panie się pani redaktor konie się państwo słuchacza będziemy rozmawiać o filmie kanał Andrzeja Wajdy Jerzy Stefan Stawiński rocznik 1921 po drugiej wojnie światowej scenarzysta zaczął pisać opowiadanie kanał latem 1955 roku i był to opisy najbardziej traumatycznego przeżycia Stawińskiego 26września czterdziestego czwartego roku, kiedy jako dowódca Kompanii miał wówczas 23 lata kompani liczącej 73 osoby zszedł ze swoimi ludźmi do kanału przy ulicy siostra obecnie Dąbrowskiego i próbował przedostać się do Śródmieścia po kilkunastu godzinach błądzenia w błocie i smrodzie zaledwie kilkoma ludźmi dotarł do wylotu kanału przez skrzyżowanie Alej Ujazdowskich i Wilczej jak mówił później wtedy załamał się cały system moich wartości i pozostało na kilka dobrych lat jedynie uczucie goryczy powstaje to opowiadanie i jaka droga wiedzie od tego opowiadania do filmu droga bardzo kamienista myślę, że oczywiście stosowanie łatwiejsza niż ta droga, którą musieli przejść powstańców warszawskich kanałach, ale biorąc pod uwagę wygląda sytuacja 10 lat później jednak wręcz cierniowa albo krzyżowa zużyjemy tak bardzo mocnych porównań to był rok 1600 pięćdziesiąty piąty wielkim sukcesem, bo w ogóle fakt, że Jerzy Stefan Stawiński mógł to opowiadanie napisać je upublicznić powstanie warszawskie było przez kilka lat niemalże tematem tabu tematem bardzo negatywnie postrzeganym przez władze bardzo wielu powstańców tych, którzy nie zabili Niemcy ci działo wtedy więzienia razem z tymi Niemcami, którzy mordowali niszczyli Warszawę w roku 400 czwartym, a sytuacja w kulturze także była bardzo smutna zła dopiero właśnie w korku pięćdziesiątego piątego 3 zaczynało bardzo bardzo lekko zmieniać Jerzy Stefan Stawiński ludzie jego pokolenia właśnie wtedy zaczęli dostawać zielone światło także na to, żeby w ogóle pisać coś robić, ale nie byłoby w ogóle tej drogi dalszej prowadzącej w kierunku filmu, gdyby nie bardzo nagły skok kariera Andrzeja Wajdy, który nastąpił przed reżysera tego filmu, który nastąpił w roku 1600 pięćdziesiątym piątym on też młody akowiec też bojownik ruchu oporu, ale nie w Warszawie w Krakowie Małopolsce w dostał w roku 1600 pięćdziesiątym czwarty swoją szansę w postaci zrealizowania pełnego filmu fabularnego to był pokolenie oficjalnie film o Gwardii ludowej i o warszawiakach, którzy nie uczestniczyli de facto pierwszy Polski w tym ruchu oporu jakimkolwiek i po ma też ten film miał pewne problemy z projekcją udało się jednak na ekrany wpuścić dzięki Wandzie Wasilewskiej sam Andrzej Wajda był przez liberałów partyjnych upatrywane jako ten ktoś, kto może rozładować ten coraz bardziej narastający temat armii krajowej temat, który już w roku następnym 1600 pięćdziesiątym szóstym miał się stać tematem, który był 1 z tych tematów tabu rzucanych przez Polaków w ramach przełomu politycznego, który nastąpił zgoda była wcześniejsza opowiadania Stawińskiego Andrzej Wajda też były akowiec, jeżeli pan, który przetrwał ukrywając się przed Niemcami jako Żyd ludzie, którzy wszyscy 1112 lat temu widzieli co się tutaj na Polsce w Polsce w Warszawie na polskiej zimy działo do Górskiego ludzie, którzy przez 10 lat z uwagi na stanowisko cenzurę nie mogli choćby nawet zbliżyć się częściowo do prawdy o tym co się wtedy działo dalej ten przełom, który coraz bardziej narastał od samego końca roku 1600 pięćdziesiątego piątego przez cały rok 50 szósty, kiedy ten film kręcono, gdyby film nakręcono szybciej, gdyby pojawił się np. w roku pięćdziesiątym szóstym wczesną wiosną nim umarł Bierut nim nastąpi wypadki poznańskie prawdopodobnie nigdy nie trafiłby na ekrany trafił na nią już wtedy, gdy można było nieco więcej mówi Wajda zawsze miał szczęście sam podkreśla, zanim Tadeusz Konwicki przekazał tekst tego opowiadania Andrzejowi Wajdzie to próbował zainteresować się tym opowiadaniem Andrzeja Munka, ale ten uznał, że tego opowiadania po prostu nie da się przenieść na ekran podobno razem ze swoim operatorem Romualdem kłopotem zszedł do 1 z warszawskich kanałów i stwierdził, że tej ciemności tej grozy tego smrodu tej klaustrofobii Ney ciasnoty po prostu nie da się na ekranie pokazać, kto kiedyś powiedział, że im bardziej też starsi to jest kwestia nie przezwycięża na tym więcej myślimy, tym bardziej widzimy rzeczy, które zrobi się nie da, że do boju w powstaniu wielkie ryzyko są w stanie podjąć tylko ci z nas, którzy nie mają pełnego oglądu sytuacji Andrzej Wajda zawsze uważa, że po prostu kilka dróg młodszy jeszcze był ryzykantem i wiedział, że czasem trzeba po prostu zrobić coś pomimo tego, że rzeczy tego zrobić nie da był nie tylko pomysły związane z Andrzejem murkiem przez chwilę próbował nawet wziąć ten inny warsztat Jan Rybkowski bardzo w tej chwili zapomniany reżyser, który jednak chciałby tak naprawdę przeniesie wielkie widowisko filmowe i to jednak ostatecznie nie udało Wajda ten film dostał i miał obok siebie grupę takich samych młodych zapaleńców jak on młodych absolwentów łódzkiej szkoły filmowej, którzy także albo wojny doświadczyli albo troszeczkę Lee znali jako dzieciaki ludzi, którzy także obawiali się podjęcia ryzyka to był jego 2 wspaniałych asystentów później bardzo wybitnych reżyserów Janusz Morgenstern i Kazimierz Kutz, więc te nazwiska myślę bardzo wiele nam mówią Kazimierz Kutz Janusz organ ten po prostu wspólnie z Wajdą Jerzym panem zajęli się tymi problemami technicznymi, które o, których mówił wcześniej Andrzej mógł kanałach prawdziwych kręcić się nie da można co najwyżej nakręcić niż kilka ujęć, które będą jakoś wzbudzał atmosferę klaustrofobii to Ostrowiec jedno osiągnięciom innym po prostu niestety kanały trzeba było zbudować w Łodzi wytwórni filmowej trzeba było również stworzyć sztuczny szlam sztuczne fekalia, w których wpływali ludzie wszystkiego upozorować po to, aby aktorzy byli w ogóle w tym filmie w stanie grać bardzo pieczołowicie podobno od tworzono kanały napisy ślady poświęca druty telefoniczne ściany były odpowiednio podniszczone nadano im ceglaną fakturę tak, bo wtedy jeszcze bardzo wielu ludzi nie tylko Jan Jerzy Stefan Stawiński wykonały pamiętali, którzy pamiętali jak wyglądały kolektory, które dołączyły korzystano również usług prawdziwych kanalarza ludzie, którzy chodzili pod Warszawą widzieli jak to wszystko wyglądało w roku pięćdziesiątym piątym pięćdziesiątym szóstym można, by jeszcze odbyć pod Warszawą podróż związaną z serca można, bo naprawdę spotkać pozostałości powstania Warszawskiego może na górze nad tymi kanały miasto już powoli wracało do życia było, bo czym zupełnie innym niż 10 lat temu, ale ta fachowość Andrzeja Wajdy byłaby niczym mówimy o tworzeniu kanału, gdyby nie to, że oczywiście jeszcze jego współpracy z Jerzym Stefanem Stawiński doprowadziła do stworzenia całego filmowego świata do obsadzenia aktorów w głównych rolach do stworzenia opowieści roboczy więcej niż tylko kronikarskich zapisem fabularyzowany wersji podróży 1 z warszawskich oddziałów przez warszawskie kanał to jeszcze chwilę o polityce, bo o tym, już pan doktor trochę powiedział, ale chciałabym przytoczyć fragment posiedzenia komisji oceny filmów scenariusze w styczniu pięćdziesiątego szóstego roku, kiedy jeszcze nie zdecydowano o skierowaniu filmu do produkcji to stało się później w wyniku tych wszystkich rzeczy, które się wydarzyły, o których pan opowiadał Tadeusz Konwicki Jerzy Kawalerowicz bronili tego projektu reprezentanci władz, czyli Tadeusz Karkowski Lesław Wojtek bali się podjęcia tematu powstania, a scenarzysta Ludwik Starski mówił podczas tego posiedzenia tak przez 1,5 godziny pokazywanie ludzi w kanałach to będzie nie do zniesienia film jest zawsze pewnego rodzaju uogólnieniem musimy się zastanowić, jakie wrażenie wiedzie, więc po zobaczeniu tego filmu widz wyjdzie moralnie wstrząśnięty ludzie zobaczą swoich bliskich, którzy ginęli jak, który będą występowali z zapytaniem co zrobili tamci, którzy Stali po drugiej stronie Wisły to są 2 wątki tej wypowiedzi z Czerskiej z 1 strony ten wątek polityczny nowo po drugiej stronie Wisły stała armia radziecka czekała aż Niemcy wykończą powstanie nic nie zrobiła, ale z drugiej strony tu pojawia się ten wątek, który będzie bardzo mocno przebijał po pierwszym premierowym pokazie w recenzjach, że Wajda nie pokaże herosów tylko pokaże ludzi, którzy umierają w kanałach postaw się po stronie tych ludzi, którzy pamiętali powstanie warszawskie albo powstańców albo tych, dla których film Andrzeja Wajdy miał być pierwszym filmem tak naprawdę mówiącą o tym, powstaniu prawdę powtarzały się zakłamane komunistyczne filmy robią nawet przez dobrych reżyserów, ale zakłamany jak miasto nie ujawniono zwane też warszawski Robinsonem Jerzego Zarzyckiego o powstaniu zrobił kilka lat wcześniej mamy 11 lat podczas, których ci, którzy przeżyli pierwszy przegrali po druga trafiali potem do więzień byli mordowani również przy swoich rodaków komunistycznych mundurach na powstanie wylano tony obrzydliwości porównywalnych wręcz do tego co wydawało się powstańców w kanałach powstaje pierwszy film, który w ma pokazać powstanie w sposób zbliżony do prawdy ten film pokazuje je w kanałach pokazuje w 1 z największych tabu naszej kultury w kolektorach służących do odprowadzenia nieczystości to jest potworny straszliwe symbol pokazujący zresztą co się z powstaniem i powstańców czynem zbrojnym stało, że młodzi piękni wspaniali ludzie, którzy są zresztą tam bardzo pokazani na samym początku jeszcze, jaki swoich legend sław Gliński, który grał dowódcę czy Karewicz czy przystanie Tadeusz Janczar giną także tego bardzo obawiano to był autentyczny moim zdaniem element dyskusji, o którą zresztą można było mówić wtedy PRL-u właśnie w roku pięćdziesiątym szóstym dzięki temu zachłyśnięciu się wolnością było też, która poruszała społeczeństwo, bo to rzecz, która poruszała kombatantów, bo to zresztą rzecz, która zaczęła wielką polską dyskusję trwającą do dziś jak powstanie warszawskie pokazywać i czy tylko uchwałę czy jednak niekoniecznie chwałę paru lat później Tadeusz Różewicz za to bardzo mocno zapłacił, kiedy napisał sztukę do piachu i została bardzo mocno potraktowana przez innych, ale toczy mówił Ludwik Starski zresztą pewna zemsta zza grobu Allan Starski jego syn był potem scenograf Andrzej Wajda, chociaż Ludwik Starski za bardzo nie znosi usług administrować Literski mówił o tym co się na pewno posiedzeniach mówiło, ale mówić w roku pięćdziesiątym szóstym nawet podczas zachłyśnięcia się wolnością nie wypada kwestia związku Radzieckiego zdrady kwestia tego, że powstanie sala nie musiało tak wyglądać barwę czerwoną udzieliła pomocy i że wcale się ludzie by zginąć nie musieli jest to rzecz, która w Polakach to bardzo mocno siedziała i której rozwiązanie filmie, które słuchacze Radia TOK FM prawdopodobnie pamiętają, czyli pokazanie tej Wisły i tego, że nie można się tam dostać pod koniec tego filmu było ze strony Andrzeja Wajdy aktem gigantycznej odwagi mimo gomułkowskiej odwilży Wajda zresztą paradoksalne zniósł te wszystkie ataki zrobiliśmy wszystko wg tej wizji, którą sobie wymarzył to dowodzi niesamowitej siły i dojrzałości twórczej tego twórcy trudno też dopiero 30 lat to dopiero drugi film zresztą drugi, który będzie także częścią trylogii wojennej tak bowiem później pokolenie kanał popiół diament w ramy ujęto mówił pan panie doktorze świetnych współpracownikach którymi cieszył się Andrzej Wajda w tamtych latach pięćdziesiątych, jeżeli manka śmiesz Kutz scenografię projektował Roman Jankowski Jerzy szewski teraz rozmawiamy przez chwilę o obsadzie, bo tych, których widzimy na ekranie to wcale nie wybić wybrano za pierwszym razem znalazłem taką obsadę projektowaną źródłach Stokrotka miała zagrać Teresa Schmidt równe albo Kalina Jędrusik Koraba Andrzej Łapicki albo Zbigniew Cybulski zadry Józef Nowak albo Mieczysław Milecki kompozytora kompozytor Gustaw Holoubek albo Adam Pawlikowski sierżanta kule Zygmunt z Intel lub Tadeusz surowo ostatecznie zdecydowano się Teresa iżewska Tadeusza Janczara Wieńczysława Glińskiego Tadeusza Gniazdowskiego jak dochodzono do tych właśnie ani innych aktorów swoich książkach wspomnieniowych wydano już wolnej Polsce podwójnym spojrzeniu i geograficzne reszta świata, którą Wajda wydał od kiedy dostał Oscara w roku 2000 on ten proces bardzo dokładnie opisuje to praktycznie nigdy nie było także poza wszystko na sprzedaż właściwych wadę od początku skompletowano obsadę on zawsze bardzo modny sposób dochodzi do obsady filmów, posługując się wręcz hollywoodzkiej metodami księgowymi i aktorzy, których pani przywołała, jeżeli jeszcze funkcjonują w naszych w naszej pamięci wielu z nich zapomniały jak Józef Nowak to było moim zdaniem też niezłe role, więc ostatecznie stało się tak jak przystało jak dochodziło do tego często przypadkiem Wieńczysław Gliński, który zagra dowódcę oddziału został wybrany z kilku powodów bardzo dobry aktor przedwojenny jeszcze sznytem, który wtedy był na wyrastającym polskim symbolem seksu 1 z najbardziej popularnych czterdziesto kilkuletni aktorów w tym kochały się warszawskie i Polski dziewczyny, które uznawane za symbol właśnie takim dżentelmenem i elegancją tak zresztą do końca swojej gry aktorskiej był zresztą podczas wojny egzekutorem bojownik ruchu oporu ale, obsadzając Glińskiego Wajda po prostu pokazywał potem całe to słono, kiedy taki symbol dżentelmenem i urody męskiej elegancji schodzi do kanałów popada w szaleństwo to jest przez ludzi bardzo mocno zauważone Stanisław Mikulski, który się tutaj pojawia pojawił się chyba z tych samych powodów, dla których wiecznie był obsadzony tak nie inaczej po prostu dobrze wygląda w każdym mundurze nawet powstańczy Tadeusz Janczar z kolei pojawił się uwagi na rolę Jasia ochronę, którą zagrał w pokoleniu to był 1 z bojowników wielu, który ginie, popełniając samobójstwo, skacząc taki okrągłej klatki schodowe 1 z najważniejszych scen tego firmować po prostu chciałbym, którą widać w końcu szansę zagrania głównej roli Teresa iżewska zastąpiła śmiga równą uwagi na niemożność pogodzenia teatralnych zobowiązań, ale bardzo dobrą rzeczą paradoksalnie stało się to, że nie mógł zagrać w filmie mający wtedy obowiązki w teatrze katowickim Gustaw Holoubek Otóż rola pianisty, który zagrał od zawsze, by później latek Schejbal aktor Polski, który zrobił dużą karierę wielkiej Brytani jest 1 z najmocniej zapadających w pamięć epizodów jest też epizod Zofii duchowny chociażby grającej matkę, poszukując swojego syna tak wiele wtedy matek robiło obsadzoną przez Andrzeja Wajdy spotów politycznych ona była wdową po zabitym przez antykomunistyczne podziemie lektorzy radiowym Stephanie partycję chciał po prostu pomóc jej w dalszym graniu badamy, więc wiele różnych powodów, ale wszystkim decydować na profesjonalnie on oraz pan Kutz i Morgenstern, którzy przeobraził się rzeczywiście tak pierwszą polską w pełni dojrzałą komisja casting owo i papierach Andrzeja Wajdy zresztą zachował się wszystkie notatki analizy tego czy Mikulski czy Gliński Holoubek w grudniu 1956 roku film był właściwie gotowy, czyli prace nad nim nietrwały jakoś bardzo długo tak, bo wynikało to zestaw ze specyfiki polskiego kina wtedy w Polsce ludowej robiono 45 filmów fabularnych rocznie 1 był kolorowy środki finansowe były ograniczone nie można było pozwolić na nieskończoną ilość dubli czy różnego rodzaju realizacji sama nazywa zresztą miał też taki styl pracy on pracę swoimi firmami nie przeciągał nad kanałem już praktycznie w ogóle przeciąga się tego nie starał, gdyż przez całe realizację towarzyszył pewien lęk, że realizacja filmu zostanie przerwana chciałem się też zrealizować doprowadzić do kolaudacji musimy skończony miał w peerelowskiej ekonomii filmowej jednak pewną przewagę nad filmem skończony nie można było już tak łatwo wyrzucić śmieci czegoś na co socjalistyczna gospodarka wyłożyła całkiem spore pieniądze, ale można było odstawić na półkę tak jest, choć nawet jeszcze w roku pięćdziesiątym szóstym konotacji, które zbierały się nad kolejnymi malować na pokolenie lat kanałem tego argumentu jeszcze używały pamiętajmy o tym, że tak naprawdę pierwszy Polski pułkownik ryzyko finansowe to jest twórca polskiego Aleksandra forda ósmy dzień tygodnia dopiero 2 lata później paradoks ten, który niedawno niszczą innych sam został zniszczony, ale Wajda podobnie jak w wypadku kanału udało się zabezpieczyć one budował wtedy całkiem spore poparcie polityczne dla swojego filmu on też wiedział, że dzięki artykułom opierał się w mediach w trakcie rywalizacji w realizacji będzie się pojawiało społeczeństwo oczekiwanie na pierwszy Polski film powstanie warszawskie władze na fali liberalizacji będzie po prostu musiała opuścić ewentualnie w tym pewniejsze i zaliczył za cenę pewnych zmian cenzuralnych przekręty wycięć w grudniu pięćdziesiątego szóstego roku jest gotowy wchodzi na ekrany kin dopiero w kwietniu pięćdziesiątego siódmego, a to, dlatego że czekano jeszcze na muzykę, którą Jan Krenz zaczął pisać dopiero po zmontowaniu całości mówił pan doktor kolaudacji w czasie laudacji były już po październiku cenzura przez krótki okres pozostawiała twórcom dość dużą swobodę byli obecni na tej projekcji profesorowie łódzkiej szkoły filmowej m.in. Wanda Jakubowska podobno pod ogromnym wrażeniem kanału gratulowali Wajdzie sukcesu, a potem przyszedł przedpremierowy pokaz w klubie studenckim po prostu i przyniósł on zupełnie odmienna opinia tak opinię bardzo negatywne opinie pokazujące jak dalece rozmija się społeczne oczekiwanie z tym co zostało zrobione to zresztą ten paradoks, że w roku pięćdziesiątym szóstym pięćdziesiątym siódmym większym wyczuciem tego na czym polegać no co zostanie po po filmie Wajdy wykazali się bardzo klasyczny konserwatywni reżyserzy właśnie wspomniana chociażby Wanda Jakubowska, która by, który mówi się często, że Bałtykiem jednak mocno zideologizowane jednak czującym zmian, by okazało się także oni wiedzą, że trzeba zobowiązać pewien uniwersalny charakter, że traktat o powstańcach musi być tak skonstruowane, że mówi też o dobru WOT wszystkich rzeczach, które pojawiają się przy okazji tej tragedii nie może być tak prosty ilustracyjny przygodowy niemalże film opowiadający tylko włącznie historię powstania Warszawskiego, a tymczasem wielu krytyków zaś tych młodych tych, którzy opisywali ten w roku pięćdziesiątym siódmym ludzi po prostu tym czym debatowali, bo ciągle Gomułka nie przykręci śrubę wystarczająco chciał tak naprawdę filmu bardzo prostego filmu, któremu historia powstania Warszawskiego nie została pokazana w sposób aż tak metaforyczna i oczywiście rzeczą, która się pojawiła ponownie tak jak się pojawiała przed realizacją tego filmu była kwestia czy kanał jest wystarczająco godnym miejscem, aby stać metaforą walki powstańców warszawskich ich przegranej z roku 1604 tego czwartego czy skoro już zrehabilitowano skoro powstanie stało się elementem narodowej pamięci to nie zrobi tego w sposób lepszy myślę, że do tej pory ten wątek niektórych krytyków gościa prawicowych utrzymuje film trafia na ekrany kin 20kwietnia i zaraz potem pojawiają się recenzje, jeżeli pan doktor pozwoli to kilka wybrał on oczywiście są przede wszystkim chłodne, choć mam też 2 pozytywne, ale zaczną tych negatywnych czy sceptycznych Władysław Bartoszewski na łamach tygodnika stolica zarzucał filmowi, że niezależnie od intencji twórców i tu cytat setki tysięcy widzów szuka i będzie szukać w kanale, jaki skrótowej prawdę o powstaniu warszawskim, której z nim nie znajdzie Juliusz Kydryński w recenzji dla życia literackiego krytykował film za rzekome nie uszanowanie pamięci organizatorów powstania, z którego naród ma prawo być dumne Kazimierz Dębnicki z czasopisma film twierdził, że cała Warszawa całe powstanie dużo się w smrodzie jakimś ścieku historii i może jeszcze lew Leon Bukowiecki, który wytykał wejdzie w Dzienniku polskim, że z prostych ludzi Warszawy uczynił garstkę szaleńców te pozytywne znalazłam Jerzego Orzechowskiego, który na łamach przeglądu kulturalnego chwalił Wajdę za to, że nie pokazał Leonida SUV wesoło ucztujących przed heroiczną śmiercią tylko ludzi oszukanych zrozpaczonych przerażonych jeszcze Jan Józef Szczepański z tygodnika powszechnego, który odnalazł filmie Wajdy autentyzm smak dni powstańczych i gorycz ich krwawą ochronie ich przejmujący patos pani redaktor to nazwisko, o czym świadczy, bo to wszystko nazwiska wybitne, ale nazwisko profesora polskiego, który był 1 z najważniejszych krytyków 4 polskiego kina znawców kina czy nazwisko Jana Józefa Szczepańskiego wielkiego pisarza, który widział jak zaprojektować na 24 i czasem polskie rany rozdrapywać oka oni oni mieli to odkryć mieli od drzewa tak naprawdę otwiera nam wielki rozdział myślenia polskiej historii otwiera nam złoży hak, ale ma to absolutnie żadnego żadnej chęci obrażania narodowej pamięci obrażania powstańców, a my nawet pod Bartoszewski późniejszy prof. Bartoszewski tego wszyscy pamiętamy też mamy teraz nie więcej wartość jego śmierci piąte czy jego śmierci oni czekali cały czas na możliwość złożenia kawę na ławę prostej opowieści jak to wyglądało, że 1sierpnia w 17 wybiegli młodzi chłopcy do walki to walka trwa 63 dni zostali zdradzeni ginęli w kanałach i tego się doczekać nie mogę, bo artysta jest artystą wielkim nie może tego upraszczać nie ma co się spłacać do takich paradokumentalnych fragmentów wreszcie jednak ten kanał, który już kilkakrotnie dzisiaj mówiliśmy to jest wielkie tabu kulturowe pewna u nas w Polsce, kiedy coś się tak okrutny sposób zniszczone ginie środek z elementów to ludzie tam są tak pokazani to nie jest coś co czasem pokazać chcemy nawet jeśli widzieliśmy straszne rzeczy w okresie powstania Warszawskiego bardzo Bartoszewski widział być może przebywa tutaj czysto ludzka chęć tego, żeby oddać hołd kolegom na taki sposób, który by w przekonaniu tych ludzi w pamięci nie uwłacza, ale tutaj dokończeniem troszeczkę historii tych cytatów, o których pani redaktor pani redaktor przeczytała w audycji ci wszyscy ludzie, o których pani mówiła od prof. Bartoszewskiego Zielona Bukowieckiego później mieli zupełnie inne zdanie o filmie Wajda prof. Bartoszewski później, zwłaszcza uznawał za 1 z największych arcydzieł polskiego kina, czyli sam myślenie dystans pomaga jednak zmianie podejścia działa wielkiego artysty kanał przyciągnął do kin wielomilionową widownię nie tylko w Polsce nie tylko w Polsce zaraz powiemy o o festiwalu w Cannes co ciekawe prezes centralnego urzędu kinematografii wysłał kanału na festiwal do Cannes wcześniej też niespodziewanie wydał zgodę na realizacji kanału, więc bardzo przysłużył się temu filmowi niewątpliwie, ale najpierw widownia Polska potem kariera zagraniczna, gdyby pan kilka słów powiedział kilka słów powiedzieć o tym filmie da kanał bez wątpienia nie miała takiej widowni kilka wcześnie ulica graniczna kilka lat później Krzyżacy, ale na ten dzień przychodziło miał zrobione odpowiednią ilość kopii tego byliśmy wtedy wszyscy uzależnieni i pojawił się w kinach warszawskich krakowskich, ale w tak drobnych miast powiatowych jest ktoś znalazł nawet repertuar kina w Hrubieszowie z tego pochodzę i kanał, bo tam czytany przez 2 tygodnie film miał gigantyczne powodzenie znajduje się w pierwszej dziesiątce polskich filmów oglądanych w kinach, bo na niego po prostu naprawdę rzucili się wszyscy dopuszczeni więzień czy też z rehabilitowani ludzie z polskiego podziemia mimo tych lęków związanych właśnie z pokazaniem kanału, o których pisali linii dla nich ten film stał się pokaz pokazanie ich życia życia, które naprawdę pełne przelewanej krwi tak wielu z nich nie odnoszą zwycięstwo uważało, że życie zostało zmarnowane jednocześnie to też ten film, którego siła społeczeństwa, bo tak mocno, że władza praktycznie nie atakowała go w sposób inny niż te, które były przez panią przywołane w Polsce, więc był to bardzo bardzo wielki sukces to teraz Janusz dziekan chyba jeszcze dojdziemy do Cannes to pamiętajmy o tym, że Polacy do Francji jadą przez Niemcy, a Niemcy są krajem, który bardzo wtedy zainteresowany rozliczali się wtedy tak Niemcy ciągle swój jeszcze zbrodniami tym co zostanie pokazane kanał trafił do niemieckich kin dzięki takiej firmie c w tym produkcją, którą kierował Polski Żyd Arthur Braun później produkował filmy z Polakami jest taka anegdota smutnej straszna troszeczkę Jerzy Stefan Stawiński pamięta jak film oglądano w Mannheim wspólnie w kinie oglądano go podczas pokazu częścią zatorów klubu dopingowane po niemiecku ówczesnych Polaków musiał wdrożyć powstańcy warszawscy mówiący po niemiecku, ale Cannes nie było tak łatwo z wysłaniem tego filmu do Kamila Leonarda Borkowicz innych szefów ówczesnej polskiej kinematografii istnieją źródła twierdzące, że powstały nowe takie zalecenie ministerstwa kultury, który wtedy kierował już polityk po Perkowski nie Włodzimierz Sokorski pracowali, aby ten film Scan wycofać, ale ostatecznie tego nie doszło i był to drugi Polski film po piątce z ulicy Barskiej Aleksandra forda, który w, którym stoi Andrzej Wajda uhonorowany w Cannes wysoką nagrodę srebrną Palmą co zresztą w wypadku Andrzeja Wajdy powtórzyło się później nieraz z premierą kanału wiążą się także narodziny polskiej szkoły filmowej, więc to jest nie tylko ważny film, ale także przełomowy moment dla polskiej kinematografii lat pięćdziesiątych do lat sześćdziesiątych także tak jest o czym można się kłócić, który film zapoczątkował w polską szkołę filmową, bo to już teoretycy historycy mają taką składa, że każdy musi znaleźć inny początek inny koniec, ale zawsze taki film Andrzeja Wajdy zawsze jest to albo pokolenie Wajdy albo kanał Wajdy co charakteryzowało filmy uroczyście było bardzo różnych sprawach, ale łączyło po pierwsze, rozliczenie z historią otoczył się na Polskę po 60 latach dalej bez tego rozliczenia z historią nie można żadnej poważnej społecznej dyskusji o drugie były to filmy robione w ostrym oraz istotny sposób troszeczkę tak jak włoskie to prezentowało kilka lat wcześniej byli ludzie, którzy widzieli wojnę, którzy widzieli to powiedzieli oni, czyli większość nie chcieli pokazać ostro prawdę wali prosto w oczy nawet jeśli była przetworzona artystycznie we wszystkim to grupa niesamowicie zdolnych twórców filmowych z zarówno przedstawicieli techniczne zawodów filmowych reżyserów operatorów wspominaliśmy już tutaj 2 do lip man, którzy kilka lat wcześniej skończyli łódzką filmówkę, ale też to jest bardzo ważne rzeczy, które tutaj powinni pamiętać młodzi twórcy filmowi grupa niezwykle zdolnych pisarzy, którzy pisali filmowe opowiadania potem przetwarza je na scenariusze tak jak najważniejszym reżyserem polskiej szkoły filmowej przed kawalerowie przed Kuca przed Morgensternem jest pozostaje Andrzej Wajda tak najważniejszym scenarzystą polskiej szkoły filmowej zawsze był jest będzie Jerzy Stefan Stawiński, który zarówno dla dzieci potem rynkowi napisał te najważniejsze scenariusze, dzięki którym dzisiaj każdy wykształcony czy w Polsce, ale też poza polską, bo też mają zawsze ogromne powodzenie poznaje jak wyglądało polskie rozliczenie z historią Polska szkoła filmowa mówi się bardzo wiele o nie tylko kanale, ale o kanałach, w których kanałach ten obraz się rozgrywa na chwilę chciałbym odejść, jeżeli pan pozwoli od filmu w stronę historii, bo przecież to jest tak, że znaczenie kanału dla powstania Warszawskiego jest niepomiernie już po kilkudziesięciu godzinach od wybuchu walk Niemcy rozpoczęli to rozrywanie Warszawy na kawałki fragmenty najpierw odcięli wolę potem ochotę Stare Miasto Śródmieście Mokotów Żoliborz właściwie samego początku powstania były od izolowane i oczywiście dowódcy powstania starali się jakoś komunikować z różnych względów nie było to możliwe drogą radiową łączniczki czy czy też inne osoby nie były w stanie się przemieszczać, żeby przekazywać rozkazy komunikować się przekazywać broń lekarstwa listy także no jest takie wydarzenie w nocy z piątego na 6sierpnia czterdziestego czwartego roku, kiedy 2 dziewczyny wchodzą do włazu w Alejach Ujazdowskich tuż przy placu 3 krzyże mają odnaleźć drogę na Mokotów udaje się dotrzeć do celu spotykają się tam z Aleksandrem chrzanowskim inżynierem, który przekazał im przedwojenną mapę warszawskich kanałów ona dostarczył ją z powrotem do Śródmieścia do sztabu Antoniego Chruściela, czyli montera no już po kilku dniach uruchomiono pierwsze stałe trasy kanałowe 1 ze Śródmieścia południowego na Mokotów drugą ze starego miasta do Śródmieścia Północnego potem była jeszcze kolejna z Żoliborza na starówkę, gdyby nie kanały to ani to powstanie pewnie nie trwałoby tak długo ani też nie byłoby możliwości jednak uratowania części powstańców tak, bo zapominamy też bardzo mocno że, dopóki na początku września łącznie wydali taki troszkę wymuszone na nich przez Polski rząd emigracyjny rząd na uchodźstwie deklaracje powstańców stron walczących Niemcy mordowali wszystkich to jest kwestia warszawskiej woli ochoty Powiśla, na którym się teraz znajdujemy budowano ludzi i oni dzięki tym kanał mogli uciec do innych, gdzie dzięki tym kanału można było ewakuować rannych dzięki tym kanałom była możliwa do utrzymania komunikacja to pokazuje nam jak bardzo straszne było to powstanie, bo przyszły przyczyną członkowi do dziś nie przychodzi kompletnie do głowy jak można się poruszać w takich warunkach to było lato bardzo gorący sierpień ciepły wrzesień to były kanały służące do odprowadzenia nieczystości jedne wielkie drugie nieco mniejsze cuda techniki dziewiętnastego wieku zbudowano wtedy przez nich dla innych, więc to jest niesamowita, ale też z drugiej strony pokaże kanał ze śmiercią tymczasem to jest największy paradoks ogromna ilość powstańców dawała rady przez kanał 6 i ogromna ilość z nich wszystkich dawał rady ocaleć ocalało bardzo ludzi z ludności cywilnej, a więc nie dla wszystkich kanały były tylko wyłącznie miejscem śmierci były także miejscem pokazującym, że można uratować można dalej żyć kolejnych produktów Warszawskiego powstania chyba najważniejsze nawet fragment historii tego powstania, gdzie zbyt mocno zapominamy o tragedii ludności cywilnej, która powinna być wysuwana na pierwsze miejsce pamięci o warszawskiej insurekcji tak udało się ewakuować chociażby Stare Miasto wyprowadzić kilka tysięcy ludzi kanałami, kiedy 2września nad ranem Niemcy wkroczyli na teren starego miasta zorientowali się, że po prostu nikogo tam nie ma także ci ludzie zniknęli, ale mamy taki fragment bardziej odpowiadające nastrojowi tego co widzimy w filmie kanału Leszek Jan Wójcicki pseudonim Leszek, który parokrotnie był w kanałach zapisał tak przed nami wyłaniają się z ciemnych czeluści kanału widma ludzi stojących siedzących pół leżących w szlamie cieczy ściekowej musieli siedzieć tu od godziny czekając na śmierć lub na cud wybawienia w świetle latarki majaczą upiorne obłąkany twarzy dzikie szkliste oczy rysy wykrzywione bólem lękiem gniewem i rozpaczą rozwarte usta łykając powietrze ryby wyjęte zwody wyczyszczone makabryczny oczy błagalnie wyciągnięte ręce drgający w konwulsjach chciała mijamy ludzi pół żywych mijamy zmarłych teraz wracając do filmu, a są 3 drogi na wyjścia z tych z tego kanału, w którym jest jest grupa młodych ludzi okazuje się, że wszystkie te 3 drogi prowadzą do śmierci nie zastanawiał się pan doktor nigdy na tym, dlaczego w tym filmie nie było żadnej nadziei tak patrzono powstanie próg 3050 szóstym, nawet jeżeli potrafi też ocalić zginęły od niemieckiej kuli zginął też w tych kanałach nie oszalałem jak niektórzy bohaterowie tego filmu to i tak trafia pod niemieckie kula w błoto rzeczy, które uwag do Górnika ogląda, który wyjdzie na powierzchnie i zobaczymy but niemieckiego żołnierza wiemy, że to oznacza koniec życia porucznika albo jeszcze coś się działo w roku 40 czwartym trzydziestym piąty po pierwsze mamy tutaj Stokrotka i jej chłopaka, którzy umierają przy kracie to jest metafora, którą każdy Polak wtedy potrafi odczytać tam po drugiej sensu Sowieci, ale nie ma tam wolności nie można się wydostać z kanału to co przychodzi w roku 400 dziesiątym nie jest już tak straszne to zrobili Niemcy, ale jednak zniewoleniem i to była ta trzecia straszliwa droga, bo powstańcy mogli też zginąć po wojnie wielu z nich zresztą po wojnie zginął w kazamatach UB Polski paradoks brak jakiekolwiek szanse bez względu na to co zrobimy jak będziemy toczyć walkę to ta nadzieja i tak nie istnieje i takie mamy szansę zakończyć tego dobrze Polski paradoks, który jakże mocno znamy z naszych przyszłość był porucznik mądry, który trafia na Hitlerowcach było Stokrotka Kora, którzy patrzą na Pragę przez kratę, która zamyka kolektor mamy jeszcze porucznika zadry dowódcy oddziału, który postanawia wrócić po swoich ludzi do kanałów, którzy gdzieś w tym kanale rozproszyli jak wiemy zapewne wraca po także swoją śmierć jeszcze na koniec panie dr. Andrzeja Wajdy chciałabym zapytać Andrzeja Wajdy, który wierzył silny związek między sztuką, a historią, a w jakiś czas temu kilkanaście miesięcy temu byłam na świetnej wystawie w muzeum śląskim perspektywa wieku dojrzewania Szapocznikow Wróblewski Wajda, czyli twórczość trojga przedstawicieli pokolenia zarażonych wojną i te kanoniczne dzieła to była Wróblewskiego matka zabitym dzieckiem Szapocznikow ekshumowany Wajdy plakat do kanału Wajda stawiał sobie za cel przywrócenie pamięci o wydarzeniach niedawnej wojny temu służyła ta trylogia wojenna, której mówiliśmy na początku naszej dyskusji przez oczywiście bardzo wielu rzeczom Wajda miał bardzo głęboką świadomość to przez cały 60 lat swojej długiej kariery, że przeżył i ma pewien obowiązek to znamy choćby Władysław Bartoszewski galowego to realizował uznał, że on widział on ma prawo wszystko pokazać pokazać coś z wojną działo nie jest przypadkiem zresztą jak często się pojawia w jego twórczości na inflację Wróblewskiego kolegą starszym Akademi sztuk pięknych Wajda ma obowiązek i Wajda nam historię narysował jego czynami wysiedliły dzięki Wajdzie pamiętam jak wyglądał powstanie warszawskie, bo mamy wizję kanału to Wajda pokazał wyglądali tzw. teraz żołnierze wyklęci, bo nie ma lepszej wizji niż w popiół diament Wajda narysował wszystkie nasze narodowe tragedie, bo miał taki obowiązek a o ile bo klub nie ma Boga, ale ktoś tam na górze zdecydował, że Wajda dostał na to 60 lat mógł nam rysować to wszystko aż do roku 2016 rzadko zdarza geniusz dostaje tak długo szanse na to, aby wszystko pokazać Andrzej Wajda tę szansę miał dr Łukasz Jasina historyk kina Polski Instytut Spraw Międzynarodowych był naszym gościom przed dwudziestą trzecią bardzo dziękuję panie doktorze za to łączenia panią Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: WIECZÓR - KAROLINA LEWICKA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Wybierz pakiet "Aplikacja i WWW" i słuchaj wygodniej z telefonu!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA