REKLAMA

O kondycji finansowej samorządów za rządów PiS

Wieczór Radia TOK FM
Data emisji:
20-04-2020 23:00 (Powtórka: 26-05-2020)
Prowadzący:
Czas trwania:
47:58 min.
Udostępnij:

Budżetom gmin przyjrzała się Fundacja im. Stefana Batorego. Powstał raport, z którego generalnie dowiadujemy się, że nie jest aż tak źle, jak mówią lokalni włodarze, ani tak dobrze, jak przekonuje rząd. Ale diabeł tkwi w szczegółach, o których opowie nam prof. Paweł Swianiewicz

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
wieczór Radia TOK FM jest z nami już prof. Paweł Swianiewicz Uniwersytet warszawski członek zespołu ekspertów samorządowych fundacji Batorego dobry wieczór pani praw do 5 autor raportu, który wydała Fundacja Batorego ewolucja sytuacji finansowej samorządów terytorialnych w Polsce w latach 20142018 ten raport to próba zweryfikowania poglądów państwo piszą, że rząd PiS od kilku lat przerzuca nowe zadania na samorządy a, przenosząc te kompetencje zadania nie daje na to Rozwiń » pieniędzy albo nie daje ich wystarczającej wysokości i te sprawą tą sprawą państwo przede wszystkim w raporcie się zajęli zaczął od samego początku taki najbardziej podstawowego pytania państwo pytają sami siebie dochody jednostek samorządu terytorialnego w ostatnich latach wzrosły jak mówi rząd odpowiedzieć prosta tak wzrosły dochody, ale no tak wzrosły, ale zależy to o ile wzrosły zależy od tego w jaki sposób patrzymy na te dane, jeżeli bierzemy rzeczywiście wszystkie razem dochody, które wpływały do budżetu samorządy chcą ten wzrost jest bardzo dynamiczny, ale musimy pamiętać, że znaczna część tego wzrostu to są pieniądze, które zostały przekazane na realizację nowych programów, które PiS zleca do realizacji samorządowi przede wszystkim na wypłatę sławnego programu 500 plus to faktycznie są miliardy, które trafiają do budżetu samorządu tylko żony w żaden sposób nie polepszają kondycji finansowej samorządów w żaden sposób nie poprawiają ich zdolności do realizacji swoich zadań, ale bądźmy uczciwi, jeżeli odejmiemy, bo to zrobiliśmy, jeżeli odejmiemy te pieniądze przeznaczone na program 500 plus nadal budżety samorządów w ostatnich latach rosły no tylko, że ten wzrost już był znacznie mniej dynamiczne on powiedzmy, że PRA wie odpowiadał wzrostowi PKB był gmin w niektórych kategoriach samorządów był trochę niższy niż wzrost PKB tak tak państwo, żeby troszeczkę niższy niż wzrost PKB, więc dalej wygląda na to, że sytuacja nie jest tak fatalna pieniądze ilość środków, jakie mają do dyspozycji samorządy rośnie natomiast jak dalej przyglądamy się szczegółom to okazuje się, że są wskaźniki, które sugerują, że sytuacja może wyglądać gorzej niż to się na pierwszy rzut oka wydaje i tu można podać kilka takich niepokojących obserwacji 1 z nich jest to, że systematycznie rosną dopłaty samorządów do subwencji oświatowej zaczynam od 1 tylko składnika budżetu, ale on jest bardzo ważne bardzo wielu, zwłaszcza niedużych gminach oświata połowa budżetu, a w średnio w przeciętnej gminie niedużej gminie 2019 roku, bo już uzupełniliśmy te dane o wyniki budżetowe z roku 2019 przez co jest dość kluczowe, bo państwo najpierw w pierwotnej wersji skończyli ten raport na rok 2018 teraz uzupełnić, o którym pan profesor powiedział, tym bardziej że ten raport kończą się taką konkluzją, że bardzo wiele rzeczy, które mogą mieć negatywny negatywne konsekwencje dla budżetu samorządu właśnie w 2019 roku się wydarzyło będzie można ocenić dopiero z perspektywy roku, w którym jesteśmy tak i to od razu powiem, że rzeczywiście pewne niepokojące trendy w wynikach z roku 2019 się zaznaczyły, ale nie aż tak niepokojący nie aż tak dramatyczne jak się tego obawialiśmy chodziło tylko piątka Kaczyńskiego czy jeszcze nie dochodziło na pewno np. zmiany w podatku dochodowym od osób fizycznych, które zaczęły obowiązywać już od czwartego kwartału 2019 roku i to póki co w danych za 2019 rok jest dramatycznie się nie nie zaznaczyło natomiast były pewne niepokojące tendencje w roku 20191 z nich był rzeczywiście dalszy wzrost dopłat samorządów do subwencji oświatowej, które w niewielkich gminach przekracza już 30% to znaczy gminy na utrzymanie szkół wydają mniej więcej 30% więcej niż dostają w postaci subwencji oświatowej a kiedy mówimy wydają na utrzymanie szkół to myślimy o funkcjonowaniu bieżącym szkół co powinna pokryć w całości subwencja oświatowa czy mówimy o jeszcze jakiś innych dodatkowych wydanie koncentrujemy się na wydatkach bieżących pomijamy przedszkola, które też należą do oświaty, ale nie są pokrywane przez subwencję oświatową pomijamy wydatki inwestycyjne, bo to też po nich nie powinniśmy nie powinniśmy oczekiwać, żeby one były pokryte za pomocą subwencji oświatowej mówimy o bieżącym funkcjonowaniu oświaty, które powinno być PZLA między rak jest na czy takie takie było założenie i mniej więcej około 30% brakuje w powiatach to wygląda lepiej czy w miastach naprawach powiatu zawsze ta subwencja dla szkół średnich była kalkulowana w sposób korzystniejszy dla samorządów, ale w Kanadzie wszędzie te dopłaty rosną też, a rosną w sposób dynamiczny państwo zaznaczają w tym raporcie, że już w 2009 roku wydatki gminy utrzymanie szkół przekraczały subwencję oświatową o prawie 16% czy już wtedy tych pieniędzy, które rząd transferował do władz lokalnych nie było tyle, by wszystkie koszty bieżące funkcjonowania szkół z tych pieniędzy zrealizować czy w tych latach 201418 państwo obserwują jakoś jakiś znaczący skok to zależy od tego o których samorządach mówimy w miastach naprawach powiatu tak, bo w 2014 ta dopłata wynosiła niecałe 15% 2018 już około 22%, czyli to znaczny wzrost natomiast w mniejszych gminach i też ten wzrost jest np. w gminach w gminach najmniejszych gminach liczących do 5000 mieszkańców w 2014 roku to było około 25% w 2019 około 35%, więc ten wzrost nie jest aż tak duży jak w miastach naprawach powiatu, ale jest systematycznie z roku na rok dopłacają samorządy do oświaty coraz więcej zapewne część tych dopłat to jest bardzo trudno oszacować jaka, ale część z nich może wynikać po prostu z tego, że samorządy przywiązują do oświaty dużą uwagę i chcą zafundować dzieciom w swoich gminach dodatkowe lekcje języków dodatkowe jakiś lex lekcje różnego rodzaju zajęcia dodatkowe, ale niewątpliwie część, chociaż nie umiemy oszacować dokładnie, jaka część tych dopłat wynika z tego, że po prostu subwencji oświatowej zaniżona w stosunku do z kolei innych wymagań, które przepisy narzucają na samorządy to jest 1 z tych 1 z tych listy znika rezerwacji, która budzi nasz niepokój drugi to przepraszam wprowadza takie pojęcie, które może nie być intuicyjne dla każdego słuchacza spadająca nadwyżka bieżąca budżetu, ale to brzmi groźnie to pojęcia jest de facto bardzo proste nadwyżka bieżąca to jest różnica między tym co na bieżąco zarabiamy i na bieżąco, czyli bez jakichś znaczących inwestycji wydajemy na życie zupełnie tak jak w naszym w naszych budżetach domowych, jeżeli zarabiam Niewiem 7000, a na bieżąco wydaje na życie na wyżywienie na ubranie na Rona, podając powiedzmy 5000 to normalne życie 2 miesiące i to nadwyżkę 2000 mogę sobie kumulować i przeznacza się na jakieś większe zakupy, ale dla VKA za albo inwestować tak inwestować np. no jakiś zakup nie wiem nowego samochodu zakup mieszkania na następcę ale bo mogę przeznaczyć np. na wakacje no i podobnie jest z samorządami, jeżeli mają nadwyżkę dochodów bieżących podatków lokalnych z opłat subwencji nad bieżącym utrzymaniem Total różnica decyduje o z o tym, jaka jest zdolność do realizacji jakiś przedsięwzięcia o charakterze rozwojowym np. inwestycji w infrastrukturę całe okazuje się ona Aśka jest coraz ta podróż jest coraz krótsza ta poduszka chudnie to nie są dramatyczne spadki, ale jeżeli pamiętamy, że to był okres wyjątkowej koniunktury gospodarczej od 2017 na co też państwo zwraca uwagę, że 2015 szesnasty roszczeń niekoniecznie np. boom inwestycyjny zaczyna się w 2007 na no bo inwestycyjna jest jeszcze powiązany z cyklem my wykorzystywania funduszy unijnych, więc jest jeszcze w każdym razie w okresie, kiedy mamy dobrą koniunkturę gospodarczą PKB rośnie moglibyśmy się spodziewać wzrostu tej nadwyżki operacyjnej, więc to, że ona w 2019 roku liczba samorządów, które notowały deficyt operacyjny i jest nieduża, ale trochę jest, czyli de facto w ogóle nie mają z czego inwestować wzrosła, a ich liczba samorządów, które miały znaczącą dużą nadwyżkę operacyjną spadła, więc to jest niewątpliwie bat co niepokojący Arek wiemy, jakie są przyczyny prócz tych, o których już powiedzieliśmy np. trzeba coraz więcej pieniędzy wydawać na świat, żeby utrzymać no tak można w zasadzie można do w takim raporcie na tym poziomie ogólności na jakim się poruszamy nie można bardzo precyzyjnie tego powiedzieć, ale można można pewne rzeczy się domyślać czy pewne rzeczy szacować no, więc np. w tym się via mieści realizacja nie tylko to realizacja różnego rodzaju obowiązków przerzucanych na samorządy w związku z programami realizowanymi przez rząd np. reforma oświaty reforma oświaty pomijam tutaj dyskusja nie jestem od tego celu nastąpi ona była celowa czy nie, ale wiadomo, że każda reforma wymaga wydatków wymaga szyfrowania, a duet tak jest, więc tego typu zadania narzucane na samorząd, nawet jeżeli są jednorazowe w tym przypadku trzeba było pracować jak razowe rolom w 2 jedno w ciągu 23 lat, ale to są dodatkowe dodatkowe wydatki poza tym mamy do czynienia z rosnącą w ostatnich latach rosnącym w ostatnich latach poziomem wynagrodzeń w gospodarce, jeżeli rosną wynagrodzenia w gospodarce samorządy jeśli chcą utrzymać pracowników o w miarę wysokich kwalifikacjach muszą za tym wzrostem podążać, więc również wydatki samorządów bieżące wydatki tutaj w tym przypadku na utrzymanie pracowników musiały rosnąć i tutaj też państwo zaznaczają, że wynagrodzenia stanowią bardzo dużą część wydatków budżetów samorządowych od ponad 60% w przypadku powiatów przez 40% w budżetach gminnych do nieco ponad 26% w budżetach samorządów wojewódzkich to jak 60% w ogóle jakieś gigantyczne odsetek, ale nawet 14 nad, że jest sporo prawda tak tak trzecia rzecz w przypadku dużych miast i powiatów to jest kwestia narzucenia samorządom przejmowania długów i strat szpitali przecież to samorządy dużych miast samorządy miast naprawach powiatu samorządy powiatów także samorządy wojewódzkie są bardzo często właścicielami szpitali to są to to jest kolejny przykład, który wskazuje na to, że potrzeby związane z wydatkami bieżącymi rosną no i w końcu mamy jeszcze 1 czynnik, który o, którym warto pamiętać od wielu lat samorządy budują infrastrukturę społeczną i techniczną za pieniądze z funduszy unijnych bardzo dobrze, bo ona jest potrzebna z punktu widzenia rozwoju cywilizacyjnego obiekty sportowe rekreacyjne kulturalne infrastruktura drogowa, ale w momencie, kiedy już wydatki nie kończą się w momencie, kiedy kończymy inwestycję trzeba dalej instytucji utrzyma dalej trzeba ją utrzymywać to też oczywiście wpływa na zwiększone potrzeby wydatków bieżących w Hiszpanii boleśnie odczuli jak sobie wybudowali za pieniądze osiągalne wielcy chyba jeszcze badawczą nawet linie kolejowe potem woziły powietrze tak no znane są przykłady jakiś przeszacowanych inwestycji, ale odpadają, ale znowu to zostawmy te powiedzmy nieliczne stosunkowo patologiczne przykłady, ale nawet, jeżeli robimy coś, czego ludzie oczekują co jest potrzebne no to potem potrzebujemy pieniędzy, żeby je dogaszać ludzie się sąd ją świetna sprawa tylko trzeba rzeczywiście ten basen utrzymać trzeba go modernizować remontować i Orła naprawy wstępu na basen prawdopodobnie ten basen się nie utrzymać coś trzeba będzie do niego dopłacać, więc wszystkie razem te czynniki powodują, że nie jest bardzo zaskakujące znaczy ja jestem przekonany, że samorządy czasami trochę pewnie przesadzają, skarżąc się na swój ciężki los, bo jeżeli przedstawią swój los w gorszym troszkę świetle to jest większa szansa mogą liczyć na to, że ich argumenty przekonają do jakiej pomocy, więc brałbym pewną poprawkę na niewielką przesadą jako tutaj samorządy mogą stosować, ale biorąc pod uwagę wszystkie czynniki, o których mówię nie jest zaskakujące, że mimo, że dochody rosną to sytuacja finansowa się nie poprawiała zwracają państwo uwagę w tym raporcie na 1 bardzo ważną rzecz, czyli na strukturę dochodów samorządowych i konkluzja jest taka, iż raz zapewne pan profesor powie, dlaczego to jest źle, że stopniowo maleje udział dochodów własnych, a rośnie udział dotacji celowych no właśnie podkreślił bym się dotacji celowych bo gdyby malał udział dochodów własnych, a rósł udział subwencji ogólnej to nie byłbym tym zachwycony, ale byłbym w stanie w jakim stopniu to zaakceptować, gdyż subwencja ogólna jest to są środki, o których samorząd, czyli społeczność lokalna poprzez swoich przedstawicieli w radach decyduje sama w jaki sposób je wydawać natomiast dotacje celowe to są środki, które są przeznaczone na konkretne cele często na konkretne wąskie zadania, które chce wspierać dotujący co więcej, jeżeli nie wydamy w jakimś określonym czasie to musimy je z powrotem zwracać, czyli niewątpliwie są to środki, które bardzo mocno zmniejszają swobodę działania w autonomię samorządów w decydowaniu o tym na co przeznaczać środki no, a wierzymy, że samorządy będą bliżej skutków działania lepiej znając lokalne warunki potrafią lepiej rozeznać na co te środki są potrzebne niż ktoś, kto Warszawy wysyła te środki gdzieś do województwa podlaskiego czy jakiejś gminy w województwie dolnośląskim z dotacjami celowymi niestety jest jeszcze 1 problem, który można zauważyć, że to jest, że to są środki, które są podatne na różnego rodzaju zniekształcenia w przyznawaniu tych środków również zniekształcenia charakterze politycznym, zwłaszcza kiedy mamy takie programy, w których programy dotacji, w których kryteria nie są bardzo jasno zdefiniowane, gdzie mamy duże pole uznaniowości decydentów, którzy decydują, na które zadanie przeznaczyć środki, na które nie pamiętamy polityków prawa sprawiedliwości przed wyborami samorządowymi w 2018 roku, kiedy mówili, że jak będzie taka słuszna władza w regionie to będzie łatwiej jest rządem Prawa i Sprawiedliwości współpracować, niż kiedy będzie to władza opozycji tak ja nawet sobie wynotowałem taki cytat, który zapamiętałem zapadł mi w pamięć z wywiadu, który 1 z polityków Prawa i Sprawiedliwości wygłosił padło pytanie czy jeśli zatem któryś z senatorów opozycji obiecywał np. budowę hali sportowej to, gdy zgłosi się teraz do PiS to rząd znajdzie na to pieniądze no i odpowiedź brzmiała taki senator będzie miał dużo większą szansę, że projekt będzie realizowany będąc w obozie rządzącym ani opozycji to co mnie uderzyło tutaj znaczy powiem tak tego typu zniekształcenia w różnym stopniu są czymś co się zdarza na całym świecie świat polityki nie jest światem idealnym i tego typu zniekształcenia się zdarzają pytanie, jaka jest skala tych zniekształceń i to co mnie uderzyło w tym wywiadzie, który udzielał wtedy polityk PiS-u było to, że on w ogóle nie dostrzegał niczego złego niczego takiego czym należałoby się kręci co powinno się maskować to dla niego było normalne, jeżeli będzie, jeżeli będziemy mieli Samorządowego polityka z opcji rządzącej w skali kraju to on będzie miał większe szanse na pozyskanie dotacji i rzeczywiście robiłem w zeszłym roku takie analizy wykorzystania środków przeznaczonych na fundusz dróg samorządowych na wsparcie budowy dróg lokalnych powiatowych gminnych no i te dane, które udało się zebrać to jest odrębna historia, że dużo czasu zajęło zbieranie tych danych i i to była droga przez mękę, żeby wydobyć z administracji, ale udało się te dane wskazują, że rzeczywiście takie zniekształcenie jest to zniekształcenie jest mocne nie mówię, że jak mamy do czynienia z gminą czy powiatem rządzącym przez partię opozycyjną albo przez bezpartyjnych polityków, bo tacy na poziomie lokalnym są na części nie, identyfikując się żadną z głównych opcji politycznych nie mówię że, że taka gmina taki powiat nie ma żadnych szans na dostanie dotacji, ale prawdopodobieństwo, że taką dotację dostanie znaczącej wysokości jest wyraźnie mniejsze, więc do choćby z tego również z tego względu to, że dotacje celowe stanowią coraz większą część dochodów samorządowych jest zjawiskiem niezwykle niepokojący, jaki ten wzrost jest to państwo mówi w 2018 roku udział dotacji w dochodach budżetów gminnych po raz pierwszy przekroczył 13 podczas gdy jeszcze w 2013 roku 5 lat wcześniej wynosił około 15, czyli to też jest bardzo poważny wzrost w tym raporcie zwracają państwo Hanka przepraszam w 2019 ten wzrost w gminach był niewielki, ale gmin, ale w miastach naprawach powiatu był, o ile w 2018 to było 20% dotacji celowych to 2019 też było prawie 23% mówił pan profesor o tym, że jak jest dużo dotacji celowych to trochę jest także władza Centralna decyduje na to na co pieniądze wydać pewnie lepiej byłoby zorientowane władze, które są blisko obywateli mówiliśmy o tym nie kształceniu politycznym alokacji tych środków, ale też państwo zwraca uwagę na to, że to skutkuje taką zmniejszającą się samodzielnością samorządów w zakresie podejmowania decyzji odnoszących się do struktury wydatków trochę tak jakby byli ubezwłasnowolnieni coraz większa część budżetu no to jest ta część co, do której nie mają żadnego manewru no tak tak daczy, by nie chciałbym popadać w jakiś ton bardzo katastroficzny, bo to nie są zmiany, które są bardzo szybkie to nie są zmiany, które już w tej chwili, by lokowały nasz samorząd nasze samorządy lokalne wśród tych najmniej autonomicznych w skali Europejskiej nadal nasze samorządy, zwłaszcza gminne to są w porównaniu z wieloma krajami europejskimi silne instytucje polityczne i ekonomiczne natomiast na trendy zmian jest niepokojący i myślę, że rolą ekspertów jest wskazywanie na te niepokojące trendy zmian, zanim stanie się coś dramatycznego także, że może się stać coś dramatycznego to wiemy najlepiej je, by wydarzenia ostatnich no bo na nie ulega wątpliwości, że to co się dzieje w związku z epidemią pandemią będzie miało również dramatyczny wpływ na sytuację finansową samorządów jeśli pan profesor wspomniał bardzo chętnie o tym, panu profesorem porozmawiam, bo oczywiście włodarze rozmaitych miast już zabrali głos wynotowałem kilka takich opinii prezydent Białegostoku Tadeusz Truskolaski szacuje, że 1,5 miesięczna, jeżeli na tym się skończyła wszystko wskazuje na to, że na tym się nie skończy walka z epidemią oznacza dziesięcioprocentowy spadek dochodów własnych Mariusz Wiśniewski wiceprezydent Poznania mówi nasze dochody będą mniejsze niż planowaliśmy o ponad 330 000 000 Renata Kaznowska wiceprezydent stolicy wpływy z tytułu PIT za marzec 2020 roku wyniosły około 335 000 000zł to 47 000 000 mniej niż w marcu poprzedniego roku Aleksandra Dulkiewicz prezydent Gdańska już poprosiła o swoich dyrektorów o przygotowanie planu oszczędnościowego na minimum 15% prezydent Sopotu Jacek Karnowski zaproponował radnym zamrożenie miejskich inwestycji na kwotę około 40 000 000zł od właściwie mówią wszyscy czekają nas teraz nas, czyli władza samorządowa tym samym obywateli potężne cięcia po prostu niektóre inwestycje będą przesuwane w czasie, a niektóre odłożone już na Święty nigdy daczy oczywiście te prognozy są ważne trzeba prognozować ja ostrożnie z daleko idącymi wnioskami bym poczekał czy ja nie jestem politykiem nie muszę podejmować decyzji dotyczących budżetu mi łatwo powiedzieć, żebym poczekał, jaki będzie ten spadek to tak naprawdę po raz pierwszy będziemy w stanie oszacować w miarę precyzyjnie w lipcu jak będziemy mieli wyniki za pierwsze półrocze 2020 roku, ale byłoby niezmiernie dziwne, gdyby ten spadek nie był bardzo znaczący dodałbym, że skutki załamania związanego z pandemią za nałożą się na, a i tak już obserwowany od jakiegoś czasu spadek koniunktury gospodarczej natomiast ja i w dodatku są to naczynia połączone epidemia powoduje spadek Kola, który się uda coś się natręta, kto jest sprzężenie zwrotne natomiast ja bym chciał się kroki jeszcze cofnąć i spróbować wyjaśnić, dlaczego samorządy powinny być wspierane w takiej sytuacji powinny dostać jakieś nadzwyczajne wsparcie po, a nie można wypowiedzieć no dobrze mamy trudną sytuację spadają dochody budżetowe spadają też dochody budżetu centralnego gazie co mogę ja już budżet samorządowy jest częścią budżetów publicznych powinien solidarnie ponosić skutki tej ciężkiej sytuacji gospodarczej do pewnego stopnia tak, ale nie do końca są co najmniej 2, a może 3 argumenty, które w moim przekonaniu wskazują, że samorząd zasługuje na trochę inne potraktowanie po pierwsze, samorząd jest dużo bardziej bezbronny niż budżet państwa co może sobie wydrukować pieniędzy no, więc właśnie w największym skrócie państwo może zwiększyć zadłużenie może wydrukować pieniądze w cudzysłowie wydrukować pieniądze to jest bardziej skomplikowany mechanizm, ale może w ten sposób się ratować różnymi jak to byśmy mądrze wiedzieli makroekonomicznymi instrumentami samorząd ich nie ma do dyspozycji, więc samorząd jest bardziej bezbronny co i co więcej nic nie słychać o tym, żeby miały się zmienić przepisy dotyczące zadłużenia, więc również jest skrępowany przepisami dotyczącymi zadłużenia może to dobrze bo gdyby samorząd się dużo bardziej zadłuża to na krótką metę pyta rozwiązało problemy, ale na dłuższą metę mogłoby stworzyć jeszcze większy problem, choć tu się tylko wtrąca, bo pewnie też powiemy ministerstwo rozwoju projektuje tarcze dla samorządu będzie już tarcia bodajże 30 tak i tam jest taki zapis, że samorządy będą mogły łamać obecnie obowiązującą je regułę fiskalną ograniczającą wysokość spłaty długu czy będą mogły się łatwiej zadłużać tak, o ile pamiętam tam się zmieniały zapisy pod jakimi warunkami dla niektórych gazetach, więc tak no to jest jakaś pomoc, chociaż jest pomoc doraźna na dłuższą metę mogąca wywołać też jakieś negatywne skutki jest drugi jeszcze powód jak popatrzymy cena budzi, że na inwestycje publiczne inwestycje budżetowe to w Polsce zresztą w wielu krajach europejskich tak jest budżety samorządowe razem wzięte inwestują więcej niż budżet państwa, a koło zamachowe gospodarki tak no, więc to od Keynesa co najmniej wiemy od czasów Keynesa, że podstawowym instrumentem radzenia sobie załamań 1 z podstawowych instrumentów w momencie załamania gospodarczego przełamywania recesji i są inwestycje publiczne jest inwestycje publiczne będą stwarzały efekty mnożnikowe będą pobudzały popyt w gospodarce mogą uratować gospodarkę dają miejsca pracy w związku z tym to co mówią samorządy w tej chwili co jest bardzo racjonalne z ich punktu widzenia obcinamy wszystkie inwestycje hamujemy inwestycje to jest racjonalne z punktu widzenia każdego samorządu też jako prezydent czy burmistrz miasta tak bym reagował natomiast z punktu widzenia całej gospodarki to szalenie niebezpieczne, bo niszczymy ten podstawowy instrument, który mógłby nam pomóc w przełamaniu kryzysu w związku z tym powinniśmy zrobić co się da, żeby ta skala spadku inwestycji była jak najmniejsza, żeby ograniczyć i trzeci jeszcze powód te samorządy odpowiadają za bardzo wiele zadań z zakresu szeroko rozumianych usług społecznych zasiłki z pomocy społecznej np. dla osób, którym nie przysługuje już zasiłek dla bezrobotnych to jest obowiązek samorządów w związku z tym należy się spodziewać, że tego typu potrzeby wydatkowe w momencie kryzysu gospodarczego będą raczej rosły, a nie malały to zresztą te zasiłki z pomocy społecznej to jest 1 przykład, ale również pomoc dla osób najemców mieszkań komunalnych powszechne jest oczekiwanie, że samorządy będą zmniejszały czynsze w lokalach komunalnych wynajmowanych na cele użytkowe dla jakiejś restauracji dla całej imprezy recesję tak jest różnych usług, żeby ci przedsiębiorcy przetrwali otworzyli się pożarami, ale także samorządów to robić tak jest bardzo dobrze tylko drugą stroną tego medalu jest, że to też przyczynia się do spadku dochodów samorządowych, więc to są 3 argumenty, które mówią samorządy zasługują na wsparcie i taki jak i oglądałem zapisy tarczy 1 etat czy 2 zobaczymy co będzie tarczy 3, a potem 31311 to na razie tego dostrzeżenia tego, że samorząd to też jest instytucja, którą należałoby wspierać no to chyba nie zostało jeszcze wyraźnie dostrzeżone do tej pory wprowadzono 2 rozwiązania dla samorządów możliwość przeniesienia pracownika Samorządowego w czasie epidemii na inne stanowisko za jego zgodą nie jest jakaś wielka pomoc i to, że rada gminy może zwolnić z podatku od nieruchomości przedsiębiorca, którego płynność finansowa uległa pogorszeniu przepraszam też pomoc dla przedsiębiorców nie dla samochodu dla samorządów tak jest, ale no powiedzmy przyszłościowo rada gminy utrzyma przy życiu tego przedsiębiorcy ten przedsiębiorca może w jego książkach tak no jeszcze jest zapis np. że nie pamiętam szczegółów wyższe przepisy dotyczące wyłożenia planów miejscowych konsultacji planów miejscowych zagospodarowania przestrzennego, że tam można wydłużyć terminy to oczywiście jest ważne ale, ale sytuacji finansowej to nie ratuje to teraz króciutka od tych propozycjach, które się pojawiły w tej projektowanej kolejnej tarcze dla jednostek samorządu terytorialnego i tak zwiększenie dochodów powiatów z tytułu gospodarowania nieruchomościami skarbu państwa 25% 50% od 1kwietnia do końca tego roku zwiększenie opłaty skarbowej za wydawanie pozwoleń na budowę dla osób innych niż właściciel albo użytkownik wieczysty działek to, o czym mówiliśmy wcześniej, czyli u większa łatwość zadłużania się rząd pozwala też samorządom na deficyt bieżący jeśli wytworzona nierównowaga będzie wynikała z ubytku będącego skutkiem epidemii wydłużenia 6 miesięcy zezwoleń na sprzedaż alkoholu napojów alkoholowych, których ważność upływa w trakcie epidemii jeszcze 1 rzecz czy gminy, które uzyskują ponadprzeciętne dochody podatkowe będą mogły przesunąć czas przelania tych środków na rzecz skarbu państwa i czyli te wpłaty, które przypadają w maju, czyli odroczenie tych stała będą mogły być zrealizowane w drugim półroczu 2020 no nie wiem w lipcu sierpniu wrześniu, jakby zliczyć wszystkie razem z ponad milionowe to są no to są promile może pojedyncze procent budżetu także to niema niema specjalnego znaczenia przy okazji zwraca uwagę na to opóźnienie płatności tzw. podatku janosikowego, czyli tych wpłat najzamożniejszych samorządów no mamy do czynienia z przesunięciem o pół roku natomiast problem mamy poważniejszy mianowicie te wpłaty wysokość należnych wpłat obliczana jest na podstawie danych sprzed 2 lat czyli gdyby się zdarzyło, że to załamanie gospodarcze będzie naprawdę poważne i gdyby ten spadek dochodów był naprawdę bardzo znaczący, czego nie można wykluczyć to w niektórych powiatach województwach w gminach nie, bo w gminach ten ta skala tego podatku janosikowego znacznie mniejsza, ale umiem się wyobrazić prawdopodobną sytuację, że jakiś powiat się dowie, że ma zapłacić tego podatku janosikowego więcej niż w ogóle do wynoszą jego dochody budżetowe, bo 2 lata temu one były odpowiednio wyższe wg tamtej skali wyliczamy te należną wpłatę no i z wstał no stykamy się wpadamy na ścianę nie jesteśmy w stanie tego zrobić tak jak ja w ubiegłych latach, kiedy były dyskusje na ten temat uważałem, że w normalnej normalnych warunkach skargi samorządów na ten mechanizm obliczania sprzed 2 lat są przesadzone, że z kolei w okresie koniunktury mamy pewną ulgę, bo dochody rosną nam wyliczany jest janosikowe sprzed 2 lat, że jakieś wahania koniunktury należy planować należy się na niej przygotowywać robić poduszkę, ale nie takie to, ale nie takie tąpnięcie i tu rzeczywiście ja nie mam gotowej odpowiedzi, bo ja też rozumiem, że potrzebne są te pieniądze innym, ale tu są potrzebne jakieś niestandardowe rozwiązania wyjście poza jednak poza taki schemat myślenia, do którego jesteśmy przyzwyczajeni, bo sytuacja jest jak to ładnie politycy mówią, że nie mamy stanu nadzwyczajnego mamy stan ekstra od dna liny, a więc skoro mamy sytuację ekstra od dynastii no to musimy jakiś ekstra od dna innych sposobów rozwiązania tej sytuacji poszukiwać, gdy miał pan projektować takie rozwiązania pomocowe dla samorządów to jaki miałyby te rozwiązania charakter, jaką skalę misja się nad tym chwilę zastanawiałem i dacie powiedzmy tak to będzie takie rozwiązanie marzeń ja nie uwierzono jest nie nie bardzo wierzę w jego realność, ale tak daczy po pierwsze, żebyśmy znaleźli dobre rozwiązanie to warunkiem wstępnym jest wysoki poziom zaufania między samorządami rządem, a tego nie obawiam się, że tego nie ma to, że wielu polityków rządowych nie ufa samorządom to widać od dawna myślę, że po doświadczeniach ostatnich lat w drugą stronę też specjalnego poziomu zaufania nie ma no bo się no ale szczególnie ten konflikt jest dobrze widoczne na linii duże miasta a gdzie najczęściej są politycy nie partyjny albo obozu opozycyjnego, a właśnie rząd ja bym powiedział, że podłoże jest nie tylko polityczne, ale również strukturalne jak się przyglądamy trendom zmian w ostatnich kilku latach to bardzo wielu wskaźnikach miasta naprawach powiatu, że się tak kolokwialnie wyrażę najbardziej obrywało, więc to, że prezydenci wielkich miast najbardziej głośno protestują najgłośniej protestują to może być niekoniecznie, dlatego że często są z ugrupowań opozycyjnych kozie oni ekonomicznie najbardziej ucierpieli po prostu no, więc wracając do planu marzy wracając do planu marzeń po pierwsze, zacznę od tego, że poluzowanie przepisów zadłuża dotyczących zadłużenia być może jakimś stopniu jest przydatne, ale to bardzo przejściowa i to tej trzeba wielkiej ostrożności, bo to jest pomoc krótko falowe, która w dłuższej perspektywie może prowadzić do bardzo negatywnych konsekwencji po drugie, ryzyko do mówiłem o inwestycjach na to pierwsze co może przyjść do głowy to jest to dajemy dotację na inwestycje to stwórzmy specjalny program dotacji na inwestycje boję się tego chociażby z tych przyczyn, o których mówiliśmy wcześniej zagrożenia klientelizm polityczny Aldo Montano obcy nie dostaną tak oczywiście nie musi być, ale mówiliśmy o braku zaufania do jak niebawem samorządy ufają rządowi i to też mogą się obawiać że, że taka sytuacja nastąpi zatem politycy mają taką tendencję do lokowania środków publicznych tam, gdzie jest dla nich wysokie poparto tak to zawsze wszyscy politycy zawsze mają taką tendencję ta i trzecie rozwiązanie którymi przyszło do głowy to okresowo podnieść np. udziały w podatku PIT dla samorządów to oczywiście będzie kosztowne dla budżetu państwa, więc to będzie bolesnej rządowi bardzo ciężko będzie na to zdecydować na lata tak jak mówiliśmy rząd ma jakieś instrumenty, żeby się bronić samorząd nie ma, więc może dałoby się przekonać rząd, żeby coś takiego jednak zrobił ale, toteż ma wadę, bo na tym głównie, by skorzystały duże miasta i bogate gminy natomiast małe gminy wiejskie jedno powiaty duża część powiatów takich rzeczy dużym udziałem rolniczych terenów, by na tym prawie wcale nie skorzystała, bo tam do zaczynamy od tego, że rolnicy nie płacą podatku PIT, więc jeżeli mamy gminę rolniczą, gdzie większość mieszkańców to są rolnicy na to, że wzrośnie udział dlaczego, ponieważ niewiele da natomiast nie przyszedł do głowy taki pomysł ja wiem, że to brzmi jak pomysł szalony i pomysłu marzyciela ale gdyby tak z powodu tej nadzwyczajnej sytuacji rząd powiedział to my podniesiemy kwotę bazową subwencji oświatowej, że samorządy nie musiały tych 20 upadł czy nawet 30% do subwencji oświatowej dopłacać z tego skorzystają wszystkie samorządy oby sprawiedliwie małe gminy wiejskiej gminy podmiejskiej miasta i powiaty a gdyby zredukować nawet nie mówię zlikwidować to ser, ale państwo od 20% zwiększyć tę kwotę subwencji oświatowej, zachowując nawet ten algorytm, który obecnie obowiązuje, wobec którego jestem krytyczny, ale to byłby temat na odrębną rozmowę w tej chwili czas na reformowanie algorytmu podziału subwencji oświatowej zachowujemy ten sam algorytm, ale po prostu dajemy trochę więcej pieniędzy no wtedy te pieniądze, które samorządy zaoszczędziły w cudzysłowie na dopłatach do pensji nauczycieli czy do wyposażenia klasy szkolnej kredy i coś tam jeszcze mogą przeznaczyć na różne inne zadania w szczególności może ograniczyć skalę redukcji wydatków inwestycyjnych, która jest groźna nie tylko z punktu widzenia tych samorządów, bo mieszkańcy będą niezadowoleni, ale tak jak mówiliśmy tu parę minut temu on jest groźne z punktu widzenia całej gospodarki kraju ja wiem, że to jest pomysł marzyciela, ale jak ktoś mnie pyta co by było najprostsze do zrobienia od zaraz to mówię to oczywiście bolesne dla budować oszacował pan koszty dla budżetu centralnego takie rozwiązania no tak plus minus nie nie liczyłem tego w tej chwili to jest pomysł którymi przyszedł do głowy tutaj jak jak jechałem do studia na, ale to jest oczywiście łatwo łatwe łatwe do policzenia albo możemy nawet inaczej po dziś możemy wyjść z innego punktu widzenia budżetu państwa jakby, jakby premier podjął decyzję no dobrze widzimy potrzebę wsparcia samorządów uznajemy te argumenty i to jest kwota, którą jesteśmy w stanie przeznaczyć, żeby jednak przekazać więcej środkom samorządów to od tej od tej kwoty wychodząc można policzyć, o ile to kwotę bazową subwencji oświatowej trzeba by podnieść, żeby dać ja wiem niektórzy samorządowcy powiedzą zawsze powinniśmy od zawsze powinniśmy dostawać tyle jest na razie zapowiedział no może tak, ale sytuacja jest taka, że jeszcze nie dostawali od wielu lat nawet, gdybyście nagle dostali zrobiły to ledwie jest to rodzaj zysku czy jakieś ulgi, która pozwoli na bardziej racjonalne zarządzanie zasobami finansowymi ten raport, który ukończyli państwo na roku 2018 kończą się taką konkluzją, że trzeba poczekać na 2019 zobaczymy czy pewne trendy będą negatywne czy mniej negatywne uzupełni liście państwo ten raport za rok 2019 okazało się, że nie jest aż tak źle jak można byłoby się spodziewać no ale przyszła epidemia teraz kolejne pytanie czy teraz samorządy są w takiej sytuacji państwa, analizując to co w samorządach się dzieje, że właściwie wiemy, że nic nie wiemy czekamy na kolejny miesiąc na rozwój epidemii na dane, które płyną za pierwsze półrocze pan mówi dopiero potem będziemy mogli szacować w jakiej kondycji finansowej i w jakiej kondycji finansowej przede wszystkim samorządy są wyjdą z tej epidemii nie ma, więc to że, że nie wiemy dokładnie podtrzymuje to i że jak mawiał 1 sławny ekonomista przewidywanie jest bardzo trudne, zwłaszcza jeśli dotyczy przyszłości, więc tak naprawdę możemy się przerzucać jakimiś prognozami, ale nikt nie potrafi dokładnie oszacować jak to będzie natomiast to, że jakieś tąpnięcie będzie to to nie ulega wątpliwości bardzo mi się spodobało tu usłyszałem jakiś czas temu w tym radio takie porównanie, jakie prezydent Białegostoku Truskolaski powiedział, że ktoś wsadził kij w szprychy roweru, na którym jechaliśmy w tej chwili lecimy w powietrzu i że w zasadzie na razie nam się kręci w głowie, ale jeszcze nic strasznego rzecz wydawała głośne, ale wiemy, że zaraz uderzymy w ziemię to będzie bardzo bolesne no uderzy jak bardzo się potłucze Emmy to będzie tylko stłuczone kolano tak liczona głosił połamane nogi to się okaże dopiero za parę miesięcy, ale nie ma wątpliwości że, że jakieś tąpnięcie poważny będzie tak jak w konkluzjach za rok 2019 mówiliśmy sytuacja finansowa samorządów jest trudna, ale nie jest dramatyczna to znaczy nie jest ani tak dobrze jak to czasami rząd przedstawia swoich wystąpieniach Anita aż tak dramatycznie jak samorządy, a potrafią się poskarżyć natomiast do ten rok 2020 pandemia, która na nas spadła i skutki gospodarcze tej pandemii jedno całkowicie zmieniają obraz sytuacji na zupełnie wywracają ten stolik, z którym mieliśmy dotychczas do czynienia tak jak mówiłem no wymagają jakiegoś wyjścia poza standardowy sposób myślenia prof. Paweł Swianiewicz Uniwersytet warszawski także członek zespołu ekspertów samorządowych fundacji Batorego i autor raportu ewolucja sytuacji finansowej samorządów terytorialnych w Polsce w latach 20142018, jeżeli ktoś chciałby się z tym raportem zapoznać, gdzie można go znaleźć na stronie fundacji Bator na stronie fundacji Batorego tak niedługo za kilka dni przekażemy do fundacji Batorego raportu uzupełnione o wyniki z roku 2019 i kończący się również kilkoma akapit tam refleksji na temat obecnej sytuacji na perspektywy kwietnia 2020 roku będą państwo pracę kontynuować ten raport zostanie uzupełniona o rok 2020 to już jest trochę pytanie do decydentów fundacji, ale no widzę niewątpliwą potrzebę, żeby na bieżąco monitorować rozwój sytuacji bardzo dziękuję panie profesorze raz jeszcze dziękuję bardzo, państwu dziękuję za wspólne poniedziałkowy wieczór za chwilę na zegarach północ informacje rzeczy państwu spokojnej nocy dobranoc dobranoc Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: WIECZÓR - KAROLINA LEWICKA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Wybierz pakiet "Aplikacja i WWW" i słuchaj wygodniej z telefonu!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA