REKLAMA

Rozmowa z Mikołajem Łozińskim o powieści "Stramer"

Gościnnie w TOK FM: Wyborcza, 8:10
Data emisji:
2020-05-31 10:10
Prowadzący:
Czas trwania:
59:24 min.
Udostępnij:

Kolejny odcinek z cyklu "Archiwum Radia Książki", w którym Michał Nogaś rozmawia z autorem książki nominowanej do Nagrody Literackiej "Nike" 2020. "Stramer" to powieść piękna, poruszająca, pozbawiona zbędnych słów i bohaterów. To historia tarnowskiej rodziny polskich Żydów, zasymilowanych i próbujących się odnaleźć w niełatwej rzeczywistości XX-lecia międzywojennego. Jak powstawała i dlaczego tak długo (po ośmiu latach milczenia)? Więcej odcinków na https://wyborcza.pl/podcast

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
to jest ósma 10 podcast gazety wyborczej zaglądamy do archiwum Radia książki w ten weekend 2 kolejne rozmawiamy z autorami, których książki nominowane są do NIK w 2020 do najważniejszej nagrody literackiej w Polsce ósma 10 podcast gazety wyborczej dziś Mikołaj Łoziński w październiku 2019 roku tak rozmawialiśmy o stronę, że w książce, która nie tylko jest w finale NIK ale, którą także książki magazyn do czytania uznał za najlepszą w roku 2019 zapraszam książki Rozwiń » magazyn do czytania wyborcza PL oraz Audioteka przedstawiają w radiu książki rozmowy o literaturze dzień dobry państwu już 807 wydanie Radia książki wspólne przedsięwzięcie wyborczej PL książek magazynu do czytania audio teki, w których studia gościmy dzisiaj z nami po latach oczekiwania Mikołaj Łoziński dzień dobry dzień dobry biletu minęło lat od książki książki 88 lat myślę że, gdy zabieram się trenera nie myślałem wtedy potrwa bardzo bym wiedział czym są to nie zabroni, ale tak mam rzek co zaczynam próby to skończyć, ale zabrały się od razu po tamtej książce czy był moment oddechu był krótki moment oddechu coś co napisałem odłożyłem później nie był zadowolony, a potem zaraz wziąć ze strefy euro, ale wiesz stan jest nowa książka Mikołaja, który dziś będziemy rozmawiać wokół niej, ale jesteś jakimś sensie ewenementem na polskim rynku literackim w czasach, w których wydawcy żądają od pisarzy nowych książek szybko pisarzy, którzy utrzymują się z tego piszą sporo, żeby po prostu być ciągle w obiegu, że publikować być świadomości Czytelników istnieć jeździć na spotkania autorskie, a ty przez 8 lat wciąż to jest także milczałem najpierw od 2 lat zabrało mi takie poszukiwania archiwalne już książka się dzieje zacząć na początku dwudziestego wieku w Tarnowie trwa, więc do pierwszej drugiej wojny światowej musimy coś dostać do świata z dokumentować go spędzić czas bibliotekach jeździłem dużo do Tarnowa do Krakowa kontr Warszawy w Warszawie do Paryża Lwowa rwałem jakoś tak się dostać tego świata próbować go zrozumieć jak zrekonstruować mój sposób wydaje się, że kiedy patrzy przeszłość to się coraz bardziej te niuanse się zacierają na Śródce bardziej czarno-biała jak stara fotografia no i starają się dodać trochę szarości tamtym czasem nawet kolorów i też po raz pierwszy moja praca przypomina trochę pracy detektywa, bo nie tylko, żeby odtworzyć wydarzenia sprzed ponad 80 lat nie tylko antybiotykach, ale też próbowałem dotrzeć do świadczeń tych wydarzeń i czasem zdarzało się, że w ostatniej chwili zapominam co im powiedzieć, bo traci pamięć, a nie dlatego też groził ze strachu notką po prostu ze starości albo umawiałem wszystkim na spotkania nie przychodził przestał odbierać ode mnie telefon znikał kilka dni później znajdowałem nekrolog w Gazecie, ale też myślę, że zadanie było bardzo trudne, które przed sobą postawiłeś, bo jakoś o tym, zdążyły się tutaj napomknąć była to próba opisania odbudowania świata, który zawsze znikną świata polskich Żydów, którzy zniknęli w czasie drugiej wojnie światowej w przeważającej większości byłem ostatnio po raz kolejny w Instytucie Yad Vashem w Jerozolimie, kiedy się patrzy na liczbę na ponad 3 000 000 osób, które po prostu zostały zamordowane bestialsko przez nazistów to wśród nich są bohaterowie twoje książki wielu przyjaciół to niełatwe zadanie, żeby się wedrzeć do tego świata i spróbować opisać, nawet jeżeli mamy jak mówisz zdjęcia jakiś resztki zapisków niema firmy, kiedy w 2012 zaczynałem przed premiera to wydawał się będę pisał powieść stricte historyczną ten świat właśnie międzywojnia wydawał się takimi odległy niepasujący do do naszych czasów wtedy też otwartych europejskich i np. pamiętam, że bałem się bardzo, że nie starczy wyobraźni, żeby pisać młodych radykałów np. nacjonalistów młodych uczących mitów pan, że nie będą miały pokazać sposób nie stereotypowy mnie sztuczny tylko czerwony żywy, a tutaj z pomocą psią rzeczywistość już dzisiaj nikogo nie dziwią nacjonaliści, którzy maszerują w centrum miasta myślę, że to takie, by czas na wynik zatrzymał zaczął iść do tyłu to 10× szybciej niż normalnie wówczas ruszy do tyłu dlatego wdają się, że ta rzeczywistość tę próbę przez stronę, że dużo bliższa naszym czasom dzisiaj niż tym jeszcze kilka lat temu śledczy bardzo zmienił przez ten czas, kiedy pisałem książkę tak radykalnie szybko do tego jeszcze wrócimy, ale musi o to zapytać, bo to jest sprawa oczywista, kiedy się czyta twoją książkę obraz się pojawia to pytanie, dlaczego właśnie Tarnów, skąd polscy Żydzi stanowi w tej książce z Tarnowa pochodził dziadek tata etaty i też na nazwisko Strama właśnie na początku zacząłem pisać chciałem zmienić nazwisko mężczyzny fikcja opowieść luźno inspirowana nimi jego rodzeństwem, ale kilka lat temu daliśmy z kimś starszym bratem Pawłem wywiadu Newsweeka o tym kto jest mieć w Polsce żydowskie pochodzenie i on potem został przeniesiony na świat hedonistyczny strony, gdzie znalazłem pod nim 500 komentarzy, które z grubsza udało się podzielić na 2 grupy pierwsza wypierdalać do Izraela, a druga podajcie swoje prawdziwe nazwisko i druga propozycja, bo chodzi, bo ta druga propozycja bardzo zainteresowała szansę druga profesja zainspirowała myślę, że czemu nie czy Strama Artur nazwisko, który zawsze się podobało Strama po niemiecku znaczy Teresie krzepki mocny i to nazwisko odeszło razem z całym tym żydowskim światem, który mówiłeś w czasie drugiej wojny światowej, a tak przynajmniej będzie mógł wrócić dzięki powieści, więc może też, że nawet antysemici mieli też swój pomocny udział w powstaniu tej powieści ale kiedy czytaliście sprawę komentarza rozumiem jak bardzo bolesne nieprzyjemne to co sprawiało większy ból czy wprowadzało nas większe zażenowanie ta propozycja wyjazdów 1 stronę czy propozycja odkrycia swojej prawdziwej tożsamości, gdy wychodzę założenia, że antysemityzm to z problemem sejmików ale, ponieważ są takie czasy, że rządzący próbują nas coraz bardziej dzielić to staram się myśleć o tym co można łączyć hol na tym skupić jedno do studia właśnie stawiałem się nawet znalazłem 1 rzecz, która łączy Żydów antysemitów jedni drudzy są zastosowań na 1 temacie cały czas mówić o Żydach to w sumie nawet w takich do tego żydowskiego dowcipu prawda, jakby chciał zresztą humor żydowski też w książce Mikołaja się pojawia w straży jak szukały tamtego świata wspominał, że była archiwa spotkania na książkę składa się z mnóstwa detali z opowieści o dokonanych w konkretnych miejscach przecież to wszystko trzeba było nałożyć na mapę w odpowiednim momencie dwudziestolecia międzywojennego tak dużo jeździłem właściwie raz do Tarnowa, gdzie wspaniale się mną zaopiekował pan Adam Bartosz muzeum Okręgowego tarnowskiego pani Mariola Góra biblioteki tarnowskiej na zgłoszenie przyjęte przez więźniów zakładu karnego, gdzie bardzo ciekawe spotkanie autorskie wszystkim pomagali naprawdę bardzo życzliwy spotkań wielu życzliwych ludzi i wszelkie możliwe materiały historyczne stare gazety książki z tamtych czasów próbowano tworzyć świat najlepiej jak i ubezpieczeń wiele wiele godzin w bibliotekach pamiętam czy Night 2 sytuacje pierwsza został wyproszony z sali, w której oglądałem wstrząsające świadectwa nagrane przez fundację Spielberga ocalał z Holokaustu sią pani odzieży muszą opuścić pomieszczenie z psem ale dlaczego jest w trakcie pracy czy poczuły tutaj kilka godzin nie 100% z góry od kierownika działu odchodzi nie postu musi pan kierownik działu proszę pan opuścić pomieszczenie wynoszą to bardzo potrze pani zresztą no dobrze, ale proszę przejrzeć, o co chodzi późno chodzi łososia co, jakiego łososia no takie Foley efektu woli kierownik działu miał właśnie dziś na obiad trzymał go przy oknie i Nowin niestety spadł na podwórko, a tutaj właśnie to pomieszczenie, które pan pracuje to jest inne pomieszczenia, z którego da się dostać na podwórko, kierując się Marcin Perz tam sporo bezpańskich kotów to głos słuszną, bo się, że mógł go zjeść, a druga sytuacja, którą dobrze zapamiętałem to jak w bibliotece czytałem świadectwa z obozu Janowskiego we Lwowie takiego obozu no to hard Court naprawdę festiwal sadyzmu i czytałem bądź począł coś nie tak dusi coś w skardze i tak musi wciąż się natychmiast wyjść wstałem zbiegłym z biblioteki i będą na ulicy tak dopiero udał się odetchnąć i chyba zrozumiał, że ustępstwa dawkę właśnie Hartwigów okropieństwa już wtedy to nie wracała stąd, że wszystko zmierza ku zagładzie trudno nie do tego wniosku o samym początku, jeżeli się człowiek orientuje, że jest to opowieść o rodzinie polskich Żydów w dwudziestoleciu międzywojennym wcześniej na tyle dobrze znamy historie, nawet jeżeli ktoś chciałby budować tego nie było, że wiemy jak to się skończyło ale zanim przyszedł ten koniec ten moment, kiedy w Polsce zaczęło się to bankowe, kiedy antysemityzm nacjonalizm przybrały na sile po śmierci Piłsudskiego, kiedy polscy Żydzi nie wiedzieli czy lepiej uciekać na wschód czy jednak zostać pod niemiecką okupacją było to życie w miarę normalne takie codzienne wielokulturowej multi etnicznej Polsce i ten Tarnów, a myślę o tym, dlatego, że dopiero niedawno w literaturze np. wrócił obraz Wielonarodowego lotniczego Radomia, z którego pochodzę, gdzie też było bardzo wielu Żydów i gdzie były 2 getta, o których wiele osób nie pamięta, o których wspomniała w pustym lesie i właściwie bardziej fałszerze pieprzu Monika Sznajderman, że o tym, niewiele pamiętam niewiele wiemy czytamy w podręcznikach, że była taka Polska, ale wielu nawet nie dopuszcza do świadomości faktu, że ci polscy Żydzi byli nasi bracia współrodaków obywatele to jaki był centralną unikała jak tam się żyło między 12 wojną wydają się bardzo dobrze tam żyło ja tam im bardziej pogłębiają się tamten świat nie więcej chciałbym wywiadów ludzi, którzy pamiętają czytałem o tym, zdałem sprawę taka rodzina właśnie ta, którą opisuje różne strony ludzie jest uboga rodzina szóstka dzieci dwójka rodziców jeszcze pies kot też mieszkam w 1 pokoju z kuchnią to jest typowa Polska od tamtego czasu to są właśnie to co żyć, jaką w Tarnowie ponad 40% mieszkańców to Żydzi polscy obywatele też władze taka społeczność zupełnie niejednorodna ojciec na to nienawiść komunistów, lecz składa, że drugiego są to są komuniści, a trzeci aspiruje później czy aspiruje wydają się, jakby jestem zachwycony targowym to taki miasto, gdzie pisać, która żąda takiej uczcie wszystko tam budowane na noc na lata z takim pociętą trwało szkoła wygląda szkoła poczta wygląda jak poczta im się tak świeci się wychowali, który ma trwać i tak żyli w myśl dla mnie książka o właśnie bliskości rodzinnej miłości związkach między ulicami między dziećmi między rodzeństwem, ale też szukaniu swego miejsca takie właściwego swojego miejsca w trudnych ciekawych czasach czasach, które przecież ukształtowały nie tylko moich bohaterów jest na rzecz stać zdają sprawę już po napisaniu książki wydaje się, że jesteśmy mądrzejsi od poprzednich pokoleń tylko, tyle że wiemy co się z nimi stało oni tego nie widzieli znali swej przyszłości tak jak my dzisiaj z nami nasi, ale wiemy, czego może prowadzić powtarzanie pewnych zachowań tak masz myśli np. jakie zachowania Szkot wzrost nacjonalizmu tutaj aktu wydaje się, że to szaleństwo i wg definicji Einsteina, który powiedział, że szaleństwem zrobić ciągle to samo, ale oczekiwać innych rezultatów, zaczynając zawsze skończyć nieszczęściem dzisiaj wg książki Mikołaj Łoziński jest gościem po latach 8 oczekiwania ukazała się do nowa powieść chcemy teraz posłuchajmy pierwszego fragmentu, który unika przeczyta, że coś się skończyło, a przynajmniej zmieniło wszyscy mogli się domyślić, obserwując wracających z dworca trenerów, mimo że nie wiało tylko świeciło słońce szli do domu z pochylonym głowami czuło się, że ciężko im znaleźć swoje miejsce na chodniku czy mają iść obok siebie jedno za drugim nie mogli zdecydować brakowało tego, dzięki któremu w ogóle nie trzeba było na takim sprawami się zastanawiać salek próbował nawet iść środkiem zająć minister Budka, ale odbił się od ramienia ojca walczącego o odzyskanie swojej dawnej pozycji nie właśnie pod nogi usłyszą jako doktor robił środki zaczął chodzić zawsze był z przodu, bo w środku myślała Ryfka, która szła na końcu czy gdyby sześcio Rena albo ktokolwiek inny z rodzeństwa urodzili się pierwsi też tacy byli, czyli coś więcej dobrze pojechał pocieszała się pierwszy w rodzinie zrobił maturę i to jak była taka dumna teraz pierwszy pójdzie na studia, a potem pewnie jak zwykle pozostali ruszą, zanim coś ścisnęło ją w środku jeszcze bardziej się pochyliła się o tym, myśleć starała się wyobrazić sobie, że ludzie w Krakowie wreszcie trochę odpocznie od rodzeństwa w Tarnowie był zawsze, kiedy go potrzebowali, czyli zawsze wyjazd dobrze zrobi, a im to też nie zaszkodzi na peronie tak, żeby na to nie zauważył Rudek wsunął jej jeszcze do kieszeni płaszcza pieniądze często będzie przyjeżdżał powiedział co to dzisiejszych czasach jest to 80 km oprócz pociągów, które co chwilę jeżdżą do Krakowa niedługo mają kursować też autobusy z placu pod dębem jednocześnie Ryfka odgania myśli, że w końcu wszyscy rozjadą nagle Chamera 20 zostaną sami para staruszków w dwuosobowym mieszkaniu już tylko Wala Nosek byli niżsi, ale nawet oni sięgać w tramwaju głową ponad metalową tabliczkę z grubą kreską i napisem, że dzieci poniżej metra nie płacą za to znowu jak dawniej najwyższy wydawał się na ten może, dlatego że nosi kapelusz waga w bramie na to odwrócił się do reszty i zatkał nos na znak, że z przeciwka idzie pluszowa przez te lata prawie się nie zmieniła wciąż chodziła ubrana w niebieski sweter na guziki i czarną spódnicę wciąż ze smyczą w ręku rozmawia ze swoim ukochanym jamnikiem Nosek kilka lat temu zobaczył na podwórku leżącego nieruchomo psa pochyloną nad nim pluszową wstawaj powtarzała kolacja stygnie Klusek pobiegł do domu Puszcza oddech krzyczał jak chłopcy, którzy na ulicach sprzedają gazety wiadomość pierwszej strony mąż musiał wynieść żyje mąż się puknął się w czoło przecież sami kiedyś powiedział, że się żeni tymi uwierzył 6 wniosek roześmiał się najbardziej zmartwiła się Ryfka następnego dnia postanowiła pójść dopuszcza owej Nathan ze sznurka na pranie wziął drewniany spinać udawał, że zaciska go na nosie przynajmniej oddychają ustami poradził, kiedy wychodziła rzuciła zdziwiona pluszowa zachowywał się będzie stało dalej spaceruje ze smyczą w ręku relacjonowała dla tej rozmowy z psem, a dalej nie odpowiada dokończył na ten radzie książki dzisiaj z Mikołajem łomżyńskim teraz porozmawiajmy trochę o tym, świecie przed zagładą o świecie codziennego szczęścia radości świecie nieudaczników kolejnych prób otwierania nowych biznesów opowiedzmy tylko o stronę może zacznijmy od Nathana ojca rodziny żyjącego ciągle w cieniu wielkiego starszego brata też na ten wraca wraca nowego Jorku, gdzie spędził kilka lat swego brata czy ze swoim bratem do Tarnowa już zakochany dziewczynie stron już w Tarnowie żenią się mają dzieci zaczną wspólne życie takich różnic w był życie zwykłe rodziny powiedziałbym tamtych czasów przeminie miej pojęcie o tym co może czekać czy mi, że pani plany na przyszłość marzenia tęsknoty różnym miłości też przydarzają to już raczej to dzieciom ich romanse chciałem wyjść taki jak zwykłe codzienne życie czuć jak najlepiej potrafi być może dlatego tak długo zajęło napisanie książki początkowo próbowałem napisać tak jak moja poprzednia powieść książka czy kryzys Liber, czyli bardzo minimalistycznie tak jak wdową najbardziej Lubie no właśnie się zostawić niecałe 200 stron w przypadku książki poprzedniej ponad 400 ma tutaj jeszcze pewnie pomyśli się o tym, że kreśliła oś masz taką tendencję do skracania zdanie wiemy do wyrzucenia wszystkiego co zbyteczne na to ten stan musiał na początku być jakimś kolosalnym dziełem na samym początku, kiedy zaczął pisać umie właśnie chciałem się tak jak poprzednie książki minimalistyczne minimum jak najkrótsze zdanie jak najmniej postaci jak najmniej stron Dream procentach pisać, choć sztucznie nieprawdziwie jakoś czułem, że to nie żyje to nie jest to miał kilka takich startów to zajęło parę miesięcy i dopiero kiedy zacząłem się upominać, kiedy złomem z reguły, z czym się długie zdania wprowadziłem dużo postaci nie tylko pierwszoplanowych, bo wpierw planów wśród głównych bohaterów jeszcze tylu rzeczy, iż siódemkę jeszcze rodzice o dziewiątka jakże dołączy 2 przyrodnich lub bliskich znajomych tych osób notowaliśmy ponad 10 tak zarządził te właśnie prośba wielu zastępcę wielo głosową prócz doszły też dużo postaci drugoplanowych też trzecio planowych właśnie długie zdania dużo stron dopiero dzięki Romanowski swoje zasady i opisanie zaczął dojść także to, bo dla mnie wyzwalające to wcześniej dawał się, że powinno się przecież powinien wpisać okazało się nie bardziej krępujący mniej niż niż pomoc dopiero kiedy w skład moment w Sojuszu jeszcze zanim zaczął nawet szukać w archiwach i jeździć i i prócz PiS natomiast w głowie tylko właśnie tylko 1 scenę taki obrazek na plaży zachód słońca plaży może jak tylko tym razem zaczynałem pisać trenera widział w tym ostatnia scena widoczny pod słowami tyle lat, żeby do 3 na tym plaża dojść do tej ostatniej sceny no to może może mieć wiele znaczeń jak się zna nie tylko historia polskich Żydów historii narodu żydowskiego w ogóle wszystko tutaj się spotyka w 1 momencie, ale ja wracam jeszcze na chwilę Donatana, czyli tego ojca założyciela rodziny Staraków, której piszesz z 1 strony człowiek niezwykle ciepły serdeczny człowiek z drugiej furiat i trochę nieudacznik tak wydaje się, że w ogóle w opisie tamtych czasów i tych postacie staram się najdalej uciec od stereotypu staram, żeby jak najprawdziwsza można być jednocześnie ciepłym serdecznym cholerykiem może być euforycznym depresyjnym taka jest to Bannona taka jest natura człowieka nie da się jednoznacznie ocenić nie wprowadza też tam krócej tylko zawsze ze Starem każdego zrozumieć jak on jest w jakiej codzienności jakąś odnajduje w tym terenowej po powrocie trudno tęskni za Nowym Jorkiem to co czas wydają się tego życie to jest nieprawdziwe ciągłemu wyglądem and ksiądz temat już strąca w dół amerykański struktury ich rodzin nie rozumie, że jednak równolegle trochę czasu w obrazie swoje życie co but został tam myślę, że wielu ludzi też są takie też 2 różne zastanawiam się nad alternatywnym scenariuszu mego życia co mogłem np. takim lotnisku został zaś polecieć albo może, gdybym poleciał tam zostać o tym nie wiemy, kiedy okazywali się biegunie Olgi Tokarczuk naszej nowej wspaniałej noblistki rozmawialiśmy, a propos tych historii lotniskowych i mówił wtedy, że fajnie było poznać taką opowieść, jaką historię o tym co się dzieje z ludźmi, którzy tylko raz w życiu spotykają się nawet, przecinając tylko wzrokiem na lotnisku 1 niesamowity historyka autora do opowiedzenia, jaka jest jego żona żona pana Ryfka też mają ulubiona postać tej książki on poświęca się dla rodziny Ostoja Ostoja spokój mądrość wrażliwość jednocześnie też tęsknota za troszkę innym światem światem też i koleżanek, które młode dziewczyny wypłynęły do burdelu dziś w Brazylii w Argentynie ona sama nie wie też wydają się jednoznacznej też często zacznie może więcej niż ma zrozumiała dla męża dla dzieci wrażliwa ciepła ciężką tek kursowych tu ją pisać w tym co potrafi mnie się oni przez całe książki, kiedy mówi o tym, że twoja ulubiona postać i na ocieplenie myślenia łatwiej było się nią wczuć takim się i mówimy do tych osób, które jeszcze strony nie czytały to, która jest być może odbiło na twoje scena z jej udziałem, która pokazuje najlepiej i charakter i dobro nie wiem też ulubiona scen z jej udziałem to będzie fragment, który w, którego słuchowe tak tak, bo np. myślałem o nim jako tej osobie, która gości obecni, bo ja nie musieć być od razu, że bardzo ciężko odpowiedzieć na to pytanie pewnie dystansu jeśli takiego w tej książce ciężką jak z zewnątrz nie posiada, więc wolą się podjąć odpowiem to jest państwo właściwie streszcza w 2 zdaniach Otóż w FK jestem osobą, która cierpliwie znosi wszelkie głupawe pomysły Nathana biznes, ale taki moment, w którym widać, że mimo wszystko, mimo że podejrzewa, że to może znowu nie wypalić udaje się znowu wykrzesać mnóstwo siły miłości i w pewnym momencie na ten próbuje otworzyć kawiarnie ja się tam przynosi całą kuchnią po to, żeby jednocześnie być rodziną, ale też, żeby pomóc mężowi w tym biznesie to jest taka kwintesencja postawy odzywki miłość dobrze rozumiany oddanie wsparcie, że nic nie może udać bez wsparcia drugiej bliskiej osoby i ona gdyśmy podskórnie zakodowane, że być może to w ogóle jest najważniejsza w życiu, nawet jeżeli ten interes po raz kolejny upadnie 5 powiedziałeś tak też tak też tak uważa to jest bardzo ciekawy czas, w którym toczy się główna akcja książki dwudziestolecie międzywojenne wybuch drugiej wojny światowej i udało dziś świetnie w tej książce oddać nastroje społeczne wspominały o tym w pierwszej części, ale myślę, że musimy o tym, teraz więcej powiedzieć jak to się stało, że 2 synów Natana i używki i koledzy także trzeci set nieco młodszy zbyt młody, żeby mu się to mogło udać tak silnie uwierzyli w komunizm, jaki to był czas pytam o to także z powodu swoich badań historycznych archiwalne, dlaczego ten komunizm tak pociągał myślę z 1 strony dla nich jako dla Żydów komunizm był pocieszający może być taką takim wehikułem poziom aspiracji sią być równość sprawiedliwość mobilizacja wszyscy obywatele tych kategorii stawał się obywatelami pierwszej tak jak inni, a zatem myśleć takie hasła równość sprawiedliwość trafi do młodych ludzi to na pewno pociągał, ale też takie ciekawe mówi w dzisiejszym kontekście zastanawiam często stają się już nawet abstrahując od książki później ludzie w latach pięćdziesiątych sześćdziesiątych wciąż byli komunistami w Polsce mimo tego co się działo inteligenci ludzie wykształceni coś takiego działo rodzaj zaślepienia wiary powiedziałbym coś co dzisiaj się bardzo kojarzy też mądrymi wspaniałymi ludźmi często, którzy popierają rządy, które idą w stronę autorytaryzmu niż litewski afer korupcji tych niemoralnych zachowań już są na tych internowani w pociągu tak jest jak myślisz no bo w parlamencie tu nie chodzi argumenty, które przekonują, choć wiara wiarą nie dyskutować o 2% dogmaty ani rund i synowie Nathana po prostu, jeżeli ten komunizm tak, jeżeli oczywiście w tamtych czasach przecież też komuś ból trzeba pamiętać jedyną alternatywą dla faszyzmu wtedy to dlatego 1 z nich jedzie do Hiszpanii walczyć wolni hiszpański aktor przeciwko faszystom tu nie tylko komuniści w ludzie, na który właśnie była ważna walka o dobro o demokrację walka z faszyzmem z tego świata ich do Hiszpanii jak prawa, którzy będą na miejscu, ale no właśnie szuka tych dowodów świadków opowieści Polaków, którzy pojechali do Hiszpanii walczyć z franka, gdzie były dokumenty były głosy to jest sporo publikacji plus rozmawiając z dziećmi dzieci ochotników, którzy pojechali do drugiej pani pomogła mi bardzo wandala Crump ponownie w dokumentacji historycznej, ale też dotarciu do osób, które mając do powiedzenia tamtych czasach za tym idzie mu radę w Hiszpanii, ale nic o tym, mówił to z zadań przy symptomatyczne nie chwali się tym przywóz taki Bóg na wino skórzany kasta diety na pamiątkę i tyle nic nie pojadą poza 1 anegdotą rano być oddziałem nocowali w jakiej stodole rano budził spoza takimi jak taką Belką rano budził aż pusto nikt nie ma zauważa Info ruszyli dalej, a dzięki tej wypowiedzi już wiemy, gdzie kogo można szukać śladów twojego dziadka, ale to się podpowiedź dla tych, którzy sięgną postara ale, choć jeszcze do komunistów w Polsce opisujesz ten świat trzeba pamiętać też, że komisja szuka zbrodniczym systemem tak jak faszyzm tras często się zrównuje ale by 1 z nich mimo wszystko może oba były totalitarne skończył się śmiercią milionów niewinnych ludzi to zasadnicza różnica wtedy patrząc NATO w latach dwudziestych trzydziestych NATO postępowała tym, że faszyzm obiecywał zło, które potem przeprowadził natomiast komunizmu być chora na ziemi wolność sprawiedliwość równość, a też prowadził wieku tylko oni wtedy nie można powiedzieć no dobrze ci, którzy popierali nacjonalizm silny faszyzm wiedzieli, że to obiecuje zło to dlaczego ci ze złem a dlaczego dzisiaj młodzi ludzie popierają zaczynali nawet wiedzą czym się skończyło, ale naczelna daje łatwo odpowiedzi na trudne pytania tak zresztą podobnie w komunizm to siła tych systemów totalitarnych, że nie szuka niuansów szuka nie patrzy na skomplikowanie światku daje Jasną odpowiedź na trudne pytania zatem sieć nacjonalizm to jest bardzo atrakcyjny dla młodych ludzi każdy był młody może też został finalistą skoro nawet widać, że ludzie są władze boją się tych młodych nacjonalistów szanują x chcą z nimi maszerować razem przypodobać się to siła się do młodych ludzi też to to jest wciągające są siłą nie są zagubieniu w świecie tylko są siłą i żeby tą siłą wystarczy im, że zmienię w Ameryce są markami w Polsce są Polakami czy w Rosji są Rosjanami tak ci starzy, którzy wspierają się boją nie pamiętają tego historycy się stało z tymi, którzy wspierali pomagali posiadali 3003. roku w Niemczech kolejne myślę, że to jest oczywiste, że oni powiedzmy w kontekście Strama raczy spraw polsko-żydowskich i wzrastającego nacjonalizmu męczącym pryzm w Polsce trzeba pamiętać o tym, że są delikatne sprawy, że w czasie drugiej wojny światowej zginęło około 6 000 000 Polaków w tym około 3 000 000 polskich Żydów to znaczy, że zginęło prawie 15 społeczeństwa wydają się proporcjonalnie najwięcej w ogóle z krajów, które brał udział w wojnie to znaczy, że w każdej rodzinie ktoś zginął dlatego są bardzo bolesne tematy, które trzeba delikatnie rozmawiać szanować ofiary innych szanować swoje ofiary, ale przede wszystkim właśnie nie dać się manipulować polityką, którzy starają się rozdrapywać stare rany manipulować nami tylko po to, żeby zdobyć 234% więcej wyborach nie dajmy się nie dajmy się podzielić analogi, o których mówi na szczęście są dosyć porażającej czy rządzący wiedzą o tym nie wiedzą od siebie mogą tylko poleć, który trener w tym, że jak bardzo nie był pewny swoich racji bardzo przekonany, że wolność demokracja sprawiedliwość co ważne to tym, że to niestety nie przykłada żadnej teściowej, którym ogromnie szanuje Lubie podziwem, a mimo to nie zgadzamy się w sprawach politycznych no właśnie to wróćmy do książki teraz do tego terenowe przedwojennego bardzo bardziej rządzący teraz będą zabierać za czytanie co mnie cieszy bardzo wciągające są te opisy nawet tych nieprzyjemnych momentów myślę właśnie chociażby o bójkach między zwolennikami 12 frakcji wśród polskich Żydów między komunistami a, a narodowcami i właśnie to zaangażowanie młodych ludzi bardzo to było burzliwe budowało to miasto w różnych momentach w ciągu roku tak bardzo starałem się sposób tak jak możliwie najprawdziwszy oddać tamtą atmosferę być może to tak długo pisałem nie tylko rodzinną, ale też właśnie polityczną czy sportową też sportami ważni, a ważne, bo tu też świat młodych ludzi piłkarze bokserzy pingpongiści niewiele się o tym, mówi chociażby pingpongista przedwojennych pewna taktem było paru znanych z Tarnowa Szkotem Schiff, kiedy wszystkim opowiadać sobie myślę o tym, a tych spotkaniach, które prowadziły już ze świadkami z ze spadkobiercami świadków z tymi, którzy przechowują tradycje rodzinne były takie, które bardzo mocno zapadło w pamięć przy wszystkich był dla mnie bardzo ważnej nie tylko zapadły pamięć też grałem, więc mogą oni potem wracać odtwarzać to bardzo pomogą do nich niszczą kosz pominąć po prostu, ale wszyscy z kim rozmawiałem byli fantastyczni okazali dużo cierpliwości to, że podaje normy często naiwne głupie pytania na jakiś detal coś co co ciebie samego na chwilę zatrzymało w opisie tamtego świata niejednoznaczność pani Maria Jakubowicz, które niestety zmarła w prawie 100 lat, kiedy z nią robi wywiad Podziel masę fantastycznych chip NZ 4 teraz nigdy nie panikują dowcipów zawsze albo spalam, bo nie pamiętam, ale to właśnie typ ciepło tamtych czasów, bo nakładamy na tamte czasy nam w tej chwili czy takie okulary właśnie drugiej wojny światowej czy tej tragedii, ale świata nie wydano nie tragiczny nie był to trudno też inny był też w latach dwudziestych i nie w latach trzydziestych, kiedy już po śmierci Piłsudskiego zaczął etyki gotówkowe antysemityzm taki mocny natomiast oni z tamtych latach wcześniej żyli dojrzewali zakochiwali się piwa swój osobisty dramat podrywać dziewczyny no żyć takim życiem trochę dzisiaj żyją ludzie nie wiedzieli jaka, jaka przyszłość czeka tak jak my nie wiemy, jaka czeka nas żyli tak normalnie zwyczajnie z dnia na dzień też wiele sygnałów, które docierały próbowali realizować zracjonalizować raczej realizować takie niestety też często dzisiaj taka, która przyzwyczajamy się 1 swoich bohaterów, mówi że przecież to zaraz się okaże, że te czołgi Hitlera to są struktury to są autentyczne teksty z tamtych lat, które znalazłem jakiś właśnie w wywiadach ludzie tak rozmawiałem przyjadą do struktury na stanie zaraz po nich Teresie dławi teraz przejdzie to szkoda może miesiąc od 2 jakoś ułoży zawsze tak się myśli coraz bardziej dojrzałą tożsamość nie łoży trzeba sam, lecz o to zadbać też ważny moment w swojej książce w tym dochodzi do przełamania opowieści, w której czytający zdaje sobie sprawę z tej pętli, która zaczyna się zaciskać wokół bohaterów jeszcze przez drugi jeszcze przed wybuchem drugiej wojny światowej to jest właśnie, mimo że ta opowieść wymaga od czytelnika jako takiego świętowania się w historii Polski kojarzenia faktów to jest śmierć Piłsudskiego zaznaczenia prawicy i tego co faszystowskiego 1 bohater twojej książki nie rozumie, dlaczego na drzwiach sklepu pojawia się napis Żydom psom wstęp wzbroniony i zastanawia się, dlaczego psom wolno wchodzić tak jakby to, że kolejnymi okazami obejmowani są życie stawało się tym rzeczywistym czy ja staram się wyjść trochę poza takie stereotypy właśnie czy martyrologiczne ciepłownictwa to akurat w tej scenie to jest chłopak, który ma 16 racji zakłada się swym kumplem, że wejdzie do takiej kawiarni jest napisane Żydom i psom wstęp wzbroniony no i tam stojak taka zacząć trzeba już chodzić przy wejściu dbając, żeby tak, żeby wejść mówi dlaczego, dlaczego sąd żart na tym kłopot był śmieje tamten KNR śmieje dzięki temu nasz bohater może wejść wygrywa zakład staram się też wejść no przełamywać stereotypy spojrzę tam tamten czas na zawsze dużo dużo niuansów i świetnie nie czarno-biały przecież, ale pokazuje to w sposób bardzo dobitne jak ktoś z miesiąca na miesiąc nastało staram się takich zawsze, kiedy pisze to wyobrażam sobie czytelnika jako jako kogoś takiego też mądrzejszego ode mnie lekturą przy bardzo postarać także nie daje tyle na wprost idee ani tak mocno wpłynie to i tak kropek tylko czy ktoś nie dopowiada zostawia dużo pisać dziennikarzem, który bądź wyobraźnią mądrością swymi przeżyciami też samą dopowiedzieć można żyć to jest tak Mikołaju dzisiaj w naszej audycji w naszej rozmowie prosiłem o to, żeby z treścią książka opowiada wiele scen, ale jednak po proszę, ponieważ wiem, że lubi mówić opowiadać właśnie mówię tak czułem się ani deszcz nie mówiąc dzisiaj ze swoich kart tak, bo poza anteną opowie o stanie ze stodołą w pani nie w Polsce rodzi następne wsie spotyka w Tarnowie chce uciec miasta na wschód, a mógł być to powiedzieć najlepiej zrobić niż ja tym bardziej wpisanie się też spełnia nie uciechy ten to wszystko 300 dziesiąty rok wrzesień rodzina z trenerów ucieka z Tarnowa na wschód, żeby dostać do Lwowa i po drodze no to taki można powiedzieć wędrówka ludów się odbywa wtedy tysiące ludzi z walizkami z na furmankę kach samochodach nawet rzeczy spakowane do wózków dziecięcych ucieka ucieka na wschód przed przed Niemcami między nimi są własność trenerowi z systemu chłodzenia z tego wozów wzięcie potem znajdują się koło miejscowości Pustków niewiedzą bardzo są tam szereg udaje się zapłacić operatorzy nocować role in o tym, skrętu siano dochodzi do konfliktu między gródkiem czy najstarszym brać numerów, a 1 z chłopów biją się bić się zastanawiam, kiedy SENT scenę akurat byłem przez pół roku Antek następnie Fundacja Namysłowskiego w Szwajcarii i tam te słowa, które dobrze bił pisarz rangi i jak temu jak też zbiciem przyćmił coś może być podpisał też ten, kto lepiej pisać mówi najlepiej się uderza kogoś ktoś tego nie spodziewa to od razu na ziemi to bardzo się przydał w opisie bójki późniejszej już nie są daleko następnego dnia na Górce tak był odwet są też inne porady na temat tego jak się bić, ale nie zalecamy stosować, aczkolwiek bardzo wiarygodny jak my się wydaje Mikołaj Łoziński dzisiaj gościem Radia książki, aby milczą chcieliśmy pisał Kurto stanu, bo ona on wiele mówi o przyzwoleniu o tym, żeby można było się mścić, żeby puściły wszelkie hamulce i kiedy w Polsce dzisiaj znaleźć w sytuacji, w której musieli prosić o pomoc wydawać ostatnie pieniądze, żeby rozłożono im siano w stodole no to zaczęli słuchać na swój temat rzeczy obrzydliwe zaczęły do nich docierać no a potem przed odwet, jeżeli postanowili się bronić nie musiała tego domyślać, bo nie, ale pamiętajmy właśnie, że to są czasy wojny takie czasy myślę, że nikt nikt z nas dzisiaj niewiele się zachował w czasie wojny nie ma być ciężko z dzisiejszej perspektywy też wchodzi w życie tych ludzi i oceniać poza takimi oczywistymi już historiami to jest tak jeszcze jedno przy rzece, ale to już państwo też sięgną dostajemy przeczytają tak też ludzie w tym rozmawiałem już w tym z żadną, którzy pamiętali tamte czasy, że słyszał straszne rzeczy rośnie też o Żydach tamtych czasach od Polaków, ale trzeba pamiętać o tym, że ci Żydzi, którzy przeżyli w Polsce próbowali się tą możliwość dzięki dzięki Polaka oczywiście taki, że ktoś chciałby chciał zrobić złego szmalcownicy musi donosić to mogli zainicjować 1 jedno sama rezydencja odsetki ukrywających Żydów natomiast na śmierć skazać Polaków, którzy ukrywali oczywiście natomiast ktoś ratował Żydów to mógł uratować 12 mają 3 osoby w czasie wojny, by skala działania była nieporównywalna z uwagami, którzy im to nazwać, którzy zwrócili oczy nie wróci oczy, choć tutaj walizki czy zyski ten to właśnie powtarzając, gdzie zrobił w wiadrze no bo było ci, którzy przeżyli to dzięki Polakom w Polsce to właśnie mnie wciąż wydają się akurat tych to jest narasta duży z tym ciepłe wnętrze mimo wprowadził poprzedni książek ta mówi o najtrudniejszych czasach na pewno, ale większe dużo jaśniejsza tam jeśli się cieplejsze wesel sza już paradoksalnie mówi odwrót niż w czasach niż książka 3× Liber Mikołaj Łoziński jest gościem Radia książki dzisiaj wróćmy do opowieści o zdjęciu tak mniej więcej 13 książki, kiedy czasy były jeszcze najbardziej jasny z tych opisywanych stron nasza po przejściu dworca Ryfka zatrzymała się przed fotografią, która stała na komodzie tydzień przed wyjazdem Rudek zaprowadził całe rodzeństwo na krakowską 4 do nowo otwartego zakładu fotograficznego znał właściciela haski dla Blumsztajna jeszcze sią rów Haskell parę lat starszy od niego był kiedyś w drużynowym stał teraz dumnie na chodniku przed swoim zakładem jak na tę w czasach kawiarni dobra nazwa Rudek uścisnął rękę i spojrzał z uznaniem naszych z napisem fotografika trafiona Haskell po kolei przywitał się z każdym z rodzeństwa Rudek kazał tego dnia porządnie się ubrać żadnych przetarć ład na kolanach łokciach żadnych plam ani brakujących guzików kolorami się nie przejmujcie nie muszą do siebie pasować tego i tak nie będzie widać tylko uczesać się nie pobrudzić po drodze butów dzień wcześniej dopilnował, żeby wieczorem umyć włosy i obcięli paznokcie specjalnie obudził nawet Tuska, który chyba udało, że śpi, bo od razu po otwarciu oczu powiedział całkiem przytomnie, dlaczego zawsze muszę kąpać w wodzie po wszystkich Rudek niepotrzebnie wziął ze sobą grzebień Rena Ela miał swą szczotkę, a z tego co zobaczył witrynie haskiej la mężczyźni chłopcy pozują teraz najczęściej kaszkiet dach i kapeluszach, kiedy salek zapytał go, dlaczego tak jest Rudek przez moment wahał się czy powiedzieć, bo chcą być wyżsi raczej widocznie coś po tym, nakrycia głowy ukrywają w końcu wzruszą ramionami taka moda sam postanowił pozować z zegarkiem na łańcuszku, skąd masz z trochę się nikt z rodzeństwa wcześniej go nie widział mam, a co na tle szarego prześcieradła Rudek jako jedyny siedział Haskell ustawił jego plan głosowe krzesło bokiem, żeby prawa ręka Rudka leżała niech spoczywa niedbale na oparciu na palcu wskazującym wyszły łańcuszek od zegarka, który zamknięty okrągły kopercie dotykał lewej dłoni Rudek miały otrzymać nieruchomo na wysokości pasa Irenę salka ich rzesza haski ustawił pół kroku zanim, żebyście nie zasłaniać brata, a Whelan i Tuska opuść ramiona nie wiem was obu krótka, który nawet na siedząco dłoni wyższy Rena z rozpuszczonymi włosami białej bluzce czarnej spódnicy za kolano wyglądało idealnie mimo to haskiej najdłużej ustawiał miała po prostu stać za rzut okiem, ale fotograf musiał sprawdzić czy ręce są odpowiednio oparte na ramionach starszego brata szkodę nie pokazać palców godność pianistki czy uczeń nie pada na twarz Grzechnik uchwycić tak głębokiego spojrzenia czy nie trzeba lepiej wyeksponować wisiorki nasi tak muszą lekko poprawić zresztą Rena widziała się dzisiaj nawet bracia nie mogą od niej oderwać wzroku i co chwila zerkają dekolt bluzki no już podział Rudek łapy przy sobie tylko się nie ruszaj Haskell ukrył się za wielkim aparatem na 3 nogach, a nie Gadaj tylko rób nic nie rozumiesz, żeby model poczuł się swobodnie trzeba z nim rozmawiać z paskiem założył na głowę przymocowaną do aparatu czarny kaptur życie dawni zakładach były specjalne metalowe podpórki ludzie wkładali w niej karki, żeby nie porusza się w czasie robienia zdjęcia jak imadło to cholernie cisnęła dlatego na stare zdjęcia wszyscy są tacy sztywni i cierpiący, ale na szczęście jest postęp ja mam uczucie klisza, a teraz uwaga nie oddychamy nim druga my po zrobieniu zdjęcia Haskell wyjął z aparatu kasetkę ze szklanym negatywem 3 dni później Rudek odebrał fotografią i wykaz grasował na odwrocie ku pamięci Rudolf Rena salek 6 Wala i Nosek Strama rowie i ile musiał dać korepetycji, żeby stać go było na coś takiego to była pierwsza myśl urywki, kiedy została fotografią w prezencie od syna lepiej sobie być za to coś kupił za zawiły się oczy nie bój się nie będę płakać powiedziała teraz do Gródka na fotografii wreszcie miała czas porządnie muszę przejrzeć przystojny silnie zbudowany nowoczesny mężczyzna Nathan twierdzi, że z wyglądu wykapany Ben będę miała teraz 2 środków 1 w Krakowie drugiego na komodzie mamo jak komuś w kupie to 2 osoby się cieszą oni ja często mówił Rudek, a jak sobie to tylko 1 dobrze, że przynajmniej sprawił sobie zegarek Mikołaj Łoziński wyraził książki na początku przyznała się nazwisko nie jest przypadkowe to powiedz dziadku no właśnie nie ma wiele dopowiedzenia dziadku czynszu umarł, kiedy 4 lata mogę powiedzieć, tyle że mój tata, któremu zadedykowałem powieść tra mer, ponieważ to właśnie historia inspirowana obecnym 4 jego ojca powiedział po przeczytaniu coś co bardzo poruszyło co zwykle ludzie rodzą się mają dziadków potem szybko wymierają umierając tracą dziadków ja w moim przypadku stało się odwrotnie rodziły się nie miałem dziadków, a teraz dzięki wypowiedź tra mer zyskałem dziadków i jakie bez swojego dziadka pielęgnuje tata dobrze, że obraz bardzo pozytywny najmądrzejszy na świecie pisał wykształconego cierpliwego silnego, ale jednocześnie wrażliwego bardzo inteligentnego takie Supermana poziom nawet różem kiedyś taki wierszyk dawno temu o tym, tak mój tata swojego ojca Romana traktuję jako Supermana w ciążę niż rozwodzi pomyśli, że oto chodzi mówi dyplomatycznie bardzo dużą no i przeżył piekło, ale 9 przeżyła takie piekło opiekun na świecie tam, gdzie po świecie ta myślę, że jego wielkim rozczarowaniem boom no był komunizm tak naprawdę musi angażu idee komunistyczne, który był wywiadu bardzo wcześnie jako młody chłopaka w Tarnowie równości sprawiedliwości społecznej siedział za to więzieniu kilka lat zresztą dokumenty co już dotarłem do akt więziennych potem walczył w Hiszpanii takie taką potrzebę właśnie stanie po dobrej stronie sprawiedliwej po przyzwoitej po myślę, że to coś ten potem po wojnie chciał wrócić do Polski wojsk w czasie wojny we Francji ruchu oporu zarazić tą wróci do Polski chciałbym budować komunistyczny raj mąż zobaczył co się zmienia przeżył ogromne ogromne rozczarowanie życiowej odsuną się to stały potem wspierał opozycję demokratyczną nie wiadomo odbywały zebrania redakcji tygodnika Mazowsze no poza tym kocha muzykę bardzo wyciętego Romana właśnie tak ten dzień tego dziadka trochę przykrywa naszą rodzinę podziały wciąż może dawno nie ma na świecie, czego właściwie nie znałem też marki imię 4 lata ci spośród państwa, którzy słuchają śledzą polską kulturę i dokonania na przestrzeni ostatnich 50 lat doskonale sobie sprawę z jakiej rodziny pochodzi Mikołaj i ojciec i brat rodzina dokumentalistów pisarza to dla mnie trudne zawsze przy Rokita to właśnie to znany mi do Oscara itd. pamiętam, że tak później przydawały się mój tata dziś jako nastolatek trybunami ciężki przy możliwości na cele niech kupią wasz dałem się wtedy sprawę, że nie ma w tym żadnemu ze służb w tym syna Marcela Łozińskiego już prędzej to zasługa moich rodziców obojga czystymi syn, ale jakoś tak mi ciężko z tym właśnie przy pierwszym Książ w razie firmy mówi się w wydawnictwie nie będzie słowa o tym na teraz już nawet się z tym drastycznie produkcję z tym pogodził, choć to być, ale wspomniałem o celu opale i o waszej rodzinie dokumentalista i pisarzy z tego powodu, że wieś wydają się zostawić to jest gotowy opowieść na film to właśnie jesteśmy też miałem już 3 wywiady wcześniej już czwartą osobą, którym mówi zwolnień myślałem o tym, ale widocznie coś w tym jest, że potrzebujemy takiej opowieści fabularnej o rodzinie polskich Żydów wcale nie religijnych wcale nie produkcyjnych nie tych znanych warszawskich jak często są przedstawiani w literaturze czy na obrazkach z tamtych czasów teraz po latach tylko tych świeckich Żydach polskich obywatelach, którzy rozpatrują tarnowskich pracują znają Sienkiewicza na pamięć Mickiewicza, o których trzeba pamiętać po prostu to może użyje swoich koneksji znajomości coś z tym wydasz, a pomyśl o tym, należy książka stromy Mikołaj Łoziński był naszym gościem Radia książki bardzo dziękuję ja bardzo dziękuję no fajnie, że to 8 lat czekania za nami ulga dla mnie do usłyszenia do suszenia w radiu książki rozmowy o literaturze tak mówił Mikołaj Łoziński w radiu książki w październiku 2019 roku o scenę w książce, która jest w tym roku nominowana do Nika, którą książki magazyn do czytania uznał za najlepszą w roku 2019 spotkania z kolejnymi nominowanymi w sobotę i niedzielę za tydzień i za 2 tygodnie, a jutro o ósmej 10 cyklu Polacy na świecie zapraszam Michał Nogaś Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: GOŚCINNIE W TOK FM: WYBORCZA, 8:10

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Teraz wszystkie pakiety TOK FM Premium 51% taniej!

KUP TERAZ 51% taniej

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA