REKLAMA

"Mięsa nie ma". Co afera mięsna mówi o gospodarce PRL?

Historie Polski
Data emisji:
2020-06-07 19:00
Audycja:
Prowadzący:
Czas trwania:
47:44 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Maciej Zakrocki dzień dobry zapraszam na kolejną edycję cyklu historia Polski, a wrócimy dzisiaj do historii w sumie bardzo przykre bardzo smutnej, niemniej jednak warto do niej wracać też m.in. o to, żeby lepiej rozumieć w jakim kraju w jakim ustroju żyliśmy jeszcze tak niedawno audycja będzie dotyczyć nie tylko samej afery mięsnej głośnej afery z lat sześćdziesiątych, ale wszystkiego co powiedzą powiedziałbym również jest wokół tej historii przeprowadzi nas przez te Rozwiń » smutne czasy pan prof. Dariusz Jarosz historyk specjalizujący się w najnowszej historii Polski z Instytutu historii Polskiej Akademii Nauk dzień dobry panie profesorze dzień dobry panu dobre państwo zawsze audycji historycznej mówi najlepiej zacząć od początku, choć to jest ryzykowne, bo chyba jeszcze prof. Krawczuk mówił, że wszystko zaczęło się w starożytności no, więc oczywiście bym tutaj nie przesadzał natomiast, żeby nasi słuchacze szczególnie młodsi mogli zrozumieć, skąd wzięła afera mięsna to pana zdaniem powinniśmy zacząć od jakiego punktu myślę, że to musimy zacząć od początków Polski ludowej ja pozwolę sobie taką dygresję kiedyś byłem doktorantem Instytutu historii pan i z nami była jeszcze żyją pani prof. Krystyna Kersten ona kiedyś użyła takiego rósł dowcipu na temat najkrótszej historii PRL-u najkrótsza historia PRL-u streszcza się w 3 słowach nie osadzie ma to jest coś to wskazuje bardzo dobrze na rolę mięsa historii Polski również historii politycznej nie tylko historii społecznej i myślę, że to naszym słuchaczom trzeba większości z nich chyba nie trzeba tłumaczyć, że gospodarka PRL-u była po prostu gospodarką niedoboru doboru artykułów żywnościowych doboru innych artykułów niedoboru usług i to wszystko było cechą konstytutywną tej gospodarki ważnym elementem również były braki mięsa, które starano się w te niedobory próbowano zwalczać różny sposób pierwszy sposób było zwiększenie podaży jak można było zwiększyć podaż w warunkach gospodarki centralnie planowanych realnego socjalizmu z historii PRL-u historii Polski ludowej było kilka takich podstawowych metod zwalczania tych niedoborów czy zwiększenia podaży przede wszystkim odstaje od sierpnia 3004. roku już mieliśmy obowiązkowe świadczenia rzeczowe m.in. oboju obejmowały one nie są one trwały mniej więcej do ciasta co to znaczy jak to powiedzieć prostym językiem obowiązkowe świadczenia świadczenia rzeczowe nocy to były obowiązkowe dostawy różnego rodzaju w tym wypadku artykułów rolniczych płodów rolnych po obniżonych ani żony w cenach to mniej więcej tak należy tłumaczyć i podobne znaczenie podobny mechanizm miały system obowiązki miał system obowiązkowych dostaw w latach 5152 wprowadzony, gdzie za obniżone ceny rolnicy byli zmuszeni do dostarczania zwierzę m.in. zwierząt rzeźnych oprócz mleka, bo za innych torach artykułów żywnościowych to była 1 z metod stosowana w stalinizmie, żeby zwiększyć podaż mięsa z po pięćdziesiątym szóstym roku stopniowo próbowano obchodzić systemu obowiązkowych płodów rolnych, ale jeżeli chodzi o mięso czy Żywiec zwierzęta zależne zrobiono to tylko na początku epoki gierkowskiej to wtedy od obecnie firmy od tych właśnie obowiązkowych dostaw zwierząt rzeźnych i o to miało przynieść jakieś efekty w postaci zwiększenia podaży i wreszcie metodą, która była stosowana szczególnie w epoce gierkowskiej bardzo często bardzo intensywnie to były przede wszystkim import mięsa import pasz to szczególnie widać, jeżeli śledzi się okresów historii Polski, kiedy nowe ekipy zaczynają rządzić w przypadku ekipy Edwarda Gierka to jest rok siedemdziesiąty pierwszy, kiedy w obawie przed kolejnymi niepokojami społecznymi postanowi postanowiono zwrócić się w lutym 71001. roku do kierownictwa sowieckiego uzyskanie kredytu na import towarów spożywczych w tym przede wszystkim mięsa to był trudny kredyt wielkości tam 100 000 000USD w lutym 71001. roku, bo ten sam organ, czyli najwyższa władza ówczesnej Polsce biuro polityczne podjął decyzję o imporcie tam kilkuset ton mięsa wieprzowego to miało, że tak powiem spacyfikować nastroje społeczne oprócz elementów politycznych tej pacyfikacji, których wszyscy wiemy i ten import mięsa miał za pacyfikować nastroje społeczne i smród staje się, że nawet to zadziałało kolejna kolejna metoda to była import pasz mało, kto wie chyba dzisiaj oprócz zainteresowanych historyków, że w pierwszej połowie lat siedemdziesiątych i import pasz był niezwykle rozwinięty i produkcja rolna 14 była oparta o import pasz o pasy importowane to jest to jest duży wskaźnik, który pokazuje jak funkcjonowało ówczesne państwo z niegospodarczej pojawiały się wówczas w okresie PRL-u jest takie egzotyczne dosyć pomysły na zwiększenie podaży mięsa czy masy mięsnej jak wówczas mówiono biuro polityczne tam w styczniu 1964 roku m.in. obradowało nad obradowało nad problemami właśnie aprowizacja ją i postanowiono, że wtedy dyskutowano na temat zwiększenia produkcji kiełbasy sojowej kiełbasa sojowa warunkach polskich PRL-u no nie była czymś co było szczególnie tak na co szczególny był szczególny popyt natomiast w dążeniu do wzięcia można dzisiaj będący prawdopodobnie tak natomiast po pracy raczej niekoniecznie okazało się jednak, że w planie planie gospodarczym nie przewidziano importu soi w związku z tym na ten pomysł zdaje się upadł pomysł od lat siedemdziesiątych są również te słynne brojlery to znaczy takie kurczaki produkowane Przemysłowo, które miały powodu spowodować wzrost spożycia mięsa na 1 mieszkańca faktycznie one przyczyniły się do wzrostu tej tej produkcji tego spożycia mięsa to jest metoda pan zapyta tzw. wyższe od taką taką rzecz no bo to oczywiście pokazuje, o czym pan mówi, sięgając również do lat siedemdziesiątych właśnie tą systemową niewydolność, która powodowała właśnie, że jak mówiła Pani Poseł Carsten symbolem PRL-u, by było właśnie do mięsa nie ma ale, ale jeszcze zapytam się ten okres powojenny, bo przecież no dopiero wtedy można było powiedzieć uczono się tego systemu przynajmniej na terytorium na terytorium Polski można było nami wtedy z punktu widzenia władzy odwoływać się do sytuacji w innych państwach zachodnich zupełnie inną gospodarką, bo jednak reglamentacja żywności chociażby w wielkiej Brytanii to sięga lat pięćdziesiątych prawda jak można było tłumaczyć, że to jest jednak skutek wojny do tego wszystkiego właśnie, że trwa odbudowa, że pieniądze muszą mieć na inne rzeczy no wreszcie drugi czynnik może warto też jeszcze w tej części podkreślić jednak w Polsce nawet chodzą już okres stalinowski uniknęliśmy czegoś się nazywało kolektywizację rolnictwa przynajmniej na jakąś masową skalę tak jak to było w innych mówiąc w skrócie nieładnie demoludach co dawało jakąś nadzieję, że jednak to zaopatrzenie w produkty rolne nie będzie tak tragicznie złe jak właśnie w takiej kompletnie znacjonalizowanej gospodarce rolnej tak ma pan rację oczywiście, że kolektywizacja rolnictwa i nie uda to, że w Polsce nie udała się kolektywizacji rolnictwa prawdopodobnie uratowało nas przed wielką większymi problemami, jeżeli chodzi o o zaopatrzenie w Mielcu ono te gospodarstwa średnio rolne, a nawet w izbie te, które były wielką rolne puławskie no produkowały żywność produkowały nawet no jak na warunki polskie dosyć dużo żywności tylko część tej żywności była sprzedawana w sposób pokątny to nie jest przypadkiem, że w Polsce o zapleczu dużych miast w okolicach dużych miast pojawiały się takie Zagłębia tego nielegalnego handlu mięsem za Warszawy takim Zagłębia był kartce w okolice Karczewa tam produkowano dużą część mięsa w sposób nielegalny nas sprzedawano tuczniki nielegalnie różnym innym różnym również przedsiębiorcom prywatnym torze w Polsce nie było Spółdzielczości, że nie udało się ten eksperyment ze spółdzielczością produkcyjną bez wątpienia miał duże znaczenie, jeżeli chodzi o to zaopatrzenie o to, że zaopatrzenie nie było takie złe jak być prawdopodobnie byłoby, gdyby ta spółdzielnia produkcyjna się w Polsce uda znaczy została ze, gdyby ta spółdzielczość objęła całość rolnictwa to faktycznie jest bardzo istotne renta ta uwaga to jakbym wrócił dalej jednak do tego różnego rodzaju beta zwalczanie do niedoboru wydaje mi się takim drugim metodą zwalczania niedoboru było ograniczenie popytu, czyli mówiąc tak bardziej prosto po prostu nota reglamentacji reglamentacja-li kartki na żywność Polacy przez bardzo znaczące PRL-u, czyli takim w takim systemie kartkowe, jeżeli chodzi o podstawowe artykuły żywnościowe w tym skargi na mięso na kartki na mięso zostały wprowadzone już we wrześniu 1934 roku w Polsce i one obowiązywały do czterdziestego dziewiątego roku potem była krótka przerwa od pięćdziesiątego pierwszego roku do pięćdziesiątego trzeciego lub prowadzono i po raz kolejny one obowiązywały od lutego 81001. roku do końca systemu do osiemdziesiątego dziewiątego to był taka metoda reglamentacji jest bardzo ważna, jeżeli chodzi o ograniczenie popytu, ale mało, kto pamięta, że to ograniczenie popytu, jeżeli chodzi o mięso i artykuły mięsne żywnościowe no próbowano wprowadzić próbowano to ogranicza również takimi Kimi, jakbyśmy dzisiaj powiedzieli metodami, czyli w coś co ja nazywam taką anty propagandą mięsa w tamtym propaganda mięsa jest szczególnie widoczna w okresie stalinizmu i można ją zobaczyć ewidentnie, jeżeli się czyta książki kucharskiej z tego okresu pierwsza taka duża książka Kucharska została wydana w 1930 ósmy roku autorkami były była były Zofia czarnej Maria Strasburger i one tam próbowały właśnie ustosunkować się z tak powiem do tych braków mięsnych i jak zastanawiały się jak zastąpić mięso innymi produktami żywnościowymi pisały m.in. coś takiego, że lekko otrzymywane z niego produkty mogą tu cytat doskonale zastępować mięso, ale mięso nie może wejść na ich miejsce, bo nie ma ani tylu witamin co mleko ani jest tak blokady ważne składniki mineralne widzimy, więc ziemnego sery są nawet pokarmami wyżej wartościowej wymieni mięso to samo można powiedzieć o jajach, które zawierają równie wartościowe białko jak mięsa, ale są znacznie od niego bogatsze składniki mineralne witaminy i szereg takich tutaj elementów, które pojawiają się, zwłaszcza wobec tempa do tych książek kucharskich jest bezpośrednio związane jakoś z tymi brakami miesiąca taki znany bardzo bardzo popularnych w okresie PRL-u tygodnik społeczno-kulturalny przyjaciółka proponował w latach pod koniec lat czterdziestych takie objawy na cały tydzień jest bardzo charakterystyczne, jakie obiady wówczas próbowano bardzo krótko niedziela Krupnik gołąbki z mięsem ziemniaki poniedziałek zupa jarzynowa kluski celem wtorek zupa z Gdyni z łazankami ryba smażona ziemniak środa grochówka z grzankami knedle z powidłami czwartek barszcz czerwony z ziemniakami kasa Surówka kapusty piątek zupa kartoflana kotlety ziemniaczane sobota zupa ogórkowa buraczki ziemniaki z ziemniakami nobliwe mięsa w tych tygodniowych jadłospisach było bardzo bardzo niewiele mógł wreszcie trzeba by powiedzieć, że właściwie historia zatoczyła koło, choć zupełnie innych powodów, chociaż wie to dobry, ale właśnie innych pora wysłuchamy teraz informacji TOK FM Japonii wracamy do naszej rozmowy historię Polski Maciej zakres dzień dobry ponownie są historię Polski przypomina naszym gościem dzisiaj pan prof. Dariusz Jarosz rozmawiamy o sytuacji mięsnej w PRL-u pan profesor przypomniał, że właśnie przez cały okres tamtego ustroju były poważne problemy z tym produktem kontekst naszej rozmowy jest taki, że chcemy opowiedzieć o 1 z bardziej głośnych tragicznych co dużo mówić afer, jakie w latach sześćdziesiątych był właśnie pod tym względem w całym PRL-u wybuchły właśnie w kontekście mięsa mam namyśli tutaj tzw. aferę mięsną panie profesorze powiedział pan o różnych metodach, które władza stosowała, aby trochę ten problem złagodzić zarówno w sensie podaży jak i popytu usłyszeliśmy na koniec pierwszej części mniej na cały tydzień, w którym rzeczywiście tego mięsa było było niewiele no ale jak rozumiem prowadzi nas do 1 wniosku zawsze tam, gdzie są niedobory pojawia się czarny rynek albo oczywiście znamy to bardziej z terytorium Włoch albo pojawia się mafia no jak rozumiem te okoliczności powodują, że w pierwszej połowie lat sześćdziesiątych zaczyna się właśnie wytwarzać taka sytuacja, która skłania różnych ludzi, którzy mają jakąś szansę dostępu większego do do mięsa jego produktów mięsnych no, którzy chcą wykorzystać trochę tę sytuację do co tu dużo mówi zarabiają tak to znaczy to jest sytuacja, która ten ten to, o czym pan powiedział szczególnie widoczne w latach sześćdziesiątych faktycznie, ale zaczyna się dużo wcześniej mówiąc o aferze warszawskiej tzw. warszawskiej aferze mięsnej trzeba przede wszystkim, jeżeli już wycofać się w historię PRL-u to na pewno trzeba się cofnąć z roku pięćdziesiątego szóstego, kiedy zaczęto wydawać w sposób bardziej hojny koncesje na takie prywatne zakłady rzemieślnicze prywatne zakłady ma carskie i prywatny zakład masarski były zakładane w sposób dosyć spontaniczne po pięćdziesiątym szóstym roku, ale miał zawsze problem czasu surowce surowce surowiec był bardzo ograniczony, bo była to gospodarka niedoboru w związku z tym tych surowców, czyli tego mięsa, które mogło być przerabiane tych zakładów masarskich było niewiele w stosunku do możliwości tych zakładów prywatnych i to rodziło taką naturalną chęć obchodzenia te różne różne brudne wspólnoty i łapówkarstwo, które było rozwinięte właśnie w branży mięsnej to był 1 element drugi element tego łapówkarstwa to są zakłady same zakłady mięsne w zakładach mięsnych państwowych zakładach mięsnych no wygospodarowano jak mówiono wówczas różnego rodzaju nadwyżki poprzez różne metody związane z produkcją wyrobów mięsnych spekulowanie nawadnianie tego mięsa na wiele było problem problemów na węgiel było metod wygospodarowania tych nadwyżek, które mogły być sprzedawane również prywatnymi zakład masarski no i wreszcie nadużycia były w sklepach mięsnych w Warszawie, której tutaj będziemy mówić jak sądzę więcej istniały tzw. zakład takie takie przedsiębiorstwa Miejskiego handlu mięsem MHM my, które zajmowały się dystrybucją mięsa dystrybucja mięsa ówczesnych okresie no odbywała się no to miasto było dostarczane do poszczególnych sklepów często tzw. Pułtusk SACH to znaczy połówkach np. świni nie były niebyły to elementy kulinarne tak jak dzisiaj idziemy do supermarketu mamy mięso podzielone na różne elementy kulinarna to synka tonie synka różne tego tak taki taki asortyment wówczas często dostarczano w funduszach co oznaczało, że w sklepie lokal dokonywano wydawania poszczególnych elementów jak szynki boczku i wtedy sprzedawane konsumentom przy tym zawsze w takiej sytuacji możliwa była taka takie rozdzielenie tego mięsa, żeby sprzedawać drożej to co by w istocie było tańsze donacji, jeżeli do skrzynki dołożymy jakiś tłuszcz, który jest już odniósł nie powinien być doliczany do tej do tej ceny tego asortymentu to można było uzyskać pewną nadwyżkę nadwyżka wynikała również to takiej cechy charakterystycznej mięsa mięso w czasie transportu nowy SUV w czasie w związku z tym były pewne normy napęd normy ubytków, jeżeli chodzi o to mięso w trakcie transportu czy w trakcie sprzedaży samych zakładach mięsnych no i były pewne maksymalne normy tych ubytków procentowo tam ustalane natomiast było wiadomo, że w Polsce no, więc nic w zasadzie nie jak przed jak było dostarczane do sklepu to było no chodziło nad nią jak tak powiem w związku z tym czy możliwe byłoby wygospodarowanie pewnych tych nad na tych użytkach pewnej masy mięsnej jak wówczas mówiono w języku administracyjnym rozdzielenie między no właśnie kierownika sklepu i obsadę personalną tego sklepu to były podstawowe elementy, jeżeli chodzi o te nadużycia w branży mięsnej takie powszechne codzienne, które występowały przez cały okres PRL-u, ale które zostały wówczas opisane przede wszystkim przy okazji tej afery mięsnej, która no na początku lat sześćdziesiątych miała miejsce w Warszawie będą to, aby wybuchła w Warszawie zostanie tylko Warszawie potem okazało się, że podobne nadużycia są praktycznie w całej Polsce i to jest na 7 lat ten mechanizm, którym pan powiedział znalazł się w donosie do komisji kontroli społeczny stołecznej polskiej zjednoczonej partii Robotniczej tam to opisano mniej więcej tak szybciutko przypomnę w rzeźni kradziono mięso, aby mogło trafić do nielegalnego obrotu w dokumentach wykazywano, że było zepsute albo wpisywano je straty albo też ubytki uzupełniano wodą lub odpadami nadwyżki pochodzące z kradzieży trafiały do państwowych sklepów tam kierownicy sprzedawali zyskiem poza ewidencją profity z tych nielegalnych transakcji trafiały do kierowników sklepów i dyrektorów odpowiedzialnych za handel mięsem Warszawy no i tu pojawiają się jeśli można użyć tego słowa bohaterowie tej afery, a więc 3 dyrektorzy Miejskiego handlu mięsem chodzi tu właśnie te oddziały dla poszczególnych dzielnicach, więc północ południe i Praga, a jeśli chodzi o Pragę to ten miał również swoją, że tak powiem jurysdykcję w Śródmieściu szefem tego był pan Stanisław Wawrzecki powiedzmy teraz właśnie trochę o wybuchu tej tej tej afery jak ktoś stał no Opera tak powiem została jak słusznie pan zauważył pojawiła się w listach Anonima, które docierały do różnego rodzaju władz następnie zajęła się tym tą sprawą tymi Anonima sprawdzaniem ile zarzuty są prawdziwe to stołeczny stołeczna Komenda milicji Obywatelskiej stopniowo zaczęto tę sprawę badać bardziej szczegółowo powołano Ministerstwo Spraw Wewnętrznych specjalny zespół na czele pułkownik łamaczy, który miał się zajmować no opisem tego tych nadużyć i od oceny skali tego co się działo i to dobre nazwisko tak na marginesie tak no tak tak to dosyć symptomatyczne dla tej afery i Tusk okazał okazało się właśnie, że cała branża mięsna jest skorumpowana tam była pewna kultura korupcji, która się wytworzyła i czy ci dyrektorzy Miejskiego handlu miastem jak pojawiał się nowy dyrektor Miejskiego handlu mięsem, a takim w pewnym momencie Stanisława Janecki Noto jak jak chodzili przychodzili do niego kierownicy sklepu to układali po prostu koperty oni byli przyzwyczajeni do tego każdy kierownik Miejskiego handlu mięsem no musi musi, że tak powiem brać łapówki w związku z tym bardzo uznali to zapewne normy to wiele mówi o z tak powiem kulturze korupcji, która wówczas się wytworzyła w związku z tym postanowiono Władysław Gomułka, który no miał ochotę na to szczerze mówiąc już dawniej karać śmiercią za nadużycia w innych branżach m.in. branży Garbarskiej no w tym momencie chciał szczególnie pokazać, że mięsa w Polsce nie ma nie tylko, dlatego że jest, że są trudności z podażą nie tylko, że to, że złe popyt jest bardzo duży, ale że również, że trudności nie są trudności w tym, żeby dostarczyć odpowiednią ilość mięsa na rynek wynikają również tych wielkich afer, które są zakład w miejskim handlu mięsem czy w zakładach mięsnych państwowych i to czy to zawsze można powiedzieć było na ma rękę władzy nowo można w ten sposób przykryć systemowe błędy właśnie ustroju unikano w tym względzie tak oczywistą reakcją tak w tym sensie tak tak było to znaczy, że tutaj kradną i dlatego nie ma mięsa mówi z dużym uproszczeniu tak taki przekaz poszedł do ówczesnej propagandy wiele jak zaczęto pisać o aferze mięsnej pojawiło się już artykuły na ten temat to mniej więcej taki motyw taki taki mechanizm tutaj przestały przedstawiano i faktycznie od 20listopada 1964 roku przed sądem wojewódzkim w Warszawie toczy się proces proces, w którym który nagrała wielu oskarżonych było 10 osób wybranych nieprzypadkowo, ponieważ cały skład zarówno, orzekając jak i składu oskarżonych ławę oskarżonych był skrupulatnie jak wszystko na to wskazuje wybrany wyselekcjonowany wydziale administracyjnym komitetu centralnego polskiej zjednoczonej partii robotniczych, a nie w organach sądowych w związku z tym pytam na tej ławie oskarżonych oprócz 3 setów tego Miejskiego handlu mięsem znajdę zdanie znalazł 1 z dyrektorów stołecznego zjednoczenia przedsiębiorstw handlu artykułami spożywczymi należy również prywatni właśnie masażu właściciele zakładów masarskich warsztatu masarskich Warszawy właśnie to było chciano w ten sposób pokazać, że te nadużycia były w różnych różnych instytucji taki że, że one, że ta branża cała jest przeżarta właśnie tym łapówkarstwa różnego rodzaju łapówkami, które były one, w których które były wręczane tych właśnie głównym oskarżonym proces dopiero padło nazwisko Stanisława Wawrzeckiego jako 1 z 1 z 3, gdy charakter dodajmy pozostali 2 to Henryk Gadowski Kazimierz Witowski tak tak to linii 3 edycja dyrektorzy było również kilku właścicieli tych warsztatów malarskich m.in. Adam Kokosz Aleksander różnica Władysława będzie ku Ludwik marszałek nabyło wielu tutaj jeszcze inne osoby, które były również na tej ławie oskarżonych proces toczył się co jest bardzo ciekawy w trybie doraźnym to jest bardzo istotne ten tryb doraźny, ponieważ ten tryb doraźny istotą trybu doraźnego jest to, że bez względu na zagrożenie ustawowe zadane przestępstwo, czyli mówiąc bardziej uproszczeniu ze względu na to, jakiego paragrafu ustawy z jakiej ustawy był ktoś wskazywany to zastosowanie trybu doraźnego powód powodowało, że można było orzec karę śmierci, jeżeli nawet kara śmierci odpowiednie ustawienie była przewidziana w związku z tym wprowadzenie trybu doraźnego pozwalało na ukaranie śmiercią zastosowanie kary śmierci wobec oskarżonych, a także między to było jednak to właśnie, dlatego że właśnie partii Gomułce zależało na takim przykładnym bez wątpienia na widzenia ukaraniu i stąd ten deptak tak to sąd ten tryb testowy stosowanych w innych procesach, który 60 tego roku w tej branży rybackiej, gdzie wówczas zapadły też dosyć surowe wyroki ten tryb doraźny jest jest z tego względu ważny, że postępowanie doraźne jest jednoinstancyjne, czyli nie można się odwołać to z sądu wyższej instancji i wyrok nie podlega zaskarżeniu to jest bardzo ważne i to spowodowało no właśnie to spowodowało skandaliczną zbrodnie zbrodnię sądową, która została właśnie wtedy, która miała miejsce w przypadku procesu Wawrzeckiego innych oskarżonych od 2 ustawy Stanisław Wawrzecki został orzeczona została kara śmierci kara śmierci no trudno było, że tak powiem odwołać, ponieważ tryb tryb doraźny nie przewidywał takiego odwołania do sądu wyższej instancji i on jedyne co mógł zrobić Stanisław Wawrzecki to prosić o ułaskawienie prośbę o ułaskawieniu została skierowana do rady państwa przewodniczącym rady państwa był Edward Ochab i on odmówił ułaskawienia Malczewskiego i w związku z tym 19marca czy 1005. roku Stanisław Wawrzecki został powieszony na dokonało się dokonała się ta zbrodnia w majestacie prawa 2 pozostali oskarżeni zostali skazani na karę dożywocia tam były również kary wieloletniego więzienia mówi się nadzieja 9 do 12 latach tak jest mówi się jak Stanisław Wawrzecki usłyszał ten wyrok to w 1 momencie LO osi biorca 1 czy taki taki jak jeszcze pracować nad książką na temat afery mięsnej rozmawiałem z ludźmi sądu właśnie w Warszawie no to oni twierdzili, że coś takiego miało miejsce co nie spodziewał się jednak, że każdy jest mało, kto się spodziewał, że zostanie orzeczona kara śmierci wobec Wawrzeckiego procesu o przestępstwo gospodarcze są bardzo to było to ewenement, nawet jeżeli chodzi o ówczesne ówczesny standard sądownictwa to było coś o tym, bardziej bo przecież przypominamy już nie mówimy o latach stalinowskich, gdzie ten terror szalały właściwie każdy wróg władzy ludowej mógł spodziewać się takiej kary jednak mówimy o połowie lat sześćdziesiątych życie nasze pytanie, że Wawrzecki miał pecha również takiego losu innego punktu widzenia Otóż jak pani, jakie wzmiankowana w latach sześćdziesiątych na początku lat sześćdziesiątych miała miejsce takie afery gospodarczej takie procesy wata gospodarczych dotyczyły one ruch głównie branży skórzanej to był proces takiego kierownika zaopatrzenia w spółdzielni Garbarskiej przyszłość w Radomiu Bolesława wtedy dyr wojewódzki zakład wart garbaty warszawskich zakładów garbarskich Eugeniusz waga lipskiego czy również starano się doprowadzić do tego żeby, żeby skazać ich na karę śmierci jednak to się nie udało w 1 przypadku po prostu sędzia nie orzekł karę śmierci to był sędzia Michał Kulczycki w sprawie wielickiego, a drugiej sprawie Bolesława de co prawda została orzeczona kara śmierci, ale o ułaskawienie wystąpił prokurator generalny ówczesny Andrzej Burda i faktycznie ówczesny przewodniczący rady państwa Aleksander Zawadzki odstąpi pan zgodził się na uzdrowienie Bolesława do i w ogóle mówić ja rozmawiałem z różnymi ludźmi żyjącymi z tego establishmentu komunistycznego z lat sześćdziesiątych mówi się, że Aleksander Zawadzki był przeciwnikiem karania śmiercią za przestępstwa gospodarce i był w tym w tym momencie w konflikcie z Władysławem Gomułką, który miał zupełnie inne zdanie na ten temat okazało się dobre okazało się niestety Aleksander Zawadzki w sierpniu 100 sześćdziesiątego czwartego roku zmarł jego następcą został Edward Ochab jeżeliby było tak, żeby Aleksander Zawadzki w okresie procesu Garlickiego był typowym przepraszam okresie pracy procesu Wawrzeckiego był przewodniczącym rady państwa to prawdopodobnie za zyskiem udałoby się uratować życie niestety tak się nie stało teraz będą informacje w TOK FM i pani ostatnia część audycji Maciej Zakrocki to są historie Polski zapraszam na trzecią część naszej audycji przypominam się z panem prof. Dariuszem Jaroszem rozmawiamy o aferze mięsnej wszystkich okolicznościach, które były z nią związane powiedzieliśmy drugiej części pan profesor opowiedział o procesie jego specjalnej specjalnym charakterze, czyli tym trybie doraźnym wreszcie właśnie o nie jakoś nie niewspółmiernie wielkiej karze, jaką sąd wydał szczególnie jeśli właśnie chodzi o pana Stanisława wszystkiego, czyli kary karę śmierci, że nie udało się tego tego zatrzymać taka została wykonana może jeszcze w tym opisie tej obsesji wtedy władze, aby doprowadzić do takiego pokazowego procesu i pokazowego wyroku warto może jeszcze dodać, że samą sprawę nawet nie skierowano do wydziału karnego czwartego wydziału karnego, który się normalnie zajmował takimi sprawami, ale że powołano specjalny skład sędziowski, któremu przewodniczył Roman Kryże Roman kry, a przy tak, a to przez o nim właśnie na oczy czy powtarzano powiedzenie sędziego mecenasa przyszła Władysława siła Nowickiego sądzi Kryże będą będą też, że no tak czekami 1 rzecz rzeczywiście też pana właśnie badań samo wybranie takiego sędziego do składu orzekającego sędziego, który jeszcze w pamięci wielu Polaków kojarzy się m.in. właśnie z wyrokiem śmierci rotmistrza Witolda Pileckiego w momencie, kiedy jesteśmy 10 lat prawie po październiku pięćdziesiątego szóstego roku, że że, że to nie jest jednak jak i zaskakujące nawet punktu widzenia właśnie tej komunistycznej władzy no to trudno oczywiście zbadać, ponieważ mówimy nie dysponujemy takimi dokumentami, które by potwierdzały tę tezę na czas potwierdzały taką też takie jak taką tezę natomiast wydaje się, że wybór Romana Kryże czy biurze politycznym w komitecie centralnym widziano Roman Kryże jest bardzo surowym sędzią miano doświadczenia tymi aferami lat sześćdziesiątych, kiedy sędzia 1 sędziów mówiłem o Michale Kulczycki nie orzekł karę śmierci w związku z tym siano wszystko zrobić, aby uzyskać, aby składzie sędziowskim był sędzia przewodniczący składu sędziowskiego, który projekt, który się nie zawaha odzyskaliśmy wydaje się, że dlatego wybrano Romana Kryże, który miał właśnie taką opinię to tyle możemy powiedzieć tyle wiemy na ten temat takich bezpośrednich relacji, które by pokazywały jak zapadała, jaka była kuchnia podejmowania decyzji w sprawie składu sędziowskiego no niestety Janie niech nas nie znam takich dokumentów być może zachowały, ale nic nie wiem, ale wydaje mi się tak jak sprawdzałem to trudno trudno znaleźć taki dokument, który by bezpośrednio wskazywał na to, że wybieramy Romana Kryże, ponieważ on ma taką ciężką rękę, jeżeli chodzi o orzekaniu na to w ogóle można wyobrazić, że ktoś nad tym zastanawiał jednak mamy takie wyobrażenie, że po prostu tak, mimo że kary malowała o tym jakie są wyroki nie sędziowie atak bez wątpienia tutaj kluczowe jest wydział Administracyjny komitetu centralnego, który nadzorował tak powiem sprawy sądownictwa sądownictwo w Polsce i tam człowiekiem, który te słyną z bardzo bardzo ostrego stanowiska wobec różnych elementów opozycji politycznej, które pojawiały wobec społeczeństwa w ogóle Kazimierz Witaszewski słynny słynny ze 100 pięćdziesiątego szóstego roku, który był człowiekiem no właśnie takim we władzy bardzo ostry bardzo surowym takim Stalin stał się chciałoby się powiedzieć w związku z tym tutaj chyba jego ręka jest widoczna po w tym w tym wyborze składu sędziowskiego Dębno takich bezpośrednich dowodów dotyczących konkretnie sprawie Wawrzeckiego niestety nie posiadamy nie posiadamy takiego dokumentu przynajmniej oni nie wiem, a co możemy powiedzieć o skutkach tej decyzji no i potem właśnie o odmowie ułaskawienia, a ostatecznie o wyroku z punktu widzenia zarówno władzy, jaki społeczeństwa czy władza osiągnęła swój cel, powodując nie wiem strach i paraliż w tym środowisku rzeczywiście doszło do zaprzestania tych spekulacyjnych praktyk w branży czy społeczeństwo widziało, że jest to po prostu zbrodnia sądowa no i jeszcze większym stopniu nie wiem jakiś rodzaj wrogości wobec tej władzy się dziś miały tak bardzo ciekawe pytanie czy wciąż mamy odpowiedź na nie możemy poszukiwać odpowiedzi na nich różnego rodzaju listach, które były wysyłane do władzy w sprawie w sprawie Wawrzeckiego w sprawie afery mięsnej mimo tak w skrócie można po można to z lekka królować w sposób następujący w chwili, kiedy zrobiono taką propagandę wokół procesu Wawrzeckiego, kiedy proces toczył no to wiele osób, które wpisało do do władz centralnych, ponieważ Polacy mali mieli skłonność do pisania zarówno do KC jak do polskiego radia i telewizji wielu tych listach jest wyrażona aprobata dla surowego trzeba surowo ukarać tych, którzy popełnili takie nadużycia natomiast w chwili, kiedy orzeczono karę śmierci wydaje się, że tu większość społeczeństwa została zszokowana tym te wyroki na Cyprze uznawano, że wyrok jest niewspółmierny w stosunku do winy oskarżonych no to można próbować wiązać z pewnym takim rysem, że tak powiem katolickości Polaków to znaczy takie bezpardonowej zabicie człowieka za to, że postęp ze popełnił jakieś przestępstwa gospodarcze nie mieściło się w takim kanonie wartości religijnych większości społeczeństwa polskiego wydaje mi się, że tak ewoluowała ta z tak pogięta ten stosunek społeczeństwa różnych grup społeczeństwa do wyroku natomiast, jeżeli chodzi o skutki znaczy oczywiście to spowodowało pewien strach w tej branży mięsnej i szeroko pojętej branży mięsnej, ale w moich badań, które prowadziłem wynika, że to było to trwało krótko wkrótce już końca lat sześćdziesiątych mamy kolejne, bo niema taką skalę afery mięsne i w latach siedemdziesiątych również są afery mięsne więc, że tak powiem nie jest afera, która została tak surowo Wawrzecki, który został tak surowo potraktowany cała afera warszawska afera czy mięsna nie miała takiego wielkiego wpływu, że możemy, że może można, by powiedzieć, że od tego momentu nie ma tak bowiem takich przestępstw gospodarczych na tak wielką skalę jak w przypadku greckiego oczywiście one się pojawiają branży mięsnej już okresie późniejszym od końca lat sześćdziesiątych ewidentnie widać że, że mechanizm, który tkwił u podłoża afery mięsnej dalej działali dalej mamy elementy korupcji, które pojawiają się w branży mięsnej, które są dotyczą nie tylko Warszawy, ale całego kraju, a czy są dane może jakieś dokumenty wypowiedzi zapiski pamiętniki samego Gomułki, który właśnie domagał się tak surowej kary czy on miał kiedykolwiek jakąś refleksję na temat tego no żądano pamiętnik tam Gomułki jest taki problem one kończą się w latach czterdziestych w związku z tym nie mamy szans, żeby się dowiedzieć co na ten temat myślał natomiast ludzi takich publicznych, którzy nieco pisali, a także mięsnej no to dziennikach Rakowskiego znajdujemy, więc zapis dotyczący afery mięsnej i dotyczących wcześniejszych przestępstw gospodarczych i afer gospodarczych, ale to no nie nie pozwala tak powiem odpowiedzieć na to pytanie, które pan redaktor sformował, bo jakiś taki pewny niestety należy powiedzieć tylko pewnego obowiązku dziennikarskiego, ale również wsi z pewnego oddania sprawiedliwości tym którzy, którzy w tej aferze zostali skazani oczywiście głównie chodzi o ten wyrok śmierci, że sprawa już wolnej Polsce wróciła na wokandę tak to jest rok 2000 czwarte tak tak wróciła głównie z tego powodu synowie Stanisława Wawrzeckiego ono naciskali na to żeby, żeby no żeby, żeby oficjalnie zostało powiedziane, że to jest zbrodnia sądowa, która w sprawach państwowych pan Stanisław Gądecki no, jeżeli bym miał sformułować opinię na podstawie tych akt które, których miałem w ręce no to wydaje się, że sam Stanisław Wawrzecki nie jest ważne, że bez winy oczywiście to wymaga skrupulatnego sprawdzenia, ale można odnieść takie wrażenie, że to nie było tak, żeby on obu kompletnie niewinny tak samo jak inni oskarżeni tylko trzeba to oczywiście rozpatrywać w kontekście systemu, który w, którym nie funkcjonowali to tak, tym bardziej, że to jest przecież czas to jest system, w którym właściwie co też było charakterystyczne w ogóle nie było rynku w okresie nie kupowało na części załatwiało prawda, więc siłą rozważne rynek panią redaktor tak był też czarny rynek, ale generalnie w związku z tym ludzie nawet w naturalny sposób wchodzili nie dziwią się co tak świetnie było niż chociażby pokazane nowe sytuacji, że linkę sprzęgła kupowało się na zapleczu sklepu mięsnego wszystko jest właśnie tak było to jest w ogóle problem badania historii społecznej PRL-u mamy w tej chwili jesteśmy nastawieni przede wszystkim na badanie no różnych przejawów opozycji politycznej oporu społecznego natomiast wydaje się, że taką najbardziej powszechną postawą Polaków w stosunku do systemu były różnego rodzaju strategie przystosowawcze ludzie czasami bezrefleksyjnie wchodzić jakieś brudne wspólnoty, żeby uzyskać podstawowe artykuły żywnościowe są tylko jak poprawić swoją jakość życia, żeby dostać mieszkanie wydaje mi się, że to jest właśnie wielka rzecz do zbadania, którą powinniśmy zrobić jako historycy, żebyśmy więcej badali strategie przystosowawczych, a nawet postawy konformizmu wobec zła, bo takie również w PRL-u były i jeżeli chodzi o strategie przystosowawcze oraz skłaniam się do opinii, że naturalną cechą każdego społeczeństwa jest przystosowanie się do warunków jakich funkcjonuje no tak, choć rzeczywiście przychodzą przychodzą takie momenty w tamtej historii, który już nawet przystosowania ich zdolność do czegoś co byśmy nazwali kombinowania tak to jedno ze słów coś kiedyś słyszałem, że bardzo trudno jest przetłumaczyć na języki obce pewna, że w ośrodku jest właśnie pewnego rodzaju cecha pewnych działań zachowań, które były to tożsama z tamtym ustrojem ale, ale rzeczywiście przychodzą się takie momenty, które właśnie braki rynkowe w tym brak mięsa powodują właśnie te przełomy polityczne bez wniosku o końcu jest 892 wielu wielu tychże łamach można ten wątek mięsny znaleźć tak było w czerwcu pięćdziesiątego szóstego roku w Poznaniu w czerwcu 71006. roku robił tam te tłumy, które zdobyły komitety moim gmachy komitetów wojewódzkich partii m.in. pokazywały przez okna tym lub zamazane manifestacją, pod jaką jest pokazywano też szynki pokazywano różnego rodzaju artykuły żywnościowe co miało jeszcze wzmóc tak powiem to nienawiść do władzy to to zostało już tak mają dosyć dobrze zbadane, ponieważ te polskie miesiące były dosyć dobrze zbadane przez historyków i ten wątek mięsne tam pojawia w w sposób ewidentny ta nienawiść to do tej władzy, która dobrze je, a my tutaj musimy mamy trudności aprowizacja jest bardzo ważny dla zbadania nastrojów tłumów, które tam się pojawia, choć z drugiej strony jak to w każdej historii, która ma jakieś dramatyczne tło próbowano to czasami również ubierać no pewnego rodzaju kulturę masową raz mam tu namyśli nie wiem dowcip skeczy kabaret, a propos dowcipów to faktycznie tych dowcipów dotyczących mięsa i braku mięsa jest bardzo dużo jak kiedyś próbowałem sobie zadałem takie pytanie czy w tych antologię dowcipów z okresu PRL-u pojawia się między swoją pojawia się wielu wielu wielu odsłonach tak powiem w wielu okresach tu mogę przytoczyć tak na koniec kilka takich dowcipów, które wydają misją szczególnie interesujące 1 z nich mówił, że nie było różnicy między drogą do Morskiego oka i drogą do komunizmu, bo 12 prowadzi przez głodówkę do akcji mówił, że w Warszawie 70 czwartym roku wykryto szajkę gang młodocianych narkomanów, którzy kryli się po ogródkach działkowych po bramach zaułkach i słuchali szynkę ta propos braku, jeżeli chodzi o szynkę jest 1 taki dowcip, który pojawiał się wielu okres PRL-u otrzymały Polska linia w drodze do rzeźni Otóż Polska świnia w drodze do rzeźni marzy o tym, żeby, chociaż serce zostało w kraju to rodacy to jest do akcji nawiązywało do wysłała obowiązująca w związku Radzieckiego takiego przekonania, bo do powszechnego o tym, że właśnie to miasto jest wywożone do związku Radzieckiego szczęśliwie nie dla oczywiście w ich rodzin tam tamtej afery, ale szczęśliwie dla nas wszystkich to jest już odległa historia mam nadzieję, że do, które nigdy się nie powtórzy dziękuję za dzisiejsze przypomnienie jej za za opowieść o mniejsze w czasach PRL-u aferze mięsnej, która jest takim dramatycznym symbolem tego co coś z tym mięsem wtedy związał działa bardzo dziękuję pan poseł Dariusz Instytut historii Polskiej Akademii Nauk był z nami to był historię Polski Maciej Zakrocki życie miłego wieczoru Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: HISTORIE POLSKI

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Wybierz pakiet "Aplikacja i WWW" i zabierz TOK FM na wakacje!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA