REKLAMA

"Pan Tadeusz" - nim stał się epopeją był zwany poematem heroikomicznym

Weekendowy Poranek - Maciej Zakrocki
Data emisji:
2020-06-28 07:20
Prowadzący:
Czas trwania:
18:52 min.
Udostępnij:

O znaczeniu "Pana Tadeusza" i jego odbiorze tuż po ukazaniu się w 1834 roku w Paryżu mówi prof. Andrzej Fabianowski, Instytut Literatury Polskiej, Zakład Literatury Romantyzmu, Uniwersytet Warszawski.

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Maciej Zakrocki dzień dobry ponownie 14lutego 18003004. roku Adam Mickiewicz napisał w liście do przyjaciela, więc skończyłem wczoraj pieśni ogromnych 12 swoją drogą jeszcze zaczyna zdanie od, więc na morze tylko fragment listu w każdym razie to było 14lutego, a już 28czerwca 18003004. roku nakładem paryskiej oficyny Aleksandra Jełowickiego w 2 tomach ukazał się pan Tadeusz no właśnie teraz o tym wydarzeniu literackim, ale również o samej epopei opowiada pan prof. Andrzej Rozwiń » Fabianowski Instytutu literatury polskiej zakład literatury romantyzmu dzień dobry panie profesorze dzień dobry pan witam państwa witam serdecznie no czy to domyślam się zresztą nie chcę zadawać pytania retorycznego jak się okazało w tym Paryżu to od razu było wiadomo, że jest to jakieś bardzo ważne dzieło, które może nie będzie jakąś tam epopeją narodową, ale że będzie znaczące dla naszej historii kultury czy raczej nie bardzo raczej nie bardzo, a nawet powiem mocniej wręcz przeciwnie trzeba zobaczyć pana Tadeusza w kontekście bezpośrednio poprzedzającej go twórczości Mickiewicza, a bezpośrednio wcześniej ukazały się takie działania jak Dziady część trzecia z tym wielkim głosem specjalistycznym, gdzie Polska porównana była do Chrystusa, a rozbiory do pasji Chrystusa księgi narodu pielgrzymstwa polskiego, czyli takie narodowe pismo święte od początku świata aż do zmęczenia narodu polskiego i teraz po tych wszystkich patetycznych właśnie w wypowiedziach ukazuje się dzieło, które Zygmunt Krasiński na Przedmieścia do ojca porównał domu na Hubach Krasickiego zakwalifikował jako poemat Herold com życie się takich komicznych elementów panu Tadeuszu jest jak zresztą innych różnych pod dostatkiem w związku z tym nawet powiedział, że ukazaniu się pana Tadeusza na emigracji towarzyszyło pewne uczucie zawodu, że to nic dzielić ten poeta nr 1 wieść opuść obniżył swoje loty i napisał coś takiego przyjemnego coś takiego zwyczajnego Juliusz słowacki w liście do matki pisał o pochwale Wieprza wartości życia wiejskiego bardzo krytycznie pana Tadeusza ocenia też Cyprian Norwid, który nie zgadzał się na określenie poematu epopeją narodową pisząc, że jest to utwór, w którym właściwie żaden pozytywny bohater nie jest Polakiem, bo jedyną figurą serio jest Jankiel, że reszta chodzą piją jedzą grzyby zbierają i czekają aż Napoleon przyjdzie zrobić ojczyznę także przyjęcie pana Tadeusza zarówno przez taką społeczność czytając ówczesną emigracyjną taki właśnie największy nawet twórców polskich nie było pozytywne nie było opozycji do zmiany oczywiście jakieś ładne momenty w tekście auta doceniano gryfińskiego na rogu, ale generalnie towarzyszyło temu uczucie zawodu, które przekładało na to, że np. nakład nie sprzedał jeszcze 4 lata po pierwszym wydaniu, a przypomnijmy, że pierwsze wydanie to był rok 18003004. jeszcze 4 lata po pierwszym wydaniu Aleksander Jełowicki, wydając dzieła zebrane nic życia oddzielał strony tytułowe doklejać nowe i że tak ma z tego pierwszego wydania włączał te 2 tomy jako tom 0506. do wydania zbiorowego, żeby po prostu różni swoje magazyny także naprawdę nie nie był taki wielki sukces, ale właśnie można postawić pytanie dla kogo piszą wielcy pisarze no bo rzeczywiście w opinii pewnie intelektualistów tamtego czasu jak pan mówi znakomitych innych pisarzy poetów czy takiej elity intelektualnej polskiej emigracji może rzeczywiście po trzeciej części Dziadów i właśnie pod tym, o czym pan wspomniał można było spodziewać się czegoś równie wyrafinowanego, ale powiedzmy sobie szczerze nawet słynna wielka improwizacja jak czytamy to nie jest łatwy utwór to nie jest coś takiego co mogłoby pokrzepić serca rodaków w zniewolonej ojczyźnie może Mickiewicz po prostu zrozumiał, że jednak pewnego rodzaju nie wiem ducha patriotyzmu prędzej podtrzyma szerzej utwór tego typu taki łatwiejszy w czytaniu, żeby nie powiedzieć właśnie trochę sielski niż bardzo skomplikowane dzieła typu trzecia część udziałów jak już te wcześniejsze utwory spełni miały spełnić pewne określone zadania, które jest dość łatwo wyznaczyć trzecia część Dziadów była taką reakcją Mickiewicza jego osobistą traumę związaną z powstaniem listopadowym z faktem, że do tego powstania listopadowego nigdy nie dotarł, że stał się tutaj autorem takiego dużego Narodowego zawodu, że zabrakło go wśród walczących księgi narodu pielgrzymstwa polskiego to był po prostu katalog wskazówek zachowania pokazania celów istnienia, a dla emigracji natomiast pan Tadeusz to może nieco miało na tle tego miało być literaturą rozrywkową co jak myślę dla Mickiewicza pewnym podsumowaniem dotychczasowej twórczości pan zaczął swoje pytania od takiego sformułowania dla kogo poeta pisze i myślę, że odpowiedź powinna być w przypadku wielkiej poezji taka, że pisze przede wszystkim dla siebie pisze przede wszystkim dla siebie, ponieważ dokonując, jakby aktu poetyckiego czy, decydując się właśnie na tworzenie artykulację poetycką dokonuje, jakby takiej dyskusji przeprowadza dyskusję w samym sobą i o to kiedy właśnie po tych patetycznych w latach po tych wielkich właśnie dzieła takich narodowych krzepiących ducha zagrzewających do walki tylko wiejskich tak dalej, kiedy Mickiewicz widzi, że ten naród nie dorasta do zadań, jakie chciałby przedni widzieć, jakie chciałby przed nim postawić to staram się odnaleźć inną Platformę trwania i taką inną platformą trwania jest po prostu zwyczajny człowiek zwyczajna społeczność zwyczajna okoliczności takie trwanie, które można porównać do trwania 3 rządy na przyrodę wiadomo istnieje w tym odradzającym się wciąż cyklu i Mickiewicz odnajduje społeczność, która trochę tak jak później w Chłopach Reymonta będzie prawda, która w związku z tą przyrodą właśnie także się odradza także trwa także istnieje także może być właśnie z nadzieją na jakąś lepszą przyszłość także dziś wydaje, że pan Tadeusz był właśnie tego współcześni mogli zrozumieć taką sumą doświadczeń intelektualnych Mickiewicza, który zrozumiał, że nadzieją narodu są tacy zwyczajni ludzie tacy prości ludzie tacy ludzie, którzy są niezdolni może do wielkich czynów, ale też niezdolni do wielkich zbrodni i tutaj kluczem jak sądzę do takiego odczytania poematu jest samego tytułu, bo jeżeli mamy tytuł związany z postacią bohatera utworu to zaś jest bohater główny na psie dramaty Balladynie nazywa się Balladyna prawda dramat nie wiem o Krasińskiego i regionie nosi tytuł ich Legion na ten panu Tadeuszu głównym bohaterem jest Jacek Soplica ksiądz Robak bohaterem tytułowym stał się jego syn, dlatego że właśnie tutaj dokonuje się takie napięcie dokonuje się konfrontacja tych 2 postaw Jacek Soplica ksiądz Robak to jest bohater halowych to jest bohater typu Baranowskiego on wszystko co robi to jest właściwie szalone jest organizatorem grupy temat wyborczy prawda stolnik przyjmuje go w zamku, zwłaszcza czas sejmików da, dlatego że Jacek Soplica organizuje Stronnictwo poparcia dla stolnika zakochał się córce strażnika jak szalony nie potrafił tego uczucia opanować odtrąceni przez stolnika podatkowo jako uraz osobistą, która doprowadziła do tego, że w afekcie zastrzelił tego swojego niedoszłego teścia później po tej straszliwej zbrodni rozpoczyna pokuta pokuta też ma wymiar heroiczny on jest znany na Syberii więziony w polskich więzieniach bity torturowany jakieś szalone akcje realizuje różnych bitwach wreszcie upokarza samego siebie, wstępując do zakonu, zostając bernardyn, przyjmując nazwisko czy imię zakonne Robak, które ma być zaprzeczeniem jego dotychczasowego postępowania jego dotychczasowej postawy to jest bohater ogromnego formatu takiej bohater dawnego Mickiewicza, ale bohaterem tytułowym staje się jego syn, który jest przecież zaprzeczenie zupełnym ojca weźmy miłość Tadeusza do kogo przepraszam do Telimeny, z którą spędza noc czy do Zosi, która ma stać jego żoną jest bohaterką zaręczynach tej uczty w ostatni księdza prawda Tadeusz nawet dokładniej dość długo nie wie kim się właściwie kocha czyste i zimnie czy młodziutkiej Zosi dalej rozmowy Stali będą okazuje się, że jest niewykształcony sam narrator poematu pisze, że są ulice są otyli wszyscy Tadeusz Soplica wszyscy lotnicy są bardzo czyści potężni sieni doskonali w pole w polowaniu w naukach mniej pilni gdzieś tam w rozmowie z hrabią narrator wtrąca się Tadeusz był tak naprawdę prostakiem, ale jednocześnie był patriotą Telimena tłumaczy hrabiemu, że to jest Soplicy rodzina choroba, że mimo oprócz ojczyzny nic nie podoba, więc był taki człowiek z tą polskością był po prostu zrośnięty organicznie jak drzewo wrośnięte w glebę tak Tadeusz i podobnie ludzie byli wrośnie ci właśnie tę polskość jasno tego znaczeniu, których pan mówi, bo chciałem tutaj właśnie dopytać to troszkę się też wiąże z jak rozumiem pomysł Mickiewicza ono bowiem to są postaci czysto fikcyjne czy on gdzieś przebywając przecież w niejednym dworku właśnie sobie wyszukiwał nie wiem może nie najlepsze porównanie tak jak Wit Stwosz chodząc po Krakowie zapamiętywać twarze postaci, które potem umieszczał na swoim słynnym montażu Mickiewicz wymyślił wszystko od początku do końca czy jednak właśnie znalazł sobie jakiś taki dworek gdzieś czy to w Wielkopolsce jak niektórzy twierdzą, że może jeszcze, gdzie indziej, który stał się dla niego właśnie takim taką inspiracją do stworzenia tych postaci sytuacji w pan Tadeusz nie jest utworem kluczem tutaj znajdziemy pierwowzorów Łuckiewicz postaci wykreowała oczywiście przecież pamięć poety ze swą fenomenalną pamięć poety tutaj taka fotograficzna bardzo drobiazgowa przechowała wizerunki osób ludzi, z którymi się spotykał jeszcze w kręgu filomatów w czasie w czasach studenckiej młodości później spotykał w Rosji tutaj wizerunek kapitana rynkowa albo majowa płyta postacie Rosjan panu Tadeuszu wreszcie postaci, które spotykał właśnie podczas pobytu w Wielkopolsce istnieje taka tradycja potwierdzana przez niektórych przyjaciół Mickiewicza, że pierwsze, jakby wersy pierwsze rzuty pomysłu pana Tadeusza narodziły się już podczas pobytu w Wielkopolsce tutaj przypomnę, że z ogromnym opóźnieniem jadą do powstania Mickiewicz stanął w Wielkopolsce w połowie sierpnia 18003001. roku 3 tygodnie później Rosjanie zdobyli Warszawę i nie dostawszy się na teren zaboru rosyjskiego przebywał w Wielkopolsce do początku roku 18003002. podawane z dworu do dworu z wtorku do dworku jak takie cacko taka atrakcja towarzyska wielki poeta tutaj na naszej wielkopolskiej prowincji prawda i w panu Tadeuszu to zostawiło ciekawe takie ślady on ma styczność dotyczące nazewnictwa wszyscy wiemy, że inwokacja zaczyna się od słów Litwo Ojczyzno moja, ale jak nic nie pisze ojczyzna to chodzi o Polskę, ale pisze nic oto chodzi o biało, bo chodziło jego rodzinne ziemie, które należą obecnie do Białorusi kiedyś historycznie były terenami wielkiego Księstwa litewskiego, ale jednocześnie często w panu Tadeuszu znajdujemy takie fragmenty jak np. żadne żaby nie grają tak pięknie jak polskie albo takiej kawy jak powyższe nie ma w żadnym kraju i badaczy interpretatorzy poematu twierdzą, że kiedy Mickiewicz używał słowa pozyska to miał namyśli Wielkopolskę, kiedy używa słowa Litwa to miał namyśli albo ojczyzny jako całość albo właśnie rodzinną działo już swoją ojczyznę prywatną także jest tutaj pan Tadeusz oczywiście aktem kreacji, ale jednocześnie, jakby pozyskaniem bardzo wielu doświadczeń pozyskaniem tego co przyniosła fenomenalna zupełnie pamięć poety proszę pozwolić jedno zdanie o tej pamięci powiedzieć na początku pierwszej wykażemy, że pani profesor, ale zdążyli, bo to musiał poprosić mamy 3 minutki cara jednak na końcu wyjaśnić jak ten utwór źle przyjęty jednak stało się to po podarunków, a dość dobrze dobrze bardzo proszę tak naprawdę dźwignią reklamową dźwignią ukazującą wielkość tego poematu i ukazującą rangę poematu jako epopei narodowej była nowela Sienkiewicza latarnik dopiero właśnie w latarnik należącym do cyklu nowe amerykańskich Sienkiewicza latarnik wypromował pana Tadeusza pokazał, że to nie jest taka byle jaka powiastki, że to nie jest poemat chyba ikoniczne to nie jest opowieść o tym, że chodzą grzyby zbierają, dlatego że historia opowiedziana latarników przez Sienkiewicza wydarzyła się naprawdę tylko, że prototyp Skawińskiego tego tytułowego latarnika czytał jakąś drugorzędną powieźć model Jona Kaczkowskiego nieważne co prawda w każdym razie się dzielić zrozumiał, że musi w ręce owego bohatera swojego włożyć coś jest dużo ważniejsze i w noweli Sienkiewicza Stawiński czyta zasypia pana Tadeusza, dlatego że pan Tadeusz staje się dla tego stałego weterana powstania listopadowego ruchomą ojczyzną właśnie od czasów latarnika Czytelnicy zrozumieli, że pan Tadeusz jest czymś więcej, że pan Tadeusz jest czymś takim jak tora albo jak Talmud dla rozproszonych po świecie Żydów właśnie to określenie ruchoma ojczyzna, że nie mają własnego państwa nie mają własnej ziemi nie mają własnego kraju zakorzenia się, jakby świecie literackim, który staje się, bo nie chcę powiedzieć, że substytutem to znaczy, że czymś gorszym staje się ekwiwalentem o sensie ekwiwalentem właśnie tej ojczyzny i tak było z panem Tadeuszem właśnie po to, co pozytywizmu po latarników uszu został doceniony później były wspaniałe eseje Stanisława Witkiewicza ojca Witkacego na temat pana Tadeusza fundamentalne prace Stanisława Pigonia Kazimierza Wyki współcześnie Bogusława oparta wielu wielu innych badaczy, którzy po pierwsze, że tak pewnie ukazują piękno tego utworu i po drugie, ukazują właśnie jego rangę jego znaczenia no aż znaczenie dużo to najlepszy dowód, że dzisiaj w rocznicę wydania pierwszego wydania pana Tadeusza o tym wszystkim nam pan profesor opowiedzieć za co bardzo dziękuję pan prezes Andrzej Fabianowski Instytut literatury polskiej zakład literatury romantyzmu gościem poranka życie miłego dnia zapraszam na informacje Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: WEEKENDOWY PORANEK - MACIEJ ZAKROCKI

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Teraz wszystkie pakiety TOK FM Premium 51% taniej!

KUP TERAZ 51% taniej

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA