REKLAMA

Ojciec złotego, premier RP Władysław Grabski

Historie Polski
Data emisji:
2020-06-28 19:00
Audycja:
Prowadzący:
Czas trwania:
37:15 min.
Udostępnij:

Postać Władysława Grabskiego ekonomisty, ministra skarbu, dwukrotnego premiera RP, który znany jest przede wszystkim jako autor reformy walutowej, przypomniał prof. Tomasz Głowiński z Zakładu Historii Gospodarczej Uniwersytetu Wrocławskiego.

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Maciej Witucki dobry zapraszam na audycje z cyklu historii Polski, a dzisiejszej audycji wracamy do postaci Władysława Grabskiego m.in. dlatego że tak mniej więcej 100 lat temu Władysław Grabski zostaje premierem, ale z tego fragmentu pewnie troszeczkę mniej znany jeśli chodzi o taką potoczną znajomości kojarzenie tej postaci pewnie bardziej ze swojej reformy skarbowej walutowej, ale do tego też oczywiście wrócimy z gościem audycji jest pan prof. Tomasz Głowiński Instytut Rozwiń » historyczny Uniwersytetu wrocławskiego dzień dobry pani profesor dzień dobry pan dzień dobry państwu może najpierw właśnie zacznijmy od tego pretekstu, który spowodował, że dzisiaj rozmawiamy o Władysławie Grabski jakich okolicznościach i jakiego powodu ten akurat polityk właśnie zostaje wpadły z tego 3czerwca 100 lat temu premierę 28czerwca, więc w dniu emisji premierowej naszej audycji wygłaszał exposé Władysław Grabski faktycznie dwukrotnie był premierem rządu polskiego i to drugie premierowania zostało dużo lepiej zapamiętane dużo bardziej żyło się naszą świadomość, dlatego że łączy się pojęciem tzw. reform Grabskiego reformy Grabskiego jak to jest czasem ujmowane, czyli tego pakietu działań, które na początku 1924 roku w pierwszej połowie tego roku doprowadziły do sanacji gospodarczej sytuacji Polski ustabilizowania budżetu i wreszcie do tego co jest takim dziedzictwem najbardziej wizualnie widoczne, a mianowicie wprowadzenia nowej polskiej waluty złotego polskiego, a który do dzisiaj jest jednostką pieniężną w Polsce natomiast pierwszy od Władysława Grabskiego jego pierwsze premierowania krótkie zresztą bardzo, bo miesięczne odbywało się sytuacji bardzo dramatycznej sytuacji, w której Polska ofensywa prowadzona przeciwko bolszewikom latem 1920 roku załamała się ta ofensywa oznaczała ta nieudana ofensywa oznaczała faktyczne zagrożenie dla bytu niepodległego dopiero co tworzonego państwa polskiego no właśnie tylko zawsze jesteśmy ciekawi jak i się pojawia postać, która przynajmniej dla współczesnych mówi dzisiaj nie jest jednak pierwszoplanową postacią właśnie, zanim dojdzie do słynnych reform tam wśród kandydatów na ewentualnego premiera w tym okresie jest Wincenty Witos jakoś jednak bardziej rozpoznawalny, kto jakich okolicznościach i co zdecydowało o tym, że Władysław Grabski został szefem rządu no to należałoby się tutaj odnieść do całego życiorysu Władysława Grabskiego do tego kim był, jaką miał pozycję, skąd się znalazł w tym miejscu, w którym dostał nominację na Prezesa Rady Ministrów wspomniał pan Wincentym Witosem bez wątpienia wówczas mamy całą plejadę polityków bardzo wybitnej bardzo rozpoznawalnych emblematy ręcznych Józefem Piłsudskim na czele wspomnianym Witosa Romanem Dmowskim Wojciechem Korfantym, więc to są postaci, których życiorysów pozycji nie trzeba nikomu tłumaczyć ma rację w tym momencie Władysław Grabski nie jest pierwszą ligą w naszym rozumieniu takim potocznym jest człowiekiem, który bezwzględnie jako polityk wypłyną raczej na kwestiach gospodarczych raczej na jego działalności poglądach jeśli chodzi o gospodarkę niż stricte politykę, ale być może właśnie dlatego ta nominacja była o tyle istotna, że pozwalała uniknąć pewnych komplikacji politycznych Wincenty Witos był szefem prawicowego chłopskiego PSL Piast nie najsilniejszej, ale też wpływowej parki natomiast Władysław Grabski skłania się wspierał poglądami ugrupowanie, które potocznie nazywane jest tendencją, czyli związek wówczas związek Ludowo-Narodowy partie bez wątpienia w tym nowym polskim Sejmie odrodzonym polskim Sejmie najsilniejszą najbardziej wpływową również jeśli chodzi o możliwości i chociaż ten gabinet Grabskiego 1920 roku ma charakter gabinetu technicznego przejmuje wielu posłów wielu członków gabinetu po Leonie Kurskim po swoim poprzedniku to jednak bez wątpienia jest to gabinet, który ma charakter centroprawicowy znajduje się w nim wprawdzie PSL Piast, ale główną siłą polityczną jest właśnie potocznie nazywana endecja, czyli właśnie związek Ludowo-Narodowy jak pan wspomniał ten rząd działał krótko, niemniej jednak akurat tak się może nieszczęśliwie złożyło że doszło do sytuacji, w której na co dużo mówić na konto premiera i to nie najlepsze konto jest zapisane tzw. porozumienie z spała niekorzystny dla Polski układ z państwami Anton proszę 2 słowa właśnie o tym, powiedzieć o tym zdarzeniu no tak tutaj nie ma wątpliwości i chyba Grabski sam miał wątpliwości, zostając premierem rządu polskiego będzie tym premierem relatywnie krótko, że jest takie rozwiązanie tymczasowe Grabski wcześniej był ministrem skarbu w rządzie wspomnianego już tutaj Leopolda Skulskiego rządzie reprezentującym głównie ugrupowanie zwane narodową demokracją, a był więc w jakim sensie fachowcem w tym gabinecie Grabski, zostając premierem zostaje premierem bardzo jak powiedziałem trudnej ciekawej sytuacji ciekawe historycznie oczywiście, a mianowicie podjęta w maju 1920 roku Polska ofensywa ofensywa zaplanowana przez Józefa Piłsudskiego z dużym rozmachem na Ukrainie przynosi wprawdzie zdobycie Kijowa, ale nie przynosi tego co było główną ideą tej ofensywy, a mianowicie rozbicia sił bolszewickich uprzedzenia ich ataku na Polskę i tym samym rozstrzygnięcia wojny na polską korzyść jak dzięki zostaje zajęty, ale bolszewicy nie przyjmują walnej bitwy cofają się i w momencie, w którym powstaje rząd polskiego mamy już do czynienia z sytuacją, w której Polski front na Ukrainie zostaje przerwany front północny tam, gdzie odbywa się pierwsza ofensywa Tuchaczewskiego trzyma się jeszcze, ale nie mniej armia konna Budionnego już jest fakt już ten nasz rząd na południu cofa się głęboko oznacza to bezpośrednie zagrożenie dla samego istnienia państwa dla jego bytu i w związku z tym świadomość tego, że należy podjąć nadzwyczajne działania działania, które doprowadziłyby do ochrony tej świeżo odzyskanej niepodległości jest w miarę powszechna taką świadomość ma też Władysław Grabski, dla którego oczywiście pakiet reform, które postuluje reformy zarówno o charakterze uwłaszczeniowym, ale też reform związanych z finansami państwa, które znajdują się w sytuacji presji inflacyjnej to wszystko jest drugorzędne przy tym, że zagrożenie bolszewickie zmusza do szybkich działań bardzo często zapomina się, zanim jeszcze o tym, PAP wiemy bardzo często zapomina o tym, że inicjatywą Władysława Grabskiego w zasadzie taką 1 z pierwszych, jakie podejmuje jest w obliczu tego zagrożenia powołanie do życia rady obrony państwa, a tej instytucji, która później bardzo często w literaturze jest związana z Wincentym Witosem jego rządem powołanym po Władysławie arabskim, ale tak naprawdę rada obrony państwa jest inicjatywą Grabskiego jest jego ideom na czym polega ma być to taka instytucja, w której skupiają się wszystkie czynniki administracyjne państwa te na najwyższym szczeblu oczywiście po to, aby szybko sprawnie reagować na taką sytuację nadzwyczajną sytuację kryzysową skład rady ochrony państwa mieli wchodzić naczelnik państwa Józef Piłsudski marszałek Sejmu premier ministrowie osoby wyznaczone przez naczelnego wodza, a także posłowie reprezentujący główne ugrupowania sejmowe, czyli to miał być taki nie chcę powiedzieć Super rząd będzie to być może mylące pojęcie, ale miała to być instytucja nadrzędna z punktu widzenia całego państwa reagując na ten kryzys ta rada zbiera po raz pierwszy zbiera się 1lipca 1000 dwudziestego roku trzeciego wydaje słynną odezwę zaczynającą się słów ojczyzna w potrzebie 1 z bezpośrednich konsekwencji powołania rady obrony państwa jest m.in. powołanie rzucenie hasła do tworzenia armii Ochotniczej armii, która okaże się tak istotną w obliczu sowieckiego zagrożenia, a jeszcze takiego dziecka w tej części, więc powiedzmy panie profesorze okay o tym, układzie właśnie państwa-miasta 4lipca 1920 roku Tuchaczewski przełamuje Polski front północny już na północy na południu bolszewicy prom do środka kraju sytuacja jest na tyle dramatyczna, że z 1 strony następuje mobilizacja wewnętrzna kraju z drugiej strony premier polskiego rządu Władysław Grabski podejmuje decyzje samodzielnie we współpracy z naczelnym wodzem we współpracy ministra spraw zagranicznych Eustachym Sapiehą o tym, że trzeba rozmawiać z aliantami trzeba prosić ich o mediację o to, aby zwrócili się do Sowietów w sprawie zawarcia rozejmu zawarcia i przerwy w działaniach zbrojnych ta prośba trafia do spaw pan w Belgii odbywa się wówczas konferencja 6lipca Władysław Grabski jedzie na konferencję doba i tam na tej konferencji pod wielką presją brytyjskiego premiera Davida Lloyda George, a ewidentnie oczekującego tutaj Polskę na arenie politycznej międzynarodowej zwraca się do aliantów z prośbą o to, aby poprosili Sowietów o zawieszenie działań zbrojnych, przyjmując jednocześnie bardzo trudne bardzo ciężkie warunki dla strony polskiej Władysław Grabski później, aby to odium spadało na Polskę stawiał sprawę w ten sposób, że pojechał tam jako osoba prywatna to nie do końca była prawda pojechał jednak jako szef rządu, starając się do mediacji zgodził się m.in. na tzw. linię Gar zona jako linię graniczną między polską, a Rosją zgadzając się również na dopuszczenie do rozmów rozmowy Ukraińców z Galicji wschodniej zgadzając się na ustępstwa daleko idące w sprawach wolnego miasta Gdańska no wreszcie na to co też było takim dramatycznym podkreśleniem tej desperacji premiera wówczas mianowicie na to, że kwestie Zaolzia, czyli Śląska cieszyńskiego podejmie nie plebiscyt nierozstrzygniętym plebiscyt tylko podejmie rada ambasadorów jak wiemy w konsekwencji rada ambasadorów to założę to część za Gdańską Śląska cieszyńskiego przyznała Czechom, mimo że bez mała stuprocentowego etnicznego składu tamtejszych mieszkańców wszystko zostało źle w Polsce przyjęte, ale do tego wątku zwrócimy po informacjach TOK FM Maciej Zakrocki dzień dobry ponownie przypominamy to są historie Polski w studiu pan prof. Tomasz Głowiński Instytut historyczny Uniwersytetu wrocławskiego rozmawiamy Władysław Grabski pierwszą część naszej audycji zakończyliśmy na umowie podpisanej przez premiera wówczas premiera Władysława Grabskiego państwa Jan Kanty belgijskiej miejscowości ISPA pan profesor już króciutko nakreślił, czego ta umowa dotyczyła no ale powiedzmy 2 słowach, dlaczego właśnie to bardzo źle zostało przyjęte w dużym stopniu zaciążyła na tym, że za chwilę rząd premiera Grabskiego upadnie 2 czynniki były tutaj zasadnicze pierwsi, dlatego że te ustępstwa, które zadeklarował Władysław Grabski wyspa były rzeczywiście bardzo daleko idące bardzo silnie ograniczały polską suwerenność tak jak to pokazałem na przykładzie Zaolzia były też bardzo krzywdzący dla Polski to oddanie Zaolzia przyjęcie tzw. linii Gergo ma no oznaczało, że Polska powstanie jako państwo kadłubowe państwo niewielkie, więc bardzo silnie zależne od sąsiadów i obcych mocarstw co więcej duża część Polaków pozostanie poza granicami Polski no co wówczas okazywało się nieakceptowalne wewnętrznie, ale ten drugi czynnik, który tutaj rozstrzygałby też taki, że okazało się, iż Sowieci odrzucają mediacje aliancką nie przyjmują jej po prostu, twierdząc że strona Polska powinna z nimi rozmawiać bezpośrednio na czynności takie znamiona ewidentne stwierdzenia oddajcie je po prostu my wam podyktuje warunki, jakie chcielibyśmy uzyskać, czyli te wszystkie ustępstwa poczynione przez Władysława Grabskiego spanie miały praktycznego efektów w postaci pomocy alianckiej, a więc wyżej Kalisz my się bardzo konkretnych rzeczy rzeczy bardzo istotnych dla odbudowy tego państwa polskiego nie, uzyskując de facto zamiennik ale jakby pan to wytłumaczy m.in. biorąc pod uwagę fakt, który przy okazji uzupełnia troszkę sylwetkę Władysława Grabskiego przebył on tak na dobrą sprawę no po niezłym doświadczeniu negocjacji przecież był no jak to niektórzy mówią trzecim delegatem polskim na konferencję pokojową w Paryżu obok Romana Dmowskiego Ignacego Paderewskiego, a więc trudno powiedzieć że, że człowiek nie miał jak i właśnie wyobraźni politycznej czy nie rozumiał na czym powinny polegać dobre negocjacje z dobrym efektem dla państwa dopatrzą tutaj na wydarzenia związane z pobytem Grabskiego Spas przyjęciem tych trudnych warunków dla Polski ja bym nie twierdził, że była to naiwność polityczna premiera nie twierdził, że to był brak wyrobienia rzeczywiście był trzykrotnym posłem do dumy był ministrem już w rządzie rady regencyjnej był ministrem skarbu wcześniej, zanim został premierem był człowiekiem bez wątpienia doświadczonym, więc te jego działania polityczne lata 1920 roku nie miały charakteru prowizorki nie miały charakteru jakiejś naiwności czy braku wyrobienia one wynikały z faktu, że sytuacja Polski była w tym momencie rzeczywiście bardzo dramatyczna Grabski nie odpowiadał jako cywil jako cywilny szef rządu za stronę przygotowań wojskowych przygotowania były bez wątpienia po stronie Józefa Piłsudskiego po stronie dowództwa wojska polskiego premier mógł działać politycznie działania polityczne na relacji na linii z Sowietami w zasadzie nie wchodziły w grę, dlatego że kontakt z nimi oznaczałby de facto przyjęcie warunków, a więc kapitulację polskim bolszewizm akcję Polski w konsekwencji jedynym polem jedyną areną działań był kontakt z państwami alianckimi, gdzie wprawdzie Francja i dość przychylnie patrzyła na odradzającą się Polskę, widząc w niej potencjalnego sojusznika ewentualnych konfliktach z Niemcami natomiast w przypadku brytyjskim było zupełnie odwrotnie Brytyjczycy dosłownie pierwszym dniu po zakończeniu pierwszej wojny światowej uznali, że dalsze osłabianie Niemiec nie jest ich interesie, że będą starali się grać starą re Wala się nazywała równowaga na kontynencie europejskim co dawało Brytyjczykom możliwość stawania po 12 stronie, czyli być tym czynnikiem decydującym Władysław Grabski decydują się na kontakt z aliantami podejmował jedyną akcję polityczną, jaką mu od trzeba też wyraźnie zaznaczyć, że jako człowiek nie chował się tutaj za kimś nie wysyła swojego przedstawiciela nie próbował się od tej decyzji, którą podjął wygrywać wręcz jak powiedziałem bardzo odważnie brał tę decyzję na siebie podkreślając, że to jest decyzja jego jako mniej osoby, a nie jako premiera wiedział też, że konsekwencją tej decyzji, jaką podjął wspartych ustępstw będzie jego dymisja ta dymisja rzeczywiście 24lipca 1920 roku została złożona, a szefem nowego rządu tzw. rządu obrony narodowej został wspomniany wcześniej Wincenty Witos i USA może też ciekawostka pewnie byłoby ciekawe dowiedzieć się jak to w tamtych czasach wyglądało, bo w tym nowym rządzie, którym pan wspomniał Władysław Grabski jest minister skarbu to nie miało wtedy tak jak chyba dzisiaj ma takiego znaczenia, że to ktoś przed chwilą pełnił funkcję premiera i ich raptem w kolejnym rządzie na dodatek po takim niefortunnym zdarzeniu jak jak ten układ zespala wchodzi do następnego rządu w randze ministra, bo tak troszkę obyczaje polityczne były wówczas inna, ale musimy też pamiętać bowiem jeśli chodzi o tą stronę sceny politycznej polskiej Wincenty Witos jak powiedziałem reprezentował PSL Piast, czyli bardziej prawicową chłopską partię związany z endecją Grabski był, jakby ugrupowaniu, które było naturalnym sojusznikiem do tworzenia koalicji rządowych niejeden raz jeszcze co się będzie powtarzało, ale rzeczywiście z prywatnego indywidualnego punktu widzenia nota obyczajowych wówczas była inna bywało także minister dotychczas stawał się podwładnym w tym wypadku premier stawał się ministrem podwładnym nowego premiera nie stanowiło jakiegoś frontu nie mamy też informacji o tym, żeby Grabski traktował jako, jaką degradacji czy to jest moment, którego na należy mówić rząd zaczyna koncentrować się właśnie na no na tym z czego potem stał się sławny ma, więc jak w tym nowym państwie państwie, które się ciągle kształtuje państwie, które toczy wojnę o przeżycie no i zacząć myśleć o stworzeniu organizmu gospodarczego państwa ze swoją walutą, która będzie ważna właśnie dla rozwoju tego kraju czy to jest właśnie ten czas, kiedy Grabski staje się powoli tym ekonomistą reformatorem no nie zdecydowanie nie myślę, że należałoby popatrzeć na to w ten sposób po pierwsze, mający duże doświadczenie praktyczne, ale również polityczne Władysław Grabski rzeczywiście jest żywo zainteresowany kwestiami gospodarczymi ten pierwszy obszar jego aktywności do kwestii Włościańskiej do kwestii funkcjonowania gospodarstw rolnych kwestie szeroko rozumianego rolnictwa, ale też ta sfera finansów państwowych sfera budżetu państwa stają się bliska relatywnie szybko, gdyż w grudniu 1919 roku zostaje ministrem skarbu minister skarbu w rządzie Leopolda Skulskiego rządzie reprezentującym głównie narodową demokrację i minister skarbu to trzeba też wyjaśnić słuchaczom jest w drugiej Rzeczypospolitej odpowiednikiem współczesnego ministra finansów, a więc jestem osobą, która jako pierwsza odpowiada za budżet i za pieniądz ubiegający w kraju tutaj sytuacja jest bez wątpienia bardzo czytelna i podstawowe wyzwanie podstawowe zagadnienia, jakie stoi przed ministerstwem skarbu, ale szerzej przed w ogóle gospodarką państwową to kwestia inflacji, jaka towarzyszy odradzające muszę państwu polskiemu państwo polskie przyjmuje w końcu 1918 roku za swoją walutę ubiegającą markę polską walutę, którą stanowili Niemcy 1917 roku waluta emitowaną przez polską krajową kasę pożyczkową, ale jednocześnie od początku 1919 roku istnieje świadomość, że docelowo tą podstawową walutą polską ma być złoty Polski ustawa o złotym polskim zostaje przyjęta w lutym 1919 roku złote polskie są nawet drukowane jako waluta, ale nie wchodzą do emisji właśnie ze względu na to inflację ta inflacja rozpędza się i czas wojenny sprzyja temu rozpędzaniu inflacji inflacja wówczas finansuje odbudowę państwa polskiego i ten wysiłek wojenny olbrzymi, jakie Polska musi włożyć w obronę kształtujących się granic państwa, więc ta inflacja jest tym czym mierzyć się też musi od początku minister skarbu jak powiedziałem od grudnia 1919 Władysław Grabski, który no ma świadomość, że docelowo Polska powinna być krajem ze stabilną walutą solidną walutą zrównoważonym budżetem tego oczywiście w warunkach tego przełomu 1919 dwudziestego roku nie da się osiągnąć to jest bez wątpienia moment, w którym inflacja, czyli potocznie mówiąc druk pieniędzy jest niezbędne do tego, żeby Polska w ogóle przetrwała niema, więc mowy o tym, żeby podatki zapewniały pokrycie wydatków inflacja, a z dłuższej perspektywy zbawienna można tak powiedzieć jak sądzę finansuje polską niepodległość, ale ta inflacja zostali inflacja zostaje na dłużej staje się tym elementem, który po zakończeniu działań zbrojnych od 1921 roku, a zaczyna być czymś co dla, jakby żyli w odbudowanym państwem polskim przynosi istotną, bo przy wszystkich wadach inflacja ma też zalety przynosi pewną koniunkturę wewnętrzną chroni firmy przed bankructwami tworzy tzw. premię eksportową, a no wywołuje takie wewnętrzne ożywienie gospodarcze w związku z tym nie ma woli politycznej, żeby to inflację tłumić Władysław Grabski ma tego świadomość też warto powiedzieć, że już w momencie, w którym został ministrem skarbu na tym przełomie dziewiętnastego dwudziestego roku on stara się uporządkować gospodarkę budżetową Polski dzieli podatki dochody przepraszam na nadzwyczajnej zwyczajne niezwyczajne stara się pokrywać z rzeczywistych dochodów skarbu państwa nadzwyczajne z tej inflacyjnej emisji pieniądza no ale wtedy jego działania nie mogą mieć charakteru działań zdecydowanych mówiąc najzwyczajniej Polski w tym 1920 roku na zrównoważenie budżetu nie stać i takiej możliwości nie ma, więc odpowiedziałem inflacja zostaje na czas wojny i na powojnie przynosi efekty pozytywne, ale też z drugiej strony przynosi efekty negatywne inflacja bez wątpienia przy tych wymienionych przeze mnie zaletach ma też taką cechę, która jest ewidentna prowadzi do dokapitalizowania gospodarki prowadzi do w jakim sensie sztucznego ożywienia do tego, że np. polskie produkty są atrakcyjne z punktu widzenia zbytu, dlatego że inflacja zapewnia niskie koszty pracy, ale niskie koszty pracy to są niskie dochody, a więc możemy powiedzieć przez odwrotność, że w Polsce inflacja napędza drożyznę ludzie zarabiają mają pracę, ale z roku na rok ceny są coraz wyższe towary są w sklepach ich dostępność z punktu widzenia obywateli jednak istotnie zmienia teraz będą informacje w TOK FM ma pani opowiemy tej głównej reformie Grabskiego, dzięki której przeszedł do historii i świadomości nas wszystkich historię Polski Maciej Zakrocki dzień dobry ponownie to są historie polskiej przypominam w studiu pan prof. Tomasz Głowiński Instytut historyczny Uniwersytetu wrocławskiego omawialiśmy pan profesor przypomniał działalność Grabskiego zarówno w roli premiera, jaki minister skarbu we wcześniejszym okresie, kiedy pełnił tę funkcję, ale teraz powiedzmy o tym, roku 2003. potem 2004. kiedy kiedy Grabski staje przed zadaniem uporządkowania finansów państwa, bo inflacja, której pan wspomniał jak rozumiem wymknęła się spod kontroli nie jest już żaden sposób zjawiskiem korzystnym, ale wręcz przeciw tak próby ograniczenia inflacji próby doprowadzenia do pewnej równowagi budżetowej, bo taka jest też idea, żeby zatrzymać inflację należałoby najpierw osiągnąć równowagę budżetową, czyli równowagę przychodów wydatków skarbu państwa, a następnie ustabilizować pieniądze albo poprzez jego emisję kontrolowaną albo też poprzez wprowadzenie nowej waluty 2003. roku tysiące 2003. roku inflacja w Polsce przybiera charakter hiperinflacji przybiera charakter galopującej inflacji, gdzie to utratę wartości pieniądze można liczyć wręcz dniach jeśli nie w godzinach to powoduje zachwianie samego bytu dopiero co tworzonego państwa polskiego jest to o tyle dramatyczne, że rząd Polski gwałtownie szukający dochodów zewnętrznych pożyczki zewnętrznej, czyli czegoś co pomogłoby ustabilizować budżet znajduje się tak naprawdę w izolacji to znaczy jest traktowane jako rząd państwa nowego nieobliczalnego w związku z tym też niebudzącego zaufania potencjalnych pożyczkodawców takie pary inflacyjna sytuacja, która ma miejsce, zwłaszcza od lata 1923 roku od czasu, kiedy rządem polskim kieruje Wincenty Witos stojący na czele koalicji zwanej potocznie jedno Piastem, czyli dom Koli koalicją centrowych partii znajdujących się w Polskim Sejmie ta hiperinflacja doprowadza do niepokojów społecznych swoją kumulację niepokoje te mają w listopadzie 1923 roku tu szczególnie dramatyczne wydarzenia krakowskie powodują, że ma narasta świadomość rząd jedno miasta problemów nie rozwiąże, a dalsze trwanie koalicji, której przewodził Wincenty Witos może doprowadzić wręcz do załamania wewnętrznego państwa, a w grudniu 1923 roku rząd Witosa można, by powiedzieć w jakim sensie wreszcie podaje się do dymisji i przed prezydentem Stanisławem Wojciechowskim staje problem staje kwestia powołania nowego rządu no z układu sił politycznej, które znajdują się w sejmie polskim partie te nie są w stanie wyłonić innej koalicji niż ta, która doprowadziła do tej dramatycznej parę precyzyjnych sytuacji misję formowania rządu powierza prezydent początkowo Stanisławowi Kogutowi polskiej partii socjalistycznej, ale ten nie jest w stanie na gruncie lewicową centrowym zbudować silnej koalicji w związku z tym, że opcja od tworzenia rządu jedno Piasta też ze względu na sytuację społeczną nie wchodzi w grę prezydent podejmuje decyzję o powołaniu rządu technicznego, a po naradach, jakie mają miejsce w Belwederze po rozmowach z dotychczasowymi ministrami skarbu Stanisław Wojciechowski decyduje się o powierzeniu misji tworzenia rządu Władysławowi Grabowskiemu co o tym, rozstrzygnęło trudno w tej sytuacji jednoznacznie powiedzieć myślę, że szereg czynników opinia Grabskiego jako fachowców i jego rzeczywiście doświadczenie jako ministra skarbu też gruntowne koncepcje, jakie reprezentował jeśli chodzi o zwalczaniu sytuacji kryzysowej myślę, że nie bez znaczenia było też to, że kojarzony był, choć dystansował się już w tym czasie od tendencji kojarzony był z tą fundacją i można było liczyć, że związek Ludowo-Narodowy, czyli najsilniejsza partia w sejmie poprze jego kandydaturę co się zresztą stało 20grudnia 2003. roku premier Grabski wygłasza exposé, a na początku stycznia otrzymuje od Sejmu na 6 miesięcy specjalne pełnomocnictwa no, które miały mu pomóc tak doprowadzić do zmiany ustawodawstwa podatkowego wprowadzenia nowego systemu monetarnego nowej waluty ogłoszenia statutu banku emisyjnego zaciągnięcia pożyczek itd. i tu to jest najpiękniejszy moment w życiorysie Grabskiego proszę przypomnieć co takiego on robi co powoduje no rzeczywiście w krótkim czasie odnosi sukcesy ten sukces jest bardzo widoczny we wspomnianym exposé Grabski prosił Sejm o przyznanie mu pełnomocnictw na rok do wydawania dekretów z mocą ustawy, które umożliwiłyby mu szybkie wprowadzenie pakietu reform tak jak pan powiedział Sejm przyznaje mu pełnomocnictwa na 6 miesięcy na 12 to oznacza, że premier będzie musiał działać szybciej prowadzić założoną sanację gospodarki zdecydowanie szybciej to jest w praktyce zbawienne sam Grabski później to przyznaje, gdyż rozłożenie w czasie reformy mogłoby zagrozić ich efektom atak rzeczywiście już od stycznia 1924 roku wprowadzony zostaje pakiet reform nazywanym później nazwiska premiera reformami Grabskiego, który ma 2 takie zasadnicze filary z 1 strony jest reforma budżetowa, czyli działania polegające na zrównoważenie przychodów wydatków skarbu państwa z drugiej strony jest to reforma walutowa, czyli działania, które mają zmierzać do zaprzestania emisji marki polskiej i wprowadzenia dawno już sejmową zapowiedzianego złotego polskiego jako naszej waluty narodowej jeśli chodzi o ten pakiet reform skarbowych to z 1 strony ograniczenie wydatków skarbu państwa tych wydatków, które Grabski postrzega jako wydatki nadmierne i rzeczywiście wielką konsekwencją ogranicza je co nie przynosi premierowi wielkiej popularności no bo każdy, kto będzie starał się ograniczyć wydatki kasy Państwowej musi liczyć się z tym, że natrafi na grupy niezadowolone m.in. za czasów premiera Grabskiego w tym pierwszym półroczu 1929 roku 2004. roku przepraszam zwolnionych zostaje w pracy 29 000 urzędników państwowych to bardzo istotna grupa, która traci pracę, bo premier uznaje, że aparat biurokratyczny jest nadmiernie przerośnięty i nieefektywne istotnym czynnikiem w tych reformach skarbowych jest m.in. ograniczenie dotacji dla polskich kolei państwowych, które są takim w jakim sensie workiem bez dna jeśli chodzi o wydatki skarbu państwa, a te ograniczenia wydatków mają przyczynić się no bo gwałtowny wzrost dochodów na ten drugi element, który ma wesprzeć reformę skarbową tutaj bardzo istotna jest tzw. danina majątkowa, która ma być takim jednorazowym zastrzykiem pieniędzy dla skarbu państwa opodatkowanie nią zostają wszyscy posiadający majątek wymierzanych we frankach szwajcarskich na powyżej 10 000 franków szwajcarskich ściągalność tej daniny z nią będzie różnie, ale powiedzmy, że jest mimo wszystko istotnym czynnikiem tego właśnie równoważenia budżetu drugi pion reforma walutowa tutaj mamy do czynienia z inflacją chyba inflacją ta hiperinflacja osiąga swoje apogeum początku 1924 roku w styczniu, kiedy to cena 1USD sięga ponad 10 000 000 Marek polskich panikę można powstrzymać tylko w ten sposób rzeczywiście ten sposób zostaje tutaj użyte, a mianowicie poprzez interwencję giełdową w sposób zdecydowanie tu należy podkreślić ważne, bo była to gra bardzo ryzykowna Władysław Grabski podejmuje decyzję o skierowaniu całości państwowych rezerw walutowych wyrażanych w dolarach na rzucenie tych dolarów na rynek i tym samym powstrzymanie tej tendencji inflacyjnej taka operacja ma miejsce w styczniu 1924 roku i przynosi bardzo wymierne efekty te rzucone na rynek 2 pół 1 000 000USD z kasy Państwowej to trzeba dodać, że silny opór przeciwko temu o urzędników, żeby taką decyzję podjąć w krótkim czasie przynoszą ustabilizowanie ceny marki polskiej łagodny spadek tej ceny, która stabilizuje się gdzieś tam pod koniec miesiąca na poziomie 92931 000 000 Marek polskich za dolara pozwala to z kolei skarbowi państwa na odkupienie, a dolarów z rynku i wzmocnienie nawet tej rezerwy Państwowej do poziomu 30 000 000USD, więc ta operacja kończy się taki można, by powiedzieć bardzo spektakularnym sukcesem to pozwalano ustabilizowanie inflacji czy używany wprowadzenie nowej waluty no właśnie pewnie się musimy umówić na kolejny raz, żeby porozmawiać o o tym dlaczego tak jest historia, dlaczego tak było z Władysławem arabskim, że ktoś to odnosi spektakularny sukces tak naprawdę potem nie jest w stanie go zdyskontować i czasami odchodzi w pewnej nie sławie, ale tak jak powiedziałem to się temat na inną opowieść dzisiaj już musi pięknie podziękować pan poseł Tomasz Głowiński Instytut historyczny Uniwersytetu wrocławskiego był gościem audycji historię Polski dziękuję pani profesor dziękuję uprzejmie, a ja państwu życzę miłego wieczoru zapraszam na informacje w TOK FM Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: HISTORIE POLSKI

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Wybierz pakiet "Aplikacja i WWW" teraz 45% taniej!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA