REKLAMA

"Na szubienicę z Piłsudskim!" 29 czerwca 1930 roku odbywa się Kongres Obrony Prawa i Wolności Ludu

Powrót do przeszłości
Data emisji:
29-06-2020 22:00 (Powtórka: 17-08-2020)
Prowadzący:
Czas trwania:
52:24 min.
Udostępnij:

Od przewrotu majowego minęły cztery lata. Krajem rządzą piłsudczycy. Parlament dogorywa, opozycja słabnie. Kazimierza Bartla w fotelu szefa rządu zastępuje Walery Sławek. To zwolennik siłowych rozwiązań w sporze władzy ustawodawczej z wykonawczą. Pojawia się groźba przedterminowego rozwiązania Sejmu i zamachu stanu. Rozwiń »
Endecja, lewica i ludowcy nie chcą czekać na kolejne fakty dokonane. Nie mogą znów dać się zaskoczyć. Zwołują do Krakowa kongres... Zwiń «

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
od przewrotu majowego minęły 4 lata krajem rządzą piłsudczycy parlament dogorywa opozycja słabnie Kazimierza Bartla fotelu szefa rządu zastępuje Walery Sławek to zwolennik siłowych rozwiązań w sporze władzy ustawodawczej wykonawczą pojawia się groźba przedterminowego rozwiązania Sejmu zamachu stanu endecja lewica ludowcy nie chcą czekać na kolejne fakty dokonane nie mogą znów dać zaskoczyć zwołują do Krakowa Kongres to coś więcej niż parlamentarne manewry deklaracja, Rozwiń » którą przyjmują jest jednoznaczna wprost żądają ustąpienia rządu dyktatury Józefa Piłsudskiego i powołania gabinetu mającego pełne zaufanie społeczne wnoszą o dymisję prezydenta na każdą próbę zamachu grożą odpowiemy najbardziej bezwzględnym terrorem na każdą próbę terroru odpowiemy siłą fizyczną i 1 delegatów socjalista Zygmunt Żuławski pyta emocją czy gwałt dokonany przez rodaków przestaje być gwałtem czy rana zadana własną ręką mniej boli mnie każdy gwałt każda krzywda bez względu na to kto ją zadaje jest gwałtem i krzywdą i spotkać się musi z jednakowym oporem tłum zebrany na rynku lekarskim skanduje precz z lokajem Mościckim na szubienicę z Piłsudskim jest 29czerwca 1930 roku powrót do przeszłości w poniedziałki po dwudziestej drugiej zaprasza Karolina Lewicka dzień dobry państwu przy mikrofonie Karolina Lewicka jest z nami prof. Janusz Mierzwa Instytut historii Uniwersytetu Jagiellońskiego współautor książki oblicza buntu społecznego drugiej Rzeczypospolitej do wielkiego kryzysu 193035 dobry wieczór panie profesorze dobry wieczór pani redaktor dobry państwu będziemy mówić o kongresie obrony prawa wolności ludu, który został zorganizowany w Krakowie przez siły ugrupowania opozycyjne skupione centrolewicy to lato 1930 roku musimy naszą historię umiejscowić się jej początek nieco wcześniej w 1926 roku zamach majowy w roku 1926 piłsudczycy przejmują władzę Piłsudski pozostawił Sejm ten wyłoniony w 1922 roku zatem zdominowany przez prawicę i ludowców, ale wymógł na Sejm zmiany konstytucji właściwie jak wspominali potem w swoich dziennikach gotowali w swoich pamiętnikach opozycjoniści Sejm został utrzymany, ale systematycznie był strącony nicości się część uprawnień się pozbył inny ofiarował te, które pozostały właściwie nie mógł wykorzystywać, bo zaraz powstaną na Sejm opinię publiczną Ignacy Daszyński zwraca uwagę, że Polska zdrowego silnego szanowanego Sejmu nie może istnieć no właśnie ten Sejm stał się atrapą opozycja stawała się też taką instytucją fasadową tak to znaczy przewrót majowy to jest pewien określony kontekst społeczno-polityczny przeprowadzony pod hasłami sanacji moralnej uzdrowienia życia politycznego w państwie tak jak pani redaktor wspomniała parlament został przez Piłsudskiego pozostawiony przy życiu wbrew głosom jego sojuszników z maja, czyli centrolewicę, która żądała rozwiązania, aby parlamentu i rozpisania nowych wyborów Piłsudski zdecydował się na pozostawienie parlamentu, dlatego że skądinąd słusznie stał na stanowisku, że ten parlament będzie mu powolny to jest parlament, który ma problem z wyłonieniem stabilnej większości to jest parlament, który jak ma za sobą także doświadczenie kryzysu gospodarczego chociażby lat 2223 to jest parlament wreszcie, którego byśmy powiedzieli, jaki taki kręgosłup został złamany w maju 2006. roku i rzeczywiście jest to parlament, który po maju 2006. roku jest pozbawiony autorytetu działa pod dyktando Piłsudczyków generalnie realizuje, by zadania czy pewnego rodzaju wytyczne, która Piłsudski przed nim stawia pani redaktor wspomniała o tym, że ten Sejm się pozbywać swoich uprawnień to jest kwestia noweli sierpniowej to jest kwestia chyba też trochę tego, że te pierwsze działania Piłsudskiego jego otoczenia one są obliczone na pewną racjonalizację ustroju tak znaczy jednak mimo wszystko ten system ustanowiony w konstytucji marcowej nie jest systemem stabilnym nowela sierpniowa była rozwiązaniem które zyskało poparcie także tych ugrupowań tych posłów tych formacji, które zostały w maju 2006. roku odsunięto od władzy, bo przecież pamiętajmy, że w tym Sejmie pierwszej kadencji piłsudczycy po przewrocie majowym takich ściśle swoich posłów mają kilku, więc z 1 strony jak gdyby te działania Sejmu to są działania obiektywnie słuszne tak, dlatego że ta nowela sierpniowa tak jak powiedziałem ona powodowała, że ten system stawał się bardziej sprawne, ale z drugiej strony mamy do czynienia z mechanizmami, które jak ryby będą rozwijane twórczo w okresie późniejszym to znaczy kwestia uniezależnienia rządu od od parlamentu ten rząd jak gdyby te rządy będą opierały przede wszystkim na autorytecie Józefa Piłsudskiego naj stąd generalnie o tym, okresie po 2006. roku w coraz większym stopniu mówimy jako o systemie poza konstytucyjnym w 1920 ósmy roku dochodzi do kolejnych wyborów parlamentarnych zwycięża BBWR, ale to nie jest jakieś fantastyczne zwycięstwo, bo to jest jedynie względna większość parlamentarna 125 mandatów tymczasem 7 partii opozycyjnych zdobywa aż 213 mandatów w sejmie, a zatem do większości parlamentarnej brakuje tylko 10 mandatów i jak rozumiem to nie jest sytuacja komfortowa dla Piłsudczyków no to zresztą jak gdyby pokazuje się bezpośrednio po wysłuchaniu nowego parlamentu, dlatego że rzeczywiście BBWR zdobywa tworzy największy klub nowo wybranym Sejmie, ale marszałkiem Sejmu zostaje reprezentant opozycji Ignacy Daszyński ten, który ustawiany na na kandydata na marszałka Sejmu ze strony sanacji każe Kazimierz Bartel tego wyboru nie uzyskuje co zresztą też w jaki sposób jest potraktowane przez Piłsudskiego jego najbliższych współpracowników jako takie swoiste rzucenie rękawicy przez opozycję także no to jest jak gdyby nowo wybrany parlament on nie dziedziczy tych grzechów, z którym mieliśmy do czynienia z c w przypadku Sejmu pierwszej kadencji to jest parlament, który jak, gdyby cieszy się pewnego rodzaju autorytetem świeżą legitymacją demokratyczną on ma możliwości, gdyby pewnego rodzaju podjęcia walki z sanacją chyba coraz większym stopniu właśnie prowadzoną walki prowadzonej pod hasłem obrony systemu demokratycznego, bo tutaj jeszcze w kontekście tego 2008. roku to jest taki też moment jak się wydaje nie do końca historiografii doceniany, ale w moim przekonaniu te wybory 2008. roku one w jaki sposób są przełomowe, dlatego że w sposób dobitny pokazują zmianę reguł gry do tej pory państwo aparat administracja Państwowa zachowuje się w procesie wyborczym w sposób neutralny to znaczy to oczywiście jakieś nieprawidłowości się zdarzają, ale one miały w 2002. roku czy dziewiętnastym charakteru systemowego oraz przy wyborach 1926 roku administracja Państwowa w sposób jednoznaczny opowiada się po stronie 1 z uczestników tej gry gry politycznej, która odbywa wspiera bezpartyjny blok współpracy rządu i no trochę okazuje się, że ten przykład działania, które zostały podjęte 2006. roku związane z obiektywnie potrzebną racjonalizacją systemu politycznego one w realiach pokojowych służą 1 obozowi wypadki związane z wyborami 2008. roku są są tego dobitnym dowodem, ale i tak na dobrą sprawę po wszystko co się z tymi wyborami działo będzie powodowało, że od 2008. roku nam będzie rosła temperatura sporu politycznego jest jeszcze niezwykle ciekawy komunikat informacyjny komisariatu rządu na miasto stołeczne Warszawę z 13grudnia 2009. roku, który idzie tak obok rządu ponad nim władzę najwyższa w państwie należy do marszałka Józefa Piłsudskiego nie jest władza przewidziana lub możliwa do przewidzenia w konstytucji wynika z zasług Józefa Piłsudskiego dla Rzeczpospolitej przewrotu majowego przewrót majowy jako specyficzne, ale powszechnie uznane zjawisko polskiego prawa Konstytucyjnego nie da się podciągnąć pod żaden istniejący artykuł konstytucji, ale jako stan faktyczny stanowi odrębne źródło praw nieograniczonych marszałka cytuje ten dokument, dlatego że potem na kongresie obrony prawa wolności ludu będzie rzecz jasna mowa o dyktatorskie władze Józefa Piłsudskiego, które na taki właśnie przedziwny sposób była legitymizowana tak to znaczy te typy władza Piłsudskiego jak gdyby opierała się w jaki sposób na autorytecie ale, toteż nawet trzeba było się pewnie gdzieś tam cofnąć do okresu jeszcze wcześniejszego, bo to słowa one generalnie w jaki sposób spisywały się całokształt filozofia obozu piłsudczykowskiego, który trochę dochodził do władzy ze złamaniem konstytucji przeprowadzające płód wojskowe pewnym takim przekonaniu, iż to właśnie Józef Piłsudski jego najbliżsi współpracownicy, rozpoczynając drogę z krakowskich Oleandrów w sierpniu 1914 roku doprowadzili do odzyskania przez Polskę niepodległości zrobili to wbrew większości społeczeństwa tak w związku z tym skoro jak gdyby Piłsudski jego bliscy współpracownicy byli na tyle przenikliwy doprowadzić do odzyskania niepodległości to również najlepiej będą wiedzieli w jaki sposób na niepodległość zachować posłów jest jak gdyby takie umocowanie w systemie politycznym oczywiście nie w konstytucji, która będzie piłsudczyk com towarzyszyło zresztą w jaki sposób można nie wyciąga również jest zawartości konstytucji kwietniowej z 3005. roku ten rok 1930, do którego dochodzimy panie profesorze on zaczyna się od takiego momentu, kiedy właśnie w 1500 trzydziestym Kazimierza Bartla zmienia na stanowisku premiera Walery Sławek i zastanawiam się, dlaczego pojawia się takie silne zaniepokojenie wówczas po stronie partii opozycyjnych i jakaś taka zawisła w powietrzu groźba przedterminowego rozwiązania parlamentu może nawet zamachu stanu czy Sławek był postrzegany jako jako zwolennik siłowych rozwiązań w sporze parlamentu z rządem czy był postrzegany jako taki silny człowiek, który będzie chciał wprowadzić rząd za artystyczne to znaczy Piłsudski jeśli chodzi o swoje najbliższe otoczenie on grał na kilku fortepianach to jest z 1 strony grupa jego tych najbliższych współpracowników, bo nie też trzeba odnotować, że o sile możliwościach w tym systemie decydują nieformalnie piastowane stanowiska, czyli te, które gdzieś tam są osadzone w przepisach konstytucji tylko umiejscowienie wobec autorytetu czy ten, kto jest bliżej Józefa Piłsudskiego będzie miał w tym systemie największą władzę największą możliwą częściej u niego bywa, kto częściej z nim rozmawia prawda tak to jest bliżej ucha marszałka Piłsudskiego inny, więc w tym kontekście Sławek jest reprezentantem czy członkiem tzw. grupy pułkowników jego prze, by objęcie przez niego stanowiska Prezesa Rady Ministrów jest traktowane jako swego rodzaju kontinuum działań, bo też jak gdyby Sławek zastępuje Bartla Bartla, który z kolei jest traktowany przez opozycję jako zwolennik bardziej liberalny metod pewnej dyskusji z opozycją nominacja Sławka jest traktowana jako powrót do tego co było przed bar plan no, czyli rządu pułkowników na czele, którego w 1929 roku stał Kazimierz Świtalski, więc tutaj jak gdyby ten kontekst czy odbiór właśnie w kategoriach pewnego rodzaju zaostrzenia walki w sposób jasny z tej nominacji wynik, a takie zagrożenie faktycznie było też ono zostało kontrolowane przez opozycję zmiana na tym stanowisku nie niosła ze sobą takiego ryzyka to jest myślę, że odpowiedź na to pytanie trochę bardziej złożona, dlatego że ten trzydziesty roku nominacja Sławka jest czymś co co pojawiło się sama z samą siebie to znaczy rok 2009. okres rządów Kazimierza Świtalskiego to jest czas jak gdyby nieustająco zaognia mającej się walki między obozem rządzącym, a opozycją to jest ze strony opozycji przede wszystkim walka o rozliczenie sanacji nieprawidłowości wyborczych 2008. roku, bo ja powiedziałem tutaj o tym, że te wybory były wyjątkowe, bo się zaangażowała się bezpośrednio opozycja, ale tam jest problem głębszy to znaczy kwestia czy zaangażowało się administracja ten sam problem głębszy to znaczy kwestia tego, że na polecenie Piłsudskiego minister skarbu Gabriel Czechowicz zdecydował się wydać pieniądze budżetowe pieniądze państwowe na kampanię bezpartyjnego bloku współpracy rząd od 1928 roku, ponieważ uderzenie Józefa Piłsudskiego, które nie, piastując jak, gdyby odpowiedzialnych z tego punktu widzenia stanowi do tej odpowiedzialności pociągnięte być nie może toczy się walka o pociągnięcie do odpowiedzialności przed Trybunałem stanu wspomnianego Gabriela Czechowicza to jest też w jaki sposób związane z 1 z taką werbalną także walką, która się w prasie odbywała to znaczy wywiady Józefa Piłsudskiego, które w sposób taki absolutnie niedwuznaczny de zachowały posłów, by zachowały parlament tam się pojawia określenia tej dacie nic tak dalej itd. więc mamy jeszcze też kwestie najścia oficerów na Sejm pod koniec października 2009. roku, kiedy ostatecznie marszałek Daszyński zdecydował się na otwarcie sesji sejmowej, obawiając się rozlewu rozlewu krwi cyfr, bo w momencie nominacji Sławka na na premiera pojawiała się groźba rozwiązania parlamentu nie za bardzo się wydaje, żeby tego typu konieczność potrzeba czy tego typu zagrożenie z punktu widzenia opozycji rzeczywiście było w tym momencie jeszcze realne, ale też trzeba dodać, że sam Sławek tutaj dodawał trochę do pieca, dlatego że groził posłom pogruchotane kości, więc brzmiało groźnie no tak tak tak tak to znaczy jak gdyby pojawiały się może nie tyle rozwiązania parlamentu dla jak gdyby głosy, że możemy mieć powtórkę z maja 2006. roku także, że pieszy zdecyduje się na drugi na drugi zamach stanu opozycja, obawiając się, że Piłsudski znów zaskoczy kolejnym faktem dokonanym postanawia działać i zwołuje Kongres obrony prawa wolności ludu to było dokładnie 90 lat temu 29czerwca 1930 roku cóż to był za twór ów Kongres nas to jest w takim wymiarze definicyjne pewnie największa tego typu zgromadzenie wiedzy o charakterze anty sanacyjne, ale tutaj też jeszcze bym może cofnąć się wstecz, dlatego że w związku z nominacją Sławka na premiera opozycja chciała postawić wniosek o wotum nieufności w stosunku do jego rząd ten wniosek nie był rozpatrywany ze względu na to, iż 1 z takich metod stosowanych przez sanację walce z opozycją były tzw. precedensy konstytucyjne przedni interpretacja przepisów konstytucji zgodnie jest jej literą natomiast niekoniecznie zgodnie z jej duchem efekt był tego taki, że zgodnie z konstytucją została przez prezydenta zwołana w maju trzydziestego roku sesja sejmowa nie została przez prezydenta otwarta została odroczona o 30 dni od razu zamknięta, czyli de facto posłowi lub możliwości rozpatrywania wniosków, które no to w tym konkretnym przypadku wotum nieufności w stosunku do do do rządu Walerego Sławka czemu to mówię dlatego, że to jak pokazuje, że rządzący już od 4 lat po przewrocie majowym, gdyby automatycznie ten spór polityczny, który w normalnym układzie powinien być dyskutowany na forum parlamentu wypychali w zasadzie na ulice to jest to mamy do czynienia w roku trzydziestym i jak gdyby czego przejawem jest Kongres Kongres krakowski to jest jakby swego rodzaju zwiększanie współpracy między partiami centrolewicowy nimi współpracy, która jeszcze się tam gotowała na rok 1929 w warunkach walki z rządem Kazimierza Świtalskiego 29czerwca spotkanie Cracovia pojawiały się obawy, że rząd będzie w jaki sposób utrudniał albo uniemożliwi w ogóle to spotkanie czy ten Kongres krakowski ostatecznie faktycznie utrudniał nam się np. po jawiły w kraju takie telegramy informujące fałszywe rozsyłane, że ten Kongres Kraków do skutku nie dojdzie ostatecznie do skutku doszedł mieliśmy spotkanie w teatrze Starym w Krakowie, więc na rynku lekarskim przemarsz pod pomnik Adama Mickiewicza no szacuje się tutaj tutaj liczby są różne, że w trakcie tego spotkania w tym spotkaniu wzięło udział około 10 000 ludzi, czyli znaczne zgromadzenia tak to też pewnie bym podkreślił że, że policja w tych warunkach poza Krakowem starała się w jaki sposób utrudniać to znaczy zawracać delegację, która do Krakowa, by zdążyły natomiast w czasie samego Kongresu w Krakowie te różne struktury paramilitarne opozycyjne one utrzymywały milicję utrzymywały wzorowy porządek w trakcie w trakcie tego zebrania przyjęto także podczas tego Kongresu deklaracje mam kilka fragmentów myślę, że warto, bo to jest dość mocny tekst Polska znajduje się od 4 przeszło lat pod władzą dyktatury faktycznej Józefa Piłsudskiego o tym, mówiliśmy panu profesorem wolę dyktatora wykonują zmieniające się rządy woli dyktatora podlega również prezydent podważone zostało u podstaw zaufanie społeczeństwa do prawa we własnym państwie usunięcie dyktatury nie sposób opanować kryzysu gospodarczego ani rozwiązać wielkich zagadnień życia wewnętrznego kraju, które Polska w imię swojej przyszłości rozwiązać musi usunięcie dyktatury jest koniecznym warunkiem utrwalenia niepodległości i zapewnienia całości granic Rzeczypospolitej demokracja to pokój generalnie winą za przesilenia polityczne obciążono rządy po majowej żądano ustąpienia rządu dyktatury Piłsudskiego żądano utworzenia rządu mającego zaufanie społeczeństwa ostrzegano władze przed stosowaniem terroru represji, bo tam jeszcze pada takie sformułowanie, że na każdą próbę zamachu odpowiemy najbardziej bezwzględnym terrorem, a na każdą próbę terroru odpowiemy siłą fizyczną i mieście był kamyczek do ogródka prezydenta Mościckiego skoro prezydent Rzeczypospolitej niepomni swej przysięgi staną otwarcie po stronie dyktatury to winien ze stanowiska ustąpić tak to znaczy z 1 strony jak ryby mamy uwagi o charakterze systemowym lub ich uderzenia rafie Józefa Piłsudskiego jako jak gdyby takie kreatora tego też tego systemu tej dyktatury z drugiej strony mamy wspomnianego prezydenta Ignacego Mościckiego bo, który był postrzegany jako noc z mocy konstytucji jako ten, który na straży konstytucji stać powinien, a w oczach zebranych w Krakowie w czerwcu trzydziestego roku było bezwolne narzędzie w rękach marszałka jak gdyby w sposób lojalny niewierny nie bacząc na przepisy konstytucji, która była łamana wolę marszałka wykonywał, ale pamięta pani profesorze taki tekst prof. Nałęcza, który kiedyś pisał Mościcki właśnie o tym, jego wiernopoddańczy w stosunku do Piłsudskiego żon i prof. Nałęcz przekonuje rząd nie tyle był marionetką Piłsudski sobie pociągał za sznurki co ta ta poddaństwa postawa Mościckiego wynikała z tego, że on po prostu miał w sobie niewzruszone przekonanie o geniuszu swojego mentora po prostu wierzę, że Piłsudski z wielką osobą stąd też nie był w stanie mu się przeciwstawić tak to znaczy on w zasadzie 2006. roku, obejmując stanowisko czy, przyjmując propozycję tak objęcia stanowiska głowy państwa trochę na stan stał na stanowisku takim, że Józef Piłsudski jest postacią na tyle wielką, że jego celem jako głowy państwa jest przede wszystkim w jaki sposób ułatwiać współpracę jako temu, który tą Polskę stworzyły dźwiga teraz tak tak dokładnie, więc więcej pracy to to zachowanie Mościckiego Absolut u było tu się z prof. Nałęczem zgadzamy oswoją nie było działaniem koniunkturalnym tylko to wynikało jak bezprawnego takiego głębokiego przekonania po tak absolutnie, ale wracając do tego tekstu, czyli tak Mościckie dziękujemy mówią uczestnicy Kongresu i z dyktaturą też musimy pożegnać, bo nie rozwiąże żadnych problemów, jeżeli będziemy pod butem dyktatury tkwić tak tutaj rzeczywiście nam się ten Kongres krajowy generalnie Kongres krakowskich przez opozycję został odebrany jako pewnego rodzaju sukces udało się zebrać mieliśmy bojowy nastrój jest przekonanie, że ta walka w jaki sposób dalszy będzie trwała co więcej rządzący w zasadzie niespecjalnie zareagowali na wydarzenia krakowskie takimi doraźnymi represja tak to znaczy od zaraz zapytam, bo przemyśli wanie na tym co zrobi będzie konsekwencja tego też będą, ale mówi pan rozumie takiej reakcji bezpośredniej, że jest akcja one na rynku w Krakowie to trzeba od razu reakcję, czyli coś z tym zrobić także tego nie było tak tak czy rzeczywiście mówię, by w takim ujęciu tu mamy w czerwcu Kongres krakowski, a coś się w lipcu i rzeczywiście w lipcu uczestnicy Kongresu krakowskiego są wzywani na przesłuchania, ale co się zdarzało im wcześniej władze konfiskują tt deklaracji krakowskie PPP przyjęte przez polityków opozycji, ale one tak na dobrą sprawę i tak się rozchodzą po kraju, więc no trochę jak gdyby to umacnia pewnego rodzaju przekonanie zastał wśród polityków opozycji, że jak ich jest na górze także, że są na dobrej drodze, żeby rzeczywiście tą walkę z sanacją wygrać czy to ma charakter takiej wojny domowej, bo inne mam też przygotowany cytat z Zygmunta Żuławskiego, bo wielu oczywiście uczestników tego Kongresu przemawiało potem na rynku lekarskim i on pytał dużą emocją gwałt dokonany przez rodaków przestaje być gwałtem czy rana zadana własną ręką mniej boli nie każdy gwałt każda krzywda bez względu na to, który zadaje jest gwałtem krzywdą spotkać się musi jednakowo od pory, czyli Żuławski zarzucał piłsudczyk com senatorom, że no, bo przemocą tak traktują część społeczeństwa to społeczeństwo musi się im odwinąć tak przy czym dodać trzeba też ci politycy opozycji są politykami zróżnicowany, dlatego że mamy w czasie Kongresu krakowskiego tam działaczy ludowych czy socjalistycznych, którzy się opowiadają za radykalnymi metodami działania w stosunku do obozu rządzącego, ale są tacy też, którzy starają się w jaki sposób te nastroje tonować no tutaj akurat Żuławski będzie raczej po tej stronie bardziej powiedział radykalnej tak natomiast czy przypatrzyć się da chińskiemu Arciszewskiego to są raczej te postaci która, starając się jednak mimo wszystko, by ten entuzjazm związany z kongresem krakowskim gasić pani redaktor pyta czy tory wojna domowa czy w ogóle to tak po prawdzie czas wakacji wojnie domowej sprzyja piec mamy sierpień z punktu widzenia partii Chłopskich no to jest raczej czas wytężonych żniw chciała dokładnie ile z punktu widzenia obozu Narodowego, które oczywiście te działania bezpośrednio centrolewu zaangażowane nie był, ale pewną życzliwością się temu przypatrywał, ale też on jak gdyby ofertę w okresie wakacyjnym ataki wolniejszym biegu, dlatego że uczelnie pracują w akcie nie ma studentów, czyli 1 z tego filaru tak filarów obozu Narodowego generalnie ten okres wakacyjny to jest to jest jakby taki czas trochę trochę bardziej podskórnych prac tam się w zasadzie w okresie wakacyjnym to bez sierpień trzydziestego roku myśli o tym, by to jednostkowe wydarzenie z Krakowa czy Kongres centrolewu spróbować jak ryba oczywiście na mniejszą skalę, ale rozszerzać szerzej po kraju tak to jest kwestia wyznaczenia na 14września trzydziestego roku do ponad 20 manifestacji antyrządowych, które do, których miało dojść na terenie kraju jest też groźba, że jeżeli prezydent rozwiąże Sejm bez wskazania terminu wyborów to wtedy Stronnictwa centrolewu proklamując strajk powszechny i to dzieje się ta decyzja o zwołaniu tych wieców na czternasty dzień września dzieje się 21sierpnia, a tymczasem 2 dni później 23sierpnia premiera zostaje Piłsudski tak to znaczy, jeżeli chodzi o opozycji myśleli, że Piłsudski no pozostawić tak te harce opozycji bez reakcji no to byli głęboko w GPW powoli gruby błąd tak to znaczy rzeczywiście kilka dni później mamy zmiany na stanowisku premiera już sam ten ta sama decyzja oznaczała, że będziemy do czynienia z jakimś przełomem tak, dlatego że Piłsudski co do zasady brał bezpośrednio władzy stanowisko Prezesa Rady Ministrów w sytuacjach wyjątkowych i to pierwsza rzecz kilka dni później 30sierpnia mamy decyzję prezydenta o rozwiązaniu parlamentu oczywiście podsunięto przez przez Józefa Piłsudskiego jak wspomnieliśmy Ignacy Mościcki był głównie po to, żeby marszałkowi Piłsudskiemu życie ułatwiać nie utrudniać no imamy tak rozpisane wybory termin miał przypaść na 16listopada tych sejmowych, bo senackie będą 7 dni później 30sierpnia tegoż samego roku posłom w wyniku rozwiązania Sejmu wygasły immunitety no i 9 dni później w nocy z dziewiątego na 10września dokonano aresztowań wśród posłów bez nakazu sądowego jedynie na polecenie ministra spraw wewnętrznych, który był wówczas gen. Felicjan Sławoj Składkowski tak na podstawie decyzji gen. Sławoja Składkowskiego ministra spraw wewnętrznych, ale jak, gdyby kto w jaki sposób aresztowany został to też nie jest decyzja Gładkowski ego tylko, by był wyłączna kompetencja marszałka Piłsudskiego, a od składkowe i przedstawił Piłsudskiemu listę kandydatów do zatrzymania no i Piłsudski tam oznacza tak z tych osób, które zostały aresztowane tam w zasadzie większość z nich ma jak konkretne z punktu widzenia Józefa Piłsudskiego przewiny chociażby został aresztowany w nocy z 0910. września dwudziestego roku Hermana Liebermana, który atakował Piłsudskiego w trakcie prac posiedzeń Trybunału stanu, którego bodajże, jeżeli dobrze pamiętam dramatycznie pobito, przewożąc do twierdzy brzeskiej tak tak tak tak tak, bo to jest kwestia kwestia tego, że na libero mana Piłsudski się jak gdyby swoim współpracownikom osobiście skarżył w związku z tym się współpracownicy trochę, jakby wybiegające w przód, chcąc zadowolić marszałka rzeczywiście Liebermana zmasakrowali, ale tam oczywiście są też osoby, które zostały aresztowane no właśnie spośród tych takich co bardziej radykalnych działaczy Chłopskich czy socjalistycznych jak Stanisław Błach czy był Mieczysław matek Adam Ciołkosz Norbert Barlicki głównie za właśnie to zaangażowanie w Congress Kongres krakowski jest panie profesorze taki wywiad z premierem już Piłsudskim w Kurierze porannym po tych o aresztowaniach, kiedy marszałek mówi o tych uwięzionych posłach tak aresztowania są zatem pod względem wyboru dość wypadkowe mógłbym wybierać co piątego co dziesiątego, bo przecież doprawdy Panowie Posłowie upodobali sobie dość dziwny sposób życia dla obrony praw wolności to w cudzysłowie niemalże siadali na ulicach, by robić nieczystości z immunitetami w pyskach toż tego znosić nie można takie prawo wolności to koń, by się z niego śmiał mówiąc językiem legionowym tam szukać tam szantażować tam strzelić z rewolweru tam ukraść to są prawa wolności chciałbym pana profesora spytać jak pan profesor myśli, jakie stanie ducha jest wówczas w roku trzydziestym Piłsudski człon wierzę w to co mówi on naprawdę ma takie przekonanie, że broni przed tym Polski rząd po prostu broni władzy, którą zdobył 2006. roku to znaczy tak te wypowiedzi wcześniejsze wypowiedzi późniejsze wypowiedzi Piłsudskiego one oczywiście utrzymują się pewnego rodzaju kontekście to znaczy o, zwłaszcza po przewrocie majowym fakty wypowiedzi Piłsudskiego charakteryzują się dużą agresywnością mało wybredni językiem takim byłby bardzo ostrym atakowaniem posłów istoty parlamentu parlamentaryzmu, więc to jest jakby z 1 strony to wystąpienie jest premiera Piłsudskiego możemy traktować jako pewnego rodzaju kontinuum prawdą jest też, że Piłsudskiego władzą w jaki sposób przez co spaja przewrót majowy to jest jednak Łódź to jest moment, kiedy przelana krew tak to jest jednak, że taka, która powoduje, że Piłsudski nie może tak po prostu zrezygnować z piastowanej władzy zresztą też kopie kontekście tej kampanii wyborczej trzydziestego roku pojawiały się głosy notabene osłabiające trochę tego ducha walki wśród opozycji, że wybory wybory, ale Piłsudski i jego współpracownicy tych wyborów przegrać nie mogą sięgnięto po aresztowania dodajmy też że, że immunitet immunitetem, ale poza tym, że kilku z tych osób zostało do nieprzytomności zbitych po drodze to również mamy tortury na terenie samej twierdzy brzeskiej, a twierdza Brzeska to jest głównie wojskowe, gdzie generalnie ludzie trafić nie powinni no mamy komendanta twierdzy brzeskiej mamy jak też współpracowników, których Wacław kostek Biernacki sobie dobierał bardzo szybko też warunki życia tych osadzonych docierają do do części opinii publicznej prawda jak jak są tam traktowani jak reaguje na to wszystko co się dzieje właśnie we wrześniu opozycja, która jeszcze w sierpniu czuła się taka mocna, a tutaj się okazuje nagle, że przywódcy opozycyjni jest zostają osadzeni w twierdzy brzeskiej za chwilę będzie czekał proces czy z tymi informacjami jest trochę tak, że to zresztą przebija wystąpienia ludzkiego, że w zasadzie ci, którzy zostali zatrzymani aresztowani dodać trzeba do tego, że tam po tych pierwszaki pierwszych kilkunastu dochodzą następni represji jak będą schodziły niżej niżej ostatecznie w więzieniach trzydziestym roku wyląduje około 15% posłów senatorów różnych, bo to będą komuniści reprezentanci mniejszości narodowych mówi SZ charakterze to charakterystyczne są tam się pojawiają zarzuty natury kryminalnej i to jakby wystąpienia wszystkiego wynika też jak gdyby ta narracja obozu rządu rządowego późniejszych tygodniach tak będzie wyglądała ona w zasadzie została ona zostanie kwalifikowana w listopadzie trzydziestego roku jak po wyborach więźniowie przez zostaną z zwolnień jako opozycja zareagowała generalnie te aresztowania brzeskie to było swego rodzaju to było swego rodzaju uderzenie obuchem to znaczy opozycja będzie oszołomiona zwróćmy uwagę na to, że z punktu widzenia centrolewu ścięta została głowa, dlatego że do Brześcia, bo trafił Liber man, ale trafia też Wincenty Witos trafia jego najbliższy współpracownik Władysław Kiernik więc, by tak na dobrą sprawę czołowe osobistości opozycji zostają aresztowane mamy do czynienia z tymi manifestacjami, które na 14września zostały zaplanowane, ale one tak dobrą sprawę miały miejsce w kilku ośrodkach m.in. w Warszawie Toruniu tam rzeczywiście będzie dochodziło do z takiego strzelania zresztą jak gdyby post factum jeśli chodzi o historiografii piłsudczykowskiej póki są kostką taka aresztowania wszystkie są traktowane to znaczy, że to jest jak uderzenie wyprzedzające wyprzedzające względem tych zaplanowanych na na 14września manifestacji lepiej było tamtych kilkunastu posłów zamknąć twierdzy brzeskiej niż doprowadzić do masowego rozlewu krwi kilka dni później z tego punktu widzenia to reakcja jest mamy do czynienia z pewnego rodzaju oszołomienie na większą skalę te reakcje one w zasadzie się pojawiają wraz z informacjami o tym co się działo Brześć przy czym on taką dobrą sprawę mają charakter ograniczony do elity tak mamy oczywiście na forum Sejmu interpelację posłów Stronnictwa Narodowego żądania wyjaśnień co się w Brześciu stało mamy list profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego z żądaniem jak gdyby wyjaśnienia tego co się co się w Brześciu stało, ale prawda jest taka, że masy w zasadzie bardziej nie zareagowały zresztą jest przyczyna olbrzymiego rozczarowania np. jeśli chodzi o Wincentego Witosa chłopisko w jego obronie nie ruszy ani w tym roku ani ani rok później tak to dopiero późniejszym okresie nastąpi to 2 wydarzenia muszę pana profesora zapytać o wybory brzeskie proces brzeski najpierw wybory potem proces, bo ktoś chronologicznie do Sejmu 16listopada do Senatu 23listopada i wiemy, że w trakcie kampanii wyborczej ze strony rządowej doszło to bardzo wielu nadużyć formalnych zakłócanie akcji ugrupowań opozycyjnych do braku rejestracji przez komisje wyborcze niektórych list okręgowych no presja ze strony administracji mamy fałszowanie protokołów dosypywanie głosów paleta, jakby nadużyć ze strony administracji była jeszcze większa tak niż w roku dwudziestym ósmy, bo też pan zaryzykował panie profesorze stwierdzenie, że to był wybór sfałszowane tak tak tak zdecydowanie to owszem jest kwestia tego, że w tym trzydziestym roku Józef Piłsudski zdecydował się dać swoje nazwisko na listę bezpartyjnego bloku współpracy z rządem bez wątpienia był Józef Piłsudski postacią w społeczeństwie bardzo popularną, ale wynik wyborczy w sposób zdecydowany co w moim przekonaniu został istotnie zdeformowanych przez te działania różne tak, bo to przecież chociażby kwestia tego, że lokomotywy wyborcze tak przecież ci, którzy wylądowali w Brześciu to są czołowe nazwiska oni w czasie, kiedy powinien prowadzić kampanię wyborczą siedzieli uwięzieni w związku z tym to też w ostatecznym rozrachunku na samą kampanię na samą kampanię wpływało na wybory kończą się osiągnięciem przez obóz sanacyjny sukcesu powiedziałbym sukcesów względnego, dlatego że one dają bb Aero stabilną większość to jest 56% mandatów to jest większość, która pozwala, bo jak Piłsudski powiedział tak spokojnie rządzić przez następne 5 lat zmienia ustawa, ale jest to większość, która nie pozwala na zmianę na zmianę konstytucji opozycja opozycja wychodzi z tych wyborów no też mamy różne opozycja tak, dlatego że opozycja narodowa Stronnictwo narodowe wychodzi z tych wyborów wzmocnione w stosunku do tego jak rzecz wyglądała w roku dwudziestym ósmy dla centrolewicy wybory trzydziestym roku kończą się katastrofą tak, dlatego że te partie, które wchodziły w skład centrolewu one przed trzydziestym rokiem miały około 160 mandatów trzydziestym roku zdobywają niecałe 80 więc mamy jak gdyby tutaj istotną różnicę to zresztą jak też taki taki efekt uboczny aresztowań brzeskich wyborów brzeskich to jest konsolidacja ruchu Ludowego Poznań przez ileś tam lat 1012 Polski niepodległej politycy chłopcy nie potrafili się dogadać wznieść się nad partykularne podziały konflikty o charakterze personalnym dopiero presja zewnętrzna ze strony obozu piłsudczykowskiego też chodzenie, gdyby obozu piłsudczykowskiego sanacji na teren wiejski spowodowało, że mamy smart 3001. roku do czynienia z powstaniem Stronnictwa Ludowego i proces brzeski odbywał się w Warszawie sądzono 11 osób Sąd Okręgowy w Warszawie prokurator niejaki Czesław Michałowski, który od grudnia trzydziestego roku do 3006. roku ministra sprawiedliwości prokuratorem generalnym w 6 kolejnych rządach, czyli wyrobił sobie chyba tym procesem posadę tak zresztą też ten, który jak, gdyby na miejscu śledztwo prowadził Jan demon sędzia śledczy do spraw specjalnego znaczenia również sobie swoim zaangażowaniu roku trzydziestym wyglądał drogę do PPE o takiej dużej kariery, bo rzeczywiście się przyjrzeć się śledztwo które, które on w latach trzydziestych do dostawał to oczywiście we wszystkich istotniejszych sprawach remont będzie będzie występował na w moim przekonaniu ten efekt doraźny związany z wyborami trzydziestego roku on został przez sanację osiągnięty w kontekście procesu brzeskiego to pewnie bym warto pamiętać o tym, że ta cała jak gdyby ścieżka ta nic pierwsza instancja druga instancja Sąd Apelacyjny potem Sąd Najwyższy uchylający wyrok w apelacji ponowne rozpatrzenie to wszystko trwało parę lat w końcu w styczniu 3002. roku zapadł wyrok prawda no tak, ale ostatecznie ten wyrok został zatwierdzony przez Sąd Najwyższy dopiero w październiku 3003. roku, więc no ten sąd byśmy powiedzieli, bo niespecjalnie ruchliwy co więcej jak na skalę zarzutu no to te wyroki były powiedział specjalnie dotkliwe tak, bo jeżeli kultura rozwód 3 lat tak tak, ale tam jest zarzut jak gdyby dążenia do obalenia przemocą ustroju rządu, więc pewno byśmy powiedzieli zarzut z gatunku tych najcięższy, jeżeli się wykopy pod tego typu zarzutem kogoś wskazuje na to 1,5 albo 2 albo 3 lata no to raczej wskazuje na to, że sanacja niespecjalnie chciała tych ludzi polityków opozycji robić męczenników zresztą tam mamy też podział tak na tych, którzy zdecydowali się jak gdyby te zasądzone kary od siedzieć tych, którzy zdecydowali się jak gdyby przed karami umknąć wyjechać do Francji do Czechosłowacji mu sanacja niespecjalnie przed tym wyjazdem podtrzymywała, toteż nawet są jakieś tutaj podejrzenia, że nawet ułatwiamy tak już wolna droga ta wolna droga ci, którzy zdecydowali się na siedzenie kary to oni w zasadzie od siedzieli tam kilka kilkanaście miesięcy, po czym zostali puszczeni wolno, więc tutaj bardziej tak na dobrą sprawę istotny był sam fakt wskazania niż to jak długo oni w tych więzieniach siedzieli w teście 1 rzeczy panie profesorze, bo mówimy o tym, gorącym okresie roku 1930, a przecież rozpędza się wielki kryzys chciał chciałabym pana zapytać, jakie znaczenie miał wielki kryzys dla właśnie tych wszystkich działań politycznych akcji politycznych, które mają miejsce, bo w sytuację fatalna tak regres w górnictwie przemyśle ciężkim w rolnictwie od sieci o 65% spadły ceny produktów spożywczych spożywczy wzrost bezrobocia w okresie najgorszym sięgnął 43% katastrofa tak przy czym dodałbym 1 rzecz to znaczy z perspektywy samych wydarzeń trzydziestego roku ten kryzys oczywiście jest widoczny rządzący dostrzegają, że koniunktura u gwałtownie nam się pogarsza, ale po pierwsze nie ma świadomości tego jak głębokie będzie załamanie po drugie, raczej wśród rządzących dominuje przekonanie, że to uzyska nie potrwa za długo także jest taki kryzys z jakimi do tej pory mieliśmy do czynienia, więc z tej perspektywy powiem w ten sposób dla rządzących te wybory trzydziestym roku były bardzo korzystne, dlatego że one pozwoliły pewnym takim spokoju nie przetrwać następne 5 lat, a no co pani redaktor powiedziała ten trzydziesty rok chłopi się obronie Witosa ruszyli, ale ruszyli się 2 lata później rok 3002. 3003. to są masowe protesty one trochę, jakby taki naszej świadomości społecznej pozostają w cieniu strajku chłopskiego 3007. roku, ale tam również do tłumienia tych zajść są wykorzystywane nie tylko siły policyjne, ale także wojsko trup ściele ściele gęsto na to się jak gdyby nakłada konflikt polityczny dlatego rzeczywiście jest Stronnictwo ludowe te zajścia w jaki sposób stara się wykorzystać zdyskontować z punktu widzenia nie z punktu widzenia politycznego wniesie też wydaje, że też z punktu widzenia Pepeesu rok trzydziesty był taki trochę przełomowy, dlatego że w okresie wielkiego kryzysu PPS zachowuje werbalnie bardzo radykalnie, ale strajki, które są organizowane, które mają w jaki sposób firma Pepeesu one co do zasady mają charakter umiarkowany, więc bez wątpienia trzydziestym roku sanacja sobie kupiła sporo czasu i to trochę pozwoliło przetrwać no chodź jak wspomniałem tak te wydarzenia nie na 3035 myśmy dno kryzysu zresztą kwestia olbrzymiego bezrobocia tutaj świadomie nie posługuje się konkretnymi wielkościami, dlatego że te statystyki dotyczące bezrobocia w okresie dwudziestolecia międzywojennego, zwłaszcza w okresie wielkiego kryzysu one są obarczone olbrzymim błędem mnóstwo grup jak gdyby nie podlegało Ren rejestracji w urzędach pracy mamy problem bezrobocia częściowego jest kwestia olbrzymiego bezrobocia agrarnego na wsi, które też nie podlega wobec rejestracji, więc zjawisko głodu w okresie od okresu występujące, więc to są wszystko rzeczy, które które, jakby jeśli chodzi o zjawiska społeczno-gospodarcze w okresie Kurdystanu występował to jeszcze zupełnie na koniec poproszę krótko to jest także to jest moment przełomowy rok 1530 właściwie sanację od tego momentu tylko się umacnia rządzi niepodzielnie nie liczyć się z opozycją w zasadzie dochodzimy do roku 3009. gdy mając pełnię władzy ponosi pełną odpowiedzialność za stan państwa w chwili napaści hitlerowskiej myślę, że wybory roku 1930 były takim momentem, które pro pokazał opozycji pewną jałowość wysiłku związanych z przejęciem władzy możliwością przejęcia władzy w sposób demokratyczny demokratyczne systemowy tak to znaczy tryby, jakby to co się stało w roku trzydziestym to też trzeba powiedzieć wprost aresztowania brzeski burzenie RPP proces, że to jest przeniesienie sporu politycznego na zupełnie inny poziom tak, żeby tego typu przypadek działaczy opozycji się więzi torturuje symulują symulacje egzekucji, które dokonują stwierdza w brzeskiej mętne wszystko jakby trochę pokazuje opozycji, że piłsudczycy razy władze raz zdobytej nie oddadzą już nigdy i 3005. roku w związku ze śmiercią Józefa Piłsudskiego pojawiają się pewnego rodzaju nadzieje tak one powodują że, że na opozycji się pojawia różnego rodzaju inicjatywy typu front mąż koncepcja frontu demokratycznego, ale faktycznie jest także, że władza przez Piłsudczyków zdobyta została, a nie została oddana została utrwalona postanowieniami konstytucji kwietniowej nie podzielono się w sytuacji kryzysu 30 dziewiątym roku poniesiono z tego tytułu odpowiedziała prof. Janusz Mierzwa Instytut historii Uniwersytetu Jagiellońskiego naszym gościem bardzo dziękuję panie profesorze dziękuję bardzo, panie redaktorze dziękuję państwu państwo zaprasza na informację oczywiście na powrót do przeszłości za tydzień Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: POWRÓT DO PRZESZŁOŚCI

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Wybierz pakiet "Aplikacja i WWW" teraz 45% taniej!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA