REKLAMA

Ile Jezus z Nazaretu zrozumiałby z filmu "Pasja” Mela Gibsona?

Interluda
Data emisji:
2020-07-10 22:00
Audycja:
Prowadzący:
Czas trwania:
50:49 min.
Udostępnij:

Dlaczego mieszkańcy pewnej wioski w Iranie nie mogą się ze sobą dogadać? Czy wystarczy pojechać do Szwecji, aby porozmawiać po aramejsku? Dlaczego św. Piotr wiedziałby, co to znaczy "odsztafirować się"? Odpowiedź na wszystkie pytania znajdą państwo w tej audycji

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Inter luda zaprasza Cezary łasiczka Cezary łasiczka dobry wieczór to jest program Inter luda państwa i moim gościem jest pan prof. Maciej Tomal z Instytutu judaistyki wydziału historycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego dobry wieczór witam serdecznie, lecz złoże Reca dodam, bo to też ważne dla naszej dzisiejszej rozmowy, że pan prof. Maciej Tomal jest wybitnym specjalistą od języka aramejskiego a dlaczego język aramejski przyszedł do głowy Otóż być może nasi słuchacze Rozwiń » pamiętają film z 2004 roku w reżyserii Mela Gibsona, który w Polsce ukazał się pt. pasja i dotyczył gruzem ostatnich chwil Jezusa z Nazaretu i pomysł na ten film czy 1 z pomysłów na taki był taki, żeby on maksymalnie zbliżył się do tego co mogłoby się wtedy wydarzyć do tego stopnia, że reżyser swej wizji chciał umieścić w filmie języki którymi mówili współcześni Jezusowi tam się pojawia łacina i pojawia się też język aramejski i zastanawiam się panie profesorze czy gdyby Jezus pojawił się na premierze tego filmu to byłby w stanie zrozumieć, o czym się mówiło zbieraczy oraz będzie taka, żeby odwagę boską naturę Jezusa i to, że rozumie zapewne wszystkie języki świata to taka odpowiedź twierdząca natomiast gdyby podejść do do tego zagadnienia w ten sposób czy ten taki Aram miejski, jaki słyszeliśmy w tym filmie odpowiadała miejskiemu mówiące o zmianę przez Palestynę na to strasznie ciężko nam na to pytanie odpowiedzieć tłumaczy tego filmu jezuita dr William Falco przyjął taką koncepcję, żeby starać się korzystać z istniejących fraz w języku aramejskim, opierając go w pewnym zakresie o tzw. aramejski biblijny, czyli te fragmenty Biblii Hebrajskiej w Hebrajskiej jednak, które są w tekście kanonicznym Ks kanonik Biblii Hebrajskiej po aramejsku tutaj najdłuższy fragment nie dla przypomnienia pewnie słuchacze dowiedzą jest pochodzi z księgi Daniela drugiego do siódmego rozdziału mamy po po aramejsku tak jest tak tak funkcjonuje w kanonie jak to brzmi po aramejsku, jakbym parametr ku np. modlitwa Daniela z drugiego rozdziału 8 maja cała rzecz księga Daniela to jest umieszczona przez narratora biblijnego w epoce króla Nabuchodonozora co świadczy o rozpowszechnianiu się języka aramejskiego na wschód od Palestyny mam namyśli cały ten kompleks imperiów asyryjskiego później Bagińskiego wszystkim fazami jego rozwoju język aramejski był 1 z najbardziej rozpowszechnionych języków tego tego regionu, kiedy Daniel chce poznać może, jeżeli pamiętamy narracja księgi Daniela na dochodzoną pod postawił przed swoimi uwagami nie lada zadanie, choć tak miałem sen waszym zadaniem jest nie tylko o wyjaśnienie tego snu, ale też po masz mi powiedzieć co mi się śniło tu był problem wtedy co zrobił Daniel Daniel zaczął modlić się do Boga tymi słowami jechały myśmy Raba wara niewielkie i będzie błogosławione tak zwraca się w ten sposób do Boga jest to Franza, a Aram miejska Zamoyskiego biblijnego, która brzmi później liturgii żydowskiej żydowskim życiu religijnym może szerzej rzecz biorąc, ponieważ w taki mniej więcej formie pojawia się taki się do ekologii, że tak krótkie zwrócenie się do Boga mające swoją funkcję liturgiczną, którą Kalisz zapewne też nazwa modlitw znana słuchaczom na ogół kojarzona z takim nabożeństwem wspominkowy modli się modlitwą za zmarłych, ale mająca mającą i liczne inne swoje funkcje w życiu religijnym także liturgiczne, więc tak brzmi, jeżeli chodzi o język aramejski biblijny to nie jest jedyne źródło, na którym Unią Falk się oparł mamy bowiem czy i jak to literacka popularność języka aramejskiego począwszy od czasów Jezusa niejako się rozgałęzia tak powiem z racji tego, że powoli judaizmu wyłania się chrześcijaństwo, a język aramejski jest wówczas Lingua franka tego tego regionu językiem, który wszyscy używają wszyscy używają tak tak może będzie okazja, żeby cofnąć się zrobić parę kroków dają mu powiedzieć, dlaczego tak się stało, bo są za tym stoją też pewne decyzje administracyjne, ale wracając jeszcze chwileczkę do odpowiedzi na pańskie pytanie to do dyspozycji tłumacza, że człowiek jego erudycji specjalisty od historii języka aramejskiego była też ta teraz powiem tak ten chrześcijański wariant aramejskiego związany z tłumaczeniem, które uważa się rozpoczęło się, że w drugim wieku naszej ery Biblii na język aramejski zwany później też aramejskim syryjskim, który zaowocuje tłumaczenie wzrostu starego jak i nowego testamentu objęty nazwą sita czasem, więc drugiego wieku rozpoczyna się taka działalność tłumaczenia owa przykładowa Biblii Hebrajskiej na język aramejski, ale środowiskach chrześcijańskich także do dyspozycji naszego tłumacza było sporo świadectw literackich pytanie jak brzmiał ten język tu zaczyna się problem problem związany w ogóle zapisem języków semickich, do którego do, których należy język aramejski ja podejrzewam panie profesorze, że może nieświadomie niektórzy, bo większość naszych słuchaczy swoim życiu używa słów europejskich, bo spod czasem spoglądamy na osoby rozmawiamy o kimś, kto np. ceni sobie finanse mówimy, a on jest taki w szponach mamony tak czy mamą to są też te słowa, które funkcjonuje także w języku hebrajskim to jest słowo funkcjonujące w językach pomimo inny może słowie Golgota Golgota też ma rdzeni charakterystyczny dla język aramejski razem z hebrajskim należą do takiej grupy języków semickich dźgał gałęzi rodziny języków semickich, które określamy mianem północnych, ponieważ prezentowane są w tej całej, a całym terytorium zajmowane przez mówiących w językach semickich najbardziej na północ wysunięte południową granicę stanowi Etiopia i ten skrawek półwyspu arabskiego także cały ten ten obszar wracałem tym obszarze języki semickie były w użyciu, więc grupa grupa Północna i mamy też Golgota ulgą, lecz jako określenie czaszki zarówno w 1 jak i jak w drugim języku już uwagę na coś wspomniał pan o tym co nasze rzeczy, czego mogą używać nasiona nasi słuchacze czasem może być świadomości, że uporamy z Rzymu parametr skóry są też rdzenie funkcjonujące po hebrajsku życie usta na starszych moim pokoleniu słuchaczy funkcjonowało czasem takie powiedzenie na kogoś, kto się ładnie ubrał się ze strojów od tak kierować się mamy rdzeń histo per histo per mówi Taper histo par co znaczy upiększyć się zrobić się ładniejszym zrobić się na bóstwo czasem niemal bóstwa akurat w tym słowie nie ma uczta filmowa się korzysta kierować się sztab per to jest ara miejskie słowo słowo, które funkcjonuje po aramejsku i po i po hebrajsku no ale skoro jesteśmy przy historii Jezusa i ukrzyżowanie to, w którym momencie, kiedy pytanie pojawia się no dobrze kogoś kogo mam uwolnić czy uwolnić mam Jezusa czy uwolnić Barabasza ATA na jej odpowiedź brzmi Barabasza zwierze Barabasz jest także imieniem i aramejskim, bo pewnie hebrajski było Bena ba cha to znaczy Ben raz w zapewne natomiast słowo bar na określenie syna funkcjonuje faktycznie słowem źródła w miejskim, ale funkcjonują także wybrać z racji tego, że oba te języki funkcjonowały bardzo blisko siebie to słowa pochodzenia armeńskiego przechodziły do języka hebrajskiego widzimy to patroni Mach hebrajskich także np. przywódca powstania antychińskiego lat 132135 naszej, ale barką chyba po barką chyba ten element bar funkcjonując jako właśnie element akronimu Barabasz to po prostu syn ojca Bara albo bardzo jako syn nauczyciela bardzo awans syn naszego nauczyciela nawet chyba jakoś czy nie Barnaba Barba tak, że to jest to jest także opcja bar basen syn ojca, owszem, tak, aby zresztą słowo ABBA właśnie w popularnych pieśniach popularnych pieśniach także pieśniach kościelnych mamy to ABBA Ojcze no i tak słowo ABBA które u źródła ma też zobaczyć jego strukturę dramatyczną bardziej Arama chińską, bo to końcowe na to wskazuje, ale skąd w ogóle nazwa język aramejski, dlaczego armeński nazwany aramejskim tak to tutaj musimy się troszkę cofnąć w czasie mamy region, który na bliskim Wschodzie, który określany jest jako Aram po raz pierwszy ta nazwa ile, o ile dobrze wiem, że świadczona jest na takiej Stelli Aram syna z 2200 pięćdziesiątego roku przed naszą erą to był 1 z władców asyryjskich, który w ten sposób uczcił jedno ze swoich licznych zwycięstw i ich pada tam nazwa geograficzna możemy przeczytać akademickiego jako Aram właśnie Czytelnicy starego testamentu mogą pamiętać Aram po pierwsze jako imię własne, kiedy czytamy o rodzinie Abrahama to Abraham miał dziadka na chora i brata na chora wśród dzieci na chora wymieniony jest Aram, a także, by tu Ol, a z kolei córką bytu Ela była Rebecca późniejsza żona Iza AK to jest jakby funkcjonowanie funkcjonowanie nazwy ara, jeżeli w ogóle przekładać genealogii biblijne imiona, bo możemy proszę tak interpretować na nazwy plemion lub lub regionu, które które, które funkcjonowały w tym widzimy tę ten ścisły związek z samego początku aramejskiego są z tą tradycją hebrajską oświadczono Biblii Hebrajskiej z drugiej strony mamy do skrótu to jest to jest takie nazwy tworów politycznych Królestwa aramejskiego, które za świadczone są także w Biblii np. pada Aram na północ od terenu zajmuje zajmowanych przez królestwo Izraela uważa się że, a ram pierwotnie w jako nazwa geograficzna nazwa ta funkcjonowała na określenie terenów u źródeł między tygrysem, a Eufratem potem ludność aramejski KE miejską fizyczna czy mówią mówiąca w tym jest przesuwa się na zachód w kierunku Palestynie ciszej serii i określenie dzisiejszej Syrii mniej więcej w tekstach biblijnych tam mamy taką są dynastie Bełchatów właśnie Bernharda królów aramejski ich, w który którzy tworzą ofiarami czy tworzyli właśnie te Królestwa niewielki nie wiemy za dość dokładnie jak jak długo funkcjonował, ale mamy imiona królów aramejski właśnie z tego okresu zakresu starożytnego także mamy Aram, podsumowując jako nazwę etniczną jako nie własne jako nazwę geograficzną biorąc pod uwagę biblijną historię widzimy przy okazji to związanie losów patriarchów z Aramem, dlaczego właśnie język aramejski stał się Lingua franka tych terytoriów, dlaczego czy miał jakąś przewagę bo z czego wynikała popularność właśnie języka aramejskiego wynikała z faktu jak są jak sądzimy teraz, że ludności rosyjskojęzycznej już w okresie syryjskim było na tyle dużo, że aramejski funkcjonował przynajmniej w okresie Babilon chińskim jako 1 z ważniejszych języków tych tego WSA tych, które w różnych fazach jego istnienia, ale może najważniejszym faktem taką decyzją polityczną, która to zadecydowano, która świadczy o popularności rozpowszechnieniu się tego języka było był upadek państwa babilońskiego nowo babilońskiego 539, kiedy Cyrus wielki król perski pokonał króla babilońskiego to ogłosił jako język urzędowy swojego państwa państwo dynastii Achemenidów właśnie język aramejski znaczy to, że w tym okresie jesteśmy końcówce w końcowych 3 dekadach szóstego wieku przed naszą erą aramejskim musiał być językiem bardzo rozpowszechnionym niedoszłego spotykamy go w różnych miejscach i różnych nominacjach religijnych np. państwo, którzy może odwiedzili kiedyś Petre fragment takiego państwa obywatelskiego może wiedzą może nie to było to była grupa plemię mówiące o 1 z dialektów języka arabskiego, ale czasem ze względu na to, że leżało na szlaku chandrą handlowym Zachodu na wschód w kierunku półwyspu arabskiego także przyjęli jako język urzędowy język aramejski mama miejski Abate iński właśnie jako co świadczy o tym, że ten handel między Wschodem Zachodem odbywał się też jakoś był związany z tą, że najwygodniej było się posługiwać wówczas językiem aramejskim najstarsze przykłady czy zachowane fragmenty pisma aramejskiego pisma no to bowiem także Arama czy w pewnym momencie przejmują pisma semickie on ulega zmianom pewną graficznym i tworzą taki alfabet, który czasem zaczyna robić dosyć znaczy cieszyć się dosyć sporą popularnością na całym bliskim Wschodzie pewne jego wariant spotykamy dzisiaj także w tzw. kwadratowym piśmie hebrajskim to atak źródła przez Janicki aramejskiego przybiera taki kształt, jaki widzimy często ci w druku po prostu hebrajskim inskrypcje w języku aramejskim za świadczone są dziś od dziesiątego wieku przed naszą erą na obszarze od bliskiego Wschodu dzisiejszej Turcji, czyli takie miasto miejsce wykopalisk w Turcji aż niemal po granice Indii co świadczy o olbrzymim zasięgu terytorialnym teraz tak nie każdy nie czyni każdy z wariantów języka aramejskiego czy też to powiedzieć każdy w języku aramejskim może nawet lepiej zapisywany jest tym samym alfabetem najstarsze dokumenty są faktycznie w tym wariancie pisma fenickie jego natomiast kiedy od początków chrześcijaństwa, kiedy Biblia hebrajska i ewangelie są tłumaczone na język aramejski pojawia się taki sposób taki alfabet, który nazywany ze Strange dla charakterystyczny dla języka tego języka aramejskiego z czasem zostanie nazwane syryjski pomiędzy wreszcie drugi wariant z Herthą używane przez kościoły Zachodu za zachodnią i na Wschodzie ze Strange na Zachodzie ser to pewien wariant tego samego tego samego pisma inne jeszcze alfabet spotykamy właśnie na Matej cieków jeszcze inne w takiej grupie gnostyckich zwanej Mandy czekami Madejski język to jest religia syn krytyczna takim źródle gnostyckich im związana rozwój rozwijająca się wokół postaci Świętego Jana Chrzciciela istniejącą do dziś do dzisiaj Mandy czy zna pan Madejski wnosić jak czytamy to tak bo, bo te język aramejski mają pewne wspólne no wywodzą się z tego samego korzenia pytanie jak bardzo odeszło tego swojego każdemu będzie jeszcze okazję o tym, powiedzieć to ja mogę kilka przykładów podać jak bardzo, a czasem jak grupy etniczne religijne posługujący się armeńskiej nie potrafią się sobą porozumieć po aramejsku używają innych języków to Niewiem czy już teraz czy później można teraz profesorze podam przykład bardzo współczesne może tak, ponieważ byliśmy już w tej wczesnej historii aramejskiego melony zaświadczone Jara mu w ogóle dotarliśmy do imperium perskiego potem mamy okres starożytnej Palestyny i wiemy, że historia romańskiego rozgałęzia się tak trochę pod względem nominacji religijnej są warianty czy dialekt tara Miejskiego używane przez chrześcijan bliskowschodnich częściowo na zasady są język syryjski funkcjonuje dla określenia tego wariantu z drugiej strony mamy armeński używany przez wspólnoty żydowskiej na 2 sposoby mianowicie widać olbrzymią potrzeba już od końca okresu drugiej świątyni przypominał koniec okresu dziesiątym 70 rok naszej ery zaadoptowania językowego tekstu hebrajskiego języka aramejskiego to znaczy, że wspólnota to jest pewna wiarygodność tego czy przynajmniej gdy chodzi o to, że Jezus mówił na pewno znał aramejski tak, ponieważ potrzeba była tak silna, że w trakcie czytania publicznego pięcioksięgu podawana była także wersja przez człowieka znanego Turka mam tłumaczy, a Aram miejska i środę w środowisku żydowskim te przykłady odpowiednich wag ma właśnie całości Biblii hebrajski aramejski nocą noszą nazwę Targu mu te argumenty zwijają się na pewno od początku ery chrześcijańskiej aż do dzisiaj tak naprawdę z drugiej strony mamy wielkie akademie zajmujące się rozwijaniem aplikacjom prawa żydowskiego halach po upadku drugiej świątyni siedemdziesiątym roku naszej ery z 1 strony w Palestynie Beria jest takim wielkim ośrodkiem z drugiej strony na terenie dzisiejszego IRA ku zwanego tradycji żydowskiej Babilonii nieustannie i tam rozwija się wielkie akademie służy w punkcie liczy na Hardy i i językiem tej ex zegarek tej aplikacji prawa jest język aramejski dlatego, jeżeli bierzemy do ręki Talmud współcześnie to centralną jak otworzymy kartę Talmudu ośrodku mamy tak jakby okienko drukowany większą czcionką natomiast na dole dodane jest jakaś mamy tekst, który nazywa się Dagmara, które głównie tym elementem językowymi właśnie język aramejski tak jak wówczas uczeń w piśmie rozwijali ten ten tekst dyskusji rabin licznych prowadzili też swoje dyskusję w języku aramejskim przez co mamy wschodnie dialekty żydowski języka aramejskiego to jest Palestyna i czasem to zachodnie wschodnie to to jest właśnie Babilonie teraz Babilończycy z Palestyńczykami dojadą tak tak myślę, że to niebyły te różnice tak wielkie wtedy jeszcze się, że bez problemu mamy formę pisaną tego języka, która była zrozumiała dla wszystkich później historia się nieco konflikt na język z 1 strony aramejski syryjski staje się-li-li językiem liturgii kościołów wschodnich z drugiej strony język aramejski funkcjonuje stale jako język nauczania Talmudu akademiach talmudycznych jeśli Wach po dziś dzień, więc język aramejski funkcjonuje używany jest też w jaki sposób kreatywne twórcze powstają w dalszym ciągu utwory literackie, więc zakładamy, ale co się okazuje proszę państwa od trudny skok teraz do do siedemnastego wieku co się okazuje, że w tej właśnie Babilonii, czyli na terenie Mezopotamii i w całym pasie od Syrii aż po Iran w różnych miejscowościach, gdzie żyły wspólnoty chrześcijańskiej wspólnoty żydowskie te wspólnoty między sobą bardzo często rozmawiały w języku aramejskim to jest źródło takiego zjawiska, które nazywamy dialekty nowo armeński i teraz chciałbym wrócić do pana pytanie o to czasem w 1 miejscowości obok siebie żyli Arama skoro fizycznie chrześcijanie i i Żydzi wyznawcy judaizmu weźmy miejscowe Sulej Mania blisko granicy Iraku z Iranem były 2 duże miejscowości w miejscowości duże do skali językoznawca, gdy chodzi, o ile użytkowników języka aramejskiego hala, gdzie jest la Mania proszę wyobrazić, że to są badania wielkiego uczonego zajmującego się historią współczesność ryzykowała Pański fraka na w każdym razie opisał on m.in. żydowski dialektu la manii, ale porównał go chrześcijańskim dialektem Sulima i proszę brać takie podstawowe słowa jak np. dom albo ręka Otóż zapewne państwo znacie z hebrajskiego powtarzające się często różnych nazwach miejscowych słowo bajt Bet po aramejsku bessa w formie określonej i teraz tak w bez BSA w dialekcie Żydów Sulejman sześcian soli ani przechodzi słyszymy bessa podczas kiedy w dialekcie żydowskim z tego miejsca z to przejście z bardziej skomplikowanym się 3 przechodzi źle i dom jest Bella Bella i bessa Bella po dialekcie Novara miejskim, że do soli ani bessa sześcian ręka to jest jak po hebrajsku i da za między owym wy po aramejsku w dialekcie chrześcijan Sulejman niż to jest ida, ale to wy między zębowych tak samo jak chce między zębowych dialekcie żydowskim przechodzi źle jest dla idei ile Otóż to bele i bessa dokładnie, tak więc co się działo z tymi wspólnota oczyszczone nasze żyły w 1 miejscu tak, ale w życiu codziennym życiu administracyjnym posługiwały się 2 językami tego regionu arabskim i kurdyjski, kiedy przedstawiciele obu Parmy no niech się do na miejscu nie to stacja, którą spotykamy w zasadzie do dzisiaj biorąc pod uwagę, że ten dialekt Warmiński rozwijają się punktowo tak, czyli w poszczególnych miejscowościach tam, gdzie często te miejscowości miały ze sobą kontaktu ze względów politycznych względów historycznych wielu względów natomiast kontinuum Elektoralnej od chwili aż po po Iran po okolicy jeziora wan to jest częściowo urn miała, gdzie też są 2 dialekty pokrzywy funkcjonowały chrześcijański aramejskiego września miejscowość Current, jeżeli brak wziąć pod uwagę takie spektrum tak skomplikowaną historią, a także z przeszkodami geograficznymi zobaczymy, że rozwój tych języków przybiera często bardzo różne ścieżki także w efekcie stają się wzajemnie nie komunikatywne to znaczy ich użytkownicy ze sobą nie mogą się porozumieć wrócę jeszcze na chwilę panie profesorze do filmu Mela Gibsona pasja, w którym mamy to język aramejski tak mówią twórcy filmu, ale zastanawiam się z, skąd wiemy, że ten alpejski brzmi właśnie tak, a nie inaczej myślę sobie też o akurat aramejski pani wciąż używany wjechali tam kolejnej swojej stronie łacina jest takim językiem, który nie jest od wielu lat używany no i oczywiście są eksperci którym, którzy mówią tak należy wymawiać, a może inaczej, ale tak naprawdę może być właśnie nie wiem jak to każdy ma taki tego nie wiem, a armeńskim aramejskim strony historia taka jak z tego grona historii języka hebrajskiego co jest charakterystyczne dla języków semickich to nie wszystkich, ale w używanych w tym regionie, że ich zapis posiada można się z naszego punktu widzenia pewną wadę mianowicie zapisywane są współ włoski samogłoski nie czy Dawid to było DVD wtedy, gdy 2 tak to co to co widzimy w momencie, kiedy język był używany nie było takiej potrzeby to znaczy każdy kto, kto się posługiwał zapisywał go tak i tak weryfikacją przemówi dobrze czy źle było to były zrozumiałe przez swojego interlokutora problem zaczyna się wówczas, kiedy języki te przestają się nie ma takiej ciągłości historycznej i rozwoju tak troszeczkę tak się stało z językiem hebrajskim, którego właśnie dokumenty świadczące o tym, że chyba sił jako czynni używane być może w życiu codziennym są listy właśnie okresu powstania Bar-Kochby, która wspomnieliśmy wcześniej, więc mamy Pułaski nie wszystkim wiemy do końca jak mogło być w tym okresie wypowiadane i no kwestia samogłosek w tych sprawach naszego rozumienia języka i możliwości jego wypowiadania, więc nie mamy stuprocentowej pewności przypuszczam, że ta te naprawdę to prawdopodobieństwo jest niewielkie, że język ten brzmiał tak jak w istocie słyszeli go użytkownicy w czasach Chrystusa dodatkowo jeszcze wchodzi w grę to jak dania aktorzy wypowiadali dane dane słowa tak nie jest niewielka różnica to jest różnica pomiędzy poszczególnymi deliktami językami, ale podam przykład jak język aramejski w jego historii słyszymy w dialektach Novara miejskich jest samogłoska długie, a które często w różnych miejscach wyrazów występuje mamy słowo, które pewnie państwo znacie z nazwy własnej być Lechem Lechem to jest po hebrajsku chleb, a wpływ język aramejski to jest la ma, ale na Wschodzie, kiedy wypowiadają go użytkownicy zachodni zachodnia zachodnich centralnych regionach używanie nazwiska Eda la samo mamy przejście, a o tak, czyli np. Ojcze nasz po aramejsku, które znamy modlitwę Jezusa z tłumaczenia sito funkcjonuje mogą się tak obecnie chrześcijanie wschodni, używając aramejskiego syryjskiego swojej liturgii to jest, a bunt dbasz mają po zachodniemu, ale bunt Basia maja po wschodniemu, tak więc ceny Mal WHO co Fiten Mal Huta po wschodniemu, więc to, a o bardzo charakterystycznego każdy z nas może to usłyszeć jak pan o sobie piszecie modlitwa pańska w języku aramejskim to będziecie mogli usłyszeć te 2 wersje tak, aby nad Basia mają o CIT ten Mal Huty to nie, czyli królestwo twoje tak bądź Wola twoja one były sobie z żoną Sylwią na po po wschodniemu itd. idziemy ona, a ona o i możemy udawać okazów oraz możemy udawać, że możemy próbować zmieścić jakoś albo we wspólnocie zachodniej wtedy o w charakter słuchacze wschodniej wtedy o, a SATA na szatana, a miejskie nie może raczej źródłosłów jest buntownik, jako że wśród osób jest hebrajski występuje tu i tam taki hebrajskim mamy liczne takie słowa, które funkcjonują w obu językach Ben Barnes jest jest tego przykładem on ulega także 3 język oznaczające procesowi lex Kali za co nie brzmi obco naczyń brzmi nam jako zapożyczenie, kiedy po polsku mówimy nie wiem 3 oraz no no to wiemy, że to nie jest zna, ale w momencie, kiedy używamy jakichś innych słów za komputer właśnie komputer chociażby w tym procesie tzw. lex lokalizacji co można powiedzieć przestaje nam to brzmieć obco tak to to wówczas możemy wówczas może, więc są słowa, które które, ale które taką taką wskazanie przez szyby teraz no jakoś się zilustrować, więc języki są pokrewne, ale wzajemnie niezrozumiałe, a czy tajwańskiej aramejski tak tak, a jeżeli chodzi to nowy testament to, jakie tam występują słowa miejskie to znaczy w tym testamencie, który mamy tali taką fali sacrum właśnie Homme należy się spodziewać, że dziecko standard to jest chyba takie Loch Loch i lama osoba ta mi pani może mój Boże myśmy oszuści tak to są te, które mogą świadczyć pas szefa od UEFA po aramejsku od skały ta to owszem, rdzeń jest armeński Basha chyba z kim jesteś Pesach pasach przechodzić jest zarówno hebrajskim jak aramejski słowa występujące po dziś wydaje się, że się dogadać tak wie pan to jest także na tym poziomie poszczególnych słów to tak my ja mam wrażenie, że to można, by troszeczkę porównać do naszej historii rosyjskiej przez czeskim co większości użytkowników języka polskiego części przynajmniej taki mojego pokolenia, które z czasem będę mówił właściwie rosyjski tak to to mówiąc, że to rozumiem rosyjskiej będę mówił wolno to na pewno zostanę to zostanę zrozumiany, ale to no właśnie nie zawsze tak działa sobie ono tak niech sobie ono bądź Wola twoja tak, ale Wola po hebrajsku jest radcą on, więc sobie ono, a co on różnica jest już dość spora, żeby pozostać w obrębie tego tego, żeby pozostać w obrębie modlitwy modlitwy Pańskiej tak np. halach i to jest przyszedłem, a w dialekcie zachodnie, którą opowiemy ze no przyszedłem i to zupełnie tak tak też często jest inna historia, ale w dialekcie żydowskie soli ani to, iż to jest kas z kolei, więc też z tym ryzyko no nie wiele wspólnego także sytuacja komplikuje o wiele bardziej, kiedy wychodzimy z tego takiego słownika wiem jak nazwać no trochę dotyczącego podstawy relacji rodzinnych i tego co jest w naszym otoczeniu, a skoro mówimy o relacjach rodzinnych taka relacja pomiędzy hebrajskim aramejskim uczony, gdyby pochodzą ze wspólnego tak pnia tak to co jest, gdyby ojcem albo dziadkiem albo matką albo babką ta jest koncern widzą tak no jest język Protos chemiczki to jest tak czy takie słowo, które jest rekonstrukcją nauką tak uważa się czasem bez powodu pewnych pokrewieństw z językami łużyckimi, że gdzieś źródłem tych języków była Afryka Północna i później nastąpiły duże migracje ludności stamtąd na wschód aż w kierunku dzisiejszego Iranu gdzieś tam rozwijały się czasem, że najstarszy spośród języków sami wschodnia język wschodnio semickiego dialektami to związek akademicki zaś tutaj im bliżej, a Wybrzeża morza Śródziemnego, gdzie mamy biblijny Kanaan mówiło się spektrum Elektoralnej języków kanadyjskich, które czasem czasem wyłaniają się poszczególne języki tego regionu jest czasem nazwane właśnie tą gałęzią północną języków semickich złamał kanadyjski jako gałąź wschodnią mamy grupy języków mówionych w pasie, że z niego półksiężyca tzw. Wybrzeża morza Śródziemnego to byłaby ta grupa Północna mamy grupę centralną w niektórych charakterystyka to jest język arabski z jego dialektami grupy południowo najlepiej reprezentowaną przez klasyczny język etiopskich GL z potem dialekty Yosemite jak się ma znaczyć semickie dialekty Etiopii jeszcze języki im pokrewne mówionym mówione na samym południu tym skrawku półwyspu arabskiego panie profesorze, a czy rozumiem że, że są ludzie, którzy po nowo armeński już sobie dzisiaj rozmawiają nasz język aramejski można jakoś łatwo zaadoptować do współczesności tak znaczy z 1 strony mówiliśmy o tym, że słowo komputer jest już słowem, które nas na razie ta używamy dla obce pewnie radio i starali tak dalej czy język aramejski łatwo się adoptuje czy o to czy wiemy część łatwa, która do o osłów, które powstają czy zjawisk, które powstają wały czy ktoś dowiedzieliśmy się w ostatnich 50100 latach tam udział także to jest trochę to historia języka aramejskiego przynajmniej te jego fazy, która się nazywa dialektami Novara miejskimi, ponieważ one rozwijały się w otoczeniu językowym innych języków czasem należących do zupełnej zgody innych rodzin językowych tak część tych tzw. dialektów centralnych rozwija się w rozwijała się w Południowej Turcji prowincja Diaz ba kier, a Turobin, czyli wśród użytkowników języka tureckiego wszystkie praktycznie rzecz biorąc dialekt i chrześcijańskie żydowskie z terenów no właśnie Iraku i Iranu to są to równocześnie tereny Kurdystanu, czyli w sąsiedztwie języka jednak do irańskiego, jakim jest kurdyjski więc, jakby na 2 nabywanie słów lex części leksykonu z innych języków wręcz należących do innych rodzin językowych no to część historii tego tego języka, a czy powodzenie zmian miałaby mieć szansę powodzenia taka publikacja nauka armeńskiego weekend, a w sensie tak zaczął on w ogóle kadry są wielkie przedsięwzięcia wielkie no oczywiście relatywnie, ale chodzi o wysiłek ludzi i programy badawcze, które są nakierowane właśnie nauczenie języka aramejskiego mają 2 cele to chodzi głównie tutaj o Delekty chrześcijański języka aramejskiego mają 2 cele po pierwsze, duża część tej ludności mieszka w Europie w Schwedt i w Niemczech Holandii i to element ich tożsamość nie trzeba się do Palestyny zmiany podaży dojechać do Niemiec albo do Szwecji albo Holandii, żeby spotkać użytkowników języka aramejskiego są różne szacunki tak naprawdę ilu świecie żyje ile w świecie osób stanie są płynnie mówić w miarę płynnie posługiwać się efektami Novara chińskim językiem aramejskim te szacunki sięgają niekiedy 1 000 000 osób to jest naprawdę dość sporo użytkownicy więcej niż po polsku prawidłowo mówią no właśnie się czy prawidłowo no właśnie to jest pytanie teraz dla dużej części spośród tych osób dla większości właściwie właśnie żyjących w Europie Stanach Zjednoczonych to jest kwestia zachowania swojej tożsamości i powstają szkoły tam szkółki niedzielne popołudniowe uczące języka aramejskiego w związku z tym jest potrzeba takich programów nauczania także agentów zdaje się świat ja była prekursorem takich programów nauczania rządy Baker Lee to taka bardzo wielka postać związana z propagowaniem Aram mężczyzny współczesnej wśród społeczności aramejskiego fizycznie czy tych potomków emigrantów z bliskiego Wschodu sześcian no dobrze teraz przenosimy się gdzieś tam 2000 lat temu i wchodzimy do tawerny w nic z tym Beria i mówimy dzień dobry szlam ma jak się pan miewa, a Aida, bo ad nazywam się też mi Matisyahu dobrze piękny ma dzisiaj dzień, a wiadomo miał nosa roją tutaj tam kolejna rzecz nie wiem czy pan odważy na kogo głosowałeś w ostatnich wyborach do Sejmu zostawia te kwestie realizacji jednak takie rzeczy, których realizował codziennych mówienie na czym oka na istnieją oczywiście dobrze także to to podróżnym armeński brzmi tak bardzo przyjaźnie tak brzmi przyjaźnie jak mówię są pro pro programy nauczania, których mogą korzystać zarówno zarówno korzysta z nich młodzież jako korzystający program nauczania szkół szkołach popołudniowych właśnie niedzielnych po to, żeby młodzież znała swoją roczną za język spory jako element swojej tożsamości, czyli rozumiem, że to mamy do czynienia no wiadomo że, że wybór decyzja omówieniu w danym języku czy komunikacji w danym języku to nie tylko decyzja dotycząca komunikacji to jest tak decyzja uczestniczenia w pewnym pewnej kulturze wspólnocie wspólnocie w kontekście wraz ze wsi sami tego innego dotacjami, ale tak jak język Polski może nam się wydawać nieodłącznym elementem bycia patriotą bycia Polakiem tak językami miejski byłby elementem spajającym kogo lub co albo w pierwszej kolejności wspólnota, która została trochę zmuszona do opuszczenia swoich terenów swojego za zamieszkiwania w wodę przez sytuację polityczną także możemy może przypomnieć, że kiedy Turcy dokonywali eksterminacji odmian tak naprawdę dotknęło także wspólnoty chrześcijańskie Południowej Południowej Turcji i duża część 6 Jan z tamtych terenów opuściła swoje domy w regionie właśnie alpaki takie są jak mardi rejon, która zdjęcia, nazywając w kierunku serii obrońcy myśli potem bardzo często emigrowali do Europy były kraje gościnne, które przyjmowały tych emigrantów takich właśnie jak Szwecja m.in. oferując jednak możliwość funkcjonowania w obrębie danej społeczności to są chrześcijanie, którzy mają swój język mają swoje poczucie tożsamości przynależności do tego samego ludu i do tego samego kościoła, nawet jeżeli zaś część społeczeństwa jego doświadczenia wynika takie moje pokolenie to są ludzie w dalszym ciągu religijni spotykające się na co niedzielnych nabożeństwach po tym, nabożeństwie jest czasem chwila rozmowy dłuższa lub krótsza na wspólnych uroczystościach rodzinnych takich jak wesela czy czy jest także język liturgii język rozmów język rozmów, więc także np. świat istnieją kluby sportowe Romańczyk drużyna cha czy powstaje jakaś literatura tak po aramejsku tak literaturą jest także, ponieważ użyliśmy pojęcia dialekty dialekt Novara miejskie to jest taka historia, że to był język mówiony one przetrwały w umowie natomiast po dwudziestym jak może trochę przeznacza niektóre teksty były spisywane wspominałem Targu Mach mianowicie w żydowskich dialektach aramejskiego spisywane były takie przykłady, które czasem ogranicza się np. są także komentarzami do poszczególnych ksiąg biblijnych mamy taki np. lat siedemdziesiątych dwudziestego wieku stawały na piśmie zapisywane alfabetem hebrajskim tak tego aramejskiego używa zresztą od bardzo dawno i takie teksty istnieją w tej chwili tych wspólnot, które dbają pielęgnują swoją tożsamość po rozpoczęła się tak działały takie takim taki trend liberalizacji tego języka dotychczas mówionego to są właśnie rzeczy chyba zaczyna jednak od przykładów np. bajek dla dzieci 3, ale są też próby takiej prozy, choć próby są to teksty opowiadań, który często cofają nas czytelnika do do czasu, kiedy wspólnota zamieszkiwała swoim tym oryginalnym terenie swojego swojego zamieszkiwania zresztą on decyduje o takie dotyczące czynności rolnik czy pośrednicy są opowiadania całe zlokalizowane tam także jest też cały ruch stworzenia języka technicznego zaadoptowania go do różnych potrzeb współczesności zależy jeszcze oczywiście od wypowiedzi dynamizmu takiego wewnętrznego poszczególnych wspólnot wspólnota posługująca się ta syryjska w większości identyfikowana syryjskim kościół prawosławny posługująca się takim dialektem nazwany kiedy, którą od tego, która dziś, czyli dialektem gór jest albo takie nie wszyscy użytkownicy godzą taką nazwą umorzona pożyczka zbyt mało mówiąca wolą nazwę euro moje hasło, czyli współczesny język aramejski właśnie to robot normują promują swoje Romański hasło to jest współczesny teraz używany obecnie, więc to było związane z pytaniem jak zapisywać teraz wniosek były 2 czy istnieją w zasadzie 2 nurty jedni spośród tych działaczy na rzecz podtrzymania tej tożsamości tego języka mówią, że aramejski powinien być zapisywany w dalszym ciągu alfabetem syryjskim, którym mówiliśmy wcześniej solidna grupa działaczy związanym z Jeanem arba Carli Hanna bez całą UE nazywających się para ach, a za miejską ta wersja mniej nazwiska, który uważa, że należy trochę na wzór tureckiego zapisywać go alfabetem łacińskim odpowiednio zaadaptowanym do poetyki aramejskiego jest duża część współczesnych tekstów w tym także literaturę czy przekładów ukazujących się właśnie w takim zapisie łacińskim zaadaptowanym wzorcem suczkę turecki zapisywany alfabetem łacińskim, czyli innymi słowy do odważnych świat należy, jeżeli ktoś chce posiąść język aramejski tak, żeby np. sobie obejrzeć pasję FIM pasja i zrozumieć bez podpisów to szybciutko łacina i szybciutko aramejski aramejski lata ruch pewnie trochę Brański społecznym łaciny można się jeszcze w Polsce nauczyć, ale miejski jego pewnie już w Niemczech albo świecy, ale są programy online w tej chwili jest duży program, że chodzi, o którą o duży projekt trują online i można używać czy posługiwać internetem w celu Poznania tego pięknego języka cudownie bardzo panie profesorze dziękuję za dzisiejszą rozmowę dziękuję tak wszystkie pytania można uzyskać większość pytań którymi gnębiły 2004 roku wreszcie uzyskały odpowiedź państwa moim gościem był pan prof. Maciej Tomal z Instytutu judaistyki wydziału historycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego wybitny specjalista od języka aramejskiego dziękuję serdecznie informacje Radia TOK FM już za kilka minut o godzinie dwudziestej trzeciej Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: INTERLUDA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Wybierz pakiet "Aplikacja i WWW" i zabierz TOK FM na wakacje!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA