REKLAMA

Stanisław Jankowski "Agaton", żołnierz AK i architekt odbudowujący Warszawę

Weekendowy Poranek - Maciej Zakrocki
Data emisji:
2020-08-02 08:40
Prowadzący:
Czas trwania:
17:48 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Maciej Zakrocki dzień dobry ponownie zapraszam na ostatnią część weekendowego franka za godzinę 1819 minut więcej w Warszawie u zbiegu ulicy Karowej Browarnej odsłonięty zostanie pomnik Stanisława Jankowskiego pseudonim Agatu cichociemny oficer armii krajowej powstaniec warszawski, a po wojnie pracował jako architekt w biurze odbudowy stolicy współ projektował takie słynne warszawskie miejsca jak trasa W-Z czy en de to jest świetna okazja, żeby przypomnieć tę ciekawą Rozwiń » postać, a zrobi to dla państwa pan Andrzej Kalinowski historyk, który zajmuje się historią społeczną PRL-u dziejami odbudowy Warszawy dzień dobry panu dzień dobry, bo rzeczywiście warto może o Stanisławie Jankowskim powiedzieć też z tego powodu, że jakimś sensie jego uczestnictwo w powstaniu warszawskim, które kończy obrócenie Warszawy morze gruzów jest taki atak takim historycznym paradoksem prawda, że potem ten człowiek staje na czele tej grupy ludzi, którzy tą Warszawy będą odbudowywać, ale może sięgnijmy jeszcze do okresu przedwojennego tak bez wątpienia to, że Warszawa leżała w gruzach w wyniku wojny w ogóle było powodem, dla którego Stanisław Jankowski do Polski konkretnie do Warszawy po wojnie powrócił ale, sięgając do początku nie jest sensu Frankowski był warszawiakiem urodził się w Warszawie w roku jedenastym ukończył tutaj studia architektoniczne na Politechnice warszawskiej, bo jego dobrze zapowiadającą się kariera i tektonicznym przerwał wybuch wojny Jankowski został zmobilizowany 3 w mijającym roku walczył na Wschodzie tam trafi do niewoli, gdzie zaczyna się właściwie jego nieprawdopodobna pełna przygód, bo tak to chyba można określić oczywiście biorąc pod uwagę okoliczności realia wojenne jego wojenna epopeja on ucieka z obozu chińskiego na Wschodzie przedostaje się do Francji i przez Francję do Anglii gdzie, gdzie trafia do polskiego wojska, a stamtąd na kurs dla nowości najlepszych dla tzw. cichociemnych, czyli oficerów żołnierzy doskonale wyszkolonych doskonale przygotowanych, którzy zostali rzuceni w roku czterdziestym drugim na teren okupowanej Polski w celu wykonywania najbardziej skomplikowanych tajnych misji dla polskiego państwa podziemnego dla dla armii krajowej i Stanisławowi Jankowskiemu przypadło zadaniu fałszowanie przygotowywanie dokumentów, które później dostarczane kurierem polskiego państwa podziemnego w całej Europie i oni na tych doskonale podrobionych dokumentach ta komórka, którą kierował to była komórka legalizacji mogli wykonywać swoje operacje, ale czy to fałszowanie dokumentów to jest rzeczywiście ciekawa historia to jest podrabianie w takim rozumieniu jak czasami są to widzimy na różnego rodzaju filmach historycznych czy sensacyjny, że właśnie ludzi wielkich zdolnościach plastycznych wielkich zdolnościach takich trochę techniczną drukarskich są w stanie tworzyć falsyfikaty czy czy raczej takiego grupa nie wiem zajmowała się, bo taką wersję też słyszałem, współpracując z kieszonkowcami warszawskich kradzieżami tych dokumentów od żołnierzy niemieckich jedno wykluczało drugiego kierowana przez Jankowskiego kierowanych wydział legalizacji techniki, bo tak się nazywało w oddziale informacyjną kierowcy komendy głównej armii krajowej zarówno na blankietach wykradzionych kupionych również od skorumpowanych urzędników o no bo i tacy byli po stronie niemieckiej nie jest to dziwna pozyskiwał podkłady i na ich podstawie ich poparciu wykonywał dokument, ale to była bardzo często również praca tak jak pan wspomniał wymagająca zdolności artystycznych plastycznych dość powiedzieć, że sami Niemcy, którzy później analizowali dokumenty mieli nierzadko problem z rozróżnieniem, który jest prawdziwy, który został pokonany przez polskie państwo podziemne co świadczy o wysokiej klasie fachowców duży, którzy w tym w tej komórce działali jeszcze pożyczką jako dygresję, że nieżyjący już niestety syn Stanisława Jankowskiego Michał Jankowski, który zmarł kilka lat temu bardzo dobrym matematykiem pracował w Państwowej wytwórni papierów wartościowych i w latach osiemdziesiątych w czasie stanu wojennego również podrabiał dokumenty dla Solidarności także piętnasta feta pokoleń to piękna opowieść została zachowana oraz do naszego bohatera, bo to jest wspaniały epizod rzeczywiście szalenie ważny bardzo wielu ludzi, którzy pracowali działali w podziemiu, a musieli krążyć po Europie w ramach swoich misji korzystał z tych dokumentów, ale potem przychodzi 1sierpnia czterdziestego czwartego roku wybucha powstanie już zupełnie inna karta inne zadania dla Agaton, bo taki przerwaniem ma pan Jankowski tak jest mówi Jankowski przez cały cały okres okupacji którą, czyli czterdziestego drugiego roku, kiedy przebywał na na terenie okupowanej Polski osi nigdy nie miał prawdziwy dokumentów zawsze zmieniał posługiwał się fałszywymi w związku z tym został kojarzony głównie ze swojego pseudonimu, jaką wspomniał to pseudonim Agatą i w momencie wybuchu powstania Warszawskiego Jankowski przystępuje do czynnej walki walki czynnej walki z bronią on jest dowódcą plutonu, który w niego klub pluton jest częścią zgrupowania Radosław jest na woli za walczy na terenie cmentarza Ewangelicko augsburskiego tam bardzo ciężkie ciężkie walki i plut Jankowskiego przebija się z Wolina Stare Miasto z informacjami dla sztabu gen. Bora właściwie Jankowski od tego momentu pełni rolę takiego Kuriera nie chcę powiedzieć Kuriera, który tylko wyłącznie nasze dokumenty, ponieważ jego pluton składające się kilku żołnierzy przebija się, walcząc o nich przybijają na Żoliborz do żywiciela i stamtąd do Kampinosu z informacjami dotyczącymi sytuacji w Warszawie i Kampinos już razem z grupą ze zgrupowania Kampinos uderzają niestety zakończona fiaskiem była ta akcja orzec gdańskim w Warszawie stamtąd Jankowski przedziera się bez lub miejsca tu się kończy jego szlak bojowy on trasie do obozu jenieckiego we wrześniu 400 czwartego roku, gdzie zostaje mianowany adiutantem gen. Bora Komorowskiego co jest takim właśnie ono ukoronowaniem jego wcześniejszym trzecią tak to postrzega natomiast była w tamtym co ciekawe później już w okresie powojennym przyjaźnił się blisko współpracował ze z Józefem Stalinem, który był naczelnym arch. Warszawy, ale w czasie wojny był adiutantem gen. Berlin także właściwie ścigali obserwował powstanie warszawskie z prawego brzegu razem z armią sowiecką bardzo rozpaczał, że to natarcie zatrzymało Tomasz Jankowski drugiej stronie Wisły walczył no i po wojnie spotkali się przez Wisłę razem budowali most śląsko-dąbrowski i i różne inne rzeczy natomiast Jankowski no właśnie to jest dobry moment, żeby przejść do tego etapu po powojennego, bo on po tym, obozie, którym pan wspomniał, gdzie zarzutami został już od gen. Malinowskiego jest w wielkiej Brytanii tak też można, więc typowy schemat Niemców, by praca i typowy schemat rzeczywiście może niektóre typowy poniesie Makowski bardzo szybko podjął decyzję o powrocie do do Polski on wypowiedział takie zdanie żony będzie czekał na trzecią wojnę światową w szafie z karabinem trzeba tam cały budować nową Warszawę można dyskutować z PiS do właściwego późniejszych problemów całkowitego niezrozumienia tego wyboru przez środowisko kombatanckie Stanisław Jankowski zrobił spektakularną karierę w Polsce ludowej oczywiście czym przy, przedstawiając tamte realia jako urbanista jako architekt natomiast wielkie problemy, żeby odnaleźć w środowisku byłych żołnierzy armii krajowej ani nie byli w stanie wybaczyć tego, że muszą się zaangażował po stronie władzy i nie należy do tych bardziej, że dusze mogły rodzić jakieś daleko idące często krzywdzący, że tak powiem spekulacje nowo rzeczywiście ktoś, kto jest akowcy ktoś, kto jest bohaterem powstania Warszawskiego kawalerem Orderu Virtuti Militari dwukrotnie otrzymał krzyż Walecznych wreszcie, o czym pan mówił adiutant gen. Tadeusza Komorowskiego Bora w obozie wraca do kraju i dobrze wiemy, że bardzo wielu wielu osób, które również postanowił wrócić do Polski po prostu natychmiast spotykały represje tymczasem rzeczywiście robi karierę co w planie, których może po prostu wyglądać podejrzanie tak to wyglądało podejrzenie o PIT Jankowski myślę, że Zdzisław Jankowski podzieliłby los wielu swoich towarzyszy broni, którzy powracali w opolskim oni powracali przeważnie drogą morską przez przez port w Gdańsku tam najczęściej byli wyłapywani są wzywani przez urząd bezpieczeństwa rejestrowanie czasem aresztowani Stanisław Jankowski miał poparcie on do tego tego mniej nigdy oficjalnie nie przyznał, że na piśmie natomiast przyznał przed swoją śmiercią miał wsparcie 2 właściwe najważniejszych ludzi od budowy, a mianowicie Romana Piotrowskiego szefa biura odbudowy stolicy jego zastępcy Józefa Seagal Nina myślę, że znam się z nimi sprzed wojny to jednak środowiska architektów przed wojną Warszawy nie było tak liczne oni wszyscy na 1 Politechnice studiowali natomiast nawet silniejsze wsparcie, jeżeli na euro i Piotrowskiego, by nie pomogło Jankowskiemu, gdyby nie to władze postanowiły wykorzystać go jego osobę, choć jego legendę także do celów propagandowych, żeby pokazać dać odpór tym zarzutom, które pojawiały się tutaj wszyscy akowcy są wyłapywani, a tu, proszę bardzo, przyjeżdża z Londynu adiutant gen. Komorowskiego niszczyć więzieniu wręcz przeciwnie buduje prestiżową arterię budżet Jankowski chyba chyba trochę miał świadomość tego że, że mówiąc dzisiejszym językiem dał do daje twarz tej propagandowej stronie budowy no ale to też mamy za mało czasu chyba też nie jest naszą rolą ocenianie tych wyborów on osoby mówił oko mówił konsekwentnie, że on dla niego walka zbrojna skończyła oprócz 40 szóstym roku jest także wrócił od razu zresztą piątym powiedział, że już niema co liczyć na trzecią wojnę światową i chyba uznał, że miarą jego patriotyzmu i będzie włączenie się to co tutaj tutaj się dzieje za nie odbudowuje się do komunistów buduje to po prostu jako stolicę kraju tak myślę i chciałbym o tym, o tym myśleć natomiast nie myśleli takiego jak wspomniałem to zebrali oni do samego końca on jest Wiesław Jankowski zmarł w roku 2002 dopiero teraz doczekał się moim zdaniem słusznie pomnika wcześniej otrzymał skwer przy na pobliską okolicę biblioteki uniwersyteckiej natomiast był to skwer upamiętniające jego działalność wojenną natomiast absolutnie nie działalność przy odbudowie Warszawy, a tu jak rozumiem ten pomnik ma być pomnikiem całością no to jeszcze właśnie powiedzmy poza tym wspomnieniem że, że również jego dziełem jest trasa W-Z i dość dobrze oceniany z punktu widzenia architektów plac konstytucji w Warszawie czy to jest rzeczywiście też właśnie także to potwierdza jego talent jako architekta to co to co robi w odbudowywanej Warszawie, bo jak sam pan mówił, przywołując jego życiorys no w zasadzie nie miał możliwości tego talentu pokazać skoro kończył studia trzydziestym ósmy roku tak właściwie akowskiej nie był architektem często mylone reklamy ze sługami architektem są oczywiście formalnie tak natomiast byli urbaniści Stanisław Jankowski urbanistą jego takim największym sukcesem poza trasą W-Z jest kierowanie pracownią MDM Marszałkowskiej dzielnicy mieszkaniowej on wstaje to po Józefie Janinie i opracowywał koncepcję urbanistyczną to było wielkie założenie i on odebrał wykształcenie w tym kierunku właśnie na emigracji w roku czterdziestym piątym trafił do polskiej szkoły humanistycznej w Liverpoolu, gdzie zresztą studiował z córką Józefa Piłsudskiego która, którego wspominała jako bardzo takiego można bowiem jako anegdotę ciągnęła się, zanim legenda właśnie powstańcza legenda Agatona, która z Liverpoolu w ukrywaniu tego typu historie były żywe tuż po wojnie i Stanisław Jankowski bardzo chętnie wykorzystywał tę legendę, pokazując swoją wytrzymałość i ona zapamiętała, że na oczach lub studentek różnych wbiją sobie cyrkiel ramie, pokazując w ten sposób sam urząd nie odczuwa bólu to było wielkie wrażenie to oczywiście anegdota pokazuje pewien rys charakteru tego człowieka był naprawdę odważne i kiedy Stanisław Iwulski 1 z urbanistów biuro odbudowy stolicy przyjechał do Liverpoolu to wtedy 400 szóstym roku można takie rzeczy robić w ramach pewnych konsultacji pewnego szkolenia namówił spotkał się z Agatonem powiedział, żeby złożył dokumenty i próbował starał się o powrót do Polski i tak zostało natomiast Jankowski budynków takich, które zapory zaprojektował architekt atesty współ projekt Ministerstwa Rolnictwa gmachu Ministerstwa Rolnictwa w Warszawie no tak monumentalny pompatycznych socrealistyczny gmach, ale po upadku po upadku właściwie po odwołaniu doktryny socrealistycznej w roku pięćdziesiątym piątym miejscu tym szóstym Jankowski zaangażował się już tylko funkcję urbanistykę, a w latach sześćdziesiątych siedemdziesiątych i osiemdziesiątych robi również karierę międzynarodową jak Polska urbanista z doświadczeniem powojennym jeździł do miast rozpadu Jugosławii zniszczonych w wyniku trzęsienia ziemi w Skopje projektował również Bagdad miasto Iraku to była częsta praktyka polskich nie tylko architektów, którzy tam wyjeżdżali na kontrakty i popularyzował popularyzował historię odbudowy dziejów architektury po wojnie w mniejszym stopniu czasowo muzycznych wynikało to z tego mówi i napisał swoje wspaniałe wspomnienia atomowe z fałszywym mało no odsyłam państwa też do tych, niemniej żeby, żeby poszerzyć sobie wiedzę dzisiaj już dziękuję dziesiątej, a więc chwilę będzie za godzinę w Warszawie odsłonięcie pomnika Stanisława Jankowskiego Agatona postać na przypomniał pan Andrzej Kalinowski bardzo panu dziękuję za rozwiązanie w planie Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: WEEKENDOWY PORANEK - MACIEJ ZAKROCKI

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Wybierz pakiet "Aplikacja i WWW" i słuchaj wygodniej z telefonu!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA