REKLAMA

Nasze decyzje moralne zależą od języka. W ojczystym mogą być inne niż w obcym

Magazyn Radia TOK FM
Data emisji:
2020-08-02 14:00
Prowadzący:
Czas trwania:
23:37 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
niedzielny magazyn Radia TOK FM kłaniam się państwu ponownie Przemysław Iwańczyk połączymy się teraz kolejnym naszym gościem jest nim pan prof. Michał Białek jest Uniwersytetu wrocławskiego dzień dobry panie profesorze dzień dobry bada pan wpływ czy też efekt języka obcego na to w jaki sposób podejmujemy decyzję moralnej czy podejmowane decyzje w języku obcym no mają zupełnie inne znaczenie niż te, kiedy myślimy o tym w języku, którego używamy na co dzień w języku Rozwiń » ojczystym te badania ten projekt przeprowadza pan w ramach grantu Narodowego centrum nauki no może najpierw zapytajmy właściwie to zrobię kierujące do pana pytanie czym jest efekt języka obcego MF języka obcego jak sama nazwa wskazuje wiąże się z tym, że być może inaczej myślimy lub podejmują decyzje, kiedy robimy to w swoim języku obcym i ma to o tyle duże znaczenie po pierwsze, praktyczne, ponieważ bardzo wiele naszych decyzji zapada teraz w języku obcym czy to zawodowych, kiedy pracujemy w Międzynarodówce pole, ale głównie w kontekście polityki czy tych ważnych takich kluczowych decyzji, które faktycznie podejmowane są w języku obcym jeśli one są inne to trzeba zrozumieć trzeba wiedzieć jak i dlaczego o to żeby, żeby ewentualnie zapobiegać albo wykorzystywać korzyści pierwsze wskazówki szczyt prawie 10 lat, kiedy pierwszy raz obchodzono ten pokazują, że ludzie robią podejmują bardziej racjonalne decyzje, kiedy myślą w swoim języku obcym są ekonomicznie czy racjonalnie bliżej tego co powinno się robić związku z tym, że w czasie wielka nadzieja w związku z tym efekty ryzyko czego, że być może ludzie faktycznie mogą robić lepiej mogą lepiej decydować i no tak się zaczął, ale są życiowe sprawy życiowe problemy niekoniecznie związane z naszym życiem zawodowym, w którym jednak te emocje powinny być takim doradcą dobrym doradcą, gdzie się powinny wskazywać też sposób naszego postępowania bądź też wpływać znacząco na nasze decyzje też w swoich badaniach pan to zauważył żeby, żeby jednak rozdzielać się te sprawy, które wymagają chłodnego zdrowego sądu o tych, które jednak wypadałoby wzmocnić jakąś emocję czy 3 na pewno na pewno jest tak jak jak pan mówi to znaczy część ludzi myśli, że racjonalne decyzje to taka emocja bez dymu da się też decyzję bez emocji zimna chłodną skalkulowana być może, ale emocje często odpowiadają właśnie te prawidłowe decyzje niesłychanie emocji bycie takim zimnym czy Borgiem to nie znaczy, że ktoś jest dobrym decydentem szczególnie, kiedy decyzje właśnie zahaczają o kontekst moralny, kiedy nie tylko szukamy ekonomicznie czy matematycznie normatywnie najlepszego rozwiązania, ale musimy też uwzględnić inne rzeczy, które są ważne także czasem po prostu ta strefa sfera emocjonalna jest ważniejsza no nie wiem wyobraźmy sobie, że jesteśmy na na randce i idziemy oglądamy film, który jest nudny ekonomista powiedziałby, że to, że zaczęliście poszliśmy za bilet oglądamy ten film to efekt utopionych kosztów powinny przestać skoro nas ludzi, ale przecież tak się nie zachodzą właśnie chociażby, dlatego że nie chcemy zrujnować atmosfery nie czyni chcemy się okazać, że po jako osoba, która jest taka gorącej wodzie kompani związku z tym siedzimy w kinie oglądamy film, który nas ludzi, ale robimy to właśnie o to, że są inne ważniejsze rzeczy w naszym otoczeniu, które musimy uwzględnić i które się podpowiadają emocje dobrze pan wspomniał tej randce, bo myślę, że tutaj też warto się na chwilkę zatrzymać się kilka tygodni temu rozmawiałem ze znakomitym aktorem także pedagogiem Janem Englertem, który pochylił się nad istotą słowa kocham słowo kocham cie słowa pisanego, ale też wypowiadanego też idąc za tematem naszego dzisiejszego spotkania śmiem twierdzić, że zupełnie inaczej nacechowany jest to słowo wypowiadane w języku ojczystym języku obcym tutaj się pan zgodzi tutaj jeszcze w grę wchodzą uczucia nie tylko emocje ale, ale także te stany naszej świadomości, które pchają nas coś jest bliżej nieopisane na pewno się w zgodzie z tym RO o tyle jeśli mówimy o osobach, które nie są tak w pełni dwujęzyczne lecz kiedy mówimy o osobach, które nauczyły się języka obcego w szkole filmów czy czy podręczników tedy te słowa, które wypowiadają mają zupełnie inne znaczenie dużo płytsze dziecko uczy się słowa kocham cie, kiedy słyszy od mamy czy do ojca związane jest naprawdę silnymi emocjami bliskością i to słowo nabywany jest taki pełnym kontekście połączone razem ze wszystkimi tymi mocnymi odczuciami i silną więzią podczas gdy słucha robił najczęściej nauczona jest już na chłodno jako po prostu odpowiednik tego prawdziwego słowa związku z tym wypowiedzenie go no prawdopodobnie nie pociąga za sobą tak silnych emocji nie przywołuje wszystkim wyrazisty skojarzeń w związku z tym jest taki płyn się słabsze jest jest zupełnie innym pewnie nie będzie pan czy macie podobne świadczenia, ale jeśli usłyszę, odkąd przed sorry ms przepraszam też nie potrącił 6 np. albo co się zdarzyło to ja wiem, że to sorry to jest zupełnie inny kaliber poczucie winy czy chęć przeproszenia niższy niż powiedzenie przepraszam, które faktycznie ma za sobą cały ten ładunek emocjonalny w związku z tym powiedzenie malowniczy powiedzenie sorry jest już zupełnie innych uszkodzeń kocham cię albo przeprasza idąc w drugą stronę i spoglądając na na drugą stronę tej sali podobnie jest z przekleństwami prawda no jak najbardziej to widać to nawet u ludzi, którzy przebywają bardzo długo za granicą pewne rzeczy, mimo że nasze mogą nosić w języku obcym nadal przekleństwa albo liczby są dla nich dużo łatwiejsze w języku ojczystym w związku z tym pewne rzeczy są tak naturalne, gdyby tak silnie związany z emocjami, że ciągle działają działają silniej i powiedzenie słowa na SA po angielsku kompletnie nie ma tego samego wydźwięku pochodzenia Słowak po polsku coś nam dodaje te emocje czy ten ten związki ze słowem są zupełnie inne jedno oczywiście w języku obcym dużo słabsze może się potem czasem trochę trochę myśleć, ale nadal obserwujemy właśnie to, że że, jakby słowa tabu czy właśnie przekleństwa ciągle mają silniejszy wyraz w języku ojczystym wspomniał pan o tym w jakim języku myślimy to jest też chyba punkt zaczepienia czy myśli pan że, że to właśnie jest takim czynnikiem determinującym, który język jest nam bliższy, które znam pierwszy mowa oczywiście tych osobach dwujęzycznych, które równolegle gdzieś wychowywały się nie kształtujący oba te języki sobie tak nasze często przyjmuje się to właśnie jako taki znak, że ktoś jest już w pełni dwujęzyczna albo język jego drugi zaczyna dominować właśnie wtedy, kiedy jego wewnętrzne myśli albo kiedy sny są w języku obcym to znaczy to jest ten domyślny język jego myśli i gdyby oznacza to, że już jesteś w pełni w pełni biegły w drugim języku to zajmuje trochę czasu 1 więcej drugi mniej ale, ale pojawia się to jest od tego momentu nie mamy praktycznie szans obserwować efekty języka obcego w podejmowaniu decyzji, ponieważ dla dla osoby, która jest już tak biegła myślenie w obu językach jest już bardzo podobne to już nie jest tłumaczenie sobie 1 języka na drugi to są to są 2 równoległe równie ważne równie efektywne równie oburzające języki w związku z tym pojawiają defekty języka obcego wynikają czy może się zmieniać w trakcie życia kilkukrotnie, a nie ma pojęcia jestem czeka ile to zajmuje jak łatwo nie takich wyników badań na pewno nie można tego wykluczyć podejrzewam, że osoby nie tak jak Chemik, który znają kilka kilkanaście języków prawdopodobnie z każdym kolejnym uczył się szybciej ten efekt jak gdyby uczynić nowego języka jest coraz szybciej przychodzi coraz mniejsze byłyby korzyści z myślenia nowo poznanym języku, ale nie znam takich konkretnych danych na ten temat w sumie ciekawy temat, którym warto się może dziś zdaje pan prof. Michał Białek Uniwersytet wrocławski jest moim państwa gościem rozmawiamy tzw. efekcie języka obcego to w konsekwencji pańskich badań i tych badaniach już jak zostało przeprowadzone na jakiej grupie, jaka była ich metodologia powiemy po informacjach Radia TOK FM, na które teraz państwo serdecznie zapraszam w naszym niedzielnym magazynie Radia TOK FM naszym gościem jest pan prof. Michał Białek Uniwersytetu wrocławskiego dzień dobry panie profesorze ponownie dzień dobry w ramach grantu Narodowego centrum nauki bada pan tzw. efekt języka obcego proszę powiedzieć na czym te badania polegały w jaki sposób nie przeprowadzono, jakiej próbie w jakim czasie one się odbyły prowadzę te badania od myśli, że od 4 lat wygląda to w ten sposób, że poszukujemy osób, które są dwujęzyczne i ale które nie mają nie przebywały bardzo długo w obcym kraju albo nie mają rodziców dwujęzycznych oto właśnie, żeby ten język obcy, który myślą był faktycznie językiem obcym, a nie drugim równoległym i staramy się dobrać grupy tak, żebyśmy mieli zbilansowane język także szukamy Polaków, którzy mogą po angielsku i powietrza Anglików, którzy mówią po polsku bardzo dobrze się łatwo stosunkowo robi się to w stanach, gdzie można łatwo znaleźć się para hiszpański angielski w Polsce dużo trudniej, bo Polacy znają języki obce takie, których użytkownicy nie znają polskiego związku z tym jest trochę trudniej ale, ale staramy się właśnie znajdować znajdować takie takiej grupy ludzi, które używają języka drugiego, ale nie są niepełne biegły i przedstawiamy różne problemy problemy decyzyjne albo dajemy sytuację do oceny albo teraz planujemy, żeby badania odbywały się w wirtualnej rzeczywistości, czyli faktycznie jak trochę jeszcze bliżej realnych decyzji i patrzymy na ile na ile grupa, która został przedstawiony problem w języku ojczystym robi to inaczej niż grupa osób, które przedstawili problem w języku obcym właśnie o to, żeby zobaczyć co się zmienia pierwsze obserwacje były takie, że osoby, które podejmują decyzję z obcym robią to lepiej są bliższe modelom matematycznym przy ekonomicznym racjonalnych decyzji teraz trochę się robi bardziej skomplikowanej trochę mniej trochę wydaje się trochę to było zbyt uproszczone, ale nadal jest szansa że, że faktycznie myśli w jej skład co robić coś dobrego z naszymi decyzjami, które w niektórych sytuacjach co staram się właśnie zrozumieć po to, żeby adekwatnie Emu pomagać ludziom w podejmowaniu decyzji o wyniki badań, o których pan mówi być może skłonią nie wiem pracodawców, by w przyszłości zatrudniać Polaków, ale mówiących biegle w języku obcym i też być może nakłonić do tego, by narzucać ten język obcy jako obowiązujący w firmie, bo był wówczas praca będzie efektywniejsza decyzję nie będą aż tak obarczone emocjami to jest to jest potencjalnie dobre, gdyby nie to właśnie że, gdyby moje badania, które pokazują, że ekonomicznie podejmowanie decyzji lepsze, ale moralność jest stłumiona pozwoli pan panie profesorze na razie skupmy się na tym ekonomicznym wymiarze do moralności za chwilkę przejdziemy do ryzyk, jakie się z tym wiążą, a więc wydaje się, że rzadko, kiedy decyzje podejmowane są głosy między obcym co byłoby naturalne gdyby, gdyby spytać to wydawałoby się, że będzie trudniej skoro nie do końca rozumiem problemy ma być gorszy zaskakujące okazuje się, że decyzje są lepsze prawdopodobnie właśnie ze względu na to że, że te słowa nie ciągną ze sobą tak silnych silnych emocji nie utrudniają jak gdyby patrzenia na problem jako problem do rozwiązania w związku z tym to może być ciekawym przynajmniej kluczowe narady np. wyobraźmy sobie pracowników, które odbywałyby się w języku obcym mogłyby mogły być ciekawą metodą próbowania znalezienie rozwiązań dawanie rozwiązań dla trudnych problemów, bo ludzie prawdopodobnie będą bardziej racjonalne, ale czy to też nie jest także mówiąc w języku obcym czy też, słuchając języka obcego nasza uważność jest wyostrzone i wówczas też co za tym idzie koncentracja jest nieco większa to było to jest drugi mechanizm, który proponowano, kiedy pierwsze czerwone dla pieniędzy obcego, ale badania tego nie potwierdzają to znaczy nie jest także, że więcej myślimy czy więcej angażujemy się rozwiązanie problemu bardziej bardziej skłaniamy się do tego, że po prostu mnie emocje przeszkadzają niż to, że nagle znajdujemy w sobie dodatkowe pokłady racjonalności, które możemy wykorzystać, więc szczególnie należałoby oczekiwać korzyści takich problemach, które z jakich przyczyn są naładowane emocjami nie wiem są zarzewiem konfliktu kiedy, kiedy emocje właśnie mogłyby naj bardziej być dla nas uciążliwe w znalezieniu porozumienia czy znalezieniu optymalnego rozwiązania, jakie pan panie profesorze ma dowody na to, że kiedy rozpatrujemy pewien problem w języku obcym te decyzje od strony moralnej być może są niekorzystne to jest jak to powiedzieć bez wnikania skomplikowaną metodologię, aby proszę też wyjaśnić metodologia mamy na tyle czasu, że podejrzewa, że nasi słuchacze też chcieliby poznać Okaj w każdym razie powiedzmy tak, kiedy wybory, kiedy z tym wyborem moralnym jak następuje na taki zewnętrzny przed między 2 filozofia 2 sposobami myślenia o tym co jest moralne tzw. do drogi, która mówi, które po prostu ma, więc zestaw zasad powiedzmy nie był czy Dekalogu trzeci rywal wywodu wywiezionych z SM z filozofii, które mówią co jest dobre, a co złe raczej nie zabije i koniec drugi sposób myślenia o tym co jest moralne co jest dobre to podejście utylitaryzm etyczne, które patrzy na konsekwencji i mówi że dobre jest to co czyni jak największą liczbę ludzi szczęśliwymi dobrze to chyba zobrazować możemy problemem tortur wyobraźmy sobie, że stajemy przed cofamy się w czasie jest zamach wór prezenter i ktoś rządu proponuje wprowadzenie systemu tortury i Montana i trasy do onkologia podpowie nam, że torturowanie ludzi jest niewłaściwe niemożna tego robić to jest niemoralne i po prostu złe Niechcę być złymi ludźmi podczas gdy myśleniem tylko turystyczne pobieram będziemy tam przetrzymywać w 1000 osób załóżmy, że połowa z nich jest niewinna i będziemy torturować 500 osób zrobimy im straszną krzywdę, ale potencjalnie nowy oszczędzimy życie dziesiątkom tysięcy ludzi, które zginęły w zamachach terrorystycznych jeśli uda nam się im zapobiec w związku z tym jeśli tysięcy osób ocalenie życia 10 000 osób, a torturowanie 500 osób jest w tym kontekście korzystne, a zatem moralny w związku z tym takie myślenie doprowadziło do do właśnie do założenia błąd na doprowadzenie systemu tortur usprawiedliwia wojny czy różnej prewencyjne działania terrorystyczne, ponieważ ktoś patrzy na to, że korzyści są większe w związku, z czym w związku, z czym działa tak jak działa przed takimi wyborami stawali chociażby lekarzy w kontekście Korona wirusa, kiedy trzeba było zdecydować się kogo podłączyć do respiratora zdarzało się, że odmawiano podłączenia osoby starszej, której zostało niewiele lat życia statystycznie albo takiej, która ma choroby współ występujące szansy uratowania niska właśnie o to, żeby ocalić kogoś się zwiększy szansę na przeżycie albo zwiększą liczbą lat, które zostają do przeżycia w związku z tym to też jest taki wybór między utylitaryzmu też niektóre, jakby ignoruje dom to logiczną zasadę, że trzeba ludziom pomagać, a stawia na to, że trzeba pomagać tym, którzy potrzeby którzy, gdzie są większe korzyści w związku z tym taki takie wybory zdarzają się ludziom i one w języku ojczystym są bardzo trudny bardzo silnie pobudzają ludzie mają problem z podjęciem tej decyzji, a potem, kiedy podejmą często żałują i dalej wracają tego dylematu czy do tego wyboru, którego dokonali podczas gdy taki wybór w języku obcym jest dużo łatwiejszy obie te te siły, które nas ścierają są tłumione mniej wyraziste w związku, z czym ten problem, który dla człowieka w języku ojczystym jest bardzo trudny staje się łatwiejszy jest już podobnie się do zwykłego problemu ekonomicznego czy wolę mieć 5zł czy złoty tak to wtedy nagle życie ludzkie lata życia stają się zwykłymi liczbami i to wszystko staje się takim wyborem jak gdyby pozbawionym tej tego komponentu moralnego, a zatem bliższy właśnie modelowi ekonomicznemu, ale czy to jest lepszy trudno powiedzieć czy faktycznie dobrze było wprowadzić ten system tortur w stanach no nie ma to sądzić ale, ale na pewno w języku obcym decyzje prawdopodobnie są inne panie profesorze, bo czy nie powinniśmy przy tego typu badania później co za tym idzie wyciąganych z nich wniosków brać pod uwagę także czynnika kulturowo społecznego nie tylko tych kwestii językowych tego w jaki sposób przetwarzamy informacje w języku, który dla nas drugim, ale także te uwarunkowania, które dziś na nasze siły, kiedy wracaliśmy dorastaliśmy, kiedy nas wychowywano właśnie dlatego badamy właśnie dlatego nie porównujemy ludzi z różnych krajów tylko często szukamy właśnie dwujęzycznych Polaków, którzy mieli jednakowy jednakową historię życia jednakowy system wartości to jest jakby podstawowa rzecz, którą robimy w badaniu eksperymentalnym tzw. losowy przydział do grupy to znaczy mamy grupę 100 osób owiec, które stawiły się na badania i losowo połowę z nich badamy w języku ojczystym i losowo połowę z nich w języku obcym dzięki temu zmniejszamy szanse na to, że 1 grupa część systematycznie różnić od tej drugiej jeśli przydział losowy i badany nie wiedział z góry, do którego warunku trafi to szansa na to, że miał inną historię życia inne oceny w szkole czy cokolwiek jest coraz mniejsza do tego poziomu, że możemy ją ignorować w związku z tym wiele rzeczy ma wpływ na pewno na to jak podejmę decyzję ale gdyby nasza metodologia stara się minimalizować te te problemy no i oni warzone są dlatego jedno badaniu rzadko kiedy rozstrzyga jakikolwiek problem tych badań zawsze potrzeba wiele odtworzonych w wielu krajach w wielu językach po to, żeby obserwować dziś obserwujemy systematycznie na przestrzeni kilku lat w kilku zespołach w kilku krajach podobne zjawisko to możemy mówić, że faktycznie jesteśmy na tropie jak już prawdziwego fenomenu, a 1 eksperyment może tylko dać nadzieję, że i zasugerować, że warto tam skupić uwagę czy ubiegać się jakieś pieniądze na prowadzenie badań w tym tłumacz dziękuję panu bardzo za rozmowę prof. Michał Białek uniwersytety wrocławski nie był moim państwa gościem na rozmowę, bo efekcie języka obcego, czyli przedmiocie pańskich badań w ramach grantu Narodowego centrum nauki dziękuję panie profesorze za rozmowę dziękuję serdecznie państwa zapraszam teraz na informacje Radia TOK FM Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: NIEDZIELNY MAGAZYN RADIA TOK FM - PRZEMYSŁAW IWAŃCZYK

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Skorzystaj z 40% rabatu w jesiennej promocji. Wybierz pakiet "Aplikacja i WWW" i słuchaj wygodniej z telefonu!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA