REKLAMA

Groby pod asfaltem. Historia chasydów z Leżajska

OFF Czarek
Data emisji:
2020-08-11 11:00
Audycja:
Prowadzący:
Czas trwania:
41:00 min.
Udostępnij:

O historii leżajskich macew oraz jednym z pierwszych cadyków w historii judaizmu - Elimelechu opowiadał prof. Marcin Wodziński

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
wczoraj państwa moim gościem jest pan prof. Marcin Wodziński kierownik katedry judaistyki Uniwersytetu wrocławskiego dzień dobry witam serdecznie panie profesorze dzień dobry dzień dobry jak będzie katedra judaistyki Uniwersytetu wrocławskiego funkcjonować w nowej rzeczywistości ten będzie spotykać ze studentami czy zdalnie wszystko, a to się jeszcze okaże co postanowi rektor dziekan, więc będziemy ich decyzjami związani, ale na pewno będzie efektywniej dobrze poprowadzone na Rozwiń » razie zakładamy, że uczeń będzie w trybie hybrydowym to znaczy większe spotkania typu wykłady będą online, a spotkanie małych grupach będą możliwe w salach, ale to się jeszcze okaże pewnie września sytuacja rozwinie jesteśmy przygotowani w każdym razie na 1 drogą panie profesorze, bo wy macie tak piękną siedzibę chyba najpiękniejszym widokiem z okna w całym Wrocławiu prawda nie powiem prawdę czy jego okna jest najpiękniejszy widok, ale pewnie państwo mogło się domyślić, że aż żal robić hybrydowych albo dal na szczególnie trudne to jest na pewno dla studentów pierwszego roku nam żal dla nich to jest właśnie nie niemożność Poznania specyfiki studiowania wyjścia środowisko wejście w bezpośredni kontakt z wykładowcami i nie poznani osobiście, a więc szczególnie w przypadku takich małych kierunków jak wydaje się kami mamy w sumie 70 studentów około 20 pierwszym roku znamy ich bardzo szybko bardzo dobrze osobiście ograniczają nas widzą, że mogą nam ufać nie wierzę, że to się można rzec, że to można stworzyć online przeznaczenie online, ale będziemy próbowali zrobimy to co się da no ale Szanowni Państwo żeby, żeby państwa nie wprowadzać w błąd to nie jest to nie jest temat naszego dzisiejszego spotkania naszej dzisiejszej audycji natomiast powiedziałbym przenosimy się do Leżajska w Leżajsku odkryto ostatnio macewy, które jak rozumiem były przykryte asfaltem chyba tak asfalt ELSA raku tak, ale chciałby od Odrzański trochę porozmawiać w kontekście można powiedzieć na najbardziej najchętniej odwiedzanego grobu cadyka w Polsce, a może nawet i w całej Europie odchodzą to nieprawda zdecydowanie aha dobrze to zaś kolejowe, ale profesorze, tak więc wskakujemy do tego Leżajska do cadyka Elimelecha najpierw, że to nieprawda najpopularniejszym groby chiński długopis lub na pana z Wrocławia jest pochowany w Humaniu tam co roku w dochodach, czyli żydowskim blok przymierza no ostatnio do 50 000 wyznawców judaizmu syn całego świata nie tylko chasydów wrocławskich i to największe zgromadzenie mniej asyst, kiedy w Europie na pewno jeśli chodzi o ziemie Polski to taki najważniejszym ośrodkiem pielgrzymkowym jest właśnie Leżajsk wokół grobu Elimelecha z Leżajska to jest 1 z pierwszych przywódców chasydyzmu przypomniał pasterz jako ruch religijny mistyczny rodzi się na ziemiach polskich dawnej Rzeczpospolitej musimy zginęli na dawnej Rzeczypospolitej w drugiej połowie osiemnastego wieku przybiera swoje tak jest mistrz realizowane i pełni formy psy postacią cadyka religijnego przywódcy charyzmatycznego często Cudotwórcy te w końcu osiemnastego wieku i właśnie 1 z pierwszych takich przywódców Elimelech z Leżajska, który zgodnie z tradycją miał co najmniej 40 uczniów no za kilkanaście osób, które bezpośrednio wywodzą tradycję swojego przywództwa od tego, czego nauczyli się łuk Eli le cha el z Lechią 2 fazy swojej działalności pierwsza była taka faza wędrowna razem z bratem, a rozwiązano pola wędrowali między miejscowościami i nauczali jako wędrowni kaznodzieje to nie określa ona tak wieloma legendami bardzo malowniczymi sił niż ci 2 bracia oni reprezentowani, jakby 2 skrajne stanowiska wobec świętości z 1 strony mamy tego bardzo uczonego obwoźnego i uczonego ligę z Leżajska z drugiej strony mamy postać Świętego głupca ZUS Jeana-Paula Voo braci, którzy kompletnie różny sposób realizują ten sam postulat pobożności w końcu Elimelecha osiadł w Leżajsku i tam wokół Leżajska powstaje właśnie taka pierwsza duża grupa jego wyznawców zwolenników on m.in. z nauczycielem widzącego z Lublina Menachema Mendla Limanowa Kalus Kali bana siak, gdzie jeszcze Krakowa sady każe patowa cadyka z Ropczyc, a więc właściwie wszystkich najważniejszych cadyków, którzy potem ukształtowali chasydyzm centralnej Polsce czy w królestwie Kongresowym i Galicji na całe 19 wiek, a nie wszystkie nurty chasydyzmu polskiego galicyjskiego wywodzą się dzielimy Lecha z Leżajska stąd jego ogromne znaczenie jako taki takiego z pewnym sensie ojca założyciela chasydyzmu na tych ziemiach, ale co ciekawe ten grób jest dzisiaj tak bardzo popularnym ośrodkiem pielgrzymkowym, ale nie był taki zawsze w przeciwieństwie do większości wymienionych uczniów to elit, ale z Leżajska nie stworzył dynastii czy poda jego syn został ca wikingów mógł też był całkiem, ale ta dynastia w zasadzie ona niby istnieje do dzisiaj, ale najczęściej jest kontynuowane nie przez bezpośrednich spadkobierców i to nigdy nie było także dynastia z Leżajska dynastii chasydzkich przywódców sceptyków byłaby tym magnesem, który przyciąga pielgrzymów koleżeńska i tym różni się np. Leżajsk odbył za to było za przymierza co roku kilka tysięcy, a tutaj to są ogromnej większości wyznawcy aktualnego cennika do łódzkiego w tym oczywiście nie był tylko w Jerozolimie, a tutaj co roku na groby jego przodków uważają wyznawcy leżał z takimi, które skupiało bardzo szerokie grono wyznawców chasydyzmu niezwiązanych z dynastią Leżajsku, dlaczego więc akurat grup cadyka Elimelecha przyciągać zaczął przyciągać tym momencie osiągnąć tak to nie jest do końca jasne, bo wiemy o tym, że ten klub cieszył się popularność jako miejsce pielgrzymkowe już na przełomie osiemnastego dziewiętnastego wieku wtedy, kiedy mamy pierwsze ślady kultu plików MP Marty chciał wykusz raczy pielgrzymki na groby składanie kwit, lecz takich karteczek z prośbami o grobach cadyków, którzy ich dusza wstępuje nawet na swój własny dług, o czym świadczy to czyta te chwile wie, o co ci aplikanci proszą takie pierwsze ślady mamy iść naprzód 13 dziewiętnastego wieku później wydaje się, że ten en kult grobu Elimelecha zanika i odradza się w końcu dziewiętnastego wieku na początku dwudziestego wieku jest taka nowa kulminacja tej fali pielgrzymkowej nie mamy wewnątrz chasydzkiego wyjaśnienia tego zjawiska możliwym kontekstem tego takim dość odległym religijnie jest kult rozwijany przez ojców Bernardynów tym samym w Leżajsku u Świętego obrazu Marii matki Boskiej niżański, bo leżał w zdaniach 2 ośrodki pielgrzymkowe w 1 małym miasteczku jedno 100 dwudziestym, a wszystkie 7 pielgrzymkowy Elimelecha, a z drugiej to słynący cudami obraz matki Boskiej leżajskiej pięknym barokowym klasztorze pięknie organem Weryński, czyli taka dychotomia religijna no coraz tych oto ja nie mam pojęcia czy tak na pewno dwoistość, ale to jest charakterystyczne dla kilku innych ośrodków chasydzkich, które powstają w miejscach ważnych jakichś względów dla kultu chrześcijańskiego katolickiego istnieją nawet takie wyjaśnienia powiedziałbym dość nieprzyjazny wobec katolicyzmu kiedy, kiedy ośrodek chasydzki powstaje wg tradycji dlatego, żeby oczyścić święte miejsce zniesie tego kultu tam odbywa, a np. Góra Kalwaria jest świętym miejscem zawładnie tym przez płuca osiedla się w Kalwarii po to, żeby to święte miejsce do świętości przywrócić także to, że istnieją oba, że istnieją ośrodki, które są miejscem kultu obu religii obecnych na nizinach to nie jest akurat nic dziwnego to, że powrócimy w takim razie do Leżajska i do Elimelecha po informacjach Radia TOK FM państwa ma wyższe jest pan prof. Marcin Wodziński kierownik katedry judaistyki Uniwersytetu wrocławskiego informacji już za kilka minut o godzinie 1120 po informacjach wracamy do programu off czarek czarek państwa moim gościem jest pan prof. Marcin Wodziński kierownik katedry judaistyki Uniwersytetu wrocławskiego rozmawiamy dzisiaj jeszcze raz dzień dobry panie profesorze o cadyka Elimelecha z Leżajska 1 z pierwszych cadyków w historii chasydyzmu i mówi się, że 1 z najwybitniejszych przedstawicieli chasydyzmu, a co było w jego kultowym dziele łagodność Elimelecha, o czym tam pisał no Amelia Lech 1 z pierwszych traktatów chasydzkich to dzieło poza tym, że tak jak większość ogromna większość dzieł chasydzkich nie ma 1 tematu, bo jest uporządkowana cyklu są tylko organizm myśli rasie niezupełnie to jest także teksty powstają jako komentarze to tygodniowych czytań biblijnych i w odniesieniu do nich budowane są interpretacje teologiczne, ale takim najważniejszym wkładem jeśli chodzi o nam no Amelii byle to jest skodyfikowane nie te ulice dzika tego kim jest cadyk jak KE jest kontrola ideologicznie teologicznie w jaki sposób pośredniczy między światem Boga światem ludzkim i w sensie praktycznym, bo stanowi właśnie podstawę doktryny dynastycznej chasydyzm nie jakimś sensie takim, gdzie te ekologiczne i to jest główne to główna treść no ale zima, która dotarła dzisiaj formie nie tylko tekstu, ale również praktyki społecznej podobno cadyk Elimelech potrafił rozwiązać rozmawiać ze zwierzętami to bardzo jego brat ZUS ja rozmawiam ze zwierzętami, jakiej historii pan mówi on żadnej konkretnej tak tylko słyszałem, że właściwie taka wigilia każdego dnia to raczej ZUS jak wędrowali po świecie to ZUS specjalizował się w tym, że rozmawiał z ptakami uczył się od nich rozpoznawał właśnie obecność Boga we wszystkim mówi się o nim, że on mówił o tym, że poznajemy cadyka jego nauczanie nie tylko przez to co z rady mówi, ale również przez to jak egzamin jest wolność na łóżku i to właśnie ZUS mówił bardzo trafnie w odniesieniu do tego, że nigdy nie wysłuchał pełnej lekcji swojego nauczyciela do teraz Międzyrzecza i zawsze jak już pierwsze słowa wypowiedziane przez niższe dochody z taką ekstazę religijną, że pozostali musieli wyrazić sali, a jak wracał już było kolekcji jeśli chodzi o dzielimy Lecha to te historie związane są najczęściej jakiś sposób splecione z Rosją te tak znana opowiada o tym jak kiedyś, wędrując przez świat zatrzymali się jakiś karczmie, gdzie urzędowali Kozacy postanowili oni urządzić sobie zabawę Love pijąc, zmuszając do tańca jakiegoś Żyd AK zobaczyli 2 synków śpiących za piecem wyciągnęli pierwszego z nich pierwszego z brzegu zaczęli okładać kijami to był ZUS ja, kiedy wykończony wreszcie wrócił zatem piece meble mówi do brata bracie oni przyjdą jeszcze raz, żeby tym razem nie spotkało się to znowu znowu wyciągną tego pierwszego z brzegu to musi teraz zamienimy miejscami, kiedy Kozacy przyszli do pieca mówią znowu się pobawimy wyciągnie jakiegoś brzydka będziemy go Kuleczka i kijami, żeby się z tego baliśmy, ale ten 1 dostał swoją porcję teraz wyciągniemy tego drugiego, który leży tam głębi no i znowu ZUS ja biedny dostał na swoją porcję Kijów, bo jak mówił to co przepisał zostanie już na zawsze przypisane dla odpowiadam tak różnych list no tak proszę się, że ten ZUS z epoki, że takim sympatycznie niższym, że to jest tworzą się też brać 2 ex to są te właśnie 2 ekstrema pobożności z 1 strony mamy wielką uczoną ość Elimelecha z Leżajska z drugiej strony mamy wielką prostotę z Rosji, ale oni są przedstawieni i też bardzo charakterystyczne w ogóle dla ujęcia w myśl, kiedy 2 skrajne postawy mogą być egzemplifikacją tej samej wartości tej samej wartości pobożności w tym wypadku i oni dlatego funkcjonują razem wszystkich opowieściach Elimelecha Leżajska funkcjonuje jeszcze 1 kontekście i to właśnie niezbyt specjalnie takim sympatycznym kontekście nasze opowieści o jego uszło widzącym z Lublina Jakub i tak uchroni PiS-u z Lublina, bo do czasu elit, ale hałaśliwy taką niepisaną tradycją było to, że uczniowie cadyka rozpoczynają publiczną działalność stają się z chadekami 8 do dopiero w momencie śmierci swojego nauczyciela uczynili Lecha widzący z Lublina stał się dość znany i zaczął ściągać uczniów już za życia dzielimy Lecha i to podobno między nimi chodziło o różnego typu napięcia konflikty jednak takiego i wsi o pewnym kalendarzu już w Żołyni aż pół drogi między Łańcutem i leżajskim wtedy widzący z Lublina niedługo się z Lubina jako pół Łańcuta opowiada o tym, że ten i rentach z Żołyni, które regularnie jeździł do Leżajska raz nie przyjechał do Leżajska, kiedy następnym razem przyjechał Eli lekko zapytał, dlaczego nie było szczególnie w Leżajsku w poprzedni trzeba to zaczął kręcić, ale w końcu okazało się, że pojechał do Łańcuta do ucznia dzielimy Lecha ani do samego Eli Lecha co tak bardzo ze złości Eli lekarze następnego dnia nasz ma, więc w sposób naturalny oczywiście ma no to taki taki kolejny niezbyt sympatyczna z tego piszczeli Lechu to znaczy jego konkurencji właściwie uczniami następcami z ich strony niekwestionowany jest to, że widzący i właśnie wszyscy nas całkowicie tamtego pokolenia w centralnej Polsce intencji to są uczniowie LO im Lecha, którzy bezpośrednio odnosi na jego typ pobożności czynie stworzył dynastii jako takie jak jak inni tradycję, ale stworzył poziom ten system filozoficzny tak czy nawet pewną podstawę, która jest innego rodzaju dynastią tak nie możemy powiedzieć, że nie stworzy u nas jak inicjatyw sobie stworzyli, bo właśnie to dopiero wtedy na przełomie osiemnastego dziewiętnastego wieku tworzy się w ogóle koncepcja dynastii, ale wart 1700 osiemdziesiątym siódmym roku i ogromna większość osadników, którzy działali wtedy kciuki powyższe na styku wieku nie stworzyła dynastii tylko niektórzy z nich mają kontynuacji dynastyczną najważniejsze z nich to właśnie to bez Międzyrzecza, którego dynastia potem drużyn osad bliskości staje się dominującą na dużych obszarach wschodniej Galicji dynastia z Czarnobyla reformuje, a przez KIO mężczyzny, ale inne grupy chasydzkie wcale nie skupiają się wokół dynastii dopiero jak mógł w końcu osiemnastego wieku i na początku dziewiętnastego wieku zaczyna się krystalizować pojęć ten dynastii pewnym sensie w odniesieniu do nauczania no Amelia Lech tego co eliminuje nauczał i jaka jest wyższa lub niższość cadyka BAC młodsi kogoś, kto jest ty sady kim jest sprawiedliwym dzięki swoim własnym zaletą i koszty sady kim dzięki zaletom zasługom jego przodków to dość paradoksalne wyjaśnia jak wskazuje, że ten, który jest sady kim dzięki świętości swoich środków swojego ojca swojego dziadka ma większe szanse osiągnięcia świętości niż człowiek, który samodzielnie do świętości dąży, a więc nie pochodzi z dynastii cadyków jest w tym sensie no Gabriel stanowi istotny element modyfikowania tradycji dynastycznej co znaczy, że samo mówimy Lechowi taką tradycję udało stworzyć panie profesorze, a po co chasydzi do Leżajska przyjeżdżają co takiego robią w czasie wizyty nagrodzie dzielimy modlą się przede wszystkim modlą się przede wszystkim to związane z takim Ludowym właśnie wyobrażeniem, że w rocznicę śmierci 3 i biorca hit dusza zmarłego każdego zmarłego wstępuje na miejsce pochówku ciała i w tym momencie, kiedy dusza cadyka ten moment jest jest bardzo istotny, bo co roku dusza wznosi się na wyższy poziom świętości w niebie staje się coraz doskonalsze jak zstępuje na grób i wtedy, kiedy wokół tego grobu spotyka chasydów, którzy modlą się tam, którzy na tych kartek są już mówiłem zwanych People albo setek, kiedy jest w stanie przeczytać, że jakiś Izrael syn Sary prosi o dobry osi 2 dla swojej córki Kasi, żeby dobrze mu się wiodło w handlu i żeby jego żona była zdrowa to te prośby sady zanosi ze sobą do nieba, kiedy wraca in to bardzo taką prostą, gdyż prasę powiązanie bierze wszystko zlecić czy wybiera je, że wszystko jak leci co było to było i to było zawsze tak, że zasady jak nie miał czasu czytać tych kwestii obsady również za życia przyjmuje chwile każdy takie stawiający się przed Sadlokiem wyznawca, zanim cokolwiek poprosi to musi spisać właśnie takich chwil tropiciel oddaje bankowi zdarzało się tak wielu petentów docent wykorzysta, jeżeli wystarczy, że dotkniętej karteczki albo włoży do kieszeni swojego stanu to już ta prośba została przekazana w ten sposób Sadek jako szefa jak by jako kanał łączący boskość ze światem naszym ziemskim przekazuje te prośby świata boskiego i tam kimś rozpatruje, którą z tych proszę już spełnić kulistych Otóż nie są oczywiście nie ta prośba ma charakter, jakby kontrakt też kolejny taki dość zabawny element chasydzkiej myśli w istocie ludowej, który zakłada, że żywemu człowiekowi, kiedy składa się kwity trzeba do tego krwi dla dołożyć jakiś datek pieniężny i to nie musi być duży istnieją różne tradycje związane, ale istotne jest to, żeby sady przyjmujący kwitu przyjął również opłaty PIT Jon, a FF, czyli wykup dłuższy bo kiedy Bóg zapyta w niebie wiesz jak niebiańskiej Elimelecha Elimelecha u, dlaczego ty taki Święty człowiek stawia się można takiego prostego i nie Pobożnego Żyda tam na ziemi, który tak strasznie grzeszy zasługuje na swoją uwagę wtedy w mediach może powiedzieć Boże wiem żaden nie jest taki znowu święta być może tak samo silni zasługuje na wysłanie prośby, ale Kopacz jest winien mu pewne pieniądze, więc wypada jednak, że ci, zanim stawił i warto chyba przypomnieć, że ta data 2001. miesiąca radar tak to przypada zwykle na początku marca w tym roku nie było 2 byłych to jest związane ze specyfiką kalendarza wejście od żydowskiego Klima miesiąc przestępcy co kilka lat mamy 2 miesiące Ada i wtedy no wiadomo mamy 2001. Adam liczony 2001. dzień radar sieni przy czym ten właściwy rytualnie to jest dalszy niż ten drugi Ada staje się właściwym darem, ale jako, że podróżowanie nie zawsze jest łatwe zdarza się też także w ten Ada liczono również przyjeżdżają chasydzi w tym roku była to wyjątkowa sytuacja, a dziś nie przyjechali do Leżajska, bo to wypadło nie pamiętam siedemnastego 20marca, a więc dokładnie na początku LOK dało mu i pierwszy raz w Leżajsku to, że mogą przyjechać amerykańscy chasydzi i przywieźć jakiś amerykański zarazki było przedmiotem kontrowersji tam wiem, że były odwoływane rezerwację, że do ostatniego momentu trwały negocjacje czy w ogóle to jest możliwe będzie bezpieczne, żeby tak duża grupa kilku tysięcy ludzi przyjechała i złe, że to był taki rok, w którym nie było zbyt wielu jacy pojawili się czy w ogóle nikt zdaje się, że było kilka osób dosłownie, który był poddany kwarantannie kwarantanna w Leżajsku, a szczególnie taki dobry miała się może nawet lepsze ze względu na podwójną świętość tego miejsca tak polecę jeżeli, jeżeli gdzieś pod poddawać kwarantannie to właśnie w Leżajsku może, że MUKS uczynić z tego jakieś swoje hasło reklamowe takie nie chciałbym wiedzieć, że Leżajsk to się rozwija również jako miejsce turystyki związanej z socjalizmem i myślę, że te nagrobki wykopane na rynku w Leżajsku od czego zaczęliśmy to może być tak bardzo fajny element, który przypomni o Leżajsku artykuł o tym, okazał się nie tylko rzeczy w wyborczej ostatnio widziałem, ale również ary np. Witek najważniejszy dziennik izraelski one wzbudziły sporo zainteresowania właśnie ze względu na to, że Leżajsk miasteczko może dla większości Polaków niezbyt istotne jest taki ważny ośrodek w tej żydowskiej świadomości i tą może być bardzo fajny element, który przywrócić świetność temu cmentarzowi lub bardzo zniszczony, na którym zostało tylko kilka nagrobków, na którym splądrowany był sam grób Elimelecha, na którym właściwie leżały tylko fragmenty połamanych nagrobków teraz 150 na nagrobku oczywiście nie wrócą z miejsca, gdzie stał, ale wrócą jakoś na cmentarz no mogą tylko świetności temu miejscu przywrócić to jest pierwsze wrażenia włosy tak do tego wątku panie profesorze powrócimy po informacjach Radia TOK FM państwa w większości jest pan prof. Marcin Wodziński kierownik katedry judaistyki Uniwersytetu wrocławskiego informacji już za kilka minut o godzinie 1140 jako informacjach wracamy do programu off czarek czarek państwa i moim gościem jest w mediach katedry judaistyki, czyli pan prof. Maciej Wodziński kierownik katedry judaistyki Uniwersytetu wrocławskiego rozmawia rolę, ale Leżajsk rozmawiamy w Leżajsku cadyk Elimelech wcześniej, ale warto wrócić do tych kamieni, które zostały macewy, które zostały odkryte przy jak rozumiem pracach archeologicznych to są macewy tu, u których Niemcy w czasie drugiej wojny światowej używali jak rozumiem do utwardzenia rynku w Leżajsku ALT, ale tak oprócz masywów tam także chyba był jakiś gruz synagogi, która została zniszczona przez hitlerowców, a i teraz co z tymi maszynami zrobić rozumiem, że nie wypada albo nie powinno się oddać ich do muzeum czy ja nie mam problemu zadaniem ich do muzeum najczęściej komisji rabinicznej na to patrzy niechętnie mamy tak komisja bliższą zajmuje się rozwiązywaniem z rozwiązywaniem problemów tego typu zgodnie z żydowskimi przepisami aktualnymi najszerzej zalecenie, żeby te nagrobki wróciły na cmentarz przy czym nie mogą wrócić na nie miejsce grobu, bo tych miejsc nie znamy dokładnie nie wiemy, z którego miejsca i tematy zostały wyciągnięte one muszą bardzo często od uczony one nie są kompletne odtwarzanie pseudo cmentarza też nie jest właściwym zachowaniem przy chociażby, dlatego że temat nie można kopać ziemi, bo każde ani inwentarza i potencjalnie naruszeniem, o czym u zwłok w związku z tym nie ma takiego łatwego rozwiązania co z tymi odnalezionymi Macy mam zrobić zakładam, że one wrócą na cmentarz w jakiej formie będą tam eksponowane w Polsce mamy bardzo dużo takich wypadków to nie jest jedyny cmentarz Leeds, gdzie coś takiego się wydarzyło przecież i gdzie temat nagrobki albo fragmenty wracają to są dziesiątki cmentarzy w wielu miejscach zbudowano różnego typu lapidarium pomniki one albo czasami po prostu leżą na wielkiej kupie gruzu i tyle leżą czekają na lepsze czasy co będzie z nimi w Leżajsku trudno powiedzieć ja widzę tylko kilka zdjęć, które można było w czasie obejrzeć oni są nagrobki wyjątkowo stare i wyjątkowo cenne jest punkt widzenia historyka sztuki i najstarsze żydowskie nagrobki w Polsce przypominam datuje się z trzynastego wieku z Wrocławia potem ze Świdnicy na Śląsku generalnie średniowiecznej potrafi go szesnastego wieku mamy nieprzerwanie setki nagrobków znajdowanych w bardzo różnych miejscach od małego Leska przez stołeczny Kraków różne inne ośrodki, gdzie w 1617 osiemnastym roku mamy nie setki, a potem tysiące macew często ogromnej wartości artystycznej te odnalezione w na rynku w Leżajsku są chyba dwudziestowiecznej nagrobki z tych 6 fotografii, które widziałem 3 można datować to są nagrobki z lat 1926738, a więc już przedwojenne co znaczy, że są wartościowe i nie znaczy należy otoczyć opieką, ale co z nimi zrobić stały problem ludzi, którzy zajmują się opiekun akcji jest spuścizną materialną Żydów w Polsce i cmentarzami żydowskimi w Polsce właśnie ciągle nie mamy gdzie odpowiedź na to latami co robić ze odnajdą danymi maczetami i co robić cmentarzami żydowskimi w Polsce generalnie rozwiąże z racji tego, że nie mamy dobrej odpowiedzi to jest też 1 z powodów, dla których cmentarzy macewy czekają na lepsze czasy no i czy lepsze czasy przejdą świecia są coraz gorsze, bo z roku na rok ze względu na zniszczenie powietrza ze względu na wietrzenie wiele z tych przy nagrobku szczególnie chronić słabszego, a jego jakości kamienia one stają się nieczytelne ani za ileś tam raczej kompletnie rozsypał także lepsze czasy to już były teraz czekamy na to, że ktoś podejmie jakąś wielką ogólnonarodową ogólno państwową akcji będzie zbliżała do jakiegoś zaopiekowania się tym dziedzictwem mówimy o milionach euro, jeżeli największy cmentarz w Warszawie na większy niż w Polsce żydowski festyn w Warszawie mówi o 61 000 000 osób mówimy o setkach tysięcy macierzy mówił, że w Łodzi około 180 000 i do tego dodamy setki innych cmentarzy na niektórych z nich są tysiące ma AC to mówimy w sumie o milionach obiektów historycznych z dużej części o unikatowej wartości artystycznej, a każdy z nich unikatowej wartości znaczeniu dokumentu zamordowanej kultury żydowskiej tak tej kultury już niema w szóstym nie mamy takiego dobrego rozwiązania z nim zrobić wszystkie poddać renowacji nikt nie jest w stanie i to przerzucanie odpowiedzialnością cóż w Polsce Żydzi są bogaci rolnicy to zrobią z 1 strony, a z drugiej strony skoro są w Polsce niż Polski rząd tym zajmie jednak druga odpowiedź za przeproszeniem głupie po prostu, bo przy takiej skali tego zabytku bez współpracy i bez dobrze wymyślonego dalekosiężnego programu, a właściwie nie mamy szansy na sukces takiego różnego typu akcji były podejmowane, ale on najczęściej mają charakter cząstkowy albo skierowanie na 1 obszar 1 cmentarz albo na 1 typ od opieki obecnie cmentarzy, a najbardziej podstawowa rzecz, jaką powinniśmy niż wynika z tych nagrobków halo halo tak tak jak najbardziej podstawowa rzecz panie profesorze dokumentacja mogliśmy wiedzieć jak nagniotki mamy, jaka jest ich wartość również na poziomie geologicznym, kto został pochowany kogo dotyczy powinniśmy poznać treść epitafiów powinniśmy tymi epitafia musi zająć też kolejna fascynująca rzecz, jeżeli mówimy o milionach epitafiów niektóre z nich z trzynastego wieku wiele szesnastego siedemnastego osiemnastego wieku win o tysiącach tekstów pisanych nie przez uczonych rabinów tylko dość prostych macewy Clijsters kamieniarzy, którzy wykuwali te macewy i tak jak znali język hebrajski takie, jakimi wyobrażenia jest patologiczny wyobrażenia o systemie wartości to znajduje odzwierciedlenie wdzięku danych epitafia, więc mówimy o elemencie kultury ludowej masowej właściwie na skalę nieporównywalną z niczym innym no to jest stoi właśnie ciągle nie wiemy co tam jest co powinniśmy z tym dalej zrobić czy mamy ponad 1 000 000 obiektów albo do zakonserwowanych to jest jak rozumiem większy projekt albo, chociaż do dokumentowania to jest mniejsze, chociaż też gigantyczny projekt o gigantyczny wieloletni i konieczny, dlatego że możliwe było realizowanie drugiego projektu, dopóki nie inwentaryzuje my nie wiemy co mamy co wymaga natychmiastowej pomocy co jest najcenniejsze trzeba zadbać o zachowanie tego w formie realnej materialnej, a co innym nie jesteśmy w stanie otoczyć opieką, a więc właściwą hierarchię, ale przynajmniej dokumentować nić zachowane pozwolił Kamilowi niszczyć dalej trudno jesteśmy w stanie tego uniknąć UE NATO, jaki będzie mieć dokumentację będziemy wiedzieli, o czym mówimy co z tym dalej robić i tego nie mamy podejmuje tak tego typu wysiłki podejmuje wiele innych osób mamy i co najmniej 2 świetne ośrodki, które się zajmują cmentarzami i doraźną długofalową opieką 1 z nich jest muzeum historii Żydów polskich Polin i tam miejsce w przewidywalnym takim w takim projekcie internetowym i taka mała jednostka zajmująca się specjalnie cmentarzami Krzysztof Pilawski tam robi świetne rzeszy i mamy od wielu lat działającego rynku chińskiego przy takim historycznym w Warszawie zna wszystkie te cmentarze tu wszystkie jeździł dokumentował i więcej niż ktokolwiek inny cmentarzach żydowskich w Polsce UE tylko ciągle nie prowadzi do jak mówię kompleksowego dokumentowania i rozpoznania zjawiska tak, żeby podjąć sensowną akcję ratowniczą obecnie tajnej halo halo tak tak przez przez chwileczkę nie było czasu odpłynął słychać odpływ nie ja od Andrzeja z ośrodków jak pan słucha pani profesor, żeby po prostu pan taki kojący głos i pozwala nam się, że to efekt jest ta myśl pośmiertnej cmentarzami związane tak ona eschatologiczne wpierw uprawnia, a ta dobrze, ale rozumie, że to jest tak duży projekt, że tutaj nie da się tego zrobić na poziomie właśnie małych komórek, o których pan wspomniał działających przy instytucjach to raczej powinno być robione na poziomie rządowym, a być może międzyrządowy i tak myślę to nasze projekty musi owce jak i jako inicjatywa naukowa, czyli na poziomie małych komórek, ale finansowanie innych strategiczne o tym jak rozwinąć do czego doprowadzić tak to to jest jedno z wielkich zadań rządu jeśli Polski rząd martwi się, że jest brzydko postrzegane na świecie ze względu na swoje różnego typu antysemickie działania to, gdyby szukał miejsca, gdzie mógłby poprawić swój wizerunek to miejsce stoi tuż obok na każdym cmentarzu żydowskim w Polsce wystarczy zadbać oto cmentarze o tym, tym bardziej, że do wyborów jeszcze sporo czasu i jakaś część obywateli pewnie do wyborów zapomni, że rząd finansował np. dokumentowanie żydowski cmentarz, a to mogłoby zaszkodzić tak rządowi też strona nie pomyślałem oni, iż jestem tak krótkowzrocznych i raczej się dowiedzieć o działaniu ważne i w sumie dla dużej części społeczeństwa i w Polsce 1, czyli akurat dla elektoratu tej czy innej partii, ale duża część społeczeństwa w Polsce ważne działanie rozpoznawalny ze względu na ważność i myślę, że nawet dla tych, którzy niechętnie patrzą na mniejszości w Polsce wyznaniowe narodowe wszystkie inne to opieka nad grobami takim obszarem prawie bez niej dyskusyjny no prawie dobrze panie profesorze, czyli mamy Leżajsk miasto cudowne miasto zarówno dla katolików, jaki chasydów także można odwiedzać od odwiedzać chłonąć podwójną świętość i odwiedzać też grób cadyka, ale rozumiem, że duża klasztor Bernardynów i klasztor Bernardynów oczywiście dusza cadyka tylko wpada raz w roku rocznicy śmierci no zgodnie także doktryną to jest tylko raz raz w roku wobec poza tym jest bardzo zajęty wieszczyli niebieskiej, gdzie razem z innymi świętymi zmarłym w 2 teksty religijne, czyli to nie polega na tym, że to co robiliśmy za życia robi jeszcze bardziej po śmierci no nie mogę panu tego dokładnie powiedzieć, bo nie mam takich też wiadomości z pierwszej ręki, ale ta rzeczywiście taki normatywne w wersji wyobraża to jako dla najświętszych to jest jest żywa, a więc uczelnia rabin liczna, w której rabini robią to co robili całe życie może tam robią jeszcze lepiej, bo ich nauczycielem jestem sam Mesjasz, który pomaga zgłębić tej tajniki tego, czego nam nie są w stanie oczywiście wiedza jest wiedzą zbiorową to wspólne studiowanie prowadzi do rozpoznania, kiedy pojawia się jeśli niebieski jakieś zagadnienie, którego wszyscy zgromadzeni tam martwi rabini są w stanie rozwiązać wtedy to zgromadzenie postanawia powiększyć swoje grono o jeszcze 1 wybitnego rabina, który pomoże im ten problem rozwiązać i wtedy któryś z wybitnych rabinów umiera, a nie prościej byłoby zapytać u źródła, o co chodzi również źródło może odpowiedzieć na wszystkie pytania, które trapią rabinów nie to jest autorytarna wizja wiedzy bardzo piękna opowieść Stal Łodzi, która opowiada o sporze między 1 z uczonych, a jego kolega, kiedy on, mówi że się nie zgadza z interpretacją oni mówią, że oni są pewni, że to jest prawda i że oni znają wolę Boga, a on, mówi że on i tak nie zgadza poza interes innych relacji wynika coś przeciwnego na co oni mówią, że jeżeli dług swojej stronie to teraz piorun uderzy i piorun uderza o urząd ciągle nie wierzy potem jeszcze się jeszcze jest kolejna interwencja Boska na co rabin mówi Bóg nie ma prawa wtrącać się w dysputy rabiniczne, bo tora została przez Boga dana rabinów po to, żeby ją interpretowali to jest naprawdę demokratyczna koncepcja wiedzy, która przejęta przez społeczność jest przedmiotem interpretacji i dopiero ta tradycja ta interpretacja jest, więc ostateczną bardzo dziękuję pan prof. Marcin Wodziński kierownik katedry judaistyki Uniwersytetu wrocławskiego był państwa i moim gościem już za chwilę informacje Radia TOK FM po nich popołudnie Radia TOK FM, które zaprasza Przemysław Iwańczyk informacje już za 3 minut o godzinie dwunastej dzisiejszy program przygotował Paweł Zientara, a nad jakością naszych połączeń czuwał Szymon waluta Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: OFF CZAREK

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Skorzystaj z 40% rabatu w jesiennej promocji. Wybierz pakiet "Aplikacja i WWW" i słuchaj wygodniej z telefonu!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA