REKLAMA

"Prawa człowieka wymagają nieustannej uwagi. Dziś walczymy o to samo, co 30 lat temu". Danuta Przywara o początkach HFPC

Świadek historii
Data emisji:
2020-09-16 23:00
Czas trwania:
52:41 min.
Udostępnij:

W styczniu 1990 roku została zarejestrowana Helsińska Fundacja Praw Człowieka. O jej działaniach słuchacze TOK FM słyszą prawie codziennie. Prawnicy Fundacji monitorują tworzenie ustaw w Polsce, a gdy trzeba włączają się w sprawy pokrzywdzonych osób. Ale 1990 rok to wcale nie początek walki o prawa człowieka, bo grupa osób, która założyła Fundację, działała już dużo wcześniej. Wśród nich była socjolog Danuta Przywara, w Fundacji od samego początku, a od 2008 jej prezes, odznaczona wieloma wyróżnieniami, w tym Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski. Rozwiń »
W rozmowie z Bartłomiejem Pogranicznym mówi o założeniu Komitetu Helsińskiego, organizacji, która w 1982 roku zbierała dowody na łamanie praw człowieka w trakcie stanu wojennego. Raport, który współtworzyła Przywara, udało się przemycić na Zachód. Jego efektem były sankcje gospodarcze wobec PRL.
Prezes Fundacji mówi o tym, jak członkowie Komitetu musieli czasem przerzucać całe archiwum do innych lokalizacji, bo śledziły ich już służby. Mówi też o współpracy z Jarosławem Kaczyńskim, którego nazwisko widnieje na dokumentach założycielskich Fundacji, ale dziś Kaczyński nie jest już tak przychylny wyznawanym wcześniej wartościom.
Odpowiada też na pytanie, czy 30 lat temu spodziewała się, że w XXI wieku wciąż będzie miała dużo pracy. Zwiń «

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
audycje świadek historii przy mikrofonie Bartłomiej Pograniczny dobry wieczór państwu styczniu 1950 roku została zarejestrowana Helsińska Fundacja praw człowieka o działaniach słyszą państwo na antenie TOK FM prawie codziennie prawnicy fundacji monitorują tworzenie ustaw a gdy trzeba włączają się sprawy pokrzywdzonych osób, ale 1910 rok to wcale nie początek walki oprawa człowieka, bo grupa osób, która założyła fundację działała już dużo wcześniej wśród nich Rozwiń » była Danuta Przywara socjolog fundację samego początku od 2008 roku jej prezes odznaczony wieloma wyróżnieniami w tym krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski dobry wieczór dobry, więc panu dobry wieczór państwu zaczęliście działać w trakcie stanu wojennego w 1982 roku jako komitet helsiński tak rzeczywiście trudno jednoznacznie określić datę początku działalności, lecz mówimy zwykle, że była to wczesna jesień 1982 roku tak naprawdę powstanie grupy, która przymierzyła się do opracowania raportu na temat naruszeń praw wolności człowieka w Polsce w okresie stanu wojennego zainicjował Stefan Starczewski po swoim wyjściu z obozu dla internowanych cda wyszedł guz, a w lipcu 1982 roku wtedy zaczął organizować grupę, z którą był wcześniej jakoś tam związanej zwrócił się do kolegów w sejmie pierwszej polskiej komisji Helsińskiej, ale także do osób zaangażowanych wcześniej wszy działania w IT w regionie Mazowsze NSZZ Solidarność i ta grupa rozpoczęła się opracowanie najpierw zebranie materiałów udokumentowanie naruszeń praw wolności, ale również analizę obowiązującego wprowadzonego po dekrecie o stanie wojennym prawa się PRL po jesteśmy w PRL-u, a akt i przygotowania materiału, który miał zostać przekazany obrońca praw człowieka, ale również państwo sygnatariusza on konferencji bezpieczeństwa współpracy w Europie dla konferencji przeglądowej KBW w Madrycie tak grupa w momencie kończenia prac nad raportem przyjęła nazwę komitetu Helsińskiego w Polsce, a jak przebiegały wasze działania, bo działa liście w warunkach konspiracji się spotykaliście ja dołączyłam tak naprawdę do tej grupy dopiero w grudniu natomiast od samego początku spotkania odbywały się po prostu naszych domach i później, ale to już kolejnych latach również się czy lokalach wynajmowanych po to, by tworzyć biura podziemnego komitetu, ale to jest też okres późniejszy pierwsze miesiące to były po prostu spotkania spotkania się naszych domach mieliście sieć współpracowników w całym kraju wśród działaczy był też wtedy Jarosław Kaczyński tak były i to był też właściwie od samego początku współpracował wcześniej pierwszą polską komisję Helsińską i biurem interwencji Ks Brzesko stąd Stefan, organizując tę pierwszą grupę autorów raportu zwrócił się również to jako waszym zadaniem była rejestracja przypadków naruszeń prawa człowieka w trakcie stanu wojennego jak w ogóle zdobywali informacje nie ma na bardzo różny sposób począwszy od kontaktów Sejm i obrońcami, czyli z adwokatami i 6 współpracę się podziemnymi komisjami Solidarności bliską współpracę jeszcze komitetem pomocy uwięzionym za przekonania ich rodzinami, czyli tzw. komitetem Prymasowskim przez kontakt kryzysie wychodzą z całą podziemną prasą począwszy od tygodnika Mazowsze przez Kos przez wolę i różne regionalne regionalne redakcje znowu się organizacja sieci współpracowników to są kolejne lata to to tam nie było samego początku, chociaż po 1 no gra z nas wywodziło się pan czuć się opozycji Demokratycznej bądź tutaj myślę OKS skoro biuro interwencji Kor dr Stefan Starczewski właśnie Jarek czy współpracowników jak kiedyś i adwokatów jak Piotr Łukasz Juliusz Andrzejewski, a Marek Antoni Nowicki dał on też radca prawny w willi później później adwokat w, a także komisji interwencji mediacji regionu Mazowsze, więc mieliśmy o swoje własne stare i nowe kontakty z działającą pod podziemną Solidarnością czy ciele akcjami i padzie czas spotykaliście się w domach, ale jak koordynować działalność ogólnopolską, a chyba, gdzie pan nad trzeba było ustalić zasady kontaktu hasła miejsca, w których mogliśmy się spotykać czy zostawiać dla siebie informację o ja się śmieję bo, opowiadając młodym ludziom i opowiadając tamtym okresie od pewnego momentu odkryłam, że właściwie powinnam zaczynać od teraz moi drodzy zamknijcie oczy i wyobraźcie sobie świat bez telefonów komórkowych internetu i ograniczoną ilość ilością kserokopiarek i to do tego stopnia, że przy każdej można było spokojnie postawić kogoś, kto Kai czeków za notował, kto kupi co powiedział i egzaminie świat, w którym posiadanie telefonu stacjonarnego nie było oczywistą oczywistością świat wiecie niewielu z nas miało samochody chętnie prawa jazdy był to był to trochę inny świat co nie znaczy, że niemożliwe do opanowania na jeździliśmy po Polsce ludzie przyjeżdżali do Warszawy można się było kontaktować się spotykać by były miejsca, w których można było w określonych porach i określone dni zostawiać sobie materiały, a także pytania do osób, które przywoziły materiały różnej części kraju to wszystko jest zorganizowanie naprawdę w część spotkań odbywała się pani do pani domu i po mnie się przepraszam odbyły się pierwsze, a jedna z pierwszych spotkań dzięki moim włączeniu się prace komitetu UE w wynajmowanym przeze mnie mieszkaniu chyba doszło do ostatecznej redakcji pierwszego naszego raportu na temat naruszeń praw wolności ale gdy to były 23 spotkania u mnie wcześniej te spotkania odbywały się u jednej z koleżanek proszę przybliżyć jak w sprawie PRL-u była uregulowana kwestia praw człowieka proszę pana w sprawie PRL-u można powiedzieć, że ten mieliśmy konstytucję w konstytucji był w 50 tego drugiego roku było rozdział dotyczący praw człowieka, a ja czasami uśmiecham, że był to najlepszy dowód, że papier cierpliwy i wszystko wytrzyma również zapisy które, które były, gdyby zapisy ówczesnej konstytucji były rzeczywiście respektowane, zwłaszcza w zakresie praw osobistych obywatelskich i polityczne to może byłoby powiedzieć, że nie ma czegoś, czego niestety były to bardziej deklarację niższe niż rzeczywiste ona rzeczywiście na serio traktowane prawa i wolności dużo lepiej były zabezpieczone prawa pracownicze czy prawa socjalne tutaj to przegięcie w stronę pracy drugiej generacji było wyraźnie prawa i osobiste Obywatelskiej i polityczne można powiedzieć, że były raczej tylko wyłącznie deklaracjami panie ani byłyby respektowane NSR to Polska w drugiej połowie lat siedemdziesiątych właśnie w konsekwencji podpisania dokumentu końcowego KBW w Helsinkach ratyfikowała podobnie pozostały państwa z bloku wschodniego międzynarodowe pakty praw człowieka i tak naprawdę było to pierwsze twarde przetrzymanie prawie międzynarodowym poprzednia można powiedzieć, iż mieliśmy, jeżeli chodzi o dokumenty międzynarodowe-li tylko powszechną deklarację praw człowieka jak sama nazwa wskazuje była to deklaracja międzynarodowe tak zarówno międzynarodowy pakt praw obywatelskich politycznych jak międzynarodowy pakt praw społecznych gospodarczych kulturalnych też druga połowa lat siedemdziesiątych z tym, że znowu myśmy ratyfikowali podporządkowanie się komitetowi praw człowieka ONZ dopiero w latach dziewięćdziesiątych także niemożliwa była skarga na Polskę do komitetu praw człowieka po podpisaniu to ratyfikowania paktu w drugiej połowie lat siedemdziesiątych do bodajże nie chcę skłamać, że nie ma głowy do nocy, ale 90 do 90 tego pierwszego roku, jeżeli chodzi o komplet Fraczek skalę naruszeń właśnie praw człowieka i pokazanie jak bardzo deklarację by były tylko deklaracjami pokazał państwa raport ze stycznia 1983 roku prawa człowieka i obywatela PRL 13 grudnia 1981 trzydziesty pierwsze grudnia 1982 to było ponad 1000 stron dokumentów raport został przemycony na zachód do Madrytu co zabierał zawierał po pierwsze, analizę obowiązującego prawa to drugie analizę naruszeń dotyczących poszczególnych artykułów Międzynarodowego paktu praw obywatelskich i politycznych czy 0101. paktu i to była pierwsza część raportu drugą część stanowiły załączniki, a więc przepisane przez nasze dokumenty spraw sądowych relacje z tłumienia manifestacji relacji z przebiegu procesów sądowych i listy PiS afiliacje ami osób internowanych była to pierwsza, iż w miarę pełna lista osób internowanych i listy osadzonych zarówno wtedy tymczasowo aresztowanych jak i skazano osób jakim, jaki był wydźwięk raportu jak zareagował zachód my mówimy nieskromnie, że raport ten wpłynął na stosunek rządów państw zachodnich jak sądzimy pewnie był jednym z przyczynków wprowadzenia sankcji gospodarczych przeciwko Polsce nam głównie chodziło o nagłośnienie przypadków naruszeń i za pośrednictwem zarówno organizacji międzynarodowych jak i rządów państw demokratycznych wywarcie nacisku na władze PLL lot ostatecznie ten nacisk naj skuteczniejszy chyba najsilniejszy to było zastosowanie sankcji gospodarczych i to jest to po pierwsze po drugie raport wrócił do Polski na falach eteru, ponieważ poszczególne raty rozdziały były czytane przez przez dziennikarzy reporterów Radia wolna Europa i myślę, że było to ważna dla osób, które były zaangażowane przeciwstawianie się temu co się dzieje, a pozostałym współ obywatelom dostarczały wymiary pełnej informacji na temat skali represji tego z czego cieszyć jak wyglądało zbieranie informacji z procesów sądowych różnie to znaczy tam było to możliwe to oczywiście staraliśmy się uczestniczyć w charakterze punkt publiczności na sprawach sądowych Allegro to była to były rozmowy zarówno osy oskarżonymi jak i obronić oskarżonymi, jeżeli było to możliwe i byli oni oczywiście na wolności, jeżeli byli tymczasowo aresztowani to nie, chyba że już post factum po to, po procesie po odbyciu kary z obrońcami, a także analiz akces sądowych i staraliśmy się dotrzeć do możliwie pełnej dokumentacji procesowej bądź bezpośrednio bądź za pośrednictwem naszych kolegów z komitetu Prymasowskiego tak naprawdę to by dziś ostatecznie udało się nam chyba w pełni zdublować archiwum procesów występ tego czasu jedno archiwum to właśnie komitet Prymasowski i drugie archiwum, które zresztą przetrwało do dolat 99 przekazaliśmy je fundacji karta tam zostały zarchiwizowane to było nasze marsze i ile osób musiało uczestniczyć właśnie stworzenie takiego archiwum, gdzie będzie rok w tworzeniu archiwum to znowu tak dużo to zależy jak będziemy na to patrzeć, bo jeżeli, jeżeli założymy, że pomoc w zbieraniu dostawaliśmy od większości obrońców się procesach no to się wielokrotnie natomiast samo archiwum w ramach komitetu prowadziła jednoosobową, ale na Szcze oczywiście współpracujących z grupą maszyn minister, które przepisywały zdobyte przez nas dokumenty, które trzeba było oddać do komitetu Prymasowskiego czy dotyczy tych branż czy zainteresowanym natomiast, jeżeli takie archiwizowanie i utrzymywanie porządku samego archiwum to no to 1 osoba plus aktualny lokal, w którym archiwum było przechowywanych, więc usług tak to wyglądało archiwum zmieniało swoje mieszkania jest nic, a więc tam było także, że przez cały okres przez wszystkich lat osiemdziesiątych było było w 1 miejscu, ale zmieniliście miejsce po prostu regularnie na wszelki wypadek czy kiedy mieliście jakąś informację, że szykuje się jakiś nalot czy nie jest to także myśmy mieli ileś lokalni, z którymi współpracowaliśmy ktoś brzmi śmiesznie, ale z reguły były to mieszkania bądź się pomieszczenia pozostające w dyspozycji kogoś stąd moje sformułowanie, że za lokale, z którymi współpracowaliśmy i w momencie, kiedy tak naprawdę to 2× żeśmy ewakuowali lokal komitetu nauk w na ten to, a tzw. międzyczasie to było lata, bo okres, bo działań spod ziemi to są lata 80 połowa 82 do praktycznie rzecz biorąc po osiemdziesiątego dziewiątego roku osiemdziesiątego ósmego projekcie, gdy w ankiecie część nazwisk członków komitetu została ujawniona, ale nie wszystkie lokale wszystkie archiwa, więc w momencie, kiedy się okazywało, że robi się zrobiło się niebezpiecznie tamtędy chodzą nazwała NATO było, gdzie przewieźć nie tylko archiwum procesu, ale także inne materiały komitetu i późniejszych latach podobne raporty przygotowywane corocznie czczone miały podobny oddźwięk na Zachodzie chyba co to musi być to skład bardziej taka rutynowa praca myśmy polscy opublikowanie pierwszego raportu tak jak pan powiedział publikowali kolejne za kolejne lata, przekazując je do organizacji międzynarodowych spotkań nie tylko o tym była konferencja bezpieczeństwa współpracy w Europie, ale również Departament stanu, ale również komisja praw człowieka ONZ, ale także Amnesty International także to były już dużo krótsze raporty niezawierające tak, kiedy licznych załączników, a raczej wskazujące na kierunku jak zmian, jakie następowały następował w Polsce zresztą wszystkie kolejne raporty drukowaliśmy SN podziemnych wydawnictwach w Polsce tylko ten pierwszy raport, a właściwie jego pierwsza część została wydana przez Instytut literacki Paryż jednocześnie pracowała pani zawodowo w Instytucie psychologii Polskiej Akademii Nauk jak udawało się połączyć, a zupełnie spokojnie powiedział to ocena czy może byłoby trudniej, gdybym pracowała w jakiejś instytucji i wymagającej ode mnie obecności w pracy odczytać godzinę ósmej do szesnastej czy dzień odbiorczej do siedemnastej natomiast ja zarówno w Instytucie resortowym po to, były lata do osiemdziesiątego czwartego później w Instytucie psychologii panu miałem bardziej nienormowany czas pracy czy była rozliczona zadaniowo opery ani czasu pracy stałe czy możliwe było pogodzenie w tym sądu działa po prostu miałam więcej pracy, bo jak w 2 miejscach pracowała dla działałam pracował właśnie czy mieliście jakiekolwiek fundusze czy to była zupełnie działalność będą kary finansowe mieliśmy fundusze, ale one były głównie przeznaczane na wydawnictwa na zabezpieczenie infrastruktury aktywności komitetu ewentualne wsparcia dla osób, które miały wilczy bilet, ale to zaniedbywać ja jeszcze dodam jedno, a fundusze, które w tej chwili, a mogą wywoływać uśmiech na twarzy tylko pamiętać, iż wówczas czarnorynkowa przebicie np. dolarów było dobrze niewspółmiernie duże, więc my za stosunkowo niewielkie wsparcie, które żeśmy otrzymywali mogli zrobić ty dużo nie mówiąc już o tym, że to był ten czas kiedy u napędzała nas chęć przeciwdziałania temu co się działo w Polsce do tak ale, żeby poświęcać na to dużo czasu, a jednocześnie trzeba wyżywić rodzinę tak jak mówiłem część osób na dodatek miała miała wilczy bilet 5 tutaj żeśmy się starali tak organizować, żeby możliwa była również wsparcie czy oprócz rejestrowania naruszeń mieliście jakąkolwiek możliwość by fizycznie pomoc represjonowanym i pan co jest stopę myśmy się tym nie zajmowali to znaczy myśmy głównie rejestrowali naruszenia pod koniec działalności podziemnej EU uruchomiliśmy również coś w rodzaju biura porad, ale to była sama końcówka w to co staraliśmy się robić to poza rejestracją naruszeń również tłumaczenia publikacji czy opracowania publikacji jak np. czy materiałów się do sprawy gdańskiej czy przygotowywany przez nas publikacji dotyczącej bądź tu w obozie dla internowanych w Kwidzynie co to ta publikacja akurat się nie ukazała natomiast te były również teksty dotyczące praw wolności człowieka czy wolności związkowych wydawane wydawane spodzie mu się takiej bibliotece komitetu Helsińskiego w Polsce czy w 2 w zeszytach komitetu w którymś momencie również wychodzące pod ziemią, a pismo praworządność to miał być kwartalnik ja się śmieję, że był nieregularny NIK praworządność stała się pismem komitetu Helsińskiego w Polsce, ale jeszcze przed tym faktem również znaliśmy współpracowali zarówno z pismem kosz jak i praworządnością po ostatniej o ostatnie 2 raporty SCe lat osiemdziesiątych ukazały się właśnie praworządność czy za waszą działalność kogoś z członków spotkały jakieś represje bezpośrednio za działalność w komitecie nie, chociaż mieliśmy trochę przygód 3 po drodze, ale one się wiązały również SMS-y dodatkowymi aktywnościami podejmowanymi w szkodzie bądź ze znajomością z ludźmi, którzy aktywnie działa w istocie może pani podać jakieś przykłady np. ja mieszkałem przy mieszkaniu Dalkia tak, która mieszkała w sens, czyli ze swoim partnerem wówczas, wobec którego prowadzono śledztwo w związku z powyższym przeprowadzono rewizję również u czy kolega, który pojechał do Wrocławia i tam zostało zatrzymanych na 4 osie i raz, ale to co pojechał do Wrocławia w związku z kolaboracją z inną strukturą cynicznie nie ty ja też nie jako członek komitetów jasne to jako mieszkanka mieszkania, w którym zamierza przeprowadzić rewizję więcej dlatego dalej mówi w 2 i 2 sytuacje, które mogłyby się dla nas rzeczywiście źle skończyć udało nam się uniknąć wakujących biura komitetów cześć w lipcu 1988 roku ujawniono publicznie skład komitetu, ale pani nazwisko pozostało tajne, dlaczego ja odpowiadam za kontakty ze wszystkimi archiwami komitetów i sama prowadziłam też to właśnie fałszywą procesów, które padnie pytanie i uznaliśmy, że fakt, iż w lipcu 81008. roku przypomnijmy to jest jeszcze przed jesienną falą strajków i przed ostateczną decyzją czy dogadaniem się strony solidarnościowej ze stroną rządową na obrady okrągłego stołu, bo to nastąpiło dopiero po po jesiennej fali strajków natomiast w lipcu 81008. roku, a myśmy wyszli z założenia, iż fakt, że komitety chcą wejść do międzynarodowej Helsińskiej federacji praw człowieka skupiającej działające wówczas na ile państwa KBW OBWE i komitety nie może oznaczać jednocześnie zdradzenia adresów i nazwisk wszystkich naszych współpracowników, którzy nie podejmowali razem z nami tego typu tej decyzji, więc inny chcieliśmy ich stawiać przed faktem dokonanym, a moje ujawnienie on albo nas odcięło wszystkich naszych archiwów albo ja bym zaprowadziła świadomie, ale Leo służbę bezpieczeństwa dla tych ludzi bądź formalnie wyszłam z podziemia, a dopiero w czerwcu po osiemdziesiątego dziewiątego roku faktycznie można powiedzieć, że już pod koniec obrad okrągłego stołu i w trakcie obrad międzynarodowej Helsińskiej federacji po raz pierwszy po tej stronie żelaznej kurtyny, czyli w Warszawie w kwietniu 89 jak pani pamięta ten okres okres przełomu to panu obrady okrągłego z tak czy Arek nie da my jako komitet nie uczestniczyliśmy obrad co nie oznacza, że nastał nie było oczywiste, choć oczywiście byliśmy w obradach okrągłego stołu wzięli udział członkowie komitetu, ale jako formalnie jako jako eksperci, którzy którzy zajmowali się tą problematyką i tak w obradach głównego stołu uczestniczył prof. Andrzej Stelmachowski, który dołączył do nas będzie nas z już pod koniec okresu podziemia praca pod wspólnym prawnego od stolika brała udział sędzia Zofia Wasikowska, a się bodajże podstoli ku do spraw młodzieży uczestniczył Marek Antoni Nowicki uczestniczyli również prof. Janina Zakrzewska czy Jerzy Ciemniewski, a nie dam głowę jest już w tej chwili nie pamiętam, że ten odtwarzam i na pewno jednym z materiałów które leżały na stole w Podstolicach prawnego było opracowane w łonie komitetu stanowisko w sprawie prawa praw człowieka praworządności i opublikowane przez nas na jesieni osiemdziesiątego ósmego roku kryteria teraz czy z uśmiechem na twarzy, odpowiadając zatem studentowi, który przyjmujemy na praktykę i mówię, żeby zajrzeli przedstawić stanowisko ono jest zyska trwa myślałem chyba bilety na nr 1 komitetu wyższe u nas na stronie, a jednym z podstawowych postulatów, które tam sformułowaliśmy były niezależne sądy niezawiśli sędziowie i gwarancji niezawisłości set dostaw dla marki da się w sprawie tych dziś wolałabym Pa postulowaliśmy to bardzo prostego powodu Otóż myśląc o skutecznych instrumentach ochrony praw wolności człowieka w sposób zupełnie oczywisty przychodzi do głowy niezależny sąd i niezawiśli sędziowie szacuje podziale wzajemnemu równoważeniu władz spółki i w końcu w osiemdziesiątym dziewiątym roku postanowili państwo założyć Helsińską fundację praw człowieka to nie jest nasze pierwsze spotkanie rozmawialiśmy 11 lat temu ENA dwudziestolecie Helsińskiej fundacji pani tego nie pamięta, ale zadałem wtedy pani pytanie, dlaczego zdecydowali się państwo na utworzenie Helsińskiej fundacji skoro nadal był komitet ja cały czas my mam nadzieję, że zezna tak samo jak najwyżej mnie bardzo brat komitet helsiński był jest inicjatywą Obywatelską tak naprawdę nie struktury nie struktura gazowa GN myśmy stwierdzili, że potrzebujemy UE osoby prawnej PE, która będzie działała formalnie dysponowała lokalem adresem kontem bankowym, a osobowość prawną zdecydowaliśmy się na po pierwsze na kontynuowanie naszej pracy tej z okresu podziemia, czyli na patrzenie władzy, ale senaty czy wywiązuje się z przyjętych na siebie zobowiązań w zakresie praw wolności człowieka stwierdziliśmy że, przyglądając się ówczesnym rozwiązaniom prawnym, iż najbardziej prosty przyjazny dla nas podmiot to będzie właśnie Fundacja ustawa o fundacjach przyjęta po 30 przeszło latach przerwy w Polsce była bardzo taką prostą klarowną swą krótką ustawą o i na zdecydowaliśmy się na na ci spośród nas, którzy nie weszli w skład władzy ustawodawczej na zdecydowali się, że założymy fundację czy zeznaje mniej więcej tak samo jak jeszcze 1 rzecz tutaj zacytuję w 1980 jednak jeszcze nie do końca wierzyliśmy, że to już naprawdę teraz, że tym razem nie będzie powrotu do totalitaryzmu tak w nocy myśmy wtedy się śmieli, że nie można zdelegalizować nieformalnej grupy można tak jak się tak jakby już na to popatrzeć czy bardzo bardzo serio natomiast zostawić zostawiliśmy komitet, który zresztą poszerzyliśmy po odejściu naszych koleżanki kolegów z taką chęć czekała ich do da się do władzy ustawodawczej po ma pani namyśli poznawczej GI na końcu UE sądowniczej prof. Janina Zakrzewska była została członkiem Trybunału Konstytucyjnego natomiast do Sejmu Senatu zeszli z ze składu komitetu Tadeusz Zieliński kija od 3 Andrzejewski i Jarosław Kaczyński natomiast do władzy wykonawczej w skład pierwszego rządu Tadeusza mazowieckiego jako wice ministrowie podsekretarz stanu weszli Jerzy Ciemniewski to Kancelaria to KPRM mu Stefan Starczewski do ministerstwa kultury i Janusz Grzelak do Ministerstwa Edukacji Narodowej także trochę nas było palenie pełniliśmy wtedy dosyć szybko skład komitetu ludzi, z którymi i tak blisko współpracowaliśmy wcześniej, tyle że to, że oni nie podpisywali naszych oświadczeń czy stanowisk, ale różne lata podziemnego komitetu z nami bliżej lub dalej współpracowali także skład komitetu dosyć szybko się znowu powiększy zagrywek m.in. Marek Edelman ne, a Andrzej Rzepliński, który z nami współpracował już pewne na etapie pierwszego raportu apotem potem może nie bezpośredni nie tak ściśle jak skład komitetu ale, ale również, a w końcówce lat 80 przyszły prezes Trybunału Konstytucyjnego na wieloletni kolega z zarządu Helsińskiej fundacji, bo Andrzej był skarbnikiem, a potem sekretarzem zarządu fundacji do praktycznie rzecz biorąc od początku działania do wejścia do Trybunału Konstytucyjnego, czyli 2000 ósmego roku oficjalna rejestracja fundacji nastąpiła w styczniu 1980 roku kapitał założycielski wynosił w tym czasie 200USD nad panem życia 220 w Egipcie na dokumencie założycielskim oprócz pani podpisu wspomnianego już Jarosława Kaczyńskiego jest kilkanaście innych osób pierwsze biuro mieściło się w niewielkim pokoju na placu 3 krzyży całe 18m² jak dał się pracować w takich warunkach, a wyznaczono przedtem mieliśmy równie potężne biurka te przez cały okres podejrzenia czasami były to były to kawalerki oraz tylko było to wtedy para pokojowe mieszkanie, z którego zresztą ewakuację żeśmy to dosyć nie przeżyć z natomiast my byliśmy przekonani, iż posiadając oficjalny adres oficjalnie podawany numer telefonu się możemy nie tylko działać na terenie Polski, ale wręcz założyć centrum praw i wolności człowieka w krajach Europy Środkowej i wschodniej także pewne, bo pamiętajmy w momencie, kiedy Fundacja rozpoczynała działalność na południu mieliśmy Czechosłowację na Zachodzie niemiecką Republikę demokratyczną ana Wschodzie związek socjalistycznych republik radzieckich w związku z powyższym czuliśmy się zobowiązani do stworzenia takiego ośrodka wsparcia dla naszych kolegów wstęp też krajów, a nie obawia myśląc o w ogóle o historii i komitetu i fundacji, a ostatnio dzielę sobie ten cały okres na 4 części skończyliśmy omawianie okresu walki bez przemocy, bo przecież mówię myśmy starali się, a co byśmy nie mówili to tak naprawdę jednak dążyć do no właśnie do systemu politycznego, w którym będą niezależne sądy niezawiśli sędziowie będę powtarzać w klatce Nata wchodzimy w okres wygranej przynajmniej tak żeśmy przez długi czas patrzyli na ten okres oparcie w dalszym ciągu to był moment lata dziewięćdziesiąte i początek lat 2 to był okres po długim okresie w zależności i braku samodzielności w urządzaniu własnego domu, bo tak nazwał i do tego porównam Polskę nagle otworzyły się przed nami możliwości skonsumowania wygranej, czyli urządzenia domu w sposób, który uważaliśmy ja mówię teraz obrońca praw człowieka o najbliższych współpracownikach urządzenia domu w sposób, który by nam gwarantował skuteczne działania na rzecz przestrzegania praw wolności człowiek duża frajda musi pan po, a proszę powiedzieć czy w tej nieufności do tego czy nie będzie powrotu do dawnego systemu, w którym momencie państwo poczuli, że rzeczywiście udało się i że idziemy dobrą stronę się pan ja mogę mówić stop tak można Sejm wymyślić parę wskaźników, a o archiwa żeśmy przenieśli do fundacji, a tak na archiwum procesu stosunkowo wcześnie natomiast wszystkie pozostałe archiwa to były to były lata nawet nie do baraku podobnie z miast patrz kolejnymi lokalami z fundacji w tej chwili, a po 18m na placu 3 krzyży po roku przenieśliśmy się do czy ulicy 5 i praw człowieka, czyli takim czasami nic do takiej dla Siarki, która została po la w przygotowywaniu się do budowy przy ulica pięknej taki klasyczny blaszany barak, jaki można w tej chwili oglądać na różnych placach budów piętrowych zresztą a gdzie przez mieszkaliśmy kolejne były kolejne 2 lata stamtąd przenieśliśmy się na ulicę Bracką i posłów bodajże 23 latach na Brackiej przekazaliśmy archiwum komitetu gokarty, czyli i po ściągali myśmy pozostałe części archiwum również, żeby przekazać do karty 5 to był taki moment kiedy, kiedy był chyba założyliśmy, że tym razem naprawdę cała jest PGK połowa lat dziewięćdziesiątych spodziewała się pani, że po 30 latach nadal będą mieli państwo telepracy ja się spodziewała, że będziemy mieli sporo pracy natomiast nie spodziewała się, że ta praca będzie polegała na tym na czym polega ich, ponieważ jest to także jak nie znam kraju, w którym by ograniczyć praw wolności człowieka działaczy na rzecz praw wolności człowieka nie mieli co robić nie znam władzy, która by od czasu do czasu nie próbowała pójść na skrót, bo zabezpieczanie za każdym razem praw i wolności każdego baczenie na bardzo też różnorakie jego tytuł możliwości naruszenia i godności i praw poszczególnych osób to jest ten dosyć trudna skomplikowana praca wymagająca dużej uwagi sporego skupienia takiej dużej pieczołowitością i się takimi wahnięcia lub dotyczącymi skali naruszeń i tego, czego dotyczą naruszenia mamy w różnych krajach UE w tym również lepszy w krajach dawno demokratyczne do czynienia to nie jest tak, że w erze teraz osiągnięty poziom przestrzegania praw wolności człowieka, a jest Ruszkowski stan techniczny to jak z trawnikiem wymaga Nieustającej uwagi pieczołowitość ci skupienia w natomiast poza tym UE poziom znajomości praw wolności człowieka przez społeczeństwo przez ludzi też powoduje, iż pojawiają się nowe czy zaczyna się przykładać większą wagę do również wcześniej występujący problemów, ale na, które nie zwracało się takiej uwagi jak teraz natomiast my w tej chwili mamy do czynienia z sytuacją, w której musimy bronić absolutnych fundamentów i to rzeczywiście jest, bo ludzie się oczywiście zmieniają, ale zastanawiam się jak to możliwe, że człowiek, który z panią współpracował i w komitecie helsińskim i jest na dokumencie o utworzeniu Helsińskiej fundacji praw człowieka, czyli wspomniane już kilka razy Jarosław Kaczyński dzisiaj ma zupełnie inne podejście do wielu spraw, w których mieliście wspólne zdanie to się zastanawiamy oboje to oczywiście jest pół żartem pół serio, ale tylko półżartem jestem mile ileż razy pytana o to jak to jest możliwe albo co o tym myślę albo jak ocenia KE nie one jak współpracowało ławy z Jarkiem do osiemdziesiątego dziewiątego roku w momencie, kiedy wszedł z listy komitetu obywatelskiego po zrobieniu sobie zdjęcia tak jak wszyscy inni kandydaci z Lechem Wałęsą z Lechem Wałęsą do parlamentu Jarek zawiesił się w prawach członka komitetu myśmy jeszcze złożyli w komplecie akty notarialne, jeżeli chodzi o założeniu fundacji formalnie jest wg starej struktury jej statutu przed zmianami, a struktura fundacji to był komitet fundatorów, który powoływał do życia radę nadzorczą, która powoływała zarząd i 2000 w roku żeśmy UE uprości strukturę i w tej chwili mamy tylko rady fundacji i zarząd nasza współpraca już od tamtego czasu praktycznie rzecz biorąc sieć została zawieszona także także mi trudno mówić o tym co dzieję się w głowie człowieka, z którym po raz ostatni to tylko telefonicznie rozmawiałam z 20 lat po dyplomie nie podejmuje się, gdy badania mogę mogę zakładać już się nie zmienił poglądy albo, że myśmy nie doprecyzowuje Stali w tamtym okresie, kiedy blisko współpracowaliśmy w wizji przyszłego państwa zresztą nie przychodziło nam do głowy, że do tego dojdzie do tak krótkim czasie mówi w latach osiemdziesiątych wtedy, kiedy jeszcze zaczęliśmy rozmowy do budżetu w tym roku mija 30 lat od zarejestrowania Helsińskiej fundacji praw człowieka w Polsce chciałbym życzyć pani, żeby Fundacja nie była już potrzebna, ale to byłoby zbyt zbyt naiwne dlatego życzę siły na kolejne lata ciężkiej pracy moim gościem była Danuta Przywara prezes Helsińskiej fundacji praw człowieka w Polsce bardzo dziękuję dziękuję panu dziękuję państwu to była audycja świadek historii Bartłomiej pograniczne do usłyszenia za tydzień Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: ŚWIADEK HISTORII

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Wybierz pakiet "Aplikacja i WWW" i słuchaj wygodniej z telefonu! A w promocji Black Friday obowiązuje prawdziwe 50% zniżki!

KUP TERAZ 50% taniej

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA