REKLAMA

Jak powstawała Wielka Synagoga na Tłomackiem?

OFF Czarek
Data emisji:
2020-09-25 11:00
Audycja:
Prowadzący:
Czas trwania:
37:27 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
o czary państwa moim gościem jest pani Ewa Małkowska Bieniek historyczka sztuki znawczyni dziejów Żydów polskich autorka m.in. książki synagoga na Tłomackiem dzień dobry witam panią bardzo serdecznie dzień dobry państwu jutro Szanowni Państwo w godzinach wieczornych w Warszawie z inicjatywy straszenie otwarta Rzeczpospolita ceremonia wirtualnej odbudowy wielkiej synagogi i jeżeli ktoś ma ochotę to oczywiście może się na tę uroczystość wybrać, a my dzisiaj rozmawiamy Rozwiń » właśnie o wielkiej synagodze w Warszawie, które już silnie obecna od lat, ale bardzo interesująca historia związana zarówno z powstaniem tej synagogi, jaki później już po po wysadzeniu także interesujące dzieje działki i tego co dzisiaj jest, ale pewnie warto by zacząć od takiego ruchu oświecenia wśród Żydów Europy Środkowej, czyli haskali, bo jak rozumie to ona w pewnym sensie zapoczątkowała nurt, który później doprowadził do powstania synagog judaizmu reformowanego także Warszawy jak najbardziej proszę państwa Mojżesza Mendelssohna taki niemiecki rzecz zaproponowało proces asymilacji akulturacji w zasadzie do terenów, gdzie żyć mieszkają do państw, w których przebywają na co dzień ten proces miał na celu posługiwanie się językiem danego państwa na to co się działo w Berlinie, więc akurat w tym przypadku językiem niemieckim, a elementy są przewożone niemiecki np. Biblie i ten proces akulturacji przebiega w ten sposób często dochodziło aż do takiej takiego za taki całkowitej asymilacji, czyli przejścia na chrześcijaństwo np. wnuk Mojżesza Mendelssohna twórca wielu słynny muzyk już był chrześcijaninem podobnie w Polsce to przebiegało, ale w Bytowie osiemnastym rzeczne są w Polsce oczywiście troszeczkę później miał miejsce ten proces w Warszawie nastąpiłby szybko, ponieważ po pierwszym rozbiorze Polski Warszawa czy po trzecim rozbiorze Polski przepraszam po trzecim rozbiorze przed czasami napoleońskimi Warszawa znalazła się w granicach Prus i sporo Żydów pruskich, widząc duże możliwości rozwoju na nowym terenie przeprowadziło się do Warszawy to byli właśnie z reguły Żydzi oświeceni związani z tym nurtem haskali, którzy wybudowali swoją własną synagogę na ulicy dań mówi Czapski później ta synagoga zyska miano zna go niemiecki, ponieważ spotkania i nabożeństwa przekazania odbywało się tam w języku niemieckim, jako że sporo przybyszów doznał niemiecki lepiej niż Polski w tym pierwszym pokoleniu jak zresztą przegląda złotą księgę synagogi na Tłomackiem to początkowo wpisy są po niemiecku, a dopiero z czasem następują w języku polskim, ponieważ nie krajobrazie ta synagoga szybko zrobiło się zbyt mało tak po prostu było coraz więcej wyznawców judaizmu reformowanego poza tym rozważali więc, więc siłą rzeczy powierzchnia była już bardzo mała jak ataki takie dużej liczby osób poza tym przebywali też Żydzi z innych mniej terenów wówczas już państwa już wówczas minie noc cesarstwa rosyjskiego, jako że po kongresie napoleońskim Warszawa znalazła się po kongresie wiedeńskim po czasach Polański Warszawa znalazła się w zaborze rosyjskim wtedy przybywali też Żydzi z terenów rosyjskich, których wyczarował ten ruch reformowany widzieli w tym większe możliwości rozwoju rozwoju nie tylko handlowego postęp zawsze kojarzone właśnie społeczeństwo żydowskie, ale również tego rozwoju naukowego, ponieważ na rozwój tradycyjny judaizm w jakim sensie troszeczkę ograniczał badania naukowe, ponieważ wszystko odnosił do Biblii nie, a mniej środowiskach już formowanych dzieła współczesne naukowe były tłumaczone i przekładane też na właśnie w zaborze rosyjskim język hebrajski jest bardzo ciekawe, że w zaborze rosyjskim wybrano ten język hebrajski nie jako język judaizmu reformowanego może to wynikało stąd właśnie było sporo Żydów zaboru rosyjskiego sporo zaboru niemieckiego ten hebrajski był takim na pięknym odwołaniem to w dawnej tradycji, a jednocześnie właśnie, gdyby ten hebrajski, który teraz ma służyć wprowadzaniu nowych idei sprawdź, które były takie najbardziej znane i zaangażowane w budowie znak nogi to trzeba przede wszystkim wymienić Nata sądów kupiec podatny na to są pierwsze z dynastii miał wielu synów i przynajmniej 3 z nich była bardzo zaangażowana w budowę synagogi tutaj 2 Henryk Ludwik to po prostu prym wiedli nie Ludwig rzucił hasło budowy synagogi właśnie nowej, która będzie odpowiadała lepiej potrzebom żydowski Żydów reformowanych i po tym, jaką w życiu to hasło budowy synagogi wszyscy się zgodzili powoływane liczne komitety te komitety było kilka, więc nie będziemy tutaj państwa nużyć sprawami, kiedy powstawały jak zmieniał skład osobowy powiem tylko, że wszystkie rodziny oświecony żydowskie wówczas warszawskie były zaangażowane w mniejszym lub większym stopniu z nazwiska znanych to Samuel Orgelbrand twórca encyklopedii wielkiej encyklopedii niewielkiego wydawnictwa dziewiętnastowiecznej Warszawy poza kasynami to również Elemental, które był wydawcą pism dziewiętnastowiecznych polskich pism oczywiście dziewiętnastowiecznych zresztą wspiera polskich pisarzy był zaprzyjaźniony z książkową z wieloma innymi pisarzami jak Orzeszkowa była bardzo bliska jako jako współtwórczyni popiół rzeczywiście może jeszcze tak nie chcę tutaj oficerki sytuacji proszę państwa mamy teraz rok 5700 osiemdziesiąty pierwszy, a te wszystkie rzeczy działy no troszkę wcześniej w od lat pięćdziesiątych dziewiętnastego stulecia, czyli to do momentu otwarcia synagogi, który nastąpił w żydowskim roku 5636 na 5030805 638 na 5639 specjalnie używam tych dat tych tych liczb, żeby uświadomić państwu jak daleka jak jak daleka przeszłość ta kultura żydowska jak jak bogata była jest i jak kultura chrześcijańska jest bardzo krótka w porównaniu z tym co co oferuje kultura tradycja stary testament danych właśnie, gdy zaczyna, gdy dyskutowano, jaka ma być ta synagoga zastanawiano się jak bardzo nie powinna budowa budowla pokazywać cechy, które by uświadamiał ten to długą tradycję narodu żydowskiego i w jaki sposób pokazać i były przeprowadzone 2 konkursy 2 konkursy architektoniczne na budowę synagogi w żaden z nich nie wyłonił ostatecznego zwycięzcę, ponieważ warunki, jakie przedstawiono projektantom były dosyć skomplikowane, jako że nabycie gruntu na synagogę na budowę synagogi też było obarczone różnymi obwarowania ami władze carskie nie pozwalały za bardzo osiedlać się Żydom w każdym punkcie, w którym chcieli się osiedlić w Warszawie w zasadzie, że ortodoksyjny miał możliwość osiedlenia się tylko tzw. dzielnicy północnej a w Żydzi, którzy tworzyli tę wielką synagogę to tak jak wspomniałam, czyli życie bardzo już zasymilowani za kulturowa ani ze społeczeństwem polskim i często mieszkali nie tylko w tej dzielnicy północnej, ponieważ część z nich tak jak na wspomniałem przychodziła po powoli na chrześcijaństwo szczególnie w duchu życie znaczy Anglicy reformowany to był tak chętnie chętnie przyjmowane przez przez czy chętnie zasilali szeregi węgli ewangelików reformowanych tutaj można wspiąć takich nazwiskach jak chociażby Cronenberga wie czy Brochowie 2 duże rodziny twórcy kolei twórcy banku twórcy giełdy po prostu twórcy życia gospodarczego w Polsce i te osoby bardzo chciały mieć już dziś chodzi o Cronenberg to klubu sytuacja skomplikowana, ponieważ najbardziej znany z gronem Belgów Leopold Stanisław przeszedł na ewangelicyzm formowany, ale jego starszy to może, a także, bo czasem zakończony projekt się tutaj zawieźć zawiesili na ile historii, dlatego że zbliżają się informacje, a po informacjach wrócimy do historii kraju Belgów są też pani przecież zna doskonale wspólnicy rywale kolej koleje życia ekran Belgów i bloków to jest 1 pani książek pani Ewa Małkowska Bieniek historyczka sztuki znawczyni dziejów Żydów polskich jest państwa moim gościem informacje o jedenastej 20 po informacjach wracamy do historii wielkiej synagogi w czasie państwa moim gościem jest pani Ewa Małkowska Bieniek historyczka sztuki znawczyni dziejów Żydów polskich autor m.in. książek synagoga na Tłomackiem czy też wspólnicy rywale koleje życia Cronenberga ów bloków, a dzisiaj rozmawiamy o historii właśnie wielkiej synagogi na Tłomackiem synagogi już niema została wysadzona w powietrze zniszczona po upadku powstania w getcie warszawskim, ale Stowarzyszenie otwarta Rzeczpospolita przywraca tę pamięć m.in. organizując akcję wielka przywraca pamięć już jutro na placu bankowym w Warszawie pomiędzy godziną dwudziestą pierwszą, a północą, a my powracamy do historii przed informacjami mówi pani właśnie kolejach losu kolejach życia Cronenberga tak jeszcze 2 słowa wyjaśnienia, zanim wrócimy do naszej wielkiej nieobecnej to 2 słowa wyjaśnienia na temat Cronenberg, bo stanowią charakterystyczny przykład rodziny żydowskiej, które kulturowa się, która jednocześnie częściowo pozostawała w obszarze judaizmu najstarszy z braci tymczasowa właśnie nigdy nie nie przeszedł na żadną religię chrześcijańską najsłynniejszy Leopold Stanisław właściciel wielkiego Pałacu, gdzie obecnie jest na miejscu, którego obecnie jest hotel Victoria były Wiktoria teraz to jakoś tam inaczej nazywa się pracą, aby w okolicach placu na pracę też wielu nazwach właśnie w razie zmieni wzrost Lecha Kaczyńskiego prawda tak nam się wszystko zmienia, że po prostu aż ciężko mi w nas zapamiętać, ale tłumaczki trwa proszę państwa to jest niesamowite jak ulica Tłomackie przetrwała malutka uliczka, która powstała z ryzykiem odeszłam od Kronenberga to jeszcze skończy 2 zdania Cronenberga, a później przejdę do tłumaczki go w rodzinie Cronenberga Stanisław pozostał przy najstarszy brat pozostał przy judaizmie mniej Leopold Stanisław przeciętna ewangelicy informowany, a Henryk Cronenberg, który był lekarzem przeszedł na katolicyzm, więc mieliśmy przepisy o spotkaniach rodzinnych naprawdę duża różnorodność jednak wszyscy byli zgodni i zgodnie wspierali budowę właśnie wspaniałej synagogi, zanim powstała na bogato trzeba było znaleźć miejsce, gdzie można ją znieść tutaj władze carskie swoimi obostrzeniami był bardzo kłopotliwe, ponieważ początkowo chciano mnie kupić grunty na ulicy królewskiej później były na Orle później były na bielańskiej wszystko nie uzyskiwało zgody władz ich, jako że były to zbyt no w dzielnicach nieodpowiednie dla społeczności żydowskiej wreszcie ulic posesja na Tłomackiem znalazła zyskała akceptację znalazła uznanie również w oczach władz carskich, ponieważ tłumaczki było tak, gdyby na granicy tej dzielnicy północnej tam, której rozwój ograniczała rozbudowa synagogi na północy i która znajdowała się między obecnym placem bankowym, bo to bardziej jest znana nam wszystkim, a całą północą Warszawy ograniczoną właśnie synagogą Adelą i naczelnicy była były resztki dawnej krytyki może 2 słowa na temat ryty każde państwo widzieli to było to był taki to były takie twory powstawały wokół starej Warszawy osiemnastym szczególnie 1718 leciu, gdy nie można władcy zjeżdżali na sejmy do Warszawy nie mieścili się ze swoim RM w ramach doczesnego małego miasta kim była ówczesna Warszawa i na obrzeżach murów budowali własne miasteczka były prywatne miasteczka z własną jurysdykcją własnym często ratuszem i taką właśnie małą i ryzyko było już dekad macki nazwać dziwna pochodzi od miejscowości tłumaczy na Ukrainie, ponieważ właścicielem tego tłumacza było niejaki Eustachy Potocki, który rzutem i ryzyka tłumaczy i w tym przez ludność warszawską była usiana Eurydyka później już tak przestała być zamkniętym terenem jak zniesiono bramy po czasach napoleońskich jak się rozwijała Warszawa to by określenia ciągle tłumaczki i tak pozostało w zasadzie do wybuchu drugiej wojny światowej używano część września tłumaczki, ponieważ ów raz było to miejsce sianie jako plac tłumaczki raz, bo to miejsce określane jako ulica Tumska i wygodniej było mówić na Tłomackiem po prostu i mnie to ten teraz, że ten czas był trochę ten teren trochę, jakbyśmy dzisiaj poszli na plac bary i stanęli przed błękitnym wieżowcem tak, żebyśmy mieli musimy patrzyć na VAT na Wisłę tak tak traktują się właśnie patrząc w przeciwnym kierunku mają za plecami to ta część dotyczy to część placu dzisiejszego placu bankowego była zasłonięta tam była inna ulica jak rozumiem takie to część była zasłonięta myśmy taki taką tak miłą przestrzeń, w której można było właśnie wybudować, czego dokładnie i od dna na południe od miejsca zaczynała się elegancka Warszawa na północ stał Bosch Warszawa to po prostu miejsce na granicy także na granicy światów jakimś sensie, ponieważ na na północy gromadzili się Żydzi ortodoksyjni, którzy absolutnie nie poszliby na żadne uroczystości do wielkiej na papieża tego, żeby nie wpuszczono, bo nie byli odpowiednio rani po drugie, dlatego, że niebyła ona jak nazywano wystarczająco koszerna dla części ortodoksów i w dużej części chasydów nagle tłumaczki była absolutnie nie koszerna synagogą kilka lat temu przeprowadziłem wywiad z takim jestem warszawiakiem urodzony na walkach był to 1 do dużych amerykański biznesmen biznesmenów wówczas 90 dziesięcioletni pan Dawid Bitner i on właśnie w tym wywiadzie powiedział, że jego rodzina nigdy nie chodziła do drogi na Tłomackiem to było nie koszerne, ale on sam chodził, ponieważ kaznodzieja Shore był wspaniałym naukowcom naukowcem i jednocześnie wspaniałym właśnie kaznodzieją i choć żeby posłuchać Kazań oraz, ale wraz wróci jeszcze do tego dziewiętnastego stulecia tak jest tak jak wreszcie, że znaleziono odpowiedni teren, który wcale nie był wygodnym terenem, bo był dosyć ciasnym Eurydyka nie była zbyt duża poza tym nie kupiono całej Unii rynki jako zaledwie 2 kamienice i część tam ogrodu sąsiadującą z nimi to był taki bardzo kształtne nieformalny teren, na którym biegnie architekci mieli pomieścić budynek, który mu miał mieć około jedno mecz fundatorzy wbili sobie, żeby miał około 2,51000 miejsc wszystkie projekty albo zmniejszały tę liczby albo budynek był wychodził poza obręb placu to było bardzo trudno się zmieścić w tych wszystkich rynkach, które stawiali fundatorzy ostatecznie wyników takich koniach konkursów zwycięzcą, który nie zyskał uznanie w zasadzie prawie wszystkich był Stanisław Adamczewski zbudował na zaprojektował budynek, który by przypominał troszeczkę zbór protestancki na placu, jakiego z UE a jaka właściwie mówi rezerwuar wody po rzeczywiście rezerwuaru w ogrodzie Saskim też taki też ma plan centralny obwiedziony kolumnami, niemniej ten budynek miał pewne cechy, które okresie podobały zatorom, czyli np. było 12 kolumny nawiązujących do 12 plemion Izraela i takie takie inne różne ciekawe właśnie powiązanie 4 ofiar Niki wroga, które mu nawiązywały do starożytności właśnie, gdyby wyznania stara konnych, ale ostatecznie ten układ między panem Adamczewskim, a komitetem budowy synagogi nie doszło do skutku i zleconą budowę synagogi lan di Marco niem land marki należał do do słynnej rodziny marką o nich architektów działających w całym właśnie królestwie polskim, ale szczególnie w Warszawie ojcu ojcem elantra był Henryk Marko oni, a bratem Landau Władysław Małka Arkonii FC byli architektami albo budowniczymi la Arkonii był Bartosz tron architektem, ale jakoś tak zawarli układ z komitetem mówi, że chyba dość drogim, ponieważ budował głównie na zamówienia restauracji i bogatego napraw bogatego mieszczaństwa pałacyki w wal Ujazdowskich niektóre są jego autorstwa były jego autorstwa Ania większość nie przetrwała drugiej wojny światowej wybudował m.in. taki pałac Sobańskich, a choćby, ale też pałac w chciał powiedzieć dała już nie nie na terenie Królestwa polskiego tylko na kredyt na terenie ziem wschodnich, czyli miejscowości waga w tej pałac w tej wadze miał elewację nawiązującą do łazienek Królewskich przy państwa łazienki Królewskich jako zostały bardzo głęboko w mniej byłem ulubionym motywem Leandro Marconiego, ponieważ jak się popsuło na już wzniesiono synagogę na Tłomackiem to układ portyku kolumnowego, jakim takimi bocznymi pawilonami też przypominał właśnie fasadę łazienek południową fasadę łazienek, a sam portyk może bardziej do północnej fasady łazienek nawiązywał z nimi to nawiązanie mogło być celowym nawiązaniem, ponieważ Stanisław August Piaski miał wielu przyjaciół wśród drzew i w ogóle był takim bardzo otwartym królem, a jednocześnie nastawionym na noc na rozwój gospodarczy ziem polskich nie wyszło mu co prawda najlepiej w realizacji, ale na pewno miał, więc dobrych inicjatyw i polscy Żydzi chętnie nawiązywali do czasów stanisławowskich chociażby nawet, przyjmując imiona właśnie wspomniany przeze mnie obcy Cronenberg przyjął sobie naście na imię Leopold Stanisław swojego pierworodnego syna nazwał Stanisław także król Stanisław takim naprawdę takim królem, do którego chętnie dziś chorowali i nawiązanie do fasady w Łazienkach nie było owe jestem przekonana, że nie było przypadkowe poza tym bardzo podobało to pod warszawskie jednocześnie takie dostojne klasycystyczne i zastosowanie właśnie tylko portyku kolumnowego też odpowiadało prawdopodobnie większości bogaty większości bogatym Żydom, ponieważ oni ratują się do do polskiego społeczeństwa nabywali wielkie wątki ziemskie budowali dwory, gdzie na gości witali na pod kolumnami w tych tych swoich portach kolumnowych także wygląd zewnętrzny w synagogi na pewno z zyskał uznanie fundatorów przyczyn nie Leandro marką nie zapomniał o nawiązaniu do tej starożytności dzieł, bo kolumna, która nie kolejna kopuła, która wieńczyła synagogę miała tak w takim razie znowu zbyt Budny napięcie i powrócimy po informacjach pani Ewa Małkowska Bieniek historyczka sztuki znawczyni dziejów Żydów polskich jest państwo moim gościem czy historii wielkiej synagogi w Warszawie rozmawiamy informacje o 1140 po informacjach wracamy do programu off czarek czarek państwa moim gościem jest pani Ewa ma utrapienie historyczka sztuki znawczyni dziejów Żydów polskich autorka m.in. książek na drogę na Tłomackiem oraz wspólnicy rywale koleje życia Cronenberga i bloków rozmawiamy o wielkiej synagodze, której nie ma została wysadzona po upadku powstania w getcie, ale dzisiaj rozmawiamy o tym właśnie momencie kiedy, kiedy postęp budowa się zakończyła mam powiedzieć, że pewnie sponsorzy usłyszeli ZUS generalnego wykonawcy to my zwykle jednak rzeczy, które z po po remoncie, czyli wyszło wszystko drożeje żeśmy się uwagę dokładnie 50 000 rubli ich drodze niestety proszę państwa, ale wyszło wspaniałe dzieła, które niestety trwało krótko, bo od 1800 siedemdziesiątego ósmego 21940 trzecie co jak policzymy daje nam 67 przed takim co w pamięć tak co dobrze liczę w pamięci 67 we proszę państwa zaczęła państwu opisywać jak wyglądała ta budowla miała była liczona taką kopułą, która przypominała im tam koronę, ale taką wschodnie koronę jeszcze na czubku tej Korony była gwiazda sześcioramienna i to w zasadzie był jedyne takie elementy nawiązujące do 12 lub bardziej Maltańskiego taki Europejski interpretacji stylu mauretańskim tak to nazwijmy takie dziewiętnastowiecznej, ponieważ idąc przechodzień, który szedł ulicą to też plan tłumaczki widział przy wszystkim portyk kolumnowy ten taki bardzo klasycystyczną bardzo typowe dla polskich dworów i chodząc do wnętrza uderzała każdego zwiedzającego synagogę taka harmonijna i czystość wnętrza nawiązująca do budowli renesansowych to suskiego układ cięta w zasadzie tak chyba było, ponieważ alarm Arkonii młodości współpracował swoim ojcem Henrykiem przy wznoszeniu kościoła przy przebudowie kościoła świętej Anny w Wilanowie i ten kościół był wzorowane na kościele Sandra Mantui i co wiele podobnych elementów występowało we wnętrzu zna go jak patrzymy na zdjęcia, bo niestety wiadomo zna go właśnie zachowała natomiast na zdjęciach widać właśnie taki rytmiczny układ kolumn, które prowadził do części ołtarzowej, a raczej w Utah owej części znajdowała się Arka przymierza drzewa sprowadza go specjalnie z Libanu także starano się zachować w takiej powielanie tą tradycją z odniesieniem do ziemi Izraelitów otwarcie uroczyste otwarcie na kroki nastąpiło 26września stąd sobotnie spotkanie jest to 6września dokładną rocznicę otwarcia i miało bardzo charakterny przebieg taki związany ze świętem Rosz ha-Szana żydowski nowym rokiem teraz też niedawno skończył do skończył skreśla obchody powitania Woźniak tak dokładnie teraz mamy na razie chętnych, więc rozpoczęto znaczy był uroczy uroczysta procesja z udziałami uroczyste zapalenie wiecznego światła i tu jak mam jak wicie zdjęcia tej uroczystości pokazują mężczyzny w HP kapeluszach z białymi szalikami z zarzucanymi tylko na ramiona, którzy idą właśnie w tej uroczystej procesji z pedałami możecie państwo sobie wyobrazić, jaki to był szok takiego ortodoksyjny Żyd, który modlił się przykryte prawie całe zasłonięte tym białym szalem i tu nagle chodzą mężczyźni cylindrach w takich czarnych mszach tylko majątki białe szmatki wokół szyi jak to jeden z ortodoksyjnych dusze wyda wyrażał o tych odważnych pięknych uliczkach, a ustnego od otwarcia synagogi im powitanie wszystkich gości ogłosi w języku polskim co było takim właśnie zaakcentowanie przynależności warszawskich Żydów to kultury polskiej, a jednocześnie było pewnym aktem odwagi, ponieważ w mniej Milach publicznych innych zadań Car nakazał stosowanie albo języka tych innych wyznań albo też języka rosyjskiego, a tutaj mam zresztą rosyjski namiestnik nota wkrótce całe lata był tak Paweł c były właśnie to od odebrano jako zgodę na wygłaszanie Kazań w języku polskim tym różniły m.in. technologii formalne, że wprowadzą kazania jak państwo zapewne może wiecie jak nie to informuje, że nie po początkowo żyć jeść ortodoksyjni w dalszym ciągu zbierają się zgodzę głównie, aby wznosić modły tradycyjne moduły z modlitewników czy z głowy natomiast nie ma czegoś takiego jak kazania właśnie kazania to jest rzecz to zapożyczono z religii chrześcijańskich i kazania były zgłaszane w synagodze na Tłomackiem w języku polskim tym słynnym kaznodzieją, który dokonał otwarcia, który właśnie powitał namiestnik jako były był za akcje tylko znany tłumaczy, które tłumaczą na język Polski dokonał przekładu na język Polski starożytnych wszystkich dziś wszystkich pisma, czyli nie żydowskich łącznie z tą młode i człowiek o bardzo związany ze środowiskiem warszawskim, któremu bardzo leżała na serio taka jedność on właśnie to jedność do pojednania między religiami między różnymi nie narodowości ami nawiązywał w swoim Kazaniu m.in. tak pamiętam kilka takich taki krótki cytat niedokładny szczerości szczerości, bo płyn, a wtedy nastąpi zgoda między Żydem chrześcijaninem jest zdanie, które jest w zasadzie cały czas powtarzać przypominać sobie jeszcze też powiedział za tylko, że pokładane nadzieje w panu, że nigdy już będziemy traktowani jako odrębna społeczność, czyli to była to były też deklaracje społeczności żydowskiej wygłoszone właśnie przez Izaaka ustami zakaz rynkowa w momencie otwartej synagogi jak państwo wiecie te placowi ta stanowi Cronenberga to, choć które, na którym wiele zawdzięczamy zarówno dla rozwoju nasz rozwój gospodarczy, jaki cała spółdzielczość tutaj ojcowie jak i środowisko naukowe lekarza biolodzy nakaz nowie to to są rodziny, które nie spowodowały, że Polska nauka Polski rozwój społeczny mógł pójść takim bardzo pozytywnym kierunku później w dwudziestoleciu międzywojennym właśnie w dwudziestoleciu międzywojennym zna go na Tłomackiem była takim najważniejszym ośrodkiem interes oficjalnym ośrodkiem który, gdzie odbywały się nabożeństwa używano określenia nabożeństwa nabożeństwa z okazji cost rocznicy konstytucji 3maja nabożeństwach rocznicy powitania w powitania może z okazji rocznicy powstania nowego i uczczenia kombatantów mało może o tym wiemy ale duża część społeczności żydowskiej brał udział w powstaniu styczniowym i są zachowane zdjęcie to kombatanci właśnie z tego okresu powstania styczniowego stają przed synagogą jest to naprawdę wzruszający widok tych starć tysięcy dwudziesty czwarte roku karta tak tak, że apel poległych dokładnie i nie również były mniejsze nabożeństwa po otwarciu roku szkolnego to to wszystko uroczyście obchodzą rozpoczynano właśnie w tej wielkiej synagodze również stanowiła rodzaj da sali docent koncertowej, ponieważ od początku przy synagodze ciało chór synagogi i zapraszano do współpracy znanych kantorów i taką właśnie tt produkt dobrego chóru jak to się wyrażano przez przedwojennych przewodnikach zapraszano społeczność wasz były bilety były wykopywane bardzo zawczasu ciężko było dostać była to po prostu muzyka bardzo wysokim poziomie także ciasnego miała taką wieloraką wielką rolę to niebyła tylko miejscem, ale również takie miejsce spotkania ludzi o otwartych horyzontach tak to byśmy powiedzieli, bo też bardzo częstowali właśnie na tych koncertach chrześcijanie i na różnych spotkaniach losy innych też bywali ścianie te spotkania dyskusyjne wkrótce przeniosły do budynku, który powstał w za synagogą, gdy w kierunku budynku, który ocalał z pożogi wojennej jest obecne ich tak obecne tak Instytut historyczny początkowo wybudowany jako biblioteka judaistyczna wg projektu żydowskiego architekta warte bera on miał żydowskie korzenie korzenie to część tych warszawskich wiele budynków warszawskich też stało wg jego projektów i w tej rosyjskiej no nie, bo dłuższy okres dwudziestolecia, a tak 8 skarg to już Polski tak duży zapas tak załapał się to na szczęście opuścił Warszawę w porę i nie uległ zagładzie ważnej dochodzimy do najistotniejszych czasu, bo był 3009. rok już pierwsze zniszczenia synagogi, a za powstanie getta Warszawskiego to ustawiczne zmartwienie prezesa Czerniakowa, który w swoich pamiętnikach synagoga stała stanowi wielkie zmartwienie ciągle swoich panika wspomina jak to przecieka dach jak to liczą się niszczy się wyposażenie znak, jaka została zamknięta na początku później na krótko otwarto synagogę to był krótki okres niecały rok dostał od od maja do marca czterdziestego drugiego i wówczas wniósł c z powrotem występował chór właśnie słuchano muzyki przenoszono się w tej czasy różnymi duch czasy przedwojenne maja czterdziestego pierwszego do marca czterdziestego drugiego tak tak tak tak, lecz muszę państwu powiedzieć, że my i wrzesień to są takie daty dla synagogi, ponieważ pierwsza pierwszy w myśl budowy na gali została rzucona w zebraniu, które miało miejsce we wrześniu 1800 pięćdziesiątego dziewiątego roku synagoga konkursy architektoniczne były ogłaszane mają w poszczególnych tam lat to były właśnie bardzo często daty majowe umowę z lan lan trenerka nie podpisano na czas uzyskano zgodę cara na realizację projektu Marconiego w maju zaczęto, a otwarta synagoga we wrześniu tak mówią, że mają 16maja 1940 trzeci roku nie są wysadzono no i no właśnie wielka przywraca pamięć jutro na placu bankowym w Warszawie odbędzie się dwudziesty pierwsze do północy Stowarzyszenie otwarta Rzeczpospolita przywraca pamięć, a historia też właśnie przywracał pamięć dzisiaj w programie Owczarek pani Ewa Małkowska Bieniek historyk sztuki znawczyni dziejów Żydów polskich autora m.in. książek synagogę na Tłomackiem oraz wspólnicy rywalek życia Kronenberga Bloch bardzo bardzo pani dziękuję za dzisiejszą rolę dziękuję państwu prowadzi promocję improwizację i informacji informacje Radia TOK FM już za kilka minut po godzinie dwunastej dzisiejszy program przygotował Paweł Ziętara nad jakością naszych połączeń czuwał Krzysztof Woźniak Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: OFF CZAREK

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA
REKLAMA