REKLAMA

Czy szachy mogły służyć do uwodzenia?

Wszystkie Moje Pionki
Data emisji:
2020-09-25 23:20
Prowadzący:
Czas trwania:
26:04 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
dobry wieczór jest nazywam Martyna Osiecka, a to jest audycja wszystkie moje Pionki naszą rozmowę z poprzednim gościem zakończyliśmy informacją o tym, że Drach Farta została zakończyła się, typując swoją karierę wraz nastaniem chrześcijaństwa, ponieważ wtedy została wyparta przez szachy i nawet raz kolejny gość pan prof. Robert WUP czy dobry wieczór dobry wieczór pani dobry wieczór państwu pan profesor, bo przecież historykiem kultury specjalizującym się w Rozwiń » problematyce rozrywek gier elit czasów średniowiecznych z Instytutu nauk o kulturze na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej i właśnie na początek panie profesorze w czasie spytać czy średniowieczu szachy wraz właśnie z dostaniem się nie jest właściwie opanowały sferę gier sfery rozrywki i wyparł inne gry tak można tak w sposób zasadniczy powiedzieć, aczkolwiek proces ten tak jak w przypadku bardzo wielu różnych procesów kulturowych był powolny raczej ewolucyjne niż rewolucyjny i złożone i powiedziałbym, że szachy rzeczywiście w dość szybkim czasie począwszy od schyłku dziesiątego wieku zaczęły się rzeczywiście rozprzestrzeniać przestrzeni społecznej się pojawiać zaczął tak, zataczając coraz szersze kręgi i też w tej przestrzeni geograficznej, czyli właśnie wchodzące coraz to różne społeczności, które dostrzegając nowy bardzo pozytywne funkcje szachów po prostu przejmowały je i tak stało się na przestrzeni 1112. trzynastego stulecia, że szachy rzeczywiście zyskały miano tej na już wiadomo przysłowiowej królewskiej gry, bo były grą umiłowaną przez władców przez królów Książąt rodziny panująca arystokracja i oczywiście też w związku z tym nie starały się naśladować tego typu właśnie te praktyki gry w szachy też inne grupy społeczne trochę mniej uprzywilejowane tak jak arystokracja, aczkolwiek z drugiej strony chciałem powiedzieć, że szachy nie nie wyeliminowały całkiem gier innych planszowej określanych mianem zbiorczym tabula łacińskim terminem czy tylko mogliśmy tłumaczyć jako tablicowe planszowe i one dalej były praktykowane niejako równolegle do rozwoju w szachu, chociaż rzeczywiście w mniejszym zakresie stawały się trochę mniej popularne ja bym tutaj mógł wymienić kilka takich gier, które właściwie przez okres średniowiecza funkcjonowały niezależnie jako od szachów, uzupełniając kraj w szachy gry, które przyszły do średniowiecza im zapukały mówiąc metaforycznie do tej epoki czasów antyku z czasów starożytnych były to gry np. bardzo popularne w Rzymie starożytnym tak jak ludu land koloru czy ludu sytuacji skryptorium czy np. gry o nazwie młynek albo też nie takie o wdzięcznej nazwie jak ostać królika, więc gry rzeczywiście funkcjonowały dalej, o czym świadczą liczne znaleziska tutaj technologia nam bardzo dużo pomaga, które na rzeczywiście Intel i inne z pokazują artefakty, które można zidentyfikować z tymi g i też nie świadczą o tym zabytki pisane ja tutaj chciałem wspomnieć o takim chyba najbardziej popularnym przekazie pisanym z trzynastego stulecia i niedziele autorstwa w zasadzie może nie tyle autorstwa Seana napisanym na zlecenie króla Alfonsa dziesiątego mądrego króla Kastylii Lyonu dokładnie 1200 osiemdziesiątym trzecim skończono prace w skryptorium toledo nad dziełem o właśnie grach działo zatytułowane tak się po polsku tłumaczy księga o grach szachy kości i tabela, a więc o tym brak tablic owych również, w którym rzeczywiście zostało dokonane no tutaj pewne przedstawienie bardzo szerokie zresztą na podstawie ówczesnej wiedzy i właśnie przedstawienie zasad na tyle na ile było to też możliwe gier typu tabula, ale oczywiście szachy też tak jak widzimy w tytule jej się w tym opisie znalazły jak również gra w kość, ale to już jest gra nie tablicą owa osobny wątek, chociaż powiem, że gry w kości czy kości same do gry były też używane czasami jako pomoc niejako jako pewien element rozgrywek w grach tablica, więc rzeczywiście szachy stają się popularne, o czym czy my, że tak powiem, o czym świadczy taki zasięg, o czym świadczy bardzo wiele średniowiecznych przekazów i wiemy też oczywiście, dlaczego dlatego, że stają się tym zajęciem czasu wolnego, choć nie tylko, bo narzędzie edukacji i pewnym skutecznym ja bym powiedział środkiem narzędziem opisywania skomplikowanej bardzo średniowiecznej rzeczywistości i mają jeszcze szereg innych funkcji, o których oczywiście moglibyśmy też porozmawiać no dość powiedzieć, że z tego względu tak gra rzeczywiście nie zyskuje miano tej najważniejszej naj lepszej tej, która staje się też bardzo szybko pewnym no wyrazem czy można powiedzieć rekwizytem, który znajduje się w domach arystokracji po to, by też o tym statusie arystokratycznym niejako potwierdzać obok miecza obok zbroi w domu powiedzmy rycerza powinna się znaleźć szachownica się znajduje, czego doświadczamy np. dzisiaj, badając różnego rodzaju inwentarze testamenty też w testamentach są przekazywane, czyli tak jak dziś pan powiedział szachy posiada przede wszystkim reset arystokrację władcy, a jestem czy warto w nim grał czy jedynie mężczyźni mogli grać również kobiety dzieci, jakby jak była przekazywana wiedza w ogóle o tym jak też wybrać Sachy były tym zajęciem gra w szachy była tym zajęciem, które było można powiedzieć demokratyczne w tym sensie, że tutaj nie zakreślono o żadnych obostrzeń nie narzucano obostrzeń zaś nie określono żadnych ograniczeń grali mężczyźni grały kobiety grały kobiety oczywiście i no o tyle o lepszy należały do określonych kręgów społecznych, bo tutaj warto sobie 1 rzecz wyjaśnić w literaturze od lat trwa spór, a może nawet nie jest to spór taki powiedzmy mainstreamowe, aczkolwiek jest pewna dyskusja może na toczące się na poboczach tego tego głównego dyskursu o szachach mianowicie, jaki one miały zasięg społeczny, więc wg moich badań wg badań myślę, że zdecydowanej większości mediewista historyków szachów no jednak okazuje się, że te i grupy społeczne, które były najmniej, czyli uprzywilejowane, a więc państwo Niziny społeczne społecznościach miejskich czy wreszcie chłopstwo po prostu szachów nie znało w tym sensie siano znali wiedzieli, że jest taka gra natomiast nie da się praktycznie nie grali w szachy, więc tutaj też kobiety z tych grup społecznych w tej grze udziału nie nie brały natomiast kobiety arystokratyczne członkinie rodów Królewskich jak najbardziej zresztą trzeba powiedzieć, że to był nawet taki postulat, który zgłaszali teoretycy pedagogiki wczesnej edukacji w swoich pismach tzw. instrukcja dla władców np. że i Graff szachy powinna być jednym z elementów wychowania rycerza dane, a więc tutaj rzeczywiście na tym etapie na tym etapie wczesnej edukacji, kiedy ci młodzi chłopcy jeszcze późniejsi rycerze mniej lub bardziej znani czy możnowładcy prawda i późniejsi biorący udział w zarządzaniu państwem, ale też witamy właśnie u dziewczęta i byli uczeni przez swoich Mistrzów przez nauczycieli różnych umiejętności te umiejętności były oczywiście rozgraniczone w zależności od przeznaczenia takiej osoby czy też do rzemiosła czeskiego czy też do np. bycia żoną damą to jest jasne, więc kobiety nie uczyły się traktowania szermierki mieczem z reguły natomiast uczyły się no tego, czego np. mężczyźni z kolei nie chociażby haftowania tkanin natomiast mężczyźni znowu mieć władanie mieczem polowanie z Sokołem tego typu zajęcia, które przy zwyczaj cały ich od młodości do pracy tej właśnie takiej na rzecz swojego seniora, czyli krótko mówiąc realizowanie tych 2 średniowiecznych postulatów, jakimi były aukcji konsylium, czyli rada i cieczy czy pomoc, gdy zbrojna rada i do czego zmierzam, że tutaj szachy były tym właśnie elementem edukacji wspólne, czyli i kobiety mężczyźni natomiast co chciałem powiedzieć to jest bardzo istotne myślę ten zasięg i też tutaj powodowały ententa szeroki zasięg oddziaływania szachów możliwości uczestnictwa w grze przez kobiety mężczyznę powodował właśnie też szereg bardzo ciekawej sytuacji o charakterze kulturowym to znaczy np. ta stwarzał możliwości socjalizacji, a więc można Mojżesza szuka męża żony nad szachami np. ale nie tylko szukano męża żony, bo tutaj szczególnie z zabytków literackich, które też bardzo często jednak są przynajmniej do pewnego stopnia odbiciem rzeczywistych stosunków prawda społecznych i jest bardzo dużo przykładów, kiedy są rozgrywane pojedynki szachowe np. po to, by no właśnie uknuł jakąś ukłucie jakoś się i ukryć jakąś intrygę w czasie pojedynków szachowych mężczyzny kobieta dochodziło nawet do zbrodni mamy nawet źródła dokumentował z 13 wiecznej Anglii, które wręcz potwierdzają 2 takie przypadki znalazłem to właśnie w takich zeznaniach sądu w Londynie, gdzie no właśnie doszło do kłótni przy grze w szachy doszło do w efekcie zbrodni natomiast rzeczywiście były też pewne stawki w szafach, które zakładano mówimy tutaj ograch mężczyzny kobietą cały czas np. taką stawkę to był taki popularny wypowiedział wątek w romansach rycerskich, że oto mężczyzna gra o kobiety o kobietę z kobietą rozgrywa przy założeniu takim, że jeśli wygra miał pojedynek, kto będzie mógł dysponować swobodnie nazwijmy to jej ręką, chociaż rzeczywiście chodzi też o pewien tutaj dosłownie kontekst seksualny zdarzały się też sytuacje w drugą stronę kobieta właśnie gra z mężczyzną i wtedy, kiedy chce tego mężczyznę zdobyć dla siebie no ta inicjatywa kobiety prawda tego typu sytuacjach średniowiecze zupełnie tak zaskakująca, ale takie mamy wątki czy ona mogła wygrać u siebie to znaczy jeśli ograła ich na ślad za mąż żaden mężczyzna czy mogła w ten sposób, że te bowiem uciec o od tych zaręczyn tak to nawet nie chodziło zaręczyny czasami tylko chodziło np. spędzenie nocy wspólnie ze sobą, więc mówię ten podtekst tak czysto seksualny tutaj chodził gra mogła tak oczywiście wygrać i uniknąć takiej powiedzmy sytuację podporządkowania siebie i no mamy taki romans Hugon z Bordeaux np. francuski 13 wiecznej, w którym z kolei jest informacja o tym, że pewna księżniczka chciała po prostu wprost, żeby zwyciężył jej sparingpartner, ponieważ on się jej podobał no ale jednak w efekcie ten sparing partner okazał się dżentelmenem mówiąc językiem współczesnym i pomimo iż wygrał pojedynek jednak odmówił też tak powiem wygranej czy realizacji wygranej ten sposób jest takie skomplikowane różne niuanse nazwijmy to wątki obyczajowe i pojawiają się różnego rodzaju przekazach literackich osobie to są to są romanse rycerskie poseł sagi, bo też możemy mówić osadach skandynawskich, ale też i źródła dokumentowana potwierdzają to, że kobieta mężczyzna rzeczywiście na równi grali wsiach mamy nawet Boccaccia późne średniowiecze prawda prekursor renesansu tam też do kamer nie jest taki wątek, kiedy pod pozorem gry w szachy spotyka się mężczyzna z kobietą zresztą zamężna i dochodzi do można palić uwiedzenia tej kobiety natomiast nie chciałem tylko jeszcze dodać, że jeśli mówimy o ten o tym zasięgu społecznym to tutaj mamy też do czynienia z całą pewnością zasięgu może nie tyle społecznym, bo to już powiedziałem, że gra arystokracja feudalna grają ludzie kościoła, którzy też są to jest oczywiście osoby właśnie o to będę chciał się pytać, czyli jak kościół patrzył na tak to zaraz z przyjemnością odpowiem natomiast powiem że, ponieważ szachy były uznane za jeden z zasadniczych elementów edukacji przyszłego rycerza przyszłej damy właśnie zalecano i realizowano ten postulat w praktyce, czyli właśnie szachy szachy uczono systematycznie grać ja myślę, że można by powiedzieć w ten sposób, że jeśli ktoś był rycerzem ktoś władał mieczem umiał strzelać z łuku jeździć konno to również miał wpływać również miało np. deklamować poezje, ale też umiał grać szaf, bo to było zgodne z postulatem taki 12 wieczne lekarz też nadworny, ale i pisarz teoretyk Petrusa komisji pochodzenia arabskiego na dworze króla angielskiego Henryka pierwszego on napisał o takich 7 wymienił takie 7 nazwał je Night niskie byśmy powiedzieli współczesną angielszczyzną, czyli takie rycerskie umiejętności i pośród nich wymienił stworzył taki kanon pośród nich wymienił umiejętna gra gry w szachy, a więc mężczyźni kobiety dzieci do starsze osoby jak najbardziej mamy zabytki literackie to najbardziej znany chociażby pieśnią Rolandzie, ale też zabytek bardzo ceniony przez Brytyjczyków bardzo ważne dla historii Anki np. o królu Arturze interpretacji w krajach można w to jest 12 wieczny kronikarz, kiedy jest napisane w czasie wolnym od różnych prawda zmagań powiedz rycerski po bitwie rycerze i my i siadają rozkładają się gdzieś w jakiej scenerii pięknej letniej na powiedzmy Błoniach pod zamkiem jest napisane, że starsi i ci bardziej doświadczeni grają w szachy lub tabula natomiast młodsi akurat oddają się ćwiczeniom fizycznym, bo mają więcej siły fizycznej, więc jesteś taki jest taki dowód na to, że tutaj bez względu na wiek można powiedzieć gry w szachy, ale też inne tablice owe były rzeczywiście na porządku na porządku dziennym panie profesorze ja bym miała taką propozycję nie zostały niecałe 2 minutki i mam nadzieję, że o opinię kościoła na temat szachów uda nam jeszcze przy innej okazji porozmawiać, ale NASA czasowo chciałabym się spytać czy mamy nasze źródła odnośnie polskich królów polskiej arystokracji, która działa w szachy i rzeczywiście czy też był obecny na polskim dworze tak tutaj mamy rzeczywiście dużo mniej informacji z różnych powodów, o których tutaj chyba ze względu na ograniczenie czasowe mówić nie będę, ale no 2 wojny przeszły przez ziemie polskie światowe części źródeł się spaliła np. powstaniu warszawskim archiwum spłonęło, ale też zwyczajnie Polska znajdowała się w średniowieczu jednak na obrzeżach tej właśnie Łacińskiej kultury chrześcijańskiej to jest oczywiście też powód tego, że tych źródeł mamy troszkę mniej, aczkolwiek wystarczającej liczbie do tego by stwierdzić, że rzeczywiście też w Polsce w szachy grano i winne gry planszowe również bardzo ważna w odkrywaniu tego zagadnienia są badania archeologiczne tutaj przede wszystkim będę się chciał odwołać do badań prowadzonych przez ośrodek muzeum archeologiczne w Poznaniu pani dr Agnieszka Stempin prowadzi bardzo już od lat szeroko zakrojone badania i nie sama zespołem, w których właśnie udała się ustalić zidentyfikować mnie zbadać różnego rodzaju bierki szachowe przede wszystkim mamy znaleziska w postaci bierek szachowych one rzeczywiście, gdy się nie podda weryfikacji można dojść do wniosku rzeczywiście szachy początkowo w Polsce gdzieś tak od schyłku dziesiątego miał może jedenastego wieku początku się pojawiają początkowo są związane z dworem czy w obrębie występują wczesną Piastowskiej władzy są traktowane jako swego rodzaju atrybut przynależności do jej kręgu no i też tutaj rzeczywiście ten zasięg ich występowania jest szeroki mamy znaleziska we Wrocławiu w Radłowie fach w Krakowie Opolu w Miliczu Kruszwica Gniezno bym tutaj wymieniał wiele innych stanowiskach logicznych mamy też słynne zestaw szachów sandomierskich właśnie najbardziej znany w Polsce zestaw, który pochodzi, toteż tutaj wspomnę nazwisko pani doktor jeśli Stępień została przebadała ten zestaw bardzo dokładnie i dokonała pewnej reinterpretacji tego znaleziska z lat sześćdziesiątych niedawno kilka lat temu doszła do fenomenalnych wniosków okazuje się, że zestaw szachowe jest związane z elitą władzy jest za związane z można opowiedzieć się kulturą elitarną to jest zupełnie nowa myślę, że bardzo dobrze udokumentowana teza, która zaprzecza i poprzednim stwierdzeniom, jakoby było to zestaw związane z chatą chłopską życiem chłopów import, ale wracając, skracając już swoją wypowiedź chciałem powiedzieć, że tak mamy też źródła pośrednie poszlaki, w których np. czternastym wieku król Kazimierz wielki władca, który przecież m.in. znany był z tego, że skodyfikowane polskie prawo w statutach tam m.in. są takie zapisy, w których on zabrania gier tam się skupić przede wszystkim na grach i tych w takich czy czysto hazardowych prawda i losowych i kości, ale też szachy były wymienione i było powiedziane wprost w statutach, że zabrania się tego typu gier dla zysku, ale dla jedynie rozrywki no co oczywiście jest argumentem przemawiającym za tym, że skoro o tym pisze się w statucie to znaczy, że była to rozrywka rzeczywiście praktykowana zresztą mamy też dokładną informację od kronikarza przywołanego króla czy czasów przywołanego króla i troska późniejszych mianowicie Janka z Czarnkowa jeden z najwspanialszych średniowiecznych polskich kronikarzy, który pisze wprost w pewnym momencie swojej kroniki, że grał w szachy, kiedy doszło do prawda jakiegoś tam wydarzenia jako rynkowa to trzeba powiedzieć był wówczas archidiakon katedry gnieźnieńskiej co to znaczyło to znaczyło, tyle że zajmował miejsce dość wysokie w hierarchii członków kapituły katedralnej i dokładnie Archi diakona zajmował się m.in. dbaniem o dyscyplinę wśród kleru danej diecezji, więc jeśli on otwarcie wspominał o tym, że on grał w szachy to znaczy, że i na po pierwsze, że znane to było właśnie hierarchom kościelnym Agra i w Polsce po drugie, on uważał, że jest to gra jak najbardziej legalna tutaj, o czym pewnie już przy innej okazji jeśli pani zechce opowiem w średniowiecznej rzeczywistości bardzo często pojawiały się problemy klasyfikowania poszczególnych gier właśnie ze względu na to czy są to zajęcia moralne niemoralne pożądane niepożądane i tutaj oczywiście kościół miał w tej kwestii bardzo duża do powiedzenia może na tym wątku właśnie na tym, że kościół, że trzeba było rozdzielać gry na tym moralne niemoralne jest dzisiaj kończymy już raz naprawdę nam się kończy czas, ale mam nadzieję, że mam się uda jeszcze rozmawiać, bo tutaj jeszcze bardzo wiele zostało do powiedzenia z największą przyjemnością będę z przyjemnością mógł opowiedzieć jak wyglądała kwestia właśnie od strony kościoła tak powiem bardzo dziękuję prof. Robert lubczyk historyk kultury specjalizujący się problematyce rozrywek i gier elit czasów średniowiecznych Instytutu nauk o kulturze na Uniwersytecie Marii Curie Skłodowskiej dziękuję bardzo, panie profesorze dziękuję serdecznie dziękuję pani redaktor dziękuję państwu Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: WSZYSTKIE MOJE PIONKI

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Skorzystaj z 40% rabatu w jesiennej promocji. Wybierz pakiet "Aplikacja i WWW" i słuchaj wygodniej z telefonu!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA