REKLAMA

Planszówki w średniowieczu - co mówił kościół, w co grali polscy królowie?

Wszystkie Moje Pionki
Data emisji:
2020-10-02 23:00
Prowadzący:
Czas trwania:
50:16 min.
Udostępnij:

Razem z kierowniczką rezerwatu archeologicznego Genius Loci w Muzeum Archeologicznym w Poznaniu dr Agnieszką Stempiń oraz historykiem kultury specjalizującym się w problematyce gier elit czasów średniowiecznych prof. Robertem Bubczykiem z UMCS odkrywamy jak na gry planszowe patrzył kościół, w jakich godzinach granie w planszówki nie było grzechem, którzy polscy władcy grali w szachy oraz czemu Szachy Sandomierskie są takie wyjątkowe.

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
dobry wieczór jest nazywam Martyna SI sta to jest audycja wszystkie moje piosenki, a ze mną dzisiaj są dr Agnieszka Stempin dobry wieczór dobry wieczór państwu NIK dyrektor Stępień jest kierowniczką rezerwatu Archeologicznego w cieniu Rosji w muzeum archeologicznym w Poznaniu jest z nami również prof. Robert Burczyk dobry wieczór dobry wieczór pani redaktor dobry wieczór pani doktor dobry wieczór państwu profesor, bo przecież historykiem kultury specjalizującym się w Rozwiń » problematyce rozrywek i gier elit czasów średniowiecznych w zeszłym tygodniu udało mi się pozwać profesorem lubczykiem i dlatego chciałabym od pana zacząć, bo w zeszłym tygodniu po wejściu opowiadaliśmy już o tym, że w szachy mogły służyć do nauki strategii, ale też mogło można było wygrać w szachy noc z kimś albo nawet rękę zaczyna się od sytuacji albo kurtuazyjnie oddać cydry tak, żeby nie wykorzystywać drugiej osoby, ale niestety nie udało nam się powiedzieć nie jak na szachy w średniowieczu patrzył kościół tak no właśnie tu się zaczyna problem, ponieważ rzeczywiście jednoznacznej odpowiedzi tutaj nie ma spojrzenie kościoła na kwestie szachów, ale też innych gier planszowych rozmawiamy rozumiem troszkę szerzej prawda ograch było można powiedzieć złożone i ambiwalentne z 1 strony kościół potępiał gry wynikało to określonych przesłanek, o których mogę w skrócie powiedzieć za chwilę z drugiej strony zaś widać wyraźnie, że jednak aprobata zarówno hierarchów, jaki szeregowych przedstawicieli kościoła do gier też oczywiście była i członkowie kościoła zarówno swoich pracach z 1 strony potępiali gry z drugiej chwalili wszystko zależało powiedzmy sobie pewnych kontekstów, ale od początku, zaczynając chciałem państwu powiedzieć, że rzeczywiście przede wszystkim kościół średniowieczny w zasadzie począwszy już czasu bardzo wczesnych można powiedzieć tego przełomu starożytności średniowiecza patrzył na gry podejrzliwie szczególnie jeśli były to gry o charakterze hazardowym, czyli te z użyciem kości to mogłyby same gry w kości to mogło być kości to mogło być, gdzie jest ta pula, czyli takie plansze owe przy użyciu kości czy też szachy, bo czasami w szachach zdarzało się używanie kości dla ożywienia gry dla wyznaczania kolejności ruchu niewielką natomiast rzeczywiście no już od takich najwcześniejszych ja bym powiedział postanowienie instytucjonalnego kościoła mówię tutaj np. to synowie hiszpańskie el wirze 300 piątym roku, a więc zasadzie pół nasz późno się w starożytności jeszcze no była rzeczywiście kwestia podnoszona gry i grać dla pieniędzy dla zysku była potępiana szachy np. i to w zasadzie w następnych epokach tego typu problem czy tego typu gry, czyli gry właśnie dla zysku były tym problemem dla kościoła, ale nie tylko z tego powodu, bo też można powiedzieć, że gry losowe no tutaj chodziły tak powiem w poprzek stawały w poprzek pewnym poglądom związanym z pojmowaniem czasu przez chrześcijaństwo szans czasy chrześcijańskiej doktrynie średniowiecznej zeszła teraz wcześnie też należy wyłącznie do Boga człowiek może ten czas przeżyć nie może ingerować w niego natomiast ten losowy charakter czy kości czy gier z użyciem kości no powodowały, że rzeczywiście jednak niektórzy teoretycy kościoła patrzyli na to z podejrzliwością myśląca czy, stając na stanowisku, że rzeczywiście tutaj jak próbuje się przy pomocy rzutów kości niejako antycypować przyszłość to jest absolutnie nie możliwe tak nie wolno robić to jest grzeszne mamy sytuację taką, gdzie początkowo szachy, bo też mówimy o szachach są grał importowano przecież one przychodzą obcej chrześcijańskiej Europie kultury, więc bardzo możliwe, że w tym początkowym okresie rozwoju popularności gry w szachy pojawia się pewna podejrzliwość jedne też m.in. Sieraków kościoła do gry w szachy no ale z drugiej strony intelektualny charakter gry w połączeniu z jej rosnącą popularnością wśród rycerstwa przyciąga i sprawia, że ona oczywiście zyskuje coraz więcej zwolenników również środowiskach duchownych no i tutaj się pojawia właśnie problem czy duchowni mają się zajmować modlitwą szerzeniem wiary czy też mają spędzać czas na grach, więc oczywiście postulowane był pewnie ten pierwszy sposób zachowania, aczkolwiek mówi postawy ambiwalentne może parę przykładów, żeby nie być gołosłownym podam już jedenastym stulecia stuleciu mamy taki utwór versus DSK Kiss napisanej w południowo niemieckim klasztorze, a i Intel i tutaj rzeczywiście ta osoba ten mnich, który napisał traktat z pewnością należał do miłośników gry, ponieważ pisał w nim, że szachy są tutaj mówił o szachach konkretnie grą uczciwą wolną od oszukańcze 2 i oczywiście też hazardowych stawek wyraźnie przeciwstawiał tę grę, że w kości, którą potępia, ale ten sam można powiedzieć, że okres, bo ten sam wiek jedenasty i mamy inny z kolei bardzo symptomatyczny ciekawy dokument mianowicie list biskupa kardynała i biskupa Rosji Piotra zamiast niego, który nakłada na biskupa Florencji, który był jego podwładnym karę, zarzucając mu, że ten obdarza sobie, grając w szachy z kolei czytamy też z zachowanej korespondencji trzask oskarżony dostojnik broni swojej niewinności argumentując, że przecież szachy to nie jest to samo co Graf kości tam używa terminów łacińskich pisze o Brzeska kóz nie należy jej utożsamiać kosz, ale prawda i więc mówił ale owszem, zła losowa gra potępić trzeba ma wiele wspólnego z hazardem natomiast szachy nie no ale i przełożony został tak czytamy w korespondencji przy swoim zdaniu, twierdząc że obie gry mieszczą się jednak pojęcia, ale co na kardynała oznaczała ogólnie grę hazardową i twierdził w związku z tym, że było to co jest zabronione przez kość mojej mamy następne wieki i rzeczywiście przynoszą one szereg różnych utworów różnym charakterze, które są dowodem na to, że no właśnie często rzuca się do 1 worka gry takie czysto hazardowe dla zysku np. gry w kości z szachami albo z krajami innymi takimi właśnie z grupy tabula, czyli planszowymi no tutaj ja badałem tereny przede wszystkim tej Łacińskiej zachodniej kultury i mogę podać kilka przykładów dwunastego stulecia pochodzi np. utwór napisany przez wiceprzewodnicząca Artego klasztoru wejścia koło Oksfordu się znajdował, gdzie jest przytoczone pewne widzenie widzenie to jesteś taki typowy gatunek średniowiecznego pisarstwa pewien mnich w tym widzeniu ma przedstawienie raju czyśćca i właśnie w tym czyśćcu okazuje się znajdują się ludzie, którzy dopuścili się oczywiście różnych grzechów tak jak to wiadomo bywa prawda czy jest to jest miejsce dla grzeszników natomiast właśnie pośród moralnych przewinień tych osób, które się w części znalazły no znajdują się gry to znaczy uczestnictwo w grach wg mnicha i uprawianie gier jest stratą czasu i prowadzi do grzechu zaniedbania czytam były szachy czy tam były inne gry w tym zestawie to tego nie wiemy w każdym razie są gry wymienione natomiast bardziej precyzyjny w swoim nazwijmy to negatywnym stosunku do gier jest i autor innego dzieła mianowicie dzieła pt. chętni syn to jest znowu się zakonnik tym razem chce trochę późniejszej epoki z początku czternastego wieku autor wyraźnie wskazuje, że gry należy potępiać, ale nie bezwarunkowo natomiast rzeczywiście przede wszystkim warunkiem ewentualnego przyzwolenia na uczestnictwo w nich jest pora to znaczy nie mogę ono nie mogą one być przede wszystkim grane uprawiane w porze przedpołudniowej, ponieważ grozi to pochłonięci Emmy zaabsorbowanie się grą najpierw pracę potem rozrywka o na ja bym powiedział, że on wyraźnie wskazuje, że kościół, że ma ona ani 14 dokładnie tak ma najpierw modlitwa można wyraźnie zaniedbać kościelne nabożeństwo i rzeczywiście mamy też piętnasty bieg Szkocję kolejny utwór moralizatorski tu już mówimy o utworze pt. raty rej VIN, gdzie też pojawia się wyraźne wskazanie na właśnie ten negatywny mnie negatywną rolę gier czy to granych na szachownicy czy gier w kości no bo one właśnie mogą prowadzić do wchłonięcia za pochłonięci się 3 i w efekcie odciągnąć od uczestnictwa w kościelnym nabożeństwie mamy też to jeszcze może tutaj dopowiem bardzo ciekawe inne utwory literackiej twórczości dzieła, które można by zaklasyfikować do grupy tzw. exemplum prawda przykładów też taki typowy gatunek średniowieczne, w których możemy czytać o złości Opatrzności Bożej Boga i stosunku do osób, które jednak będą lekceważyć zakazy i właśnie się w takich różnych grach np. szachy po prostu miłować np. tutaj z Norwegii znany jest utwór autorstwa prawdopodobnie Iwana, bo Dera, który był wychowawcą syna króla Inga to był z kolei początek trzynastego stulecia, który no właśnie pisał, że rzeczywiście trzeba się wystrzegać jak diabła szachów gry w kości dla zysku co autor stawiał na równi z upija się i kłótnią właśnie zachowaniami też przecież prowadzącymi to grzechu, a propos tych właśnie egzemplarz tutaj kolejny utwór zachowany ze średniowiecza francuski tym razem są Blair władz zresztą bardzo popularne przetłumaczony też jest język średnio angielski, w którym ten autor utworu dominikanin Wawrzyniec Orleanu i przytacza historię pewnego rycerza, który grał no oczywiście w trakcie gry dopuszczał się przewinienia grzechu, ponieważ głośno przeklinał spotkała go za to kara Boska czytamy w utworze bluźniercza ca stracił wzrok jego oczy wypadł z oczodołów z wypadły na szachownicę no i był problem jeszcze dyrektor piątki są problematyczne dokładnie tak no też w tym samym utworze czytamy o grze pewnego Łucznika, który z kolei przegrał w kości co tak zdenerwowało ta przegrana, że wypuścił Szałek ku niebu i ta chciała wróciła cała zakrwawiona do niego spadła na prawda FSS w otoczeniu bezpośrednio tego właśnie rycerza co też oczywiście tego rocznika co oczywiście było oznaczało było oznaką Bożej dezaprobaty dla jego postawy także tych rzeczywiście przykładów i krytyki ze strony kościoła mamy wiele też jeśli można nie powiedzieć oko w Polskim kościele oczywiście trzeba o tym powiedzieć kościół Polski nie był rzeczywiście w tej kwestii odosobnione to znaczy generalnie realizował w sprawie gier czy szachy czy tabula czy kości wytyczne soborów powszechnych dyrektywy papieży, bo też takie były czy właśnie różnego rodzaju instrukcje, które były popularne w traktatach m.in. tych, które tutaj przytoczyłem no generalnie rzecz biorąc pewna dywersyfikacja postawy tutaj rzeczywiście miała miejsce to znaczy najmniej jeśli tak można powiedzieć krytykowano szafy dopuszczając tę grę w pewnych okolicznościach żadnej ulgi w zasadzie nigdy nie sprzedawano nie nie dawano właśnie się w kości, traktując jako czysto hazardowe zajęcia dla zysku prawda zgubnego no tak jak mówię to kuszenie los mamy wiele zachowanych informacji, które pochodzą ze statutów różnych media cesji Polski to jest późne średniowiecze to jest w zasadzie pierwsza połowa piętnastego stulecia przede wszystkim, w których właśnie takie informacje na temat stosunku kościoła polskiego do gier się zachowały, więc dla przykładu kodyfikacja prawa diecezjalnego w 14002003. roku ogłoszona przez biskupa płockiego Jakuba z Korzkwi Syrokomli tam zresztą się powoływał nas postanowienia wcześniejszych synodu no, więc czytamy, że tak Gryf kości absolutnie nie są zajęciem zalecanym, ponieważ są zajęciem bezdzietnym tak nazwał natomiast jeśli już można by dopuszczać pewne gry np. szachy do tak powiem głosu to tylko przy takim warunku, że one powinny być jedynie dla rozrywki prawda stosowane i to głównie w Boże coś ciekawe i posiłku natomiast no w żadnym szaty mierzenie mogą być stosowane dla zysku oczywiście mamy inne statuty diecezjalne synod łęczycki początek piętnastego wieku np. pod przewodnictwem Mikołaja Kurowskiego tam jest wyraźnie zagrożenie wspomniane karą pieniężną dla, a nawet więzieniem dla np. klerykom, którzy by grali w kości tutaj są kości z kolei wymienione właśnie na terenie archidiecezji czy też mamy już, żeby mnie za dużo tych przykładów wymienić postanowienia i arcybiskupa gnieźnieńskiego Mikołaja trąby też pierwsza połowa piętnastego stulecia, który zabronił z kolei duchowieństwu zakonnemu mnichom mniszkom statutach synodu prowincjonalnego tzw. wieluńską kaliskiego z roku 1400 dwudziestego uprawiania gry w szachy i kości, a także utrzymywania kontaktów z osobami grającymi dla hazardu to jest UG 1 strona medalu druga strona medalu już wspomniałem w poprzedniej rozmowie z panią redaktor rzeczywiście mamy do czynienia z z 1 strony prawem z zaleceniami natomiast oczywiście druga strona się życiem życie życiem dokładnie i jest cała bogata też w zasadzie można powiedzieć grupa źródeł pisanych też z terenów polskich, które już może nie będę tutaj egzemplifikacja tylko powiem ogólnie pokazują, że duchowieństwo gra gry uczestniczy w grach tutaj mówiłem na ostatnim spotkaniu z panią redaktor i widzami i przepraszam słuchaczami o Janku bankowa hit jak konie i gnieźnieńskim, który grał w szachy i informował o tym swoich Czytelników czy wyników swojej kroniki, ale też mamy przykłady inne mamy przykłady też duchownych szeregowych np. wiejskich proboszczów, którzy dopuszczają się różnych przewinień w trakcie np. nocnego pobytu w karczmie, podczas którego to pobytu grają w kości powiedzmy sobie miejscowym prawda w nos miejscowymi osobami i mimo świeckimi też jednocześnie państwa uczestniczą w pijaństwie następnie to wywołuje to prowadzi do czasami Bujak i w ten sposób te sprawy znajdują swój finał np. w sądach kościelnych stąd dzisiaj mamy informację o tym właśnie pochodzące z zapisków takich sądów kościelnych czy z protokołów, więc ta ambiwalencja jest rzeczywiście symptomatyczna Jona ma charakter można powiedzieć masowy nie zapominajmy, bo to jeszcze warto dodać myślę, że rzeczywiście jeśli chodzi o gry no to np. Grasia jest przecież tym atrybutem tym wyznacznikiem tego np. na statusu pewnego pewnej tożsamości grupowej na świat statusu rycerskie, a przecież bardzo wielu przedstawicieli duchowieństwa zarówno w społeczeństwach krajów europejskich zachodnich trzecie czy czytasz i Polski wywodzi się właśnie z rodzin rycerskich to są ci młodsi synowie np. którzy no, kiedy ojciec kieruje się zasadą nie działo i daje najstarszemu prawda ziemie dziedziczenie szukają zajęcia dla siebie wstępują w szeregi kościoła zasilają szeregi duchowieństwa i robią mówiąc kolokwialnie karierę w kościele, zostając oczywiście często bardzo wysoki dni kierowcami biskupami arcybiskupami natomiast do nawet z młodości zostały dokładnie to środowisko, w którym się wychowują IT ich nawyki one dalej przecież są i trudno jest czasami jak widać ze źródeł średniowieczny zachowanych po prostu się, iż pozbyć, więc rzeczywiście mamy z różnych terenów Europy takie sygnały w postaci różnych przekazów, które pokazują, że tego typu zachowanie to znaczy partycypowanie, że różnych graczy to jest gra w szachy to są gry inne planszowe czy nawet kości po prostu po prostu jest jest normą, a to sporo już byliśmy w Polsce to może się pytam dr Stępień stąd to na przyszły szachy od formy przyjęliśmy z Zachodu Wschodu uczy mamy dla informację o tym informację o takich źródeł pisanych nie ma nie znamy takich źródeł pisanych, ale dosyć późno pojawiają tutaj pan profesor na pewno by wspomniał o przemyskim 14 wiecznych źródła, które mówią o znajomości Warszawy i właściwie, gdybyśmy mieli nie, gdybyśmy mieli posługiwać wyłącznie źródłami pisanymi to ten obraz szachów w Polsce, bo być tak niezwykle ubogi w takim sensie, że wszędzie wokół szachy były wszędzie wokół się dużo działa na, a u nas była jakaś taka dziwna pustka tymczasem w biorąc pod uwagę badania ekologiczne źródła archeologiczne widzimy, że te źródła w postaci bierek szachowych pojawiają się bardzo wcześnie pojawia się jeszcze po jedenastego wieku i są one równorzędne z takimi samymi biegami z takim samym okresem pojawiających się tak pojawiającym się na terenach Europy Łacińskiej i te, które my znamy najstarsze wielki teren Polski to są terenu Wrocławia z grodu wrocławskiego tam jest taka ciekawa kontynuacja tych tych gier, które pojawiają się w każdym okresie nie więcej w określonych w określone w jakiej konfiguracji terenu i można by powiedzieć, że gdzieś tam nie tylko one zostały przywiezione nie tylko ktoś grał, kto przyjechał to gra w jaki sposób przeniósł, ale ona została zaimplementowana and grunt wrocławski i pociągnięte rozwijała się dalej w związku z tym widać również przemiany, które następowały na terenie Europy Łacińskiej widać wyraźnie tak właśnie kierunek kierunek zachodni kierunek generalnie Europy Łacińskiej to jest ciekawe, bo jeśli się spojrzy na to, że we Wrocławiu mamy w pierwszej ćwiartce właściwie jedenastego wieku figury, które są kształtem równorzędne z tymi, które znajdują się takie najbardziej ekskluzywnymi jako najstarsza wskazywane właśnie na terenie północnej Hiszpanii, gdzie no mają one swój status dobrze udokumentowany i dobrze umocowany przed wszystkim bliskością właśnie świata arabskiego, który dzięki, któremu szachy na teren Europy przywędrował, a z czego są z jakich materiałów były zbudowane też szachy, które znajdujemy, które archeolodzy znajdują to jest właśnie bardzo ciekawe, dlatego że przez długi czas, dopóki nie badania na ten temat nie były jakoś szczególnie rozwijane uważano, że szachy, na jaką z, czego mogą być sza oczywiście kości Słoniowej jakiś cennych materiałów z kryształu Górskiego złota srebra najlepiej jeśli będą bardzo ekskluzywna, który nie mógł grać tylko ich łącznie elit i okazuje się, że to drugie twierdzenie jest słuszne lipa, ale ta elita wcale nie potrzebowała tych ekskluzywnych materiałów są oczywiście szachy z ekskluzywnych surowców, ale przede wszystkim do trzynastego wieku króluje poroże kość w zasadzie we wszystkich można działaczy siedziba na zamkach grodach właśnie czy tutaj u nas na terenie Polski Czech przede wszystkim w Europie łacińska również na Wschodzie głównym surowcem, z którego wykonywano szachy to było poroży i kości i powiedziałabym, że ta dominacja jest naszym na naszych terenach dokładnie identyczna z tą tym samym wzrostem przyrostem liczby ilościowym tych Wiera także widać, że to jest pewna tendencja pewien trend, który utrzymuje się w całej Europie i wpisuje się rozpisują się również nasz teren, a czy archeolodzy brali pod uwagę to, że szachy mogły też być wykonane przed drewna, ale po prostu no nie miały szans przetrwać do naszych czasów przez kruchość materiałów brali brali pod uwagę i takie badania również były prowadzone teraz ciekawe, dlatego że w szachy drewniane pojawiają się dopiero w późniejszym okresie i toteż ma bardzo doskonałe odwzorowanie studiach surowcowych z terenów europejskich mianowicie właśnie poroże kosz są głównym materiałem, z którego wykonuje się bardzo różne elementy nie tylko gry do wieku dwunastego trzynastego staną one są powszechne kość poroże, a szczególnie poroże dominują w różnych odkryciach archeologicznych i ten trend zmienia się na rzecz drewna dopiero właśnie okolicach trzynastego wieku i ciekawy jest, że pewne nagle zaczyna czasami spadać ilość bierek szachowych a dlaczego zaczną spadać właśnie dlatego żonę do naszych czasów już nie przetrwały z racji tego, że były innego surowca wykonywane były wykonywane zdradza oczywiście nie tylko, ale należy taki trend zauważyć podkreślić czy my może wiemy o jakimś polskim królu, który był pasjonatem szachów może nawet nie tyle pasjonatem po prostu wiemy, że o nasz król bądź może królowa Niemiec przypatruje widzi brali szachy w tym, że pan profesor pytań na pewno będzie profesorze, a nasze wody oczywiście z przyjemnością jeszcze tylko chciałem dodać do tego co powiedziała pani doktor na temat zróżnicowania budulca rzeczywiście to co ani mówi w świetle badań archeologicznych znajduje potwierdzenie w źródłach dokumentowej czy źródłach pisanych mówiąc ogólniej ja badałem różnego rodzaju inwentarze albo np. testamenty i tam rzeczy albo np. też protokoły z różnych spraw sądowych, gdzie np. ktoś komuś ukradł zestaw szachowy i tam się pojawiają bardzo różne ceny i też bardzo różne materiały co oczywiście jest normalne prawda można powiedzieć, bo były szachy i powiedzmy tańsze bardzo nawet tanie właśnie wykonywane z takich mniej kosztownych but materiałów z tego skromniejsze budulca były też rzeczywiście szachy bardzo wyrafinowane duże no pewnie stworzone dla dużych szachownica nic się mniej zachowała niż bierek szachowych i no tutaj ta rozpiętość w cenie no i nazwy materiału właśnie odzwierciedlają to wielkie zróżnicowanie były szachy tak jak mówiliśmy nie w tym nieodłącznym elementem życia nazwijmy to nawet codziennego czy odświętnego rozrywki i elit różnego rodzaju elit z czytali świeckich czy duchownych, więc one towarzyszyły w różnych sytuacjach one były w komnatach zamkowych tych bardziej oficjalnych, ale one były też przecież zabierane podróż w sakwy podróżne szachownicę mogły być rysowane np. na jakimś fragmencie prawda skóry, gdzie łatwo było wówczas taką szachownicę wykorzystać w podróż to tylko mają też podobnie o tym rozmawiamy 20 w zeszłym tygodniu o ochronę Farta flet, czyli drzew, które przede wszystkim obejmuje w tej chwili rów i Skandynawii i to właśnie też były zestawy zarówno takie planszą, że trwają trwała jak i po prostu planowane właśnie na skórze po to, żeby można było wziąć w podróż tak ja myślę, że jeśli mogę tutaj jeszcze powiedzieć coś myślę, że przede wszystkim należałoby zwrócić uwagę na to, że też, które były ekskluzywnych materiałów one były bardzo często niedobry one były często manifestacją pewnego statusu społecznego one miały charakter taki pokazowy natomiast te szafy, które służyły dobry, która którymi po prostu grano i one one były wykorzystywane na co dzień to małe szachy tych bardziej pospolitych materiałów ja tutaj wspomnę o takim, bo pan poseł mówił o testamentach i przypomniał, że taki testament, które jest ten stan hiszpańskiej zresztą są pierwszymi testamentami, w których szachy się pojawiają donacje testamentowe i tam jest bardzo ciekawy element mianowicie szachy z kryształu Górskiego niezwykle ekskluzywna sza, który pojawia się w zasadzie wyłącznie bardzo krótkim okresie chronologiczne właśnie na terenie Hiszpanii są dotacjami składanymi do klasztorów Sowa nacjami taki testament był już właściwie na skraju życia i bardzo ciekawe, że w tych samych testamentach są szachy z kości tak kary ostro się tak nazywa, które są darowany bratu, czyli te które, z którymi mamy, więc pewną racjonalną, które były efektem jakiś wspólnych ciekawych dyskusji być może przy hali przy szachownicy wspólnego spędzenia czasu między braćmi są darowane brat nie ekskluzywne tylko te właśnie, z którym jakaś wiąże się historia tak ja ja zgadzam się tak rzeczywiście te informacje też znam natomiast wracając jeśli można do odpowiedzi na rozdanie tak królu, więc no tak i mówiłem na ostatnim spotkaniu z państwem o czymś takim argumencie poszlakowym na temat znajomości gry w szachy przez 14 wiecznych władców NATO możemy tutaj domniemywać Kazimierz wielki no, dlaczego no wiemy, że nie mamy bezpośrednich informacji natomiast natomiast rzeczywiście raz wspomina tych grach w statutach po drugie z jego czasów pochodzi właśnie ta wzmianka kronikarza Janka z Czarnkowa, więc jeśli Janko gra, dlaczego Kazimierz kraj nie znał bez skoro właściwie jemu współcześni władcy i jego też przyjaciele tacy jak np. Karola Roberta andegaweńskiego króla Węgier i sojusznik Polski właśnie szachy grał to wiemy czy też no właśnie siostrzeniec Kazimierza wielkiego Ludwik andegaweński też wiemy, że nie grał w szachy natomiast takie już może bardziej miarodajne informacje pochodzą z tego przełomu średniowiecza i wczesnego renesansu w zasadzie w Polsce, bo jeszcze późne średniowiecze, czyli 15 lecie, a więc Jagiełło Władysław Jagiełło rzeczywiście był miłośnikiem nie tylko jak wszyscy wiemy polowań, ale też i właśnie gry w szachy natomiast też obok, jakie były tutaj trzeba by wymienić no i jego stryjecznego brata księcia Witolda, który też nie był zapalonym wręcz graczem w szachy no mamy jeszcze informacji to nawet informacja pochodząca od polskiego opisach Jana Długosza o pewnej powściągliwości pomimo zamiłowania do szachów ze strony księcia Witolda tak pisał długo, że książę Witold no nie korzystał zbyt często jednak z szachów, ponieważ aus się, że zbyt dużo czasu poświęconego tej rozrywce może prowadzić do zaniedbania spraw państwowych przez niego no ale czy to była prawda to jest jakaś interpretacja Długosza to oczywiście tego nie wiemy do wielkich miłośników gry w szachy też zdaniem badaczy zaliczał się Kazimierz Jagiellończyk, a więc jeden z synów Władysława Jagiełły no i też syn Kazimierza Jagiellończyka Zygmunt to już jest w zasadzie przełom piętnastego początek szesnastego stulecia też wiemy z rachunków zachowanych jeszcze wtedy królewicza Zygmunta wynika, że rzeczywiście oddawał się rozlicznym rozlicznym rozrywkom nadwozie on przebywał przez pewien czas na dworze węgierskim budzie no i tam m.in. właśnie grał w szachy, ponieważ rachunki podają, że to akurat sporządzał je podskarbi tworu królewicza Krzysztof szydłowiecki notował, że szachownica jego pana wymagała napraw na co określone sumy w przeciągu kilku miesięcy przeznaczane były w związku z tym możemy mniemać, że skoro wymagała, aby to znaczy, że była ostro dość intensywnie eksploatowana więc, odpowiadając na pytanie tak polscy władcy nie byli tutaj absolutnie nie wyjątkiem i grali no ja mówię o szachach mówi o tym późnym średniowieczu natomiast jeśli chodzi o grę inne wspomnieliśmy wspominałem tutaj kości o kogo ciężkości kościach no to jest ten słynny przekaz znowu schronić przełomu dwunastego trzynastego wieku, która pokazuje księcia Leszka przepraszam Kazimierza sprawiedliwego w tak, który rzeczywiście oczywiście mówi końca mistrza Wincentego zwanego kat łukiem, który to no oddawał się wnętrze kości będąc w otoczeniu swoich dworzan no też oczywiście pytanie czy to jest wydarzenie prawdziwe nieprawdziwe, bo ona rzeczywiście przedstawione było w pewnym kontekście takim szerszym moralizatorskie im po to, by przede wszystkim pokazać poprzez pewną zbudowaną fabułę, której tutaj nie będę musiała wspominał ono służyło przede wszystkim właśnie pokazaniu księcia Kazimierza sprawiedliwego jako władcy no właśnie sprawiedliwego właśnie owacji idealnego natomiast no sam fakt przedstawienia przez kronikarza tego typu zajęcia książęcego ono wskazuje na to, że przecież mogło ono rzeczywiście być elementem rzeczywistości tego władz to już wiemy, że nasi władcy brali w szachy nie tylko się również kości, a Ross państwo tutaj chcę też powiedzieć wspomnieć, że pani dr Agnieszka Stępień badała szachy sandomierskie i to są dość wyjątkowe szachy w Polsce jednak chciałbym panią spytać co w nich jest dotrzemy czemu ten bardzo zwraca uwagę na te Szach szachy sandomierskie to w zasadzie nikim nie mogli się z biur, które jest te 29 pionków znaczy w zasadzie Gierek, czyli figur pionków dla 2 graczy na sytuacja niezwykła badano od średniowiecza cały komplet prawie szachów przetrwał w niezmienionej formie co jest zupełnie niespotykaną sytuacją w Europie jest to w zasadzie jeden z najlepiej zachowanych takich kompletów znamy jeszcze na pewno wszyscy znają figury z wyspy Lewis szkockie figury, które są znane taki już popkultury weszły do nie do takiego naszego postrzegania współczesnego Harrym Potterze w ofertach wykorzystywane i i my mamy taką perełkę mamy taką perełkę w postaci właśnie szachów sandomierskiej, która została wtedy bardzo dawno temu w 1500 sześćdziesiątym drugim roku na wzgórzu Świętego Jakuba w Sandomierzu w takim kontekście, który był trochę zaskakujące, dlatego że uznawano uznano wówczas w trakcie badań, które się kończyły tę szansę na jak to archeologii bywa czasami na najciekawsze rzeczy wychodzą ostatni dzień się składa wykop i właśnie one takim w takim momencie w ostatnim dniu badań się pojawiły Kopex, który wówczas zarejestrowano w trakcie badań sugerował, że jest to bardzo taka uboga pół ziemianka skromne domostwo niczym niewyróżniający się co wobec oka oka mających je u innych domostw z osady targowej, która w latach została wówczas określona na tym złożu Staromiejskim Sandomierz i tak przez pół wieku ten stan trwał przecież wielu badaczy m.in. pan profesor zwracali uwagę na to, że jest konflikt, który jest dziwny dziwny zaskakujący w stosunku do takiego odkrycia jak kompletnie szachów nieprzeciętne szachy były zrobione były malutkie niepozorne takie naprawdę drobinki, bo nie przekraczają 2 cm uważano w związku z tym, że są szachy podróżne skoro takie malutkie i uważano wówczas za wykonane z poroża Jelenia i to z kolei skłoniło badaczy do stwierdzenia, że skoro skup poroża Jelenia to znaczy, że one są nasze panie miejscowe u nas zrobione, a że mają kształt kształt arabski to po prostu są takimi naszymi naszą wersją, a to znaczy, że mają kształt arabski, a tutaj chodzimy całą historię szachów nie wiem czy mamy czas kształt arabski to jest kształt abstrakcyjnym dzisiaj mamy szachy, które na każdy wie jak one wyglądają one również mają takie abstrakcyjne, a wraz z abstrakcyjną formę przy czym nie taką jak kształty arabski wiąże się z historią szachów, które powstały w Indiach tam miały one realistyczne kształty przedstawiały po prostu system wojskowych jednostek i były takimi rzeźbami, a części kości Słoniowej wykonywa i później w historii szachów szachy zostają przejęte przez Persów, a z kolei Persowie podbicie przez Arabów naj tutaj zaczyna się bardzo ciekawa historia w momencie mnie w ogóle całego rozwoju szachów, ponieważ muzułmanie własny ortodoksyjnym Koranie jest zabronione używanie wszelkich przedstawień ożywionej rzeczywistość no a na tej szachownicy stały przecież konie słonie ludzie w związku z czynno sama ożywiona rzeczywistość i trudno było zgodzić to rzeczywistość z zasadami Koranu i tutaj w sposób niebywale inteligentny się posłużono po prostu tak informował, że wpisano kształty figur szachowych z formy takie publiczne walców stożków prostopadłościanów no i wszystkim polecam wszystkim stronę muzeum Archeologicznego w Poznaniu oraz muzeum Okręgowego w Sandomierzu, które publikują wydanych szachów, gdzie można sobie obejrzeć na czym polega właśnie ten kształt arabskiej, ale dzięki temu, że zostały one taką abstrakcyjną formę wpisane w bardzo geometryczną dostały się bardzo proste do wykonania w związku z tym każdy, kto znał się nasza potrafił w niej grać rozumiał kształt każdy mógł sobie właściwie własnym sumptem stworzyć i tam było chyba główną głównym powodem, dla którego niezwykła kariera szachów w takiej formie prostych prostej surowcowej się rozpoczęło na takiej formie szachy w zasadzie zalały Europę od godzin od wieku dziesiątego do wieku trzynastego czternastego to jest główna forma szachu w całej Europie od Europy Łacińskiej Europy na wschodnią w związku z cięte szachy sandomierskie nieco nie są jakimś niezwykłym utworem, dlatego że są kształty arabskiego tylko właśnie, dlatego że są kształty arabskiego to znaczy raz wpisują się całą historię szachów europejskich są jak najbardziej na swoim miejscu w tym okresie tutaj jakby ten pan ten element arabskiego ten ten kształt arabskiej no był taki bardzo ważnym czynnikiem rozwoju szachów i tego, że stwierdzono skoro one są takiego pospolitego surowca szachy sandomierskie nota muszą być właśnie tutejszy badania, które rozpoczęliśmy tutaj również z panem prof. Markiem Hokiem SCM CSU po spowodowały także zwróciliśmy na to stanowisko dowiedzieliśmy się do dawnych wykopów udało się nam poszerzyć te wykopy, które zostały uznane za zakończone 602 roku i okazało się, że ta mała skromna 1 w ziemiankach nie jest wcale o skałę później bankom, że jest bardzo okazałe domostwa, że nie znajdują się tam również inne ekskluzywna przedmioty i to udało są to zupełnej zmiany, jakby nie podejścia spojrzenia na szachy, a do tego mamy już w tej chwili również takie metody, które pozwalają nam wydatkować np. drewno dokładnie w czasie spaliła widzieliśmy, że było jakimś no bardzo dramatycznym wydarzeniu dramatycznych okolicznościach się spaliła i daty 12 analogiczną, które uzyskaliśmy 14 z tego domostwa potwierdziły, że jest to między pierwszą połową czas tego wieku, a drugą połową trzynastego wieku to spalenie nastąpiło to dało możliwość, jakby zupełnie innego spojrzenia również na ten kompleks Zachodu, które w tamtym kontekście do naprawdę bardzo trudno tłumacza dodatkowo jeszcze cechy technologiczne produkcji szachów pozwoliły na nas takie powiązanie ich SC warsztatami, które produkowały komplety do różnych gier nie tylko szachów na terenie Europy Łacińskiej szczególnie te cechy produkcyjne skłaniają tutaj do spojrzenia na północne Włochy, gdzie podobne figury można było znaleźć także no i materiał pani doktor praw by materiał tak na fan profesor uprawa torem tej pracy wreszcie środka aleją zna recenzentem raczej recenzentem w związku z tym inne tak tutaj surowiec jest bardzo ważnym czynnikiem, dlatego że jak wspomniałem o tym, że cały czas myślano, że to poroże Jelenia tymczasem w trakcie tych badań doszłam do wniosku, że to zupełnie nie pasuje na produkcję z poroża Jelenia i tutaj dzięki badaniom archeologicznym pana Kleksa Jana Makowieckiego udało się ustalić, że inne szachy zostały wykonane z kości i tu pojawia się już bardzo ciekawy element, ponieważ te takiego ssaka kości długich setach, ale takiego seta na terenach Polski w tamtym czasie nie było nie żyły zwierzęta takie gabaryty kości osiągały w związku z tym sugeruje się, że gdzieś tam rejony śródziemnomorskie być może są najbardziej odpowiednia do poszukiwania Sak karzemy za to ze zwierze nie wiemy nic nie czuły badania genetyczne opiera się rozpoczynają to są bardzo skomplikowane badania, tym bardziej, że to nie jest szansa noże materii no właśnie to nie jest materiał nawet nie chodzi o to, że nawet tylko, że on już mają swoją historię również zakład współczesną leczyli od 62 drugiego roku przeszły już konserwacji różne inne działania były na nich prowadzone w związku z tym no nie są takim prostym materia materiałem, które w tej chwili wiemy wtedy sześćdziesiątym drugim roku nie wiedział, że takie badania genetyczne można przeprowadzić no w tej chwili już wiemy, że można przyciągnąć trzeba troszeczkę głębiej sięgnąć do tych szachów, żeby dojść do tej struktury nienaruszone żadnymi współczesnymi działaniami także czekamy mamy nadzieję, że przynajmniej albo każdego roku albo na początku przyszłego roku dajemy się cóż to był zabierz jestem bardzo ciekawa może być, iż absolutnie ostatnie pytanie 3 stan Demirski zabierają 29 figur szachowych i ich 3 firm brakuje 3 banków ten, który najłatwiej zdobyć w sumie mało tego tam widać, że one są dokładane są różne no w jaki sposób naszego gubiły już między czasie, czyli one były już jest dłuższy czas użytkowane, a żeby zupełnie zagmatwanych powiem, że w zasadzie tam są 3 komplety, a nie 2, jakbyśmy się spodziewali, czyli gdzieś dobierano jakiś taki dodatkowy jeszcze wtórnych później w okresie, kiedy gdzieś tam coś zgubiło bardzo dziękuję za rozmowę, bo niestety już musimy kończyć ze mną była pani dr Agnieszka Stępień kierowniczka rezerwat archeologiczny rodzeniu lokacji muzeum Archeologicznego w Poznaniu bardzo dziękuję dziękuję serdecznie oraz pan prof. Robert Burczyk historyk kultury specjalizujący się w problematyce rozrywek i gier elit czasów średniowiecznych bardzo dziękuję bardzo, dziękuję, a jest za Martyna Osiecka to była audycja wszystkie moje piątki i życzę państwu dobrej nocy Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: WSZYSTKIE MOJE PIONKI

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Wybierz pakiet "Aplikacja i WWW" i słuchaj wygodniej z telefonu! A w promocji Black Friday obowiązuje prawdziwe 50% zniżki!

KUP TERAZ 50% taniej

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA